Nhiệm vụ nghiên cứu
1 Nghiên cứu lý luận về tính tích cực, tự lực
2 Nghiên cứu lý luận về dạy và học
3 Nghiên cứu lý luận về bài tập vật lý trong trường THPT
4 Nghiên cứu thực tế dạy và học bài tập vật lý trong trường THPT
5 Đề xuất các biện pháp rèn luyện tính tích cực, tự lực cho học sinh khi dạy bài tập vật lý
Để xây dựng giáo án hiệu quả cho bài tập chương "Dòng điện xoay chiều" trong Vật lý lớp 12 nâng cao, cần tập trung vào việc rèn luyện tính tích cực và tự lực cho học sinh Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tương tác, khuyến khích học sinh tham gia thảo luận và giải quyết vấn đề sẽ giúp nâng cao khả năng tư duy và tự học Đồng thời, giáo viên nên cung cấp các tài liệu hỗ trợ và bài tập thực hành phong phú, giúp học sinh củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề trong lĩnh vực điện.
Giả thuyết khoa học
Để kích thích hứng thú và động cơ học tập của học sinh, cần lựa chọn hệ thống bài tập phù hợp, từ dễ đến khó và từ đơn giản đến tổng hợp, gắn liền với thực tế Việc tổ chức và hướng dẫn làm bài tập một cách hợp lý sẽ giúp học sinh từng bước nắm vững phương pháp giải bài tập vật lý và các dạng bài tập sau mỗi phần, mỗi chương, từ đó rèn luyện tính tích cực và tự lực cho học sinh.
Giới hạn của đề tài
Nghiên cứu này đề xuất các biện pháp nhằm rèn luyện tính tích cực và tự lực cho học sinh trong quá trình dạy và học bài tập vật lý, đặc biệt là trong chương “Dòng điện xoay chiều” của chương trình lớp 12 nâng cao Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề mà còn khuyến khích sự chủ động trong việc tìm tòi và áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn.
Phương pháp nghiên cứu
Điều tra khảo sát tình hình dạy học bài tập vật lý ở trường THPT
Đóng góp của đề tài
Góp phần làm sáng tỏ lý luận về phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh trong dạy học
Góp phần làm sáng tỏ lý luận giờ bài tập trong dạy học vật lý
Để rèn luyện tính tích cực và tự lực cho học sinh trong chương "Dòng điện xoay chiều" của Vật lý lớp 12 nâng cao, giáo viên có thể áp dụng các giải pháp như khuyến khích học sinh tham gia thảo luận nhóm, thực hiện các thí nghiệm thực tế liên quan đến dòng điện xoay chiều, và sử dụng công nghệ thông tin để tạo ra các bài tập tương tác Bên cạnh đó, việc giao nhiệm vụ nghiên cứu và trình bày các chủ đề liên quan cũng giúp học sinh phát triển khả năng tự học và tư duy phản biện.
Góp phần nâng cao chất lượng dạy học vật lý ở trường phổ thông
IX CẤU TRệC CỦA ĐỀ TÀI
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chương:
Chương I : Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc rèn luyện tính tích cực, tự lực cho học sinh
1 Tính tích cực, tự lực
2 Lý luận về dạy và học
3 Bài tập trong dạy học vật lý
4 Tình hình dạy học bài tập vật lý ở trường THPT của học sinh
Chương II trình bày các giải pháp nhằm rèn luyện tính tích cực và tự lực cho học sinh trong quá trình dạy bài tập về "Dòng điện xoay chiều" trong chương trình Vật lý 12 nâng cao Những giải pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn khuyến khích khả năng tư duy độc lập và sáng tạo trong việc giải quyết các bài toán phức tạp liên quan đến dòng điện xoay chiều Bằng cách áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, giáo viên có thể tạo ra môi trường học tập kích thích sự ham học hỏi và phát triển kỹ năng tự học cho học sinh.
1 Lựa chọn hệ thống bài tập
2 Hướng dẫn giải bài tập vật lý
3 Tổ chức giờ luyện giải bài tập vật lý
4 Xây dựng một số giáo án bài tập chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 nâng cao theo hướng rèn luyện tính tích cực, tự lực cho học sinh
Chương III : Thực nghiệm sư phạm
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN LUYỆN
TÍNH TÍCH CỰC, TỰ LỰC CHO HỌC SINH 1.1 Tính tích cực, tự lực
1.1.1.1 Tính tích cực nhận thức là gì ?
Theo triết học, tính tích cực nhận thức phản ánh sự chủ động của con người trong việc cải tạo thế giới xung quanh Điều này có nghĩa là con người không chỉ nắm bắt các quy luật tự nhiên và xã hội mà còn tích cực nghiên cứu và áp dụng chúng để phục vụ cho lợi ích của chính mình.
Tính tích cực nhận thức là trạng thái hoạt động của học sinh, thể hiện qua khát vọng học tập và nỗ lực trí tuệ cao trong việc tiếp thu kiến thức Điều này cho thấy thái độ tích cực của người học đối với quá trình học tập, khi họ huy động tối đa các chức năng tâm lý để giải quyết các vấn đề liên quan đến nhận thức.
1.1.1.2 Một vài đặc điểm tính tích cực của học sinh
Tính tích cực của học sinh có mặt tự phát và mặt tự giác:
Mặt tự phát của tính tích cực nhận thức bao gồm các yếu tố tiềm ẩn và bẩm sinh, thể hiện qua sự tò mò, hiếu kỳ, và tính hiếu động linh hoạt Những đặc điểm này tồn tại ở trẻ em với các mức độ khác nhau, góp phần vào sự phát triển toàn diện của trẻ.
Mặt tự giác của tính tích cực là trạng thái tâm lý với mục đích và đối tượng rõ ràng Nó thể hiện qua các hoạt động nhằm chiếm lĩnh đối tượng, bao gồm óc quan sát, tính phê phán trong tư duy và trí tò mò khoa học.
TTC nhận thức phát sinh từ nhiều yếu tố, bao gồm nhu cầu sinh học, nhu cầu đạo đức thẩm mỹ và nhu cầu giao lưu văn hóa Hạt nhân của TTC nhận thức chính là hoạt động tư duy của cá nhân, được thúc đẩy bởi một hệ thống nhu cầu đa dạng.
TTC nhận thức và TTC học tập có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không hoàn toàn giống nhau Trong một số trường hợp, TTC học tập có thể được thể hiện qua hành động bên ngoài mà không phản ánh được TTC trong tư duy.
Dạy học tích cực là một trong những đặc điểm quan trọng nhất của trường học hiện đại, giúp phân biệt rõ ràng với mô hình giáo dục truyền thống.
1.1.1.3 Biểu hiện của tính tích cực hoạt động nhận thức
Trong quá trình học tập, học sinh chỉ có thể tiếp thu kiến thức và phát triển tư duy khi tham gia tích cực vào hoạt động nhận thức Hoạt động nhận thức là yếu tố quan trọng xuyên suốt quá trình học, giúp học sinh không chỉ chiếm lĩnh kiến thức mà còn phát triển năng lực tư duy Để đánh giá mức độ tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh, chúng ta cần dựa vào các dấu hiệu cụ thể.
+ Học sinh có chú ý học tập không? Có hăng hái tham gia vào các hoạt động học tập không?
+ Có hoàn thành nhiệm vụ được giao không?
+ Có ghi nhớ tốt những điều đã học không?
+ Có hiểu bài không? Có thể trình bày lại nội dung bài học theo ngôn ngữ riêng không?
+ Có vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn không?
+ Có đọc thêm, làm thêm các bài tập khác không?
+ Thực hiện yêu cầu của thày giáo tối thiểu hay tối đa?
+ Tích cực nhất thời hay thường xuyên liên tục?
+ Tốc độ học tập có nhanh không?
+ Có hứng thú trong học tập không hay vì một ngoại lực nào đó mà phải học?
+ Có quyết tâm, có ý chí vượt khó khăn trong học tập không ?
+ Có sáng tạo trong học tập không ?
Trong hoạt động học tập nói chung, trong hoạt động học Vật lí nói riêng, tính tích cực hoạt động nhận thức của HS thường thể hiện ở:
+ Hoạt động trí tuệ: tập trung suy nghĩ để trả lời câu hỏi nêu ra, kiên trì tìm cho được lời giải hay của một bài toán khó
Hoạt động chân tay trong quá trình học tập, như lắp ráp và quan sát thí nghiệm, thường đi kèm với sự tham gia tích cực của học sinh Học sinh thể hiện sự khao khát tự nguyện tham gia trả lời câu hỏi, bổ sung ý kiến và phát biểu trước lớp Họ cũng thường xuyên đặt câu hỏi và yêu cầu giải thích chi tiết về những vấn đề chưa rõ ràng Bên cạnh đó, học sinh chủ động vận dụng kiến thức và kỹ năng đã học để nhận thức các vấn đề mới, đồng thời mong muốn đóng góp thông tin từ các nguồn khác nhau, vượt ra ngoài phạm vi bài học.
1.1.1.4 Tính tích cực bên ngoài và tính tích cực bên trong
Trong quá trình học tập, việc tuân thủ nội quy và yêu cầu của giáo viên, cùng với các hành vi có thể kiểm soát, thể hiện tính tích cực của học sinh.
Học sinh có động cơ và mục đích học tập sẽ chuyển hóa các tác động bên ngoài thành nhu cầu nhận thức tích cực, từ đó phát triển khả năng suy nghĩ độc lập và tự giác Tính tích cực bên trong này đóng vai trò quan trọng trong quá trình học tập.
Tính tích cực bên trong không thể bị kiểm soát trực tiếp, nhưng có thể được thể hiện qua tính tích cực bên ngoài Trong khi tính tích cực bên ngoài là cần thiết, thì tính tích cực bên trong lại là yếu tố quyết định cho sự phát triển của mỗi cá nhân.
1.1.1.5 Nguyên nhân của tính tích cực hoạt động nhận thức
Tính tích cực của học sinh trong quá trình học tập là kết quả của nhiều yếu tố, bao gồm cả những nguyên nhân phát sinh trong thời gian học và những yếu tố hình thành từ quá khứ, thậm chí từ lịch sử lâu dài của nhân cách Nhìn chung, tính tích cực này phụ thuộc vào các nhân tố như môi trường học tập, sự hỗ trợ từ gia đình và bạn bè, cũng như động lực cá nhân của từng học sinh.
+ Đặc điểm hoạt động trí tuệ (tái hiện, sáng tạo )
+ Năng lực (hệ thống tri thức, kĩ năng, kinh nghiệm hoạt động sáng tạo, sự trải nghiệm cuộc sống )
