Tư tưởng HCM về đạo đức. Sinh viên học tập làm theo tư tưởng HCM

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người nêu một tấm gương mẫu mực về thực hành đạo đức cách mạng để toàn Đảng, toàn dân noi theo. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, lãnh tụ Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân.

ĐỀ TÀI: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC SINH VIÊN HỌC TẬP

VÀ LÀM THEO TƯ TƯỞNG, TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC 1.1 Cơ sở lý luận

Đạo đức là toàn bộ những quan niệm về thiện ác, lương tâm, danh dự, trách nhiệm, vềlòng tự trọng, về công bằng hạnh phúc và về những quy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng

xử giữa người với người, cá nhân và xã hội Hồ Chí Minh là lãnh tụ bàn nhiều nhất về đạođức, nhưng Người thực hành về đạo đức nhiều hơn những điều Người đã nói và viết về đạođức Vì thế muốn nghiên cứu đạo đức Hồ Chí Minh thì không thể chỉ dừng lại ở những bàiviết, bài nói mà phải thâm nhập vào toàn bộ cuộc đời hoạt động của Người và những tiếngnói tâm huyết của các học trò và bạn bè quốc tế về Người

1.1.1 Truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ truyền thống đạo đức của dân tộc ViệtNam, đã được hình thành trong trường kỳ lịch sử Hồ Chí Minh đã chú ý kế thừa, phát triểntinh thần đấu tranh anh dũng, bất khuất vì độc lập, tự do của Tổ quốc, nhằm bảo vệ chủquyền quốc gia và sự toàn vẹn lãnh thổ của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam Trong lãnh đạonhân dân Việt Nam xây dựng và bảo vệ đất nước, Hồ Chí Minh cũng hết sức chú trọ kế thừa,phát triển những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, đó là yêu nước gắn liềnvới yêu dân, có tinh thần đoàn kết, nhân ái, khoan dung; tinh thần cần cù, dũng cảm, sángtạo, lạc quan, vì nghĩa, thương người của dân tộc Việt Nam

Trong truyền thống dân tộc Việt Nam thường trực một niềm tự hào về lịch sử, trân trọngnền văn hóa, ngôn ngữ, phong tục, tập quán và những giá trị tốt đẹp khác của dân tộc Đóchính là cơ sở hình thành tư tưởng, phẩm chất đạo đức của nhà văn hóa kiệt xuất Hồ ChíMinh Từ hệ giá trị đạo đức dân tộc này Hồ Chí Minh tiếp thu, khai thác, và nâng cao nhữnggiá trị đó lên trình độ mới

1.1.2 Tinh hoa đạo đức nhân loại

Hồ Chí Minh đã sử dụng nhiều khái niệm, phạm trù của các tư tưởng đạo đức đã có từtrước, nhất là đạo đức Nho giáo Nguyễn Tất Thành - Hồ Chí Minh được theo học chữ Nhovới các thầy vốn là những nhà Nho yêu nước Đạo đức Nho giáo thấm vào tư tưởng tình cảmcủa Người Nếu từ đó lại cho rằng bản chất của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đứcNho giáo thì hoàn toàn sai lầm Những khái niệm, phạm trù đánh dấu những bậc thang nhậnthức của loài người Qua các thời đại lịch sử, những khái niệm, phạm trù đã trở thành tài sảnchung của nhân loại, nhưng nội dung đã có nhiều thay đổi Những khái niệm như trung,hiếu, nhân, nghĩa, cần, kiệm, liêm, chính đã có trong Nho giáo từ mấy trăm năm trướcCông nguyên; dân chủ, tự do, công bằng, bác ái đã xuất hiện từ thời cổ đại Hy Lạp - La Mã.

Hồ Chí Minh nhấn mạnh những yếu tố tích cực của đạo đức Nho giáo, Người nhắc đếnnhững mệnh đề “nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm, tứ hải giai huynh đệ” và đề cao thuyết “đạiđồng” của Nho giáo Theo Người, Khổng giáo là một thứ khoa học về kinh nghiệm đạo đức

và phép ứng xử Khổng tử có ưu điểm là tu dưỡng đạo đức cá nhân Vì vậy, tuy Khổng tử làphong kiến, song những điều hay trong đó thì ta nên học lấy Mặt khác, Người chỉ ra nhiềutiêu cực như Khổng giáo căn bản là sự bình yên trong xã hội, không bao giờ thay đổi Họcthuyết đạo đức Nho giáo nhằm phụng sự quyền lợi cho giai cấp phong kiến, đi ngược lại lẽtiến hoá của lịch sử và lợi ích của nhân dân Rõ ràng là giữa Hồ Chí Minh và đạo đức Nhogiáo có nhiều khác biệt Nhận thức đúng đắn vấn đề này để thấy rằng, Người nhấn mạnh tácdụng to lớn của đạo đức cách mạng, tiếp thu, trân trọng mặt tích cực, phê phán mặt tiêu cựccủa đạo đức Nho giáo

Bên cạnh đó, Hồ Chí Minh tiếp thu những giá trị đạo đức của tôn giáo Đó là tư tưởng

từ bi, cứu nạn cứu khổ, thiện chí, bình đẳng, an lạc, hạnh phúc, sống hòa hợp với môitrường, tôn trọng sự sống dưới mọi hình thức của Phật Giáo Tư tưởng bao dung nhân ái, hysinh cao cả của Thiên chúa Tư tưởng tự do bình đẳng bác ái, coi trọng con người trong vănhóa phương Tây, quan điểm nhân quyền, dân quyền trong tuyên ngôn độc lập Pháp, Mỹ

1.1.3 Đến với đạo đức Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã thực hiện một cuộc cách mạng về đạo đức

Đến với chủ nghĩa Mác-LêNin, Hồ Chí Minh đã khám phá ra kho tàng đạo đức MacXit,

đó là thứ đạo đức đích thực, cốt lõi là giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con

người, xã hội, mang lại tự do, ấm no, bình đẳng, hạnh phúc thật sự cho con người, vì sự tiến

bộ, phát triển xã hội, đưa nhân loại từ chỗ bị tha hóa đến vương quốc tự do, vương quốc đíchthực, chủ nghĩa nhân đạo đích thực Hồ Chí Minh còn thấy được ở Mác, Ăngghen, LêNin lànhững tấm gương đạo đức sáng ngời, họ không chỉ là những lãnh tụ thiên tài về chính trị màcòn là những lãnh tụ giản dị, khiêm tốn, coi khinh xa hoa, yêu lao động, đời tư trong sáng.Điều này đã được thể hiện trong những dòng viết đầy xúc động của Người sau khi Lênin

mất: Lênin là người "đã nêu cho chúng ta một tấm gương sáng về sự giản dị vĩ đại và sự khiêm tốn cao độ", "Không phải chỉ thiên tài của Người, mà chính là tính coi khinh sự xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tư trong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại và cao đẹp của người thầy, đã ảnh hưởng lớn lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho trái tim của họ hướng về Người, không có gì ngăn nổi" Đây không phải chỉ là tình cảm của Hồ

Chí Minh và dân tộc Việt Nam, mà còn là tình cảm của tất cả các dân tộc thuộc địa đối vớiLênin vĩ đại

Hồ Chí Minh chỉ rõ đạo đức cũ và đạo đức Mác-Lê Nin đối lập nhau Đạo đức mới làđạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng cá nhân mà vì lợi ích chung của Đảng, dân tộc,nhân loại, nó đòi hỏi phải phá tan xiềng xích nô lệ, xây dựng xã hội mới bình đẳng tốt đẹpcho mọi người Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh thuộc hệ tư tưởng vô sản, mang bản chấtcách mạng và khoa học, đậm đà bản sắc dân tộc, kết hợp tinh hoa giữa nhân loại, là 1 hệthống mở phát triển cùng với thực tiễn Việt Nam, góp phần tạo dựng bộ mặt văn hóa ViệtNam, là vũ khí tinh thần trong công cuộc xây dựng đất nước theo con đường Xã hội chủnghĩa

=> Hồ Chí Minh sử dụng những khái niệm, những phạm trù đạo đức đã từng quen thuộcvới dân tộc Việt Nam từ lâu đời đưa vào đó những nội dung mới, đồng thời bổ sung nhữngkhái niệm, những phạm trù đạo đức của thời đại mới Chính vì vậy mà những giá trị đạo đứcmới đã hòa nhập với những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, làm cho mỗi người ViệtNam đều cảm thấy gần gũi hơn nữa, những giá trị đạo đức truyền thống lại được nâng lêntầm cao mới, làm cho Người thực hiện được việc kết hợp truyền thống với hiện đại Việctiếp thu những tinh hoa đạo đức của nhân loại đã làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh trở nênphong phú, đã được đông đảo những người nước ngoài chấp nhận, tìm thấy một Việt Namtrong nhân loại, cũng như nhân loại trong Việt Nam Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện

đại, giữa dân tộc và nhân loại cũng là một đặc trưng nổi bật của tư tưởng đạo đức Hồ ChíMinh.

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1.Thực tiễn tình hình trong nước

Giữa thế kỷ XIX (1858), Việt Nam từ một quốc gia phong kiến độc lập đã bị chủ nghĩa

tư bản Pháp xâm lược, trở thành một nước thuộc địa nửa phong kiến Sự xâm nhập của chủnghĩa tư bản Pháp đã làm nảy sinh trong xã hội Việt Nam hai giai cấp mới: giai cấp tư sản vàgiai cấp vô sản Dưới ách thống trị của thực dân Pháp, bị mất độc lập tự do, nhân dân takhông ngừng nổi lên chống lại chúng

Kể từ khi triều đình nhà Nguyễn kí Hiệp ước Patơnốt (6-6-1884) chịu sự bảo hộ của đếquốc Pháp, trừ một số ít người cam tâm làm tay sai cho giặc, còn đại đa số nhân dân vẫnnung nấu ý chí căm thù và chờ thời cơ vùng lên tự giải phóng Lớp lớp sĩ phu và đồng bàoyêu nước đã liên tục đứng lên chiến đấu giành lại độc lập Song, những kinh nghiệm lịch sửchống ngoại xâm không phát huy được tác dụng trước một kẻ thù mới - chủ nghĩa đế quốc.Các phong trào kháng chiến đều bị dìm trong máu, lửa Sau thất bại của phong trào CầnVương và các phong trào cứu nước theo hệ tư tưởng tư sản, đất nước lâm vào tình trạngkhủng hoảng đường lối Cả dân tộc chìm đắm trong đêm dài nô lệ, tưởng chừng như không

có đường ra

Từ những bối cảnh quốc tế và trong nước nêu trên, Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứunước và từng bước hình thành tư tưởng của mình, đáp ứng đòi hỏi bức thiết của dân tộc vàthời đại

Nói về Hồ Chí Minh, người sinh ra và lớn lên khi đất nước bị thực dân Pháp xâm lược,nhân dân bị lầm than đói khổ Ở Người, ý chí và nghị lực được hình thành, phát triển trongmôi trường sống và điều kiện, hoàn cảnh lịch sử của đất nước, từ những tố chất cá nhân củaNgười và thừa hưởng từ cha mẹ, gia đình, quê hương Người chứng kiến cảnh nhân dân bị

áp bức, bóc lột, chứng kiến những phòng trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sảncủa các bậc tiền bối Tuy các phong trào này thất bại, nhưng đã nhen nhóm tinh thần yêunước sục sôi trong lòng Người với mong muốn tìm ra con đường cứu nước, cứu dân thoátkhỏi ách nô lệ Trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước, Người cần cù, chịu khó làm đủ

mọi nghề để nuôi sống bản thân và luôn học hỏi, mở rộng kiến thức Đây chính là vốn đạođức quý báu đã được hình thành trong Người Khi quay trở về nước, Hồ Chí Minh đã trựctiếp tham gia lãnh đạo các phong trào đấu tranh giành độc lập cho dân tộc Việt Nam, trải quanhững khó khăn, nguy hiểm nhưng bằng tinh thần đoàn kết, nghị lực, một lòng quyết chiếnthì Người cùng nhân dân đã giành lại được độc lập về cho nước nhà.

Dưới chế độ thuộc địa nửa phong kiến, nhân dân ta chịu sự ràng buộc khắt khe của lễgiáo phong kiến và sự áp đặt “lối sống tư sản”, cơ hội, thực dụng chạy theo đồng tiền, đề caochủ nghĩa cá nhân của chủ nghĩa thực dân là nguy cơ đe dọa đến những giá trị đạo đứctruyền thống tốt đẹp của dân tộc và là một trở ngại to lớn đối với sự nghiệp cách mạng củanhân dân ta Nhận thức rõ được điều đó, Hồ Chí Minh cho rằng đối với cách mạng nước ta,muốn giải phóng triệt để cho người lao động phải đồng thời giải phóng cho họ cả về tưtưởng, văn hoá, đạo đức lối sống, thói quen lạc hậu Bên cạnh đó, sau khi Cách mạng ThángTám thành công, Người sớm phát hiện những hiện tượng sai lệch của một bộ phận cán bộ,đảng viên như quan liêu, hách dịch, cậy chức, cậy quyền tham ô, Những tệ nạn đó, nếukhông sớm được phát hiện, ngăn chặn dễ trở thành nguy cơ làm tổn hại đến thanh danh củaĐảng và toàn bộ sự nghiệp cách mạng, nhất là trong điều kiện Đảng cầm quyền

Như vậy, tình hình trong nước từ những trải nghiệm và thực tiễn trong đấu tranh, làmviệc, đã đúc kết hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

1.2.2 Thực tiễn tình hình thế giới

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản trên thế giới phát triển từ giai đoạn tự

do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền Một số nước đế quốc như Anh, Pháp, Mỹ, Tây BanNha, Ý, Đức, Nga, Nhật Bản, Bỉ, Bồ Đào Nha, Hà Lan,…đã chi phối toàn bộ tình hình thếgiới.Tình hình đó đã làm sâu sắc thêm mâu thuẫn vốn có trong phần lớn các nước châu Á,châu Phi và khu vực Mỹ Latinh đã trở thành thuộc địa và phụ thuộc của các nước đế quốclòng chủ nghĩa tư bản là mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản với giai cấp vô sản ở các nước tưbản; mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau; mâu thuẫn giữa các dân tộc thuộc địa, phụthuộc với chủ nghĩa đế quốc

Sang đầu thế kỷ XX, những mâu thuẫn này ngày càng phát triển gay gắt Giành độc lậpcho các dân tộc thuộc địa không chỉ là đòi hỏi của riêng họ, mà còn là mong muốn chung

của giai cấp vô sản quốc tế; tình hình đó đã thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc trên thếgiới phát triển Cách mạng Tháng Mười Nga thành công là thắng lợi đầu tiên của chủ nghĩaMác – Lênin ở một nước lớn rộng một phần sáu thế giới Cách mạng Tháng Mười Nga đãđánh đổ giai cấp tư sản và giai cấp địa chủ phong kiến, lập lên một xã hội mới – xã hội chủnghĩa Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử loàingười – thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới,

mở ra con đường giải phóng cho các dân tộc bị áp bức trên thế giới

Trong cuộc đấu tranh đó, chủ nghĩa thực dân ở các nước thuộc địa lần lượt bị vạch mặt,lên án Mục tiêu, lý tưởng cách mạng, niềm tin vào đạo đức cộng sản không ngừng đượccủng cố, mở rộng trên phạm vi thế giới Thực tế đó đã được Hồ Chí Minh nhận thức, tiếp thumột cách đúng đắn Cùng với đó, Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi, sự ra đời của Nhànước Xô viết, Quốc tế Cộng sản và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô với sựphát triển mạnh mẽ của phong trào cộng sản, công nhân và phong trào giải phóng dân tộctrên thế giới đã trở thành một động lực quan trọng để hình thành nên tư tưởng của Người vềđạo đức cách mạng

Sự hình thành tư tưởng của Người về đạo đức cách mạng bên cạnh những điều kiệnkhách quan cần thiết, còn do những phẩm chất thuộc nhân cách của Hồ Chí Minh Với tưchất chính trực, tư duy độc lập sáng tạo và luôn gần gũi gắn bó sâu sắc với con người, trướchết là người lao động, xây dựng sự tin tưởng của dân chúng thông qua các hành động và lờinói của mình Hồ Chí Minh đã tiếp thu, kế thừa có chọn lọc những giá trị đạo đức tốt đẹpcủa dân tộc, tinh hoa đạo đức của nhân loại, kết hợp chặt chẽ giữa truyền thống với hiện đại,

là những nhân tố có ý nghĩa quan trọng trực tiếp tác động đến việc hình thành nên tư tưởngcủa Người về đạo đức cách mạng Chính vì vậy mà tư tưởng đạo đức của Người không chỉ

có sức hấp dẫn, thuyết phục to lớn đối với các thế hệ người Việt Nam, mà còn cả đối vớinhân dân lao động, yêu chuộng hoà bình và tiến bộ trên thế giới

1.3 Nhân tố chủ quan

1.3.1 Phẩm chất Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh đã tiếp thu truyền thống tốt đẹp của quê hương, gia đình và dân tộc, hìnhthành nên tư tưởng yêu nước và phẩm chất, nhân cách của Người Sinh ra và gắn bó trên

mảnh đất Nghệ An, vùng quê nổi tiếng với truyền thống cách mạng, yêu nước, chống giặcngoại xâm, là nơi sinh ra nhiều anh hùng nổi tiếng trong lịch sử

Cùng với đó, hoàn cảnh gia đình cũng tác động mạnh mẽ đến Hồ Chí Minh, Cụ Phóbảng Nguyễn Sinh Sắc, cha của Người, từ sớm đã dạy chữ, dạy làm người và giáo dục lòngyêu nước cho con, Cụ còn tạo điều kiện cho con được “tham gia” vào các cuộc tiếp xúc của

mình với các văn thân sĩ khắp Trung Kỳ Cụ thường tâm sự: “Quan trường là nô lệ trong những người nô lệ, lại càng nô lệ hơn” Cụ thường dạy các con: “Đừng lấy phong cách nhà quan làm phong cách nhà ta” Chính vì và mối quan hệ thân thiết phụ tử nên những tinh

thần yêu nước, thương dân và nhân cách của cụ Nguyễn Sinh Sắc đã có ảnh hưởng lớn laođến tư tưởng, nhân cách Hồ Chí Minh thuở niên thiếu Không thể không kể đến, mẹ củaNgười - Bà Hoàng Thị Loan, bằng nhân cách chất phác, bằng sự lao động, bằng cả tấm lòngyêu chồng thương con, Bà đã hi sinh tất cả và chính Bà đã vun đắp lên cuộc đời và sự nghiệpđẹp đẽ của họ Bà đã có tác động tích cực đến các con bằng tính tình giản dị, khiêm tốn, đức

hi sinh, chung thủy, yêu đời và yêu nước Ngoài ra, Hồ Chí Minh còn được ảnh hưởng đứctính thương người, yêu nước, gan dạ từ các thành viên trong gia đình

Hồ Chí Minh có lý tưởng cao cả và hoài bão lớn cứu dân, cứu nước thoát khỏi cảnh lầmthan, cơ cực để đuổi kịp các nước tiên tiến trên thế giới Người có ý chí, nghị lực to lớn, mộtmình dám đi ra nước ngoài khảo sát thực tế các nước quốc tế giàu có cũng như các dân tộcthuộc địa nghèo nàn, lạc hậu mà chỉ với hai bàn tay trắng Người đã làm nhiều nghề nghiệpkhác nhau để kiếm sống, biết rất nhiều ngoại ngữ, tự học và hoạt động cách mạng Kết hợphọc ở nhà trường, trong Sách vở, học trong thực tế hoạt động cách mạng, học ở nhân dânkhắp những nơi Người đã đến, Và đã có vốn học thức văn hóa sâu rộng Đông Tây kim cổ đểvận dụng vào hoạt động cách mạng

Đặc biệt, Hồ Chí Minh còn là người có bản lĩnh tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, dầutính phê phán, đối mới và cách mạng; đã vận dụng đúng quy luật chung của xã hội loàingười, của cách mạng thế giới vào hoàn cảnh riêng, cụ thể của Việt Nam, đề xuất tư tưởng,đường lối cách mạng mới đáp ứng đúng đòi hỏi thực tiễn; Có năng lực tổ chức biến tưtưởng, đường lối thành hiện thực

Hồ Chí Minh là người có tầm nhìn chiến lược, bao quát thời đại, đã đưa cách mạng ViệtNam vào dòng chảy chung của cách mạng thế giới Hồ Chí Minh là người có năng lực tổngkết thực tiễn, năng lực tiên tri, dự báo tương lai chính xác và kỳ diệu để dẫn dắt toàn Đảng,toàn dân, Toàn dân ta đi tới bến bờ thắng lợi vinh quang.

Hồ Chí Minh là người suốt đời tận trung với nước, tận hiếu với dân, là người suốt đờiđấu tranh cho sự nghiệp cách mạng của đảng Cộng sản Việt Nam và của cách mạng thế giới.Những phẩm chất cá nhân đó là một nhân tố quyết định những thành công sáng tạo của HồChí Minh trong hoạt động lý luận và thực tiễn không vì cho sự nghiệp riêng của mình mà vì

cả dân tộc Việt Nam và nhân loại

1.3.2 Tài năng hoạt động, tổng kết thực tiễn phát triển lý luận

Hồ Chí Minh là người có vốn sống và thực tiễn cách mạng phong phú, phi thường.Trước khi trở thành chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã sống, học tập, hoạt động, công tác ởkhoảng 30 nước trên thế giới Người hiểu sâu sắc chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân vàchế độ thực dân không chị qua tìm hiểu trên các loại tài liệu, sách báo, Rio mà còn hiểu biếtsâu sắc về chúng qua cuộc sống và hoạt động thực tiễn tại các cường quốc đế quốc Ngườiđặc biệt xác định rõ bản chất, thủ đoạn của chủ nghĩa đế quốc, thực dân; thấu hiểu tình cảmngười dân của nhiều nước thuộc hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc ở châu Á, châuPhi và khu vực Mỹ La Tinh

Người thấu hiểu về phong trào giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội, về xâydựng đảng Cộng sản,… không chị qua nghiên cứu lý luận mà còn qua việc tham gia sáng lậpđảng Cộng sản Pháp, qua hoạt động trong đảng Cộng sản Trung Quốc, qua tham gia phongtrào cộng sản quốc tế ở nhiều nước, qua nghiên cứu đời sống xã hội ở Liên Xô -nước xã hộichủ nghĩa đầu tiên trên thế giới,v.v

Hồ Chí Minh là nhà tổ chức vĩ đại của cách mạng Việt Nam Người đã hiện thực hóa tưtưởng, lý luận cách mạng thành hiện thực sinh động; Đồng thời tổng kết thực tiễn cáchmạng, bổ sung, phát triển lý luận, tư tưởng cách mạng Cùng với việc tìm thấy mục tiêu,phương hướng cách mạng Việt Nam ở chủ nghĩa Mác-Lênin, người tham gia sáng lập đảngCộng sản Pháp; Chuẩn bị về nhiều mặt cho sự ra đời của đảng Cộng sản Việt Nam - tổ chứclãnh đạo cách mạng Việt Nam theo chủ nghĩa Mác-Lênin Người sáng lập ra Mặt trận dân

tộc thống nhất; Sáng lập Quân đội nhân dân Việt Nam; khai sinh nhà nước kiểu mới ở ViệtNam Những phẩm chất cá nhân cùng những hoạt động thực tiễn phong phú trên nhiều lĩnhvực khác nhau ở trong nước và trên Thế giới là nhân tố chủ quan hình thành nên tư tưởng

Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC 2.1 Đạo dức là gốc, là nền tảng tinh thần tinh thần của xã hội, của người Cách mạng

 Hồ chí Minh là một trong những nhà tư tưởng, nhà cách mạng thế giới bàn nhiều

về vấn đề đạo đức và giáo dục, thực hành đạo đức:

Khi đánh giá vai trò của đạo đức trong đời sống, từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã nêu rõ:Đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển của con người Hồ Chí Minh nhiều lần khẳngđịnh đạo đức là gốc, là nền tảng, là sức mạnh, là tiêu chuẩn hàng đầu của người cách mạng.Người coi đạo đức rất quan trọng như gốc của cây, như ngọn nguồn của sông, suối

Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947), Người viết:“Cũng như sống thì có nguồn mới

có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc

to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi được việc gì?”.

Bên cạnh đó, trong tác phẩm Đạo đức Cách mạng (1958), Hồ Chí Minh viết: “Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh phức tạp, lâu dài, gian khổ Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang”.

Đạo đức trở thành nên tố quyết định sự thành công của mọi công việc, phẩm chất củamỗi con người Bởi vì, có đạo đức cách mạng trong sáng mới có thể làm được những việccao cả,vẻ vang Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là chỗ dựa giúp con người vững

vàng trong mọi thử thách:“Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khan, gian khổ, thất bại,

cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước…, khi gặp thuận lợi và thành công vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn”.

Hồ Chí Minh thường nhắc lại tinh thần của V.I Lenin: Đảng Cộng sản phải tiêu biểucho trí tuệ, danh dự, lương tâm của dân tộc và thời đại Trong di chúc, Người viết:

“Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ trung thành của nhân dân, đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hang hái xung phong, không ngại khó khan, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “ chuyên “ Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”.

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức trong hành động, lấy hiệu quả thực tế làmthước đo Chính vì vậy, Hồ Chí Minh luôn đặt đạo đức bên cạnh tài năng, gắn đức với tài,

lời nói đi đôi với hành động và hiệu quả trên thực tế Người nói: “Phải lấy kết quả thiết thực

đã góp sức bao nhiêu cho sản xuất và lãnh đạo sản xuất mà đo ý chí cách mạng của mình Hãy kiên quyết chống bệnh nói suông, thói phô trương hình thức, lối làm việc không nhằm mục đích nâng cao sản xuất”.

Đức và tài phải là những phẩm chất thống nhất của con người Nếu đạo đức là tiêuchuẩn cho mục đích hành động thì tài là phương tiện thực hiện mục đích đó Vì vậy, conngười cần có cả đức và tài, nếu thiếu tài thì làm việc gì cũng khó, thiếu đức thì vô dụng,thậm chí có hại Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, đức và tài, hồng và chuyên, phẩm chất vànăng lực phải thống nhất làm một Trong đó, đạo đức là gốc, là nền tảng của người cáchmạng Người đòi hỏi tài năng phải gắn chặt và đặt vững trên nền tảng đạo đức Hồ Chí Minh

thường khuyên: “Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức Cách mạng Đó là cái gốc, rất quan trọng Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng

và công việc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ; nhưng ai giữ được đạo đức đều là người cao thượng”.

Hồ Chí Minh hết sức quan tâm giáo dục toàn diện cho các em học sinh, sinh viên cả

“Đức, Trí, Thể, Mỹ” Trong đó, đức là gốc, là trước hết; tài là cực kỳ quan trọng, không cótài thì không xây dựng và phát triển được đất nước Đức bao gồm cả nếp ăn ở, sinh hoạthằng ngày, trước hết là với gia đình, anh em, bạn bè, rộng ra là với quốc gia, dân tộc; học đểlàm việc, làm người, làm cán bộ

2.2 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về những chuẩn mực đạo đức Cách mạng

Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức là nền tảng và là sức mạnh của người cáchmạng Bắt nguồn từ chức năng điều chỉnh suy nghĩ và hành vi của con người, đạo đức cáchmạng tạo ra động cơ hành động đúng đắn, tạo ra ý chí quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ của

con người Từ đó Bác coi đạo đức cách mạng là gốc của người cách mạng Bác viết: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không

có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân.”

2.2.1 Trung với nước, hiếu với dân

Đây là chuẩn mực cơ bản nhất, quan trọng nhất, bao trùm nhất và chi phối các phẩmchất khác

Trung và hiếu là những khái niệm đạo đức có từ xa xưa trong tư tưởng truyền thống ViệtNam và phương Đông Những phẩm chất đạo đức này đã ăn sâu, bám rễ trong con người

Việt Nam qua hàng nghìn năm lịch sử Trước đây, trung là “trung quân ái quốc”, trung

thành với vua, vua là nước, là trời và nước là của vua, trung thành với vua là trung thành vớinước; còn hiếu chỉ thu hẹp trong phạm vi gia đình, là phận con cái phải hiếu kính cha mẹ,ông bà

Vượt qua những hạn chế của chủ nghĩa yêu nước truyền thống, Người đã kế thừa các giátrị đạo đức của dân tộc và phát triển, xây dựng một nền đạo đức mang tính cách mạng và

khoa học Hồ Chí Minh đã lật ngược quan niệm đạo đức cũ “như người đầu ngược xuống đất chân chổng lên trời”, xây dựng đạo đức mới “như người hai chân đứng vững được dưới

đất, đầu ngửng lên trời” Trong Thư gửi thanh niên năm 1965, Người viết: “trung với nước hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng” Luận điểm đó của Người vừa là lời kêu gọi hành động, vừa là định hướng

chính trị - đạo đức cho mỗi người Việt Nam không phải chỉ trong cuộc đấu tranh cách mạngtrước mắt, mà còn lâu dài về sau

Trung với nước là trung thành với lợi ích, sự nghiệp giữ nước và dựng nước; với sựnghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng; với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa Hồ Chí Minh cho rằng, người cách mạng phải đặt quyền lợi của Tổ quốclên trên hết và trước hết Người cho rằng, từ người chủ tịch nước cho đến người cấp dưỡng,quét rác, ai mà làm tròn nhiệm vụ của mình thì đều là người cao thượng, là người làm trònchữ “trung”

Còn “hiếu với dân” theo Chủ tịch Hồ Chí Minh đó chính là phải tôn trọng, yêu kính

nhân dân, gắn bó máu thịt với nhân dân, khẳng định sức mạnh to lớn của nhân dân và phải

coi dân là gốc, nền tảng của sự nghiệp cách mạng “Dân là con nước, nước là mẹ chung”,

nước là của dân, của toàn dân tộc, mỗi người dân là chủ nhân của đất nước Nói tóm lại,quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân” Đảng và Chính phủ là “đầy tớ nhân dân” chứkhông phải “quan nhân dân để đè đầu cưỡi cổ nhân dân” Quan niệm về nước và về dân đãhoàn toàn đảo lộn so với trước Rất ít lãnh tụ cách mạng đã nói vậy, điều này càng làm cho

tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vượt xa lên phía trước Bác còn chỉ rõ: “Chính sách của Đảng và Chính phủ phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân Nếu dân đói, Đảng

và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi Vì vậy, cán bộ Đảng và chính quyền từ trên xuống dưới, đều phải hết sức quan tâm đến đời sống nhân dân”

Bác dạy rằng cán bộ các cấp đều là “công bộc của dân, nghĩa là gánh vác việc chung chodân” Và “Việc gì có lợi cho dân ta phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân ta phải hết sứctránh” Phải nắm vững dân tình, hiểu rõ dân tâm, thường xuyên quan tâm cải thiện dân sinh,nâng cao dân trí Phẩm chất trung với nước, hiếu với dân được coi là hạt nhân cơ bản của tưtưởng Hồ Chí Minh

2.2.2 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Khổng Tử đã từng nêu lên những khái niệm về cần, kiệm, liêm, chính tuy nhiên ông chorằng cần, kiệm, liêm, chính là những đức tính do “thiên phú” Tuy nhiên, khi vận dụngnhững khái niệm này của đạo đức cũ Người lại cho rằng cần, kiệm, liêm, chính không phải

do thiên phú mà do sự rèn luyện bền bỉ mà nên, cho nên Người đã khẳng định: đạo đức cáchmạng không phải từ trên trời sa xuống mà do sự rèn luyện bền bỉ mà nên

Cần được hiểu là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai Cần tức là lao động cần cù,

chịu khó, có kế hoạch, sáng tạo, đạt được năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánhsinh, chủ động, không lười biếng, không ỉ lại, không dựa dẫm Mỗi người phải nhận định rõ:

“Lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta” Bác chorằng “lười biếng là kẻ địch của cần”, vì vậy, lười biếng cũng là kẻ địch của dân tộc

Trong quan niệm về “cần” của Hồ Chí Minh, ngoài những nội dung trên đây, có hai

điểm đặc sắc:

Cần còn là kiên trì, bền bỉ, dẻo dai, không lười biếng trong mọi công việc Đó là đứctính kiên tâm, quyết tâm làm bằng được những việc mà mình coi là đúng Hồ Chí Minh cảnhững lúc hòa bình, cả những lúc khẩn trương của chiến tranh, thường có kế hoạch côngviệc thật tỉ mỉ và Người cố gắng hoàn thành theo đúng kế hoạch; nếu hôm nay chưa xong thìhôm sau phải làm bù trở lại Làm việc gì thì quyết tâm, kiên nhẫn, đời này chưa xong thì đờitiếp làm cho xong Đây là sự thi gan của một đức tính dẻo dai

Cần còn là tăng năng suất lao động, là làm việc có hiệu quả, có kết quả tốt Không phải

cứ làm hùng hục là siêng năng, tích cực, là Cần Làm hùng hục cả tuần, cả tháng mà không

có kết quả, không có hiệu quả, không có năng suất lao động cao thì không bằng làm chỉ cómột ngày mà có kết quả tốt Cái năng suất lao động quan trọng lắm đối với thành quả laođộng của từng cá nhân và cả xã hội

Kiệm là “tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi” Đây được hiểu là tiết

kiệm sức lao động, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm tiền của nhân dân, cả nước, của bản thânmình, tiết kiệm từ cái to đến nhỏ; không phô trương hình thức, kiên quyết chống lãng phí, xahoa

Thời gian đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh là vô cùng quý báu Những lần đi công tác xa,không cần nhiều cán bộ cùng đi, Bác cho những anh em còn lại về thăm gia đình Bác dặn

“Các chú tranh thủ về thăm nhà, nhưng nhớ đúng hẹn lên đón Bác” Điều đó thể hiện sựquan tâm của Bác đối với con người và cũng là một hình thức tiết kiệm thời gian Bên cạnh

đó, Người còn tiết kiệm trong ăn, ở, mặc, chi tiêu hằng ngày Người vẫn thường xuyên có sổtiết kiệm từ dành dụm lương, tiền nhuận bút để mua quà tặng mọi người, nhất là quà cho cáccháu thiếu niên, nhi đồng Áo Bác rách, có khi vá đi vá lại, Bác mới cho thay

Tuy nhiên, cũng nên suy nghĩ đúng đắn về “kiệm” Phải phân biệt rõ “Tiết kiệm khôngphải là bủn xỉn Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu Khi có việcđáng làm, việc lợi ích cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của,cũng vui lòng Như thế mới là kiệm Việc đáng tiêu mà không tiêu, là bủn xỉn, chứ khôngphải là kiệm”

Bên cạnh đó, cần và kiệm phải đi đôi với nhau Cần mà không kiệm, “thì làm chừng nàoxào chừng ấy” cũng như cái thùng không có đáy, nước đổ vào chừng nào chảy ra hết chừng

ấy, không lại hoàn không Một dân tộc biết cần, biết kiệm là một dân tộc giàu về vật chất,mạnh về tinh thần, một dân tộc văn minh tiến bộ

Liêm là “trong sạch, không tham lam”, luôn tôn trọng tài sản của công và của nhân dân,

liêm khiết trong mọi hoàn cảnh, không tham địa vị, tiền tài Bác viết: “Những người ở cáccông sở từ làng cho đến Chính phủ trung ương đều tìm dịp phát tài, hoặc xoay tiền củaChính phủ hoặc khoét đục của nhân dân Đến khi lộ ra, bị phạt thì mất hết cả danh giá màcủa phi nghĩa đó cũng không được hưởng Vậy những người trong công sở phải lấy liêm làmđầu”

“Chữ liêm phải đi đôi với chữ kiệm Cũng như chữ kiệm phải đi đôi với chữ cần Cókiệm mới có liêm được” bởi tham lam ắt sẽ dẫn đến bất liêm Để thực hiện mục tiêu “Dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, trước hết đội ngũ cán bộ lãnh đạo,quản lý phải là tấm gương về “liêm”, cán bộ không nghiêm sẽ không mang lại niềm tin choquần chúng, làm suy yếu nội bộ Đảng và xã hội

Năm 1946, trả lời nhà báo nước ngoài, Chủ tịch Hồ Chí Minh bộc bạch: “Tôi chỉ có một

sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân tađược hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành Riêng

phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớmchiều làm bạn với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng danh lợi”.Trong các cuộc đấu tranh thì tự mình đấu tranh với chính mình là điều khó khăn nhất,tức là con người phải biết chế ngự bản thân mình, thoát khỏi sự ham hố hàng ngày Nhữngcái tham thường có của con người được Hồ Chí Minh chỉ ra: tham tiền của, tham ăn ngonmặc đẹp, nhưng Người còn chỉ ra: tham địa vị, tham danh tiếng, tham quyền lực để cậy thếlàm bậy Người coi tham ô, lãng phí, quan liêu là “giặc nội xâm”, thứ giặc ở trong lòng, nónguy hiểm hơn giặc ngoại xâm Đây không đơn thuần là cách gọi tên mà liên quan đếnphương pháp xử lý Phải dùng phương pháp chống giặc, giết giặc, tiêu diệt giặc.

Chính là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn, chính trực Chính được thể hiện rõ

trong ba mối quan hệ Đối với mình, phải tìm hiểu, học hỏi cầu tiến bộ, không tự cao tự đại,phải tự kiểm điểm, tự phê bình, tiếp thu nhận xét của người khác Đối với người, không nịnhtrên, khinh dưới, không dối trá, lừa lọc, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết.Đối với việc, phải để công việc lên trên, lên trước việc tư, việc nhà Được giao nhiệm vụ gìquyết làm cho bằng được, không sợ khó mà lùi; “việc thiện dù nhỏ mấy cũng làm; việc ác dùnhỏ mấy cũng tránh”

Cần, kiệm, liêm là gốc của chính Như vậy, một cây cần có gốc rễ, hoa, quả mới là cây

hoàn toàn Một người phải cần, kiệm, liêm nhưng chính mới là người hoàn toàn Cần, kiệm,liêm, chính cần thiết với tất cả mọi người, và lại càng cần thiết đối với cán bộ, đảng viên.Bởi vì, nếu cán bộ, đảng viên mắc sai lầm, khuyết điểm thì sẽ ảnh hưởng đến nhiệm vụchung của cách mạng, đến uy tín của Đảng Mặt khác, những người trong các công sở đều

có nhiều hoặc ít quyền hành

Cần, kiệm, liêm, chính còn là thước đo sự giàu có về vật chất, vững mạnh về tinh thần,

sự văn minh tiến bộ của một dân tộc “Nó” là cái cần để “làm việc, làm người, làm cán bộ,

để phụng sự Đoàn thể, phụng sự giai cấp và nhân dân, phụng sự Tổ quốc và nhân loại”

Chí công vô tư là hoàn toàn vì lợi ích chung, không vì tư lợi; là hết sức công bằng, công

tâm, không chút thiên tư, thiên vị, luôn đặt lợi ích của Đảng, của nhân dân, của dân tộc lênhàng đầu, “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ” Muốn “chí công vô tư” thì phải chiến thắng

được chủ nghĩa cá nhân vì “chủ nghĩa cá nhân là giặc nội xâm”, “nó kéo người ta xuống dốckhông phanh” Đây chính là sự tiếp nối của cần, kiệm, liêm, chính.

Hồ Chí Minh viết: “Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, cósức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếulòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân” Hồ Chí Minh cũng phân biệtlợi ích cá nhân và chủ nghĩa cá nhân Chí công vô tư là tính tốt có thể gồm 5 điều: nhân,nghĩa, trí, dũng, liêm Bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

là để vững vàng qua mọi thử thách: Giàu sang không quyến rũ, nghèo khó không thể chuyểnlay, uy vũ không thể khuất phục

Trong tháng 10/1948, sau khi nghe báo cáo lại kết quả thanh tra, kiểm tra nội vụ, Chủtịch Hồ Chí Minh đã gửi một bức thư tay cho Bộ trưởng Bộ Tư pháp Vũ Đình Hoè: "Việc ân

xá, ân sám ở Thái Bình như thế là xong Ông Giám đốc Nguyễn Văn Huyên tỏ ra tận tâm vớichức vụ, thì Chính phủ nên khen Nhưng trong việc ở Thái Bình vừa rồi, ông ấy làm quáđáng, thì chúng ta phải phê bình để giúp ông ấy sửa chữa và tiến bộ Không vì công mà quênlỗi, không vì lỗi mà quên công.''

Hồ Chí Minh cho rằng, có chí công vô tư thì lòng dạ mới trong sáng, đầu óc mới sángsuốt để chăm làm những việc ích quốc lợi dân Người giải thích: lòng mình chỉ biết vì Tổquốc, vì đồng bào thì sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư; có chí công vô tư thì mới có năm đứctính tốt là nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm - là những phẩm chất đạo đức của người cách mạng.Cần, kiêm, liêm, chính, chí công vô tư có quan hệ mật thiết với nhau Chí công vô tư vềthực chất là sự tiếp nối cần, kiệm, liêm, chính Bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cần, kiệm,liêm, chính, chí công vô tư là để người cách mạng vững vàng qua mọi thử thách: "Giàu sangkhông quyến rũ, nghèo khó không thể chuyển lay, uy vũ không thể khuất phục”

2.2.3 Thương yêu con người, sống có tình có nghĩa

Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người rất toàn diện và độc đáo Kế thừa truyềnthống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp truyền thống nhân nghĩa với chủ nghĩa nhân đạo cộngsản, tiếp thu tinh thần nhân văn của nhân loại qua nhiều thế kỷ, qua hoạt động thực tiễn, HồChí Minh đã xác định tình yêu thương con người là phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất

Tình thương yêu con người ở Hồ Chí Minh không chung chung, trừu tượng kiểu tôngiáo, mà luôn luôn được nhận thức và giải quyết trên lập trường của giai cấp vô sản, dànhcho các dân tộc và con người bị áp bức, đau khổ Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát huytruyền thống nhân ái, nhân nghĩa của dân tộc kết hợp với chủ nghĩa nhân văn của nhân loại

mà đỉnh cao là chủ nghĩa nhân văn cộng sản chủ nghĩa Bác Hồ đã xác định phẩm chất yêuthương, quý trọng con người, sống có tình có nghĩa là một trong những phẩm chất, chuẩnmực đạo đức cách mạng cao đẹp nhất của người đảng viên

Lòng yêu thương con người của Bác Hồ trước hết là dành cho đại đa số nhân dân laođộng, người nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột trên hành tinh chúng ta Bác Hồ chỉ có một hammuốn duy nhất là: “Tôi chỉ có một ham muốn duy nhất, ham muốn tột bậc là làm sao chonước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áomặc, ai cũng được học hành” Đây là yếu tố cốt lõi đầu tiên tạo nên nền tảng tư tưởng đạođức Hồ Chí Minh Đó cũng là lý tưởng chính trị, lý tưởng đạo đức và là lý tưởng nhân văncủa Người Đối với Bác Hồ, cả cuộc đời chỉ vì dân, vì nước không có gì lớn lao và quý báuhơn dân với nước

Tấm lòng yêu thương con người của Bác Hồ còn được thể hiện rõ trong quan hệ đồngchí, đồng đội, anh em Đối với bản thân mình Bác đòi hỏi phải nghiêm khắc, nhưng đối vớibạn bè, đồng chí phải rộng rãi, đòi hỏi tất cả mọi người phải có sự tôn trọng con người, tôntrọng lẫn nhau Bác thường nói: “Chiến sĩ còn đói khổ, tôi ăn ngon sao được!” Đối với Bácchỉ có nâng con người lên, chứ không cho phép hạ thấp, vùi dập con người xuống, dù cho họ

có khuyết điểm, thiếu sót Với tấm lòng bao dung của một người cha, Người căn dặn, chúngta: "Mỗi con người đều có thiện và ác ở trong lòng ta, phải biết làm cho phần tốt ở trong mỗicon người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của người cáchmạng.” Vì vậy, phải thực hiện tự phê bình và phê bình nhằm nâng cao điểm tích cực, hạnchế những tiêu cực để mỗi người, ngày càng tốt hơn, có ích hơn cho Đảng, cho đất nước Tình yêu thương của Người còn thể hiện đối với những người có sai lầm khuyết điểm.Đối với những người có thói hư tật xấu, từ hạng người phản lại Tổ quốc và nhân dân, tacũng phải giúp họ tiến bộ bằng cách làm cho cái phần thiện trong con người nảy nở để đẩylùi phần ác, chứ không phải đập cho tơi bời"

2.2.4 Tinh thần quốc tế trong sáng

Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự thống nhất, hòa quyện giữa chủ nghĩa yêu nước chân chínhvới chủ nghĩa quốc tế trong sáng Chủ nghĩa quốc tế là một trong những phẩm chất quantrọng nhất của đạo đức cộng sản chủ nghĩa Nó bắt nguồn từ bản chất quốc tế của giai cấpcông nhân và của xã hội xã hội chủ nghĩa

Trong quá trình tìm đường cứu nước, Bác đã đến nhiều nước trên thế giới, các nước tưbản cũng như thuộc địa Người đã chứng kiến cảnh cùng cực của giai cấp công nhân vàNhân Dân lao động, đồng thời cũng thấy rõ cảnh sống xa hoa của giai cấp tư sản Thực tếsinh động đã giúp Người đồng cảm và nhận thức rõ: “Nơi đâu cũng có người nghèo như ở

xứ mình, dù ở các nước thuộc địa hay chính quốc, họ đều bị áp bức, bóc lột tàn nhẫn bởi chủnghĩa thực dân tàn ác.” Người đi tới kết luận: “Dù màu da có khác nhau, trên đời này chỉ cóhai loại người: người áp bức và người bị áp bức Cũng chỉ có một mối tính hữu ái là thật màthôi: tình hữu ái vô sản.” Kết luận này cho thấy nhận thức của Người về ý thức dân tộc và ýthức giai cấp đã vươn từ tầm nhìn quốc gia lên tầm nhìn quốc tế

Tháng 6-1919, khi gửi tới Hội nghị Vécxây “Bản yêu sách của Nhân Dân An Nam”, lầnđầu tiên xuất hiện trên vũ đài quốc tế, Người đã thể hiện tư tưởng sát cánh cùng các dân tộc

bị áp bức đấu tranh cho sự bình đẳng Người đã sớm xác định cuộc đấu tranh của Việt Nam,cũng như cuộc đấu tranh giải phóng của các dân tộc bị áp bức là một bộ phận của cách mạng

vô sản thế giới

Từ những năm 20 của thế kỷ XX, dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác-Lênin, từ thành quảcủa Cách mạng tháng Mười Nga, Nguyễn Ái Quốc đã nhận ra giữa các quốc gia, giữa cácdân tộc ở các châu lục cần có sự hợp tác giúp đỡ và học hỏi lẫn nhau Trong những nămtháng Nhân Dân Việt Nam đấu tranh giành độc lập và bảo vệ nền độc lập của mình, Chủ tịch

Hồ Chí Minh hết sức quan tâm chăm lo phát triển tình hữu nghị giữa Việt Nam với các nước

ở châu Á, châu Phi, châu Mỹ Latinh để mở rộng quan hệ quốc tế của Việt Nam và khẳngđịnh sự ủng hộ của Nhân Dân Việt Nam đối với cuộc đấu tranh của Nhân Dân các nước vìđộc lập dân tộc và tiến bộ xã hội Đồng thời, Người còn luôn nhắc nhở Nhân Dân Việt Nam

về những nhiệm vụ đối với cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của Nhân Dân các nướcnày Hồ Chí Minh tha thiết với độc lập tự do của dân tộc mình, cho nên cũng rất trân trọng

độc lập tự do của các dân tộc khác Bởi thế, Người hết sức căm giận trước bất cứ một hànhđộng xâm lược nào và cho rằng: giúp đỡ một dân tộc khác bảo vệ độc lập tự do của họ cũngchính là bảo vệ lợi ích của đất nước mình, “giúp bạn là tự giúp mình” Đây chính là mộtbước phát triển mới trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế Vì lẽ đó, Người luônđộng viên nhân dân Việt Nam vừa tiến hành sự nghiệp bảo vệ độc lập tự do của dân tộcmình, vừa thực hiện sự giúp đỡ vô tư chí tình, chí nghĩa đối với các dân tộc anh em.

Theo Hồ Chí Minh, chủ nghĩa quốc tế vô sản gắn liền với chủ nghĩa yêu nước Trong bài

“Tinh thần yêu nước và tinh thần quốc tế” (1953), Người đã nhấn mạnh: “Tinh thần yêunước và tinh thần Quốc tế liên hệ khăng khít với nhau Vì lẽ đó, ta vừa ra sức kháng chiến,vừa tham gia phong trào ủng hộ hoà bình thế giới.” Nếu tinh thần yêu nước không chânchính và tinh thần quốc tế không trong sáng thì có thể dẫn đến chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi,hoặc chủ nghĩa bành trướng bá quyền, kỳ thị chủng tộc… Những khuynh hướng sai lệch ấy

có thể dẫn đến chỗ phá vỡ một quốc gia dân tộc hay một liên bang đa quốc gia dân tộc, phá

vỡ tình đoàn kết quốc tế trong cuộc đấu tranh chung, thậm chí có thể đưa đến tình trạng đốiđầu đối địch Đây là một thực tế đã diễn ra ở châu Âu và nhiều khu vực trên thế giới hiệnnay

Từ chủ nghĩa quốc tế trong sáng đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng và xâydựng nên tình đoàn kết quốc tế rộng lớn của nhân dân Việt Nam với các dân tộc trên thếgiới, góp phần vào những thắng lợi to lớn của nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới Khibàn về mối quan hệ Việt – Trung, Bác nói: “Mối tình hữu nghị Việt –Trung/ Vừa là đồng chívừa là anh em”, nói về mối quan hệ Việt – Lào Bác đã khẳng định: “Việt, Lào hai nướcchúng ta/ Tình sâu hơn nước Hồng Hà, Cửu Long”, nói về tình anh em vô sản thế giới Ngườitừng nhắc nhở “Quan san muôn dặm một nhà/ Bốn phương vô sản đều là anh em”

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đã dày công xây đắp tình đoànkết hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới, đã tạo ra một kiểu quan hệ quốc

tế mới: đối thoại thay cho đối đầu, nhằm kiến tạo một nền văn hóa hòa bình cho nhân loại;

đó là di sản thời đại vô giá của Người về hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển giữa cácdân tộc

2.3 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về những nguyên tắc đạo đức Cách mạng

2.3.1 Nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức

a, Nói đi đôi với làm

Nói đi đôi với làm là nét đẹp trong đạo đức truyền thống của dân tộc được Hồ Chí Minh

nâng lên một tầm cao mới Người coi đây là nguyên tắc quan trọng bậc nhất trong xây dựngnền đạo đức mới Nguyên tắc cơ bản này là sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, nó đã trởthành phương pháp luận trong cuộc sống và là nền tảng triết lý sống hết sức bình dị mà vô

cùng sâu sắc của Người Trong tác phẩm Đường cách mệnh, khi đề cập tư cách một người cách mệnh, Hồ Chí Minh yêu cầu: “Nói thì phải làm” Trong suốt cuộc đời mình, Hồ Chí

Minh đã giáo dục mọi người và chính Người đã thực hiện điều đó một cách nghiêm túc vàđầy đủ nhất

Nói đi đôi với làm là đặc trưng bản chất của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Theo Người, về bản chất, “nói đi đôi với làm” không chỉ là nguyên tắc đạo đức, lẽ sống, phương

châm hoạt động mà còn là biểu hiện sinh động cụ thể của việc quán triệt sâu sắc nguyên tắcthống nhất giữa lý luận với thực tiễn, giữa suy nghĩ và hành động, giữa tư tưởng đạo đức vàhành vi đạo đức của mỗi người Nói đi đôi với làm đối lập hoàn toàn với thói đạo đức giả,nói một đằng làm một nẻo, nói nhiều làm ít, thậm chí nói mà không làm Ngay sau thắng lợiCách mạng Tháng Tám 1945, Hồ Chí Minh đã chỉ ra những biểu hiện của thói đạo đức giả ởmột số cán bộ “vác mặt làm quan cách mạng” Sau này, Người đã nhiều lần bàn đến việcquét sạch căn bệnh quan liêu, coi thường quần chúng của một số cán bộ, đảng viên “Miệngthì nói dân chủ, nhưng làm việc thì họ theo lối “quan” chủ Miệng thì nói “phụng sự quầnchúng”, nhưng họ làm trái ngược với lợi ích của quần chúng, trái ngược với phương châm,chính sách của Đảng và Chính phủ”, làm tổn hại đến uy tín của Đảng và Chính phủ trướcnhân dân

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời vềphong cách “Nói đi đôi với làm”, Người nói ít làm nhiều, có nhiều vấn đề về đạo đức Ngườilàm mà không nói Bác kêu gọi toàn dân tiết kiệm, bản thân Bác nghiêm túc thực hiện, từviệc ăn, mặc đến sinh hoạt, làm việc hằng ngày, Bác đều mẫu mực làm trước Hình ảnh Bác

- vị Chủ tịch Nước mặc quần áo giản dị, đi dép cao su, làm việc trong ngôi nhà sàn đơn sơ,

hay tuần nhịn một bữa ăn để ủng hộ phong trào “Hũ gạo kháng chiến” là một trong những ví

dụ điển hình minh chứng cho điều đó

b, Nêu gương về đạo đức

Trong tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, Người viết:

"Đảng viên đi trước, làng nước theo sau" Đối với cán bộ đảng viên, Người nêu: " Trước mặt quần chúng không phải ta cứ viết lên trán hai chữ cộng sản mà được họ yêu mến Quần chúng chỉ yêu mến những người có tư cách, đạo đức muốn hướng dẫn nhân dân mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước.” Luận điểm ấy đã khẳng định rất rõ vấn đề nêu

gương có tầm quan trọng đặc biệt trong đời sống đạo đức, nhất là đối với trách nhiệm củacán bộ, đảng viên

Nêu gương về đạo đức là một nét đẹp của truyền thống văn hóa phương Đông Để đạo

đức cách mạng thấm sâu, bám chắc vào đời sống xã hội và trở thành nền tảng tinh thần của

nhân dân, Hồ Chí Minh đòi hỏi cán bộ, đảng viên: “Trước hết,mình phải làm gương, gắng làm gương trong anh em, và khi đi công tác, gắng làm gương cho dân Làm gương về cả ba mặt: Tinh thần, vật chất và văn hóa” Sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên trong lời nói và

việc làm không chỉ là cách thức để giáo dục đạo đức cho quần chúng, mà còn là một phươngpháp để tự giáo dục bản thân mình Lời nói đi đôi với việc làm phải gắn liền với nêu gương

về đạo đức Hồ Chí Minh đã viết: “Nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” Với ý nghĩa đó, Người đã đào tạo các thế hệ cán bộ cách mạng Việt Nam không

chỉ bằng lý luận cách mạng tiền phong mà còn bằng chính tấm gương đạo đức cao cả củamình

Theo Hồ Chí Minh, hơn bất cứ một lĩnh vực nào khác, trong việc xây dựng một nền đạo

đức mới, đạo đức cách mạng phải đặc biệt chú trọng “đạo làm gương” Người nói: “Lấy gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất

để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” Theo Bác, để nêu gương thì trước hết bản thân phải làm gương trong mọi công việc từ

nhỏ đến lớn, thể hiện thường xuyên; về mọi mặt, phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô

tư, nói phải đi đôi với làm Cách thức nêu gương theo Người là: “Cán bộ, đảng viên phải làmgương mẫu cho nhân dân Cán bộ cấp trên phải làm gương mẫu cho cán bộ cấp dưới”

Một điều rất đặc biệt là Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ đưa ra những tư tưởng, quanđiểm rất đúng đắn về nêu gương mà chính Người còn là hiện thân cao đẹp nhất về tráchnhiệm nêu gương trước Đảng, trước Nhân dân.Chính bản thân Người là một tấm gương sángngời về phong cách nêu gương, một hình ảnh mẫu mực về “người lãnh đạo và người đầy tớthật trung thành của nhân dân” Bản thân Người luôn ca ngợi và tự răn mình phải học tập

tấm gương của các đảng viên cộng sản kiên trung của Đảng ta: “Trong Đảng ta, các đồng chí Trần Phú, Ngô Gia Tự, Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ, Hoàng Văn Thụ, Nguyễn Thị Minh Khai và nhiều đồng chí khác đã vì dân, vì Đảng mà oanh liệt hy sinh, đã nêu gương chói lọi của đạo đức cách mạng chí công vô tư cho tất cả chúng ta học tập”.Một dẫn chứng

cụ thể và cảm động nhất, có sức lan tỏa mạnh mẽ nhất về phong cách nêu gương của Chủtịch Hồ Chí Minh là việc Người tiên phong đi đầu trong việc thực hành tiết kiệm, nhườngcơm sẻ áo cho nhân dân trong những năm tháng nước nhà rơi vào tình thế “ngàn cân treo sợitóc” Khi nước nhà vừa giành được độc lập năm 1945, đứng trước nạn đói đang hoành hành,Người kêu gọi toàn dân diệt “giặc đói” bằng hành động cụ thể, mười ngày nhịn ăn một bữa

để lấy số gạo tiết kiệm đó cứu những người bị đói và chính Người đã làm gương, nghiêm túcthực hiện mặc dù Người luôn phải làm việc nhiều, sức khỏe giảm sút vì vừa trải qua một trận

ốm nặng… Người là hiện thân cao đẹp nhất của việc nêu gương trong mọi hành động, việclàm nên tư tưởng của Người về nêu gương, làm gương không chỉ dừng lại ở những quanđiểm mang tính lý luận mà còn có sức thuyết phục, lôi cuốn và lan tỏa rộng rãi đến toàn thểnhân dân và mỗi cán bộ, đảng viên

2.3.2 Xây đi đôi với chống

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, nguyên tắc xây đi đôi với chống là đòi hỏi của nền đạo đức

mới, thể hiện tính nhân đạo chiến đấu vì mục tiêu của sự nghiệp cách mạng; xây tức là xây dựng các giá trị, các chuẩn mực đạo đức mới; chống là chống các biểu hiện, các hành vi vô

đạo đức, suy thoái đạo đức

Theo Người, trong đời sống hằng ngày, những hiện tượng tốt - xấu, đúng - sai, cái đạođức và cái vô đạo đức thường đan xen nhau, đối chọi nhau thông qua hành vi của những con