Ngữ văn 10 Slide bài giảng bài 1 Tạo lập thế giới

Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện thần thoại như: không gian, thời gian, cốt truyện, nhân vật; Biết nhận xét nội dung bao quát của văn bản; phân tích các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm; liên hệ để thấy được một số điểm gần gũi về nội dung giữa các tác phẩm văn học thuộc hai nền văn hoá khác nhau; Nhận biết và chỉnh sửa được các lỗi về mạch lạc, liên kết trong đoạn văn; Viết được văn bản đúng quy trình; viết được văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một truyện kể: chủ đề, những nét đặc sắc về nghệ thuật; Biết giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một truyện kể; nghe và nắm bắt được ý kiến, quan điểm của người nói, biết nhận xét, đánh giá về ý kiến, quan điểm đó; Trân trọng trí tưởng tượng và di sản nghệ thuật của người xưa.

i 1

TẠO LẬP

YÊU CẦU CẦN ĐẠT

• Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện thần thoại như: không

gian, thời gian, cốt truyện, nhân vật;

• Biết nhận xét nội dung bao quát của văn bản; phân tích các chi tiết tiêu biểu,

đề tài, câu chuyện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể

của tác phẩm; liên hệ để thấy được một số điểm gần gũi về nội dung giữa

các tác phẩm văn học thuộc hai nền văn hoá khác nhau;

• Nhận biết và chỉnh sửa được các lỗi về mạch lạc, liên kết trong đoạn văn;

• Viết được văn bản đúng quy trình; viết được văn bản nghị luận phân tích,

đánh giá một truyện kể: chủ đề, những nét đặc sắc về nghệ thuật;

• Biết giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một truyện kể; nghe

và nắm bắt được ý kiến, quan điểm của người nói, biết nhận xét, đánh giá

về ý kiến, quan điểm đó;

• Trân trọng trí tưởng tượng và di sản nghệ thuật của người xưa.

Theo em, người xưa cho rằng thế giới được tạo lập như thế nào?

Em có nhận xét gì về cách nhận thức thế giới của người xưa?

thường là thần, sức mạnh phi thường, tạo lập

thế giới và sáng tạo văn hóa

VĂN BẢN 1

THẦN

TRỤ TRỜI

- Dựa vào nhan đề của văn bản, em đoán xem văn

bản viết về điều gì? Vì sao em có thể dự đoán

như vậy?

- Quan sát nhanh văn bản và xác định thể loại của

văn bản Xác định nhanh những yếu tố cần lưu ý

khi đọc văn bản này.

- Em đã biết những truyện thần thoại nào?

Trước khi đọc

Đọc văn bản

-Thần Trụ Trời thuộc nhóm thần thoại ……….

- Trong nhận thức của ……… ,thế giới bao la được hình thành, được sắp đặt trật tự là nhờ vào công lao to lớn của……… …

về nguồn gốc vũ trụ

và các hiện tượng tự nhiên

con người thời cổ

các vị thần.

Đọc hộp thông tin đầu trang 15 và điền vào chỗ trống

Đọc văn bản

Bạn hình dung như thế nào về vị thần Trụ Trời?

- Ngoại hình: vóc dáng khổng lồ, chân dài, có thể bước từ vùng này

qua vùng khác.

- Hành động: đầu đội trời lên, đào đất, đập đá, đắp thành một cái cột

vừa cao, vừa to để chống trời.

🡪 có sức vóc mạnh mẽ, kì lạ mà những người bình thường không thực hiện được.

Câu 1 Tưởng tượng

Đọc văn bản

Trời và đất thay đổi như thế nào sau khi có cột chống trời?

- Đất phẳng như cái mâm vuông, trời trùm lên như cái bát úp.

- Chỗ trời đất giáp nhau gọi là chân trời.

Câu 2 Tưởng tượng

Đọc văn bản

Bạn có nhận xét gì về cách kết thúc truyện

🡪 Cách kết thúc truyện: độc đáo bằng một câu hát dân gian

Thuở ấy, chưa có thế gian, cũng như chưa có muôn vật và loài người.

Không gian vũ trụ đang trong quá trình tạo lập

Thời gian cổ sơ, không xác định và mang tính vĩnh hằng

PHT SỐ 1 Sau khi đọc

PHT SỐ 1

vuông, trời trùm lên như cái bát úp, ” trong truyện Thần Trụ Trời gợi

cho bạn nhớ đến truyền thuyết

Bánh chưng, bánh dày

Điểm tương đồng giữa hai tác

phẩm

Các hình ảnh “ đất phẳng như

cái mâm vuông , trời trùm lên

như cái bát úp …” tương tự

như chi tiết bánh chưng

vuông tượng trưng cho đất ,

bánh dày tròn tượng trưng

cho trời

Sau khi đọc

Tóm tắt truyền thuyết Bánh chưng, bánh dày:

Sau khi đánh dẹp xong giặc Ân, vua Hùng Vương thứ 6 có ý định truyền ngôi cho con với điều kiện nếu ai tìm được món ăn ngon lành, để bày cỗ có ý nghĩa thì

sẽ được nối ngôi Trong khi các hoàng tử khác đua nhau tìm kiếm thứ của ngon vật lạ thì Lang Liêu – con trai thứ 18 lại lo lắng không biết cần chuẩn bị gì Một

hôm, chàng nằm mơ thấy có vị Thần đến bảo “Này con, vật trong Trời Đất không

có gì quý bằng gạo, vì gạo là thức ăn nuôi sống con người Con hãy nên lấy gạo nếp làm bánh hình tròn và hình vuông, để tượng hình Trời và Đất Hãy lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột bánh, để tượng hình Cha Mẹ sinh thành”.

Nghe xong, chàng lập tức chọn loại gạo nếp tốt nhất để làm bánh Chưng, bánh Dày Cuối cùng, món ăn của Lang Liêu được nhà vua khen ngon, có ý nghĩa

và quyết định truyền ngôi cho chàng Từ đó, mỗi dịp Tết Nguyên Đán, bánh Chưng và bánh Dày là hai loại bánh không thể thiếu khi cúng Tổ Tiên và Trời Đất.

Câu 3 Quá trình tạo lập nên trời và đất của nhân vật thần Trụ Trời

Thần ở trong đám hỗn độn, mờ mịt, và bỗng có một lúc thần đứng dậy, ngẩng đầu đoi trời lên, rồi tự mình đào đất, đập đá, đắp thành một cái cột vừa cao, vừa

to để chống trời, đẩy vòm trời lên mãi phía mây xanh mù mịt

Từ đó, trời đất mới phân đôi Đất phẳng như cái mâm vuông, trời trùm lên như cái bát úp Khi trời đã cao và đã khô, thần lại phá cột đi, lấy đất đá ném tung đi khắp nơi Mỗi hòn đá văng đi, biến thành một hòn núi hay một hòn đảo; đất tung toé ra mọi nơi thành gò, thành đống, thành những dải đồi cao Vì thế cho nên mặt đất ngày nay không bằng phẳng, mà có chỗ lồi, chỗ lõm Chỗ thần đào đất, đào

đá mà đắp cột ngày nay thành biển rộng.

🡺 Là một vị thần có hình dáng khổng lồ, sức mạnh

PHT SỐ 1 Sau khi đọc

Câu 1

PHT SỐ 2 Sau khi đọc

Nội dung

Nhận xét về cách giải thích quá trình tạo lập thế giới của tác giả dân gian

Qua truyện Thần Trụ Trời, ta thấy người thời cổ nhận thức và lí giải về nguồn gốc của thế giới rất thô sơ.

🡺 Ngày nay cách giải thích ấy tuy không còn phù hợp với nhận thức thế giới của độc giả ngày nay nhưng nó vẫn có sức hấp dẫn riêng vì nó cho chúng ta hiểu người xưa, trong thế giới hoang sơ thuở ban đầu, đã hình dung về vũ trụ, thế giới thế nào

Nhận

xét

Nhận

xét

Dấu hiệu để xác định đây là truyện thần thoại

Không gian Trời và đất 🡺 không gian vũ trụ, không thể

hiện một địa điểm cụ thể.

Trời và đất không gian vũ trụ, không thể

hiện một địa điểm cụ thể.

Thời gian “Thuở ấy” thời gian mang tính chất cổ xưa,

không rõ ràng.

“Thuở ấy” thời gian mang tính chất cổ xưa, không rõ ràng.

tạo lập nên trời và đất.

Xoay quanh việc thần Trụ trời trong quá trình tạo lập nên trời và đất.

Nhân vật Thần Trụ Trời có vóc dáng khổng lồ và sức

mạnh phi thường để thực hiện nhiệm vụ của mình là sáng tạp ra thế giới.

Thần Trụ Trời có vóc dáng khổng lồ và sức mạnh phi thường để thực hiện nhiệm vụ của mình là sáng tạp ra thế giới.

Câu 2

VĂN BẢN 2

Prô – mê –

tê và loài

người

Hãy chia sẻ những gì em biết về thần thoại Hy Lạp

Trước khi đọc

Câu 1

Không gian

Thời gian

Mặt đất mênh mông dẫu

đã có khá nhiều vị thần cai quản song vẫn còn hết sức vắng vẻ.

Thuở ấy, thế gian mới chỉ có các vị thần.

Không gian vũ trụ đang trong quá trình tạo lập

Thời gian cổ sơ, không xác định và mang tính vĩnh hằng

PHT SỐ 3 Sau khi đọc

Câu 2

PHT SỐ 3 Sau khi đọc

Em từng hình dung như thế nào về một vị thần? Nhân vật

Prô-mê-tê và Ê-pi-mê-Prô-mê-tê trong Prô-mê-Prô-mê-tê và loài người có làm hình dung đó

của em thay đổi không? Vì sao?

Prô-mê-tê và Ê-pi-mê-tê là các vị thần sáng tạo ra con

người và muôn loài, có sức mạnh và tài năng phi thường.

PHT SỐ 4 Sau khi đọc

Mặt đất còn vắng vẻ, buồn → hai thần xin tạo ra thêm các giống loài

→ Ê-pi- mê-tê tranh việc làm trước → mọi giống loài được tạo ra hoàn hảo nhưng do tính đãng trí của Ê-pi-mê-tê mà loài người chưa có vũ khí gì để tự vệ → Prô-mê-tê tái tạo cho con người đứng thẳng, có hình dáng thanh tao Thần còn lấy lửa ban cho loài người.

Tóm tắt quá trình tạo nên con người và thế giới muôn loài

của hai vị thần

PHT SỐ 4 Sau khi đọc

Cốt truyện đơn giản, xoay quanh việc các vị thần tạo ra muôn loài và loài người như nhiều truyện thần thoại khác.

PHT SỐ 4 Sau khi đọc

Khát vọng lí giải nguồn gốc của con người: con người là loài vật được thần linh ưu ái, ban cho thân hình đẹp đẽ thanh tao và có một món quà đặc biệt hơn tất cả loài vật khác: ngọn lửa.

Thông điệp của tác phẩm

Không gian

“Mặt đất mênh mông dẫu đã có khá nhiều vị thần cai quản nhưng vẫn còn hết sức vắng vẻ”

�không gian vũ trụ, không thể hiện một địa điểm cụ thể.

“Mặt đất mênh mông dẫu đã có khá nhiều vị thần cai quản nhưng vẫn còn hết sức vắng vẻ”

�không gian vũ trụ, không thể hiện một địa điểm cụ thể.

Thời gian “Thuở ấy” 🡺 thời gian mang tính chất cổ

xưa, không rõ ràng.

“Thuở ấy” thời gian mang tính chất cổ xưa, không rõ ràng.

Cốt truyện Xoay quanh việc thần Prô-mê-tê tạo ra loài

người và thần Ê-pi-mê-tê tạo ra loài vật.

Xoay quanh việc thần Prô-mê-tê tạo ra loài người và thần Ê-pi-mê-tê tạo ra loài vật.

Nhân vật Thần Prô-mê-tê và Ê-pi-mê-tê có sức mạnh

phi thường để tạo ra loài người và loài vật.

Thần Prô-mê-tê và Ê-pi-mê-tê có sức mạnh phi thường để tạo ra loài người và loài vật.

So sánh điểm tương đồng và khác biệt giữa hai truyện Thần Trụ Trời

và Prô-mê-tê và loài người.

Giống

Khác

- Cả hai truyện đều thuộc thể loại truyện thần thoại

- Cả hai truyện đều lí giải bằng trực quan và bằng tưởng tượng

- Đều có những yếu tố tưởng tượng, hư cấu

- Đều nói về sự tạo lập thế giới

- Quá trình tạo lập trời và đất

- Nhấn mạnh vào sức mạnh của vị thần trong việc mở mang các cõi

- Quá trình tạo nên con người

và sự sống

- Nhấn mạnh vào việc hình thành sự sống và nền văn minh cho nhân loại

ĐỌC KẾT NỐI CHỦ ĐIỂM

ĐI SAN

MẶT ĐẤT

(Truyện của

người Lô Lô)

Theo dõi video dưới đây và cho biết nội dung của video là về điều gì?

Nội dung bao quát của văn bản Đi san mặt đất

1.

Đi san mặt đất là truyện thần thoại bằng

thơ của dân tộc Lô Lô, cho thấy công lao to

lớn của con người trong việc cải tạo thiên

nhiên và khát vọng chinh phục thiên nhiên

của người xưa.

Nguyên nhân người Lô Lô phải đi san mặt đất

2.

Trong văn bản, người Lô Lô giải thích cần đi đi san bầu trời, đi

san mặt đất do "Bầu trời nhìn chưa phẳng", "Mặt đất còn nhấp

nhô''

Người Lô Lô muốn khám phá thêm vùng trời cũng như vùng đất mới, đất còn nhấp nhô thì họ sẽ đi san đất để chinh phục, mở rộng vùng đất đó

Và đây là công việc chung của mọi người, cần sự

giúp sức của tất cả các loài "San đất là việc

chung"

Trong nhận thức của người Lô Lô xưa quá trình đào tạo thế giới là một

quãng thời gian rất dài

Từ khi con người mặt đất còn sống chung, ăn chung ở chung, con người

phải đi từng bước từng bước tạo dựng,

làm nên mặt đất từ những sự vật thô sơ

ban đầu, phải huy động mọi lực lượng,

con người rồi loài vật,…

Nguyên nhân người Lô Lô phải đi san mặt đất

3.

Hình dung của người Lô Lô về sự hình thành các loại cũng

vô cùng đặc biệt

“sừng cong, đẽo cho trâu cái ách, đục lỗ ách

luồn dây, chão dẻo làm dây cày, thừng dài làm dây bừa, trâu cày bữa san đất”

Nguyên nhân người Lô Lô phải đi san mặt đất

“nhiều sức, chung một lòng, san mặt đất cho phẳng, nhiều tay chung một ý, san mặt đấy làm ăn”

ĐỌC MỞ RỘNG THEO THỂ LOẠI

CUỘC TU

BỔ LẠI

CÁC GIỐNG

VẬT

PHT SỐ 5 Những

có cơ thể cấu tạo chưa đầy đủ

- Nội dung bao quát: Kể về việc các vị thần sáng tạo ra muôn loài, giải thích đặc điểm của một số loài vật.

- Thông điệp: Khát vọng lí giải thế giới, chinh phục tự nhiên của người thời cổ.

- Giá trị của tác phẩm: Tác phẩm cho chúng ta hiểu sự nhận thức và lí giải thế giới còn thô sơ của con người thời cổ, qua đó cũng thể hiện khát vọng hiểu biết, chinh phục tự nhiên của họ.

PHT SỐ 5 Cuộc tu bổ lại các giống vật Prô-mê-tê và loài người

- Đều giải thích về nguồn gốc và đặc điểm của các giống vật.

- Có nhân vật sáng tạo đều là thần.

- Không gian rộng lớn: trời và hạ giới.

- Thời gian: cổ sơ, không xác định.

Ngọc Hoàng và ba vị Thiên thần Thần Prô-mê-tê và Ê-pi-mê-tê.

Tập trung giải thích về đặc điểm của một số loài vật.

Nhấn mạnh việc sáng tạo ra con người, giải thích nguồn gốc sức mạnh của loài người qua một đặc ân của thần: ngọn lửa.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

LỖI VỀ MẠCH LẠC, LIÊN KẾT TRONG ĐOẠN VĂN: DẤU HIỆU

NHẬN BIẾT VÀ CÁCH CHỈNH SỬA

Câu Lỗi Gợi ý sửa

a

b

c

Lạc chủ đề

Trong ca dao Việt Nam, những bài hát về tình yêu quê hương đất nước là những bài nhiều hơn tất cả Họ yêu gia đình, yêu cái tổ ấm cùng nhau chung sống, yêu nơi chôn rau cắt rốn Họ yêu người làng, người nước, yêu từ cảnh ruộng đồng, đến công việc trong xóm, ngoài làng Tình yêu đó nồng nhiệt, đằm thắm và sâu sắc.

Qua truyện Thần Trụ trời, ta thấy người thời cổ nhận thức và lí giải về cách hình thành thế giới rất giản đơn Trời đất ban đầu dính vào nhau Sau đó, thần Trụ trời đào đất, đập đá đắp thành cái cột vừa cao vừa to để chống, đẩy vòm trời lên mãi phía mây xanh mù tịt Từ đó, trời đất mới phân đôi.

Hình tượng người nông dân trong văn học hiện thực phê phán có những nét đẹp truyền thống Nếu đặt họ bên những nhân vật phản diện như Nghị Lại, Nghị Quế, thì họ hoàn toàn đối lập với bản chất kệch cỡm, nhố nhăng, tàn ác của bọn quan lại Chị Dậu không như Chí Phèo, khi gặp hoạn nạn thì tha hóa nhân cách và đạo đức, chị đã đấu tranh để bảo vệ nhân phẩm.

Lạc chủ đề

Bài 1

Thiếu hụt chủ đề

Câu Lỗi Gợi ý sửa

Câu Lỗi Gợi ý sửa

Thay “tuy nhiên” bằng “Vì vậy”

Văn bản Đi săn mặt đất giúp người đọc hiểu về quá trình tạo

lập thế giới trong nhận thức của người Lô Lô xưa Nhận thức

ấy còn khá đơn giản Tuy nhiên, họ cũng đã hiểu được vai trò của con người trong việc cải tạo thiên nhiên

Thay “của họ” bằng “Trong đó” hoặc “Trong truyện này”

Bài 3

Từ đọc đến viết

Hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) chia sẻ suy nghĩ về một truyện thần thoại mà bạn cho là đặc sắc.

VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT

TRUYỆN KỂ

Kiểu bài

Yêu cầu đối với kiểu bài

Phân tích, đánh giá một

truyện kể

Xác định chủ

đề và phân tích, đánh giá

ý nghĩa, giá trị

1

Mục đích: làm

rõ đặc điểm, giá trị nội dung, nghệ thuật của một

cốt truyện, tình huống, sự kiện, nhân vật

2

• Lập luận chặt chẽ, diễn đạt mạch lạc, thể hiện suy nghĩ cá nhân

• Lí lẽ xác đáng

• Sử dụng câu chuyển tiếp, từ ngữ liên kết

1

Bố cục:

• MB: giới thiệu truyện kể, khái quát nội dung

• TB: lần lượt trình bày luận điểm

• KB: khẳng định lại giá trị của chủ đề

và hình thức NT; nêu ý nghĩa

2

Tri thức về kiểu bài

Quy trình viết

Sự đáp ứng của MB, TB, KB với yêu cầu

của kiểu bài

- Luận điểm 2:

Những nét đặc sắc về hình thức

và nghệ thuật.

❑Kết bài:

Nêu tác động của tác phẩm đối với bản thân.

Phân tích văn bản mẫu

Trình t s p x p các lu n đi m trong ng li u ự sắp xếp các luận điểm trong ngữ liệu ắp xếp các luận điểm trong ngữ liệu ếp các luận điểm trong ngữ liệu ận điểm trong ngữ liệu ểm trong ngữ liệu ữ liệu ệu

Phân tích văn bản mẫu

Sự sắp xếp các luận điểm, các lí lẽ và dẫn chứng trong luận điểm

❑ Luận điểm 1: Chủ đề và ý nghĩa của chủ đề

Tác phẩm vì thế, không chỉ là tiếng nói phê phán

một nhân vật cụ thể, trong một tình huống cụ thể

mà còn là lời cảnh tỉnh sâu sắc: hãy lên án cái ác

và coi chừng những “kẻ mạnh” bất chấp lẽ phải

như con sói kia; hãy thương xót và tìm cách bảo vệ

những kẻ yếu thế, ngây thơ, đơn độc như chú

chiên con kia.

❑ Luận điểm 2: Những nét đặc sắc về hình thức

nghệ thuật

Chủ đề và bài học nêu trên càng trở nên sâu sắc, thấm thía hơn nhờ được thể hiện qua một hình thức nghệ thuật đặc sắc của truyện kể với tình huống truyện độc đáo, nhân vật giùa tính biểu trưng, kết cấu tương phản, lối kể chuyện bằng thơ hàm súc

mà hấp dẫn.

Lí lẽ, dẫn chứng 1: Phân tích, đánh giá nghệ thuật tạo tình huống

- Lí lẽ: Thông thường, khi muốn thể hiện

lối ứng xử, tính cách nhân vật nào đó, tác giả truyện ngụ ngôn sẽ đặt các nhân vật trước những tình huống thách thức khó khăn, nguy hiểm.

- Dẫn chứng: Trong truyện “Chó sói và

chiên con”, tình huống nguy hiểm ấy là…

Lí lẽ, dẫn chứng 2: Phân

tích đánh giá cách xây dựng nhân vật giàu tính biểu trưng và tác dụng trong việc thể hiện chủ đề

Lí lẽ, dẫn chứng 3:

Phân tích đánh giá cách kể chuyện bằng thơ.

Lí lẽ, dẫn chứng 4:

Phân tích đánh giá cách cách khắc họa tính cách nhân vật qua đối thoại.

Phân tích văn bản mẫu