Skkn vận dụng một số pp và ktdh thơ trữ tình ngữ văn 9

PHẦN 1:MỞ ĐẦUTHÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1.Tên sáng kiến:Vận dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực vào dạy học thơ trữ tình môn Ngữ Văn lớp 9 2.Lĩnh vực áp dụng sáng kiến

PHẦN 1:MỞ ĐẦU

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1.Tên sáng kiến:Vận dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực vào

dạy học thơ trữ tình môn Ngữ Văn lớp 9

2.Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

3.Tác giả:

Họ và tên:Nguyễn Thị Gấm Giới tính:Nữ

Ngày tháng năm sinh: 01/11/1981

Trình độ: Đại học sư phạm Văn

Chức vụ:Giáo viên- THCS Phượng Kỳ

4.Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu:Trường THCS Phượng Kỳ

5.Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến

-Nhà trường cần cung cấp nhiều trang ảnh,băng đĩa,phòng chức năng,ti vi để

phục vụ tốt cho quá trình dạy học

- Tiến hành nhiều giờ ngoại khóa ở các bài chương trình địa phương để họcsinh nắm bắt được những kiến thức địa phương nơi mình đang sinh sống hoặcnhững kiến thức liên quan đến xã hội ngày nay mà các em cần được nắm bắt mộtcách kịp thời

6.Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu:

- Sáng kiến được áp dụng vào việc giảng dạy môn Ngữ Văn lớp 9 năm học2015-2016 học kỳ I

Tác giả XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ ÁP DỤNG ( Ký,ghi rõ họ tên) SÁNG KIẾN

TÓM TẮT SÁNG KIẾN

- Nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo trong học tập của học sinh; giúp họcsinh tìm tòi, khám phá, tiếp nhận tác phẩm một cách chủ động, tự tin hơn

- Nhằm nâng cao chất lượng dạy của giáo viên và chất lượng học của HS

- Giúp giáo viên tích cực, tự tin hơn khi vận dụng một số phương pháp và KTDHTCvào dạy môn Ngữ văn THCS, đặc biệt là dạy học văn bản trữ tình

- Trong thực tế giảng dạy, qua dự giờ các đợt hội giảng, thi giáo viên giỏi, tôi nhận

thấy giáo viên chưa mạnh dạn vận dụng phương pháp và KTDHTC vào dạy vănbản, đặc biệt là thơ trữ tình Giáo viên còn lúng túng khi sử dụng thiết bị dạy học và

tổ chức thảo luận theo nhóm Một số giáo viên quan niệm là không thể vận dụngphương pháp và KTDHTC vào dạy thể loại thơ trữ tình

- Học sinh vẫn còn thụ động, quen nghe, chép, ghi nhớ những gì giáo viên nói,chưa mạnh dạn bộc lộ những suy nghĩ, tình cảm của cá nhân trước tập thể, chưa tíchcực tham gia vào các hoạt động thảo luận, chưa có kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Đổi mới PPDH Ngữ văn theo định hướng tích cực đã đặt ra hàng loạt vấn đề

cụ thể đòi hỏi chúng ta phải tìm cách giải quyết Vì vậy, trong phạm vi đề tài này,

chúng tôi mạnh dạn đề xuất ý kiến: Vận dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy

học tích cực vào dạy học thơ trữ tình môn Ngữ văn lớp

PHẦN 2:NỘI DUNG

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1.Cơ sở lý luận của vấn đề:

Mục đích của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông hiện nay

là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo Phương pháp dạy

học tích cực( PPDHTC) với các kĩ thuật dạy học tích cực Kĩ thuật dạy học tích cực

(KTDHTC) là “hạt nhân” của PPDHTC, hướng tới việc tích cực hóa hoạt động nhận

thức của học sinh

Trong nhà trường THCS, môn Ngữ văn vừa mang tính nghệ thuật, nét đặctrưng riêng, vừa có tính khoa học như các môn học khác Thơ trữ tình là loại hìnhchiếm vị trí quan trọng Cũng như các văn bản tự sự, văn bản trữ tình chiếm gần mộtnửa khối lượng thời gian trong chương trình SGK bao gồm:

- Thơ trữ tình dân gian ( Ca dao – Dân ca)

- Thơ trữ tình trung đại

- Thơ trữ tình hiện đại

- Văn xuôi trữ tình (bút kí, tùy bút)

* Lớp 6, 7: Chủ yếu là thơ trữ tình dân gian, trữ tình trung đại, văn xuôi trữtình (có một số bài thơ trữ tình hiện đại)

* Lớp 8, 9: Chủ yếu là thơ trữ tình hiện đại

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

- Trong thực tế giảng dạy, qua dự giờ các đợt hội giảng, thi giáo viên giỏi,

chúng tôi nhận thấy giáo viên chưa mạnh dạn vận dụng phương pháp và KTDHTCvào dạy văn bản, đặc biệt là thơ trữ tình Giáo viên còn lúng túng khi sử dụng thiết

bị dạy học và tổ chức thảo luận theo nhóm Một số giáo viên quan niệm là không thểvận dụng phương pháp và KTDHTC vào dạy thể loại thơ trữ tình

- Học sinh vẫn còn thụ động, quen nghe, chép, ghi nhớ những gì giáo viên nói,chưa mạnh dạn bộc lộ những suy nghĩ, tình cảm của cá nhân trước tập thể, chưa tíchcực tham gia vào các hoạt động thảo luận, chưa có kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Đổi mới PPDH Ngữ văn theo định hướng tích cực đã đặt ra hàng loạt vấn đề

cụ thể đòi hỏi chúng ta phải tìm cách giải quyết Vì vậy, trong phạm vi đề tài này,

chúng tôi mạnh dạn đề xuất ý kiến: Vận dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy

học tích cực vào dạy học thơ trữ tình môn Ngữ văn lớp

B MỤC ĐÍCH, PHƯƠNG PHÁP, PHẠM VI SÁNG KIẾN

I Mục đích

- Nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo trong học tập của học sinh; giúp họcsinh tìm tòi, khám phá, tiếp nhận tác phẩm một cách chủ động, tự tin hơn

- Nhằm nâng cao chất lượng dạy của giáo viên và chất lượng học của HS

- Giúp giáo viên tích cực, tự tin hơn khi vận dụng một số phương pháp vàKTDHTC vào dạy môn Ngữ văn THCS, đặc biệt là dạy học văn bản trữ tình

II Phương pháp:

1 Phương phỏp nghiờn cứu lớ thuyết:

- Đọc, nghiờn cứu tài liệu cú liờn quan đến vấn đề cần vận dụng

- Thu thập thụng tin cần thiết

2 Phương phỏp thực tiễn

- Tỡm hiểu tỡnh hỡnh thực tế, khảo sỏt chất lượng học tập của học sinh

- Dự giờ của đồng nghiệp

III Phạm vi, đối tượng nghiờn cứu

- Phạm vi: Một số phương phỏp và kĩ thuật dạy học tớch cực

- Đối tượng ỏp dụng: Thơ trữ tỡnh mụn Ngữ văn lớp 9

Thực nghiệm: Bài thơ Đồng chớ của Chớnh Hữu - Ngữ văn 9 tập I

PHẦN NỘI DUNG

A ĐỌC TÀI LIỆU, NGHIấN CỨU LÍ THUYẾT

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ PHƯƠNG PHÁP VÀ KTDHTC

1 Khỏi niệm PPDHTC: Là cách dạy học hớng tới việc học tập chủ động,

chống lại thói quen học tập thụ động

2 Kĩ thuật dạy học tớch cực: Là những động tỏc, cỏch thức và hành động

của GV và HS trong cỏc tỡnh huống hành động nhỏ, cụ thể nhằm thực hiện và điểukhiển quỏ trỡnh dạy học

3 Đặc trưng cơ bản của phương phỏp dạy học tớch cực:

- Dạy học tớch cực phải phỏt huy tớnh tự tin, tớch cực, chủ động, sỏng tạo thụngqua tổ chức thực hiện cỏc hoạt động học tập của học sinh

- Dạy học chỳ trọng rốn luyện phương phỏp học tập và phỏt huy năng lực tựhọc của học sinh

- Dạy học phõn húa kết hợp với hợp tỏc

* Lưu ý: Những phương phỏp và kỹ thuật dạy học tớch cực này khụng hoàn toàn

thay thế cỏc PPDH khỏc mà nhằm bổ sung vào danh sỏch cỏc PPDH, cho nờn khivận dụng vào dạy học Ngữ văn, GV cần lựa chọn, sử dụng linh hoạt làm phong phỳcỏc hoạt động học tập tạo hứng thỳ gúp phần nõng cao kết quả học tập của HS

II QUAN NIỆM MỚI VỀ MỚI VỀ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC

Theo quan niệm chung, người ta chia thiết bị dạy học ra làm hai nhóm: nhómthiết bị dạy học truyền thống và nhóm phương tiện nghe nhìn

Nhóm thiết bị truyền thống bao gồm các loại tranh ảnh, bản đồ, biểu bảng,mẫu vật

Nhóm các phương tiện nghe nhìn bao gồm các loại phim đèn chiếu, băng đĩaghi âm, ghi hình, phim, các phần mềm dạy học

Với môn Ngữ văn, sử dụng tích cực các thiết bị dạy học lưu ý:

- Không sử dụng thiết bị dạy học một cách hình thức, hời hợt, thiếu hiệu quả

- Sử dụng đầy đủ và có hiệu quả các thiết bị dạy học tối thiểu: tranh ảnh,băng, đĩa được cung cấp theo danh mục thiết bị tối thiểu

- Tích cực ứng dụng công nghệ thông tin ở những nơi có điều kiện: băng, đĩaCD-ROM, phim, máy tính, máy chiếu đa năng… góp phần tích cực hóa hoạt độnghọc của HS

- Thiết bị dạy học được sử dụng như là phương tiện hỗ trợ, nguồn kiến thức

để HS tìm tòi, nghiên cứu, rút ra kiến thức, kiểm tra, vận dụng kiến thức và kĩ n ănggiúp HS hiểu sâu, nhớ lâu các kiến thức đã học

III MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ THƠ TRỮ TÌNH

1 Đặc điểm thơ trữ tình:

Tiếng nói trữ tình là tiếng nói tình cảm mãnh liệt, là sản phẩm của những rungđộng đột xuất, độc đáo Trong thơ trữ tình, con người trực tiếp bộc lộ ý nghĩ, cảm

xúc chủ quan của mình Cái “ tôi” trữ tình luôn cảm xúc thực sự bộc lộ hẳn ra Tiếng

nói trữ tình đã thành tiếng nói thầm kín của mọi người

Thơ trữ tình có một hình thức tổ chức ngôn ngữ đặc biệt, nhiều hình ảnh, nhiều

từ đồng nghĩa, phép tu từ…để diễn tả một tâm trạng suy tư Ngôn ngữ trữ tình làngôn ngữ hàm súc, gợi cảm, giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu…

2 Một số biện pháp, hình thức dạy học thơ trữ tình

- Đọc thơ trữ tình( đọc diễn cảm, đọc tái hiện)

- Giảng bình thơ trữ tình

- Tìm hiểu tâm trạng trong thơ trữ tình

- Tìm hiểu các yếu tố thi pháp thơ trữ tình (chất thơ, lời thơ, nhịp điệu trùngđiệp của âm vần, trùng điệp ở nhịp, trùng điệp ở ý thơ, câu thơ hoặc bộ phận của câuthơ, hình ảnh, ngôn ngữ thơ, cấu trúc thơ…)

B ĐỀ XUẤT CÁCH VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO DẠY HỌC THƠ TRỮ TÌNH

I.YÊU CẦU CHUNG

- Phù hợp với đặc trưng thể loại thơ trữ tình

- Đáp ứng yêu cầu tích hợp

- Đáp ứng yêu cầu tích cực

+ Tích cực sử dụng thiết bị dạy học

+ Tích cực trong việc tổ chức hoạt động đọc, khám phá tác phẩm

+ Tích cực vận dụng phương pháp và KTDH trong hoạt động thảo luận

* Đối với thơ trữ tình, có thể vận dụng những KTDHTC sau:

a Kĩ thuật khăn phủ bàn: Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính

hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS

Cách tiến hành:

- Mỗi người ngồi vào vị trí của mình ( nhóm 4 người)

- Tập trung vào câu hỏi ( hoặc chủ đề…)

- Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về một chủ đề ).Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút

- Khi mọi người đều đã xong, chia sẻ và thảo luận các câu trả lời

- Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn phủ bàn

Kĩ thuật khăn phủ bàn nên vận dụng vào phần khái quát, tổng hợp kiến thức

sau khi đã tìm hiểu và phân tích thấu đáo các vấn đề của một đơn vị kiến thức hoặccủa toàn bài

b Kĩ thuật động não: Nên vận dụng vào phần trình bày, phân tích, đánh giá

kiến thức, sử dụng trí tuệ tập thể để giải quyết vấn đề phức tạp nhằm giúp HS trongmột thời gian ngắn nảy sinh được nhiều ý tưởng, nhiều giả định về một vấn đề

- Phân loại ý kiến

- Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng và thảo luận sâu từng ý

c Sơ đồ KWL: Là kĩ thuật dạy học nhằm tạo điều kiện cho người học nêu được

những điều đã biết liên quan đến chủ đề, những điều muốn biết về chủ đề trước khi

học và những điều đã học được sau khi học

d Sơ đồ tư duy: Là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh để mởrộng và đào sâu các ý tưởng Có thể sử dụng sơ đồ KWL và sơ đồ tư duy cho tất cảcác tiết dạy học văn bản thuộc tất cả các thể loại

II ĐỀ XUẤT CÁCH VẬN DỤNG MỘT SỐ KTDHTC VÀO DẠY VĂN BẢN THƠ TRỮ TÌNH - NGỮ VĂN LỚP 9

Văn bản Tác giả KT DHTC Kiến thức Câu hỏi thảo luận

Đồng Chính Khăn Cơ sở hình ? Dòng thơ thứ 7 có gì đặc biệt? Vị

chí Hữu

phủ bàn thành tìnhđồng chí trí của dòng thơ trong mạch cảmxúc của bài thơ

Độngnão

Biểu hiệncủa tìnhđồng chí

? Cảm nhận của em về ý nghĩa của

hình ảnh thơ tay nắm lấy bàn tay

Biểu tượng

đẹp về tìnhđồng chí

? Nhận xét bút pháp nghệ thuật xâydựng hình ảnh thơ ba câu thơ cuối ?

Ý nghĩa của hình ảnh Đầu súng trăng treo

sĩ lái xe

? Em cảm nhận được những vẻ đẹpnào của người lính lái xe trên đườngTrường Sơn những năm đámh Mĩ

của ngườilao động

?Âm hưởng tiếng hát được cất lên

4 lần trong bài thơ có ý nghĩa gì?

Bếp lửa

Bằng

Việt

Khănphủ bàn

Sự suyngẫm về

bà - vềbếp lửa

?Giải thích vì sao bếp lửa được coi

là kì lạ và thiêng liêng

Độngnão

? Sự chuyển hóa từ hình ảnh bếp lửa sang hình ảnh ngọn lửa trong

bài thơ có ý nghĩa gì?

Ý nghĩahình ảnh thơ

?Nên hiểu câu thơ Mặt trời của mẹ,

em nằm trên lưng như thế nào

Độngnão

Ý nghĩabài thơ

?Tình mẫu tử được thể hiện trongbài thơ có gì đặc biệt

Suy tư củatác giả

?Em cảm nhận như thế nào về cái

giật mình của tác giả khi thấy ánh trăng im phăng phắc

Khănphủ bàn

Ý nghĩa bài thơ

? Ý nghĩa khái quát của bài thơ Ánh trăng là gì?

Suy ngẫm,triết lí về ýnghĩa lời ru

? Nhà thơ đã khái quát quy luật gìtrong khổ thơ thứ ba?

Khát vọngđược cốnghiến củanhà thơ

?Em hiểu như thế nào về khát vọng

cống hiến: Lặng lẽ dâng cho đời;

Dù là tuổi hai mươi; Dù là khi tóc bạc của nhà thơ?

Khănphủ bàn

Ý nghĩabài thơ

? Bài thơ gợi cho em cảm nghĩ gì về

ý nghĩa cuộc sống của mỗi conngười

?Hình ảnh mặt trời trong hai câu thơ Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng; Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ có ý nghĩa gì?

Khăn Ý nghĩa ?Em hiểu như thế nào về hình ảnh

Cây tre trung hiếu ở thơ cuối bài

? Bài thơ Viếng lăng Bác đã nói hộ

Khănphủ bàn

Ý nghĩa chitiết thơ

? Suy nghĩ của em về hai dòng thơkết bài

Độngnão

Nét đặc sắcthơ thu HT

?Những điểm mới trong bài thơ

Sang thu của Hữu Thỉnh là gì?

Nói với

con

YPhương

Khănphủ bàn

Sức sống của quê hương, mong muốn của người cha

? Người cha nói với con những đứctính nào của người đồng mình vànhắc nhở con điều gì

Độngnão

Ý nghĩabài thơ

Theo em, bài thơ có ý nghĩa gì đốivới nhận thức, tình cảm người đọc

III GIẢI PHÁP CỤ THỂ.

1 Chuẩn bị cho một tiết dạy học thơ trữ tình vận dụng phương pháp và KTDHTC

- Lựa chọn phương pháp: Phù hợp với đặc trưng thể loại thơ trữ tình Kết hợp

linh hoạt giữa phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cựcnhư phương pháp đọc sáng tạo, phương pháp vấn đáp gợi tìm, thuyết trình, nêu vấn

đề, bình giảng, khơi gợi liên tưởng, tưởng tượng

- Xác định nội dung cần vận dụng phương pháp và KTDHTC: Xác định kiến

thức trọng tâm để tổ chức dạy học một cách nhẹ nhàng, tránh nặng nề quá tải, tránhlan man, dàn trải Có nội dung cho học sinh suy nghĩ, thảo luận, bộc lộ cảm xúc, cónội dung chỉ lướt qua, yêu cầu học sinh về nhà tìm hiểu thêm

- Xây dựng hệ thống câu hỏi: Phải đảm bảo tính khoa học, tính lô gích, phân

hóa đối tượng, tất cả các đối tượng học sinh đều được tham gia trả lời: Câu hỏi pháthiện ->phân tích, đánh giá, bình luận->khái quát, tổng hợp, liên hệ giáo dục thái độsống, mở rộng vấn đề

- Chọn lựa KTDHTC : Đáp ứng yêu cầu tích cực, đảm bảo mục tiêu bài học

Ví dụ: Khi tổ chức dạy học bài thơ Đồng chí của Chính Hữu:

*Với kĩ thuật động não:

- Dùng trong giai đoạn nhập đề vào một chủ đề

- Tìm phương án giải quyết vấn đề

- Thu thập các khả năng lựa chọn và ý nghĩ khác nhau

Chúng tôi đưa ra vấn đề thảo luận: tìm hiểu ý nghĩa của hình ảnh : Tay nắm bàn tay

và Đầu súng trăng treo -> yêu cầu HS liệt kê ý kiến của mình theo nhóm lên giấy

A0, không loại trừ ý kiến nào, trừ ý kiến trùng lặp Sau đó tổ chức phân loại ý kiến,làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng và thảo luận từng ý

*Với kĩ thuật khăn phủ bàn: Phần tìm hiểu cơ sở hình thành tình đồng chí ở

các mức độ nhận biết, thông hiểu, chúng tôi tổ chức cho HS đàm thoại nhanh Đến

dòng thơ thứ bảy là giai đoạn phân tích, đánh giá ( tìm hiểu ý nghĩa, vị trí dòng thơ

trong mạch cảm xúc của bài thơ),chúng tôi yêu cầu HS tham gia hoạt động độc lập,

hoạt động tương tác để tất cả các đối tượng đều được tham gia

* Với sơ đồ tư duy: Phần củng cố bài dạy học, chúng tôi cho chủ đề Đồng chí

và các nhánh sắc màu khác nhau, yêu cầu HS điền thông tin còn thiếu vào các ônhánh còn lại để hoàn thành sơ đồ Sự hình thành, phân nhánh liên kết các nội dungbài học trong sơ đồ này tạo thành một bức tranh tổng thể mô tả ý tưởng trung tâmmột cách đầy đủ và rõ ràng

- Chuẩn bị phương tiện dạy học

+ Nhóm các phương tiện nghe nhìn: Đối với những bài thơ đã được phổ nhạc,

sử dụng kết nối hình ảnh, lời thơ để giới thiệu bài, giới thiệu tác giả, tác phẩm tạotâm thế chú ý, gây hứng thú ngay từ đầu tiết học, giúp HS tích cực hơn cho hoạt

động đọc hiểu văn bản Ví dụ: Bài thơ: Đồng chí – Chính Hữu; Viếng lăng Bác

-Viễn Phương; Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ - Nguyễn Khoa Điềm;

Mùa xuân nhỏ nhỏ - Thanh Hải

+ Nhóm thiết bị dạy học truyền thống: bao gồm bảng đen phấn trắng, các loạitranh ảnh, sơ đồ ( đối với giáo viên), giấy khổ A0, A4( đối với học sinh)

+ Sử dụng thiết bị hiện đại (máy chiếu) dùng cho những nội dung đã được sơ đồhóa, hình ảnh trong SGK, những bài tập, câu hỏi thảo luận trên lớp để chữa mẫunhằm tiết kiệm thời gian, những phần tổng kết hoặc lưu ý, nhấn mạnh

- Thời gian hoạt động: Tính toán thời gian cho mỗi hoạt động, thảo luận, chia

sẻ thông tin, phản hồi phù hợp với nội dung cần đạt

2 Lên lớp:

- Nhanh nhạy, linh hoạt điều chỉnh các hoạt động học tập của HS

- Xử lí các tình huống có vấn đề, các thông tin phản hồi từ phía HS

IV SOẠN GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM:

- Đọc diễn cảm một bài thơ hiện đại

- Bao quát toàn bộ tác phẩm, thấy được mạch cảm xúc trong bài thơ

- Tìm hiểu một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu, từ đó thấy được giá trị nghệ

thuật của chúng trong bài thơ

B Chuẩn bị: - GV: Tranh ảnh minh hoạ, bài hát Tình đồng chí, máy chiếu,

cát –sét, tài liệu tham khảo, thơ văn viết về người lính cách mạng

- HS: + Tập đọc thuộc lòng bài thơ

+ Tìm ý trả lời câu hỏi đọc - hiểu văn bản SGK

+ Sưu tầm thêm một số câu thơ, bài thơ bài hát diễn tả tình đồng chí

+ Giấy khổ A4, A0, bút dạ

C Phương pháp:

- Thuyết trình; đọc diễn cảm; vấn đáp gợi tìm; phân tích; quan sát, giảng

bình, hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm, tổ chức HS hoạt động tiếp nhận tác phẩm

- Kĩ thuật dạy học: Động não; khăn phủ bàn( tập trung thảo luận sâu nội dung câu thơ thứ 7, 17, 20), dùng sơ đồ tư duy tóm tắt nội dung từng phần và phần

củng cố bài học để khắc sâu kiến thức và có cái nhìn tổng thể về bài thơ

D Các hoạt động dạy học

1 Ổn định tổ chức (1 phút)

2 Kiểm tra bài cũ( 2 phút): GV sử dụng bảng phụ trình chiếu câu hỏi sau:

Câu 1: Mỗi câu nói sau là của nhân vật nào trong tác phẩm Lục Vân Tiên?

- Làm ơn mà lại mong người hay sao

- Làm ơn há dễ mong người trả ơn

- Dốc lòng nhân nghĩ há chờ trả ơn

Câu 2: Ba câu nói trên đều thể hiện một tấm lòng và quan niệm sống của ba nhân

vật ? Đó là tấm lòng và quan niệm như thế nào

Đáp án

Câu 1: - Làm ơn mà lại mong người hay sao Lục Vân Tiên

- Làm ơn há dễ mong người trả ơn Ông Ngư

- Dốc lòng nhân nghĩa há chờ trả ơn Ông Tiều

Câu 2.Một tấm lòng nhân nghĩa cao đẹp, một quan niệm vô tư trong sáng: Thấy việc

nghĩa thì tự nguyện làm, đã làm việc nghĩa thì không cần đến sự trả ơn

3 Bài mới ( 2 phút )GV thuyết trình: Hình ảnh ông Ngư trong tác phẩm Lục

Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu với tấm lòng trong sạch, trọng nhân nghĩa, ghét danh lợi,

cần cù lao động, cuộc sống phóng khoáng, chan hòa với thiên nhiên đã khép lại phần văn học trung đại Mở đầu cho phần văn học hiện đại là một bài thơ trữ tình đặc sắc viết về đề tài người lính Mời các em nghe đoạn thơ được phổ nhạc (phát qua cát – sét nét nhạc mở

đầu bài hát: Quê hương anh nước mặn đồng chua …nhớ người ra lính.

HS: Nghe lời bài hát, phát hiện ca từ của bài hát có xuất xứ từ bài thơ Đồng chí c aủaChính H u, ghi tên b i h c v o trong vữu, ghi tên bài học vào trong vở ài học vào trong vở ọc vào trong vở ài học vào trong vở ở

? Hai câu thơ đầu, nhà thơ giới thiệu cho

chúng ta biết điều gì?

?Nhận xét cấu trúc và hình ảnh thơ Súng bên

súng đầu sát bên đầu

? Nhận xét cách diễn đạt

? Ý nghĩa của hình ảnh thơ Súng bên súng,

đầu sát bên đầu

GV dẫn: Hình ảnh đêm rét chung chăn gợi

điều kiện sống của các anh bộ đội

? Theo em, đó là điều kiện gì?

?Như vậy, tình đồng chí của những người lính

cách mạng được hình thành trên những cơ sở

nào?

GV: Chốt kiến thức phần cơ sở hình thành tình

đồng chí trên máy chiếu

HS: Quan sát phần tóm tắt, ghi nhớ

GV kết luận: Cái xa lạ ban đầu đã bị xoá đi.

Họ thân nhau, trở thành đôi bạn tri kỉ Rồi cao

trên máy chiếu đáp án gợi ý

HS: Quan sát đáp án gợi ý của GV, so sánh

với kết quả thảo luận

GV dẫn: Từ dòng thơ thứ 8 đến dòng thơ thứ

17, tiếp tục triển khai chủ đề tình đồng chí.

Tác giả đưa ra những biểu hiện và sức mạnh

của tình đồng chí

HS: Đọc diễn cảm ba câu thơ tiếp theo

GV:? Em có nhận xét gì về hình ảnh thơ và

nghệ thuật diễn đạt trong ba câu thơ trên

- Nguồn gốc xuất thân của cácanh bộ đội có sự tương đồng vềgiai cấp, về cảnh ngộ

- Cấu trúc tiểu đối Hình ảnh ẩn

dụ (súng bên súng), hình ảnhhoán dụ (đầu sát bên đầu)-> cáchdiễn đạt hàm súc, hình tượng

- Những người lính cùng chungnhiệm vụ,chung chiến hào,chungmục đích chiến đấu vì độc lập tự

do của Tổ quốc

- Họ cùng phải chịu đựng nhữngkhó khăn thiếu thốn của cuộc đờingười lính

Hai người xa lạ, cùng chung hoàn cảnh xuất thân ->chung nhiệm vụ ->quen nhau ->chung cuộc sống chiến đấu ->thấu hiểu, đồng cảm,

sẻ chia ->đôi tri kỉ ->chung chiến hào, chung mục đích ->đồng chí

Đồng chí!

- Dòng thơ chỉ có hai tiếng vàmột dấu chấm than.Câu thơ bản

lề khép lại cơ sở hình thành tìnhđồng chí, mở ra vẻ đẹp và sứcmạnh của tình đồng chí

- Dòng thơ ngắn nhưng có sứcngân vang, như một nốt nhấntrong bản đàn, bật lên một cảmxúc vui mừng khôn xiết nhưtiếng gọi tha thiết của đồng đội,

ấm áp, xúc động, hội tụ bao tìnhcảm vui mừng, thiêng liêng từđáy lòng người chiến sĩ

b Những biểu hiện của mối tình đồng chí trong chiến đấu gian khổ

- Hình ảnh gần gũi, quen thuộc,hình ảnh ẩn dụ, mang đậm chất