ĐỌC HIỂU VÀ TRI THỨC ĐỌC HIỂU
Khái quát về đọc hiểu
Đọc hiểu một văn bản văn học là quá trình nắm bắt từ ngữ, ý thơ, và hình tượng, từ đó khái quát tư tưởng và tình cảm trong tác phẩm Đây là một quá trình giao tiếp sâu sắc giữa người đọc, nhà văn và chính bản thân, giúp mở ra cánh cửa tri thức nhân loại Trong môi trường học đường, việc đọc hiểu không chỉ là phân tích từng chi tiết mà còn phát triển kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết Giáo viên cần chú trọng vai trò của học sinh như những đồng sáng tạo, từ đó hình thành nhân cách và tư duy độc lập Đọc hiểu không chỉ đơn thuần là việc tiếp nhận tác phẩm mà còn là một lý luận mới, cần được thảo luận và quan tâm hơn để đảm bảo sự phát triển của môn Ngữ văn trong giáo dục.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên, kỹ năng đọc hiểu là một yếu tố quan trọng trong việc học tập của học sinh Theo GS Nguyễn Thanh Hùng trong cuốn "Kỹ năng đọc hiểu văn", có bốn kỹ năng cơ bản trong việc đọc hiểu văn bản mà học sinh cần nắm vững.
1.1.1 Kĩ năng đọc chính xác Đọc chính xác là hành động đọc quan trọng của lao động trí tuệ Trong đọc văn nó là kĩ năng đọc hiểu cơ bản đầu tiên, yêu cầu về trí tuệ thuộc về nhận thức cái đúng, cái sai Kĩ năng đọc ấy không phụ thuộc vào thiện cảm riêng và cũng không phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của người đọc Kĩ năng đọc chính xác khi đƣợc duy trì và đảm bảo sẽ đem lại giá trị chân lí nghệ thuật của tác phẩm Rèn luyện kĩ năng đọc chính xác văn bản nghệ thuật ngôn từ sẽ khích lệ niềm tin bản thân HS và sự tin tưởng vào giá trị chân thiện mĩ của tác phẩm
+ Yêu cầu đối với kĩ năng đọc chính xác
Học sinh cần hiểu rõ về ngôn từ trong mối quan hệ với văn cảnh, cách lựa chọn và kết hợp từ ngữ, cũng như việc tổ chức chúng thành một hệ thống có trật tự trong tác phẩm.
Kỹ năng đọc chính xác yêu cầu người đọc phải chú ý đến từng từ, dấu câu và cấu trúc của văn bản để nắm bắt ý nghĩa từ khóa, câu và đoạn Để củng cố kỹ năng này, học sinh cần tự đặt câu hỏi về lý do nhà văn lựa chọn từ ngữ và kiểu câu khác nhau, nhằm hiểu rõ hơn về ý nghĩa sâu xa và hàm ý của tác phẩm Việc làm rõ những điều này giúp người đọc tiến gần hơn đến việc hiểu chủ ý của nhà văn Để thực hiện tốt kỹ năng đọc chính xác trong việc hiểu tác phẩm văn học, người đọc cần quen với việc đọc trên dòng, giữa dòng và ngoài dòng.
Để cảm nhận "ý tại ngôn ngoại", người đọc cần phối hợp các yếu tố trong tác phẩm Việc đọc lướt qua giúp nắm bắt nhanh chóng ý tưởng chủ đạo thông qua khả năng tổng giác Điều này cũng hỗ trợ học sinh trong việc đọc nhanh, thu thập nội dung bề mặt của thể loại một cách tập trung, từ đó tránh được phương thức mô tả đời sống.
1.1.2 Kĩ năng đọc phân tích
Trong đọc hiểu tác phẩm văn học, kỹ năng phân tích đóng vai trò quan trọng và quyết định hiệu quả của việc hiểu biết GS.TS Trần Đình Sử nhấn mạnh rằng đọc hiểu tác phẩm nghệ thuật thực chất là quá trình phân tích văn bản nghệ thuật Nhà thơ thường mô tả các hình ảnh một cách dần dần, khiến người đọc có thể quên đi phần đầu khi cảm nhận phần cuối Điều này thể hiện sự phức tạp trong việc hình thành khái niệm nghĩa, hay còn gọi là "ngữ lôgic" "Ngữ" đề cập đến thông tin truyền đạt bằng lời, trong khi "lôgic" chỉ ra rằng mỗi từ chỉ có thể mô tả các dấu hiệu và tính chất riêng biệt Để tạo ra ý nghĩa toàn vẹn, các từ và dấu hiệu này cần được liên kết bằng những phép logic nhất định, và TPVC là một ví dụ tiêu biểu cho phương pháp ngữ-logic trong việc hình thành ý nghĩa.
Để phát triển kỹ năng đọc phân tích trong đọc hiểu tác phẩm văn chương, người đọc cần chú ý đến những yếu tố mới lạ trong cấu trúc liên tưởng qua hình ảnh cụ thể và cấu trúc đối xạ qua tượng trưng, biểu tượng cụ thể nhằm truyền đạt ý tưởng Trong mỗi câu văn hay câu thơ, mọi mối quan hệ nội tại giữa các cặp từ đã được ghi nhận trong kinh nghiệm ngôn ngữ của người đọc trước đó, chẳng hạn như trong câu thơ của Hồ Chí Minh trong bài "Cảm tưởng đọc Thiên gia thi".
"Thơ xưa chuộng cảnh thiên nhiên đẹp" phản ánh cách mà các thi nhân trong quá khứ thường tìm cảm hứng từ vẻ đẹp của thiên nhiên Qua ngôn ngữ tinh tế, bài thơ thể hiện tình yêu và sự trân trọng đối với cảnh sắc thiên nhiên, cho thấy sự kết nối sâu sắc giữa con người và môi trường xung quanh.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên mang đến những hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp trong thơ ca, thể hiện tình yêu thiên nhiên sâu sắc của con người.
Khi thực hành kĩ năng đọc phân tích, học sinh không nên vội tin vào ý kiến của người khác như giáo viên hay nhà phê bình, vì họ không phải lúc nào cũng đưa ra nhận định chính xác Học sinh cần sử dụng tri thức và kinh nghiệm của bản thân để phân tích tác phẩm văn chương, đồng thời giáo viên cũng đóng vai trò định hướng thẩm mỹ, giúp học sinh phát triển hứng thú với tác phẩm Rèn luyện kĩ năng đọc phân tích yêu cầu đọc nhiều lần và toàn bộ tác phẩm, từ đó hình thành cách tiếp cận riêng Khi hoàn thiện kĩ năng này, người đọc sẽ hiểu sâu sắc giá trị tư tưởng và hình thức sáng tạo của tác phẩm, qua đó nhận diện vẻ đẹp của cuộc sống và văn chương, góp phần hoàn thiện nhân cách.
1.1.3 Kĩ năng đọc sáng tạo Đọc sáng tạo là hành động đọc đặc trƣng của đọc hiểu tác phẩm văn chương Đọc sáng tạo là sự nhận thức những mối quan hệ, những trật tự của thế giới tinh thần đƣợc tổ chức thành những hình ảnh của cấu trúc mới trong tác phẩm Người GV nếu chỉ chú ý mở rộng vốn từ cơ bản và đọc đúng thể loại văn học cho HS trong đọc văn thì cũng chƣa đƣợc xem là dạy học thật sự, việc dạy học đƣợc thực hiện bởi sự dẫn dắt HS biết đọc một văn bản nghệ thuật từ nội dung bên trong để nhận ra và nắm vững mạch ý tưởng được thể hiện từ nội dung này đến nội dung khác để hoàn thiện ý nghĩa riêng của tác phẩm
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Để thực hiện kĩ năng đọc sáng tạo, người đọc cần đáp ứng hai yêu cầu cơ bản: thứ nhất, phải hiểu rõ cấu trúc tổng thể và thế giới nghệ thuật của tác phẩm; thứ hai, dựa trên kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân, người đọc cần thể hiện những phát hiện hoặc khám phá mới về tác phẩm Đọc sáng tạo trong môi trường học đường có các mức độ khác nhau, bao gồm việc đọc chính xác theo mẫu, điều chỉnh cảm xúc trong đọc diễn cảm, và cao hơn nữa là trải nghiệm để làm phong phú thêm tình ý của tác phẩm.
1.1.4 Kĩ năng đọc tích luỹ
Kĩ năng đọc tích lũy là khả năng hiểu và vận dụng thông tin một cách hiệu quả, phản ánh mức độ phức tạp và tính chất của nội dung Nó giúp phân biệt các đặc điểm và yêu cầu của các kĩ năng đọc trước đó, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kĩ năng đọc sau Cải thiện kĩ năng đọc tích lũy sẽ nâng cao khả năng thu nhận thông tin, mở rộng hiểu biết và tăng cường niềm hứng thú trong quá trình đọc, từ đó làm tăng rõ rệt khả năng tiếp thu văn bản.
Tích luỹ trong văn học không chỉ là thông tin thẩm mĩ mà còn là kinh nghiệm nghệ thuật và ý nghĩa sáng tạo Kĩ năng đọc tích luỹ bao gồm đọc sâu, đọc thâm cứu, và đọc so sánh Học sinh cần làm quen với cả hành động đọc bên trong và bên ngoài tác phẩm, như đọc hồi ký và tham khảo phê bình Việc đọc đi đọc lại nhiều lần giúp giải quyết những băn khoăn và ngộ nhận về thẩm mĩ, cũng như những vấn đề chưa được giải đáp trong bối cảnh văn học và thực tiễn đời sống.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Tri thức đọc hiểu
1.2.1 Tầm quan trọng của tri thức đọc hiểu Đọc sách báo là nhu cầu tự nhiên của con người: đọc để giải trí, để hiểu biết và sống tốt hơn Ai biết chữ và thích đọc đều có thể đọc Văn bản văn học là văn bản nghệ thuật, việc hiểu biết và thưởng thức thường không dễ Các Mác từng nói “Với đôi tai không biết âm nhạc thì bản nhạc hay nhất cũng không có ý nghĩa gì” Cũng như đối với các tác phẩm văn chương mà học sinh phổ thông đƣợc tiếp nhận trong quá trình học môn Ngữ văn nếu không có nền tảng tri thức nhất định sẽ không hiểu thấu đáo đƣợc tác phẩm văn chương bất kỳ Đọc hiểu là một quá trình nắm vững ý nghĩa tác phẩm văn chương vì vậy cần có tri thức
Theo GS-TS Nguyễn Thanh Hùng trong cuốn "Kĩ năng đọc hiểu văn", tri thức đọc hiểu là thành quả mà con người sáng tạo ra, giúp khẳng định bản chất của con người và trở thành nền tảng để tìm hiểu văn học Khái niệm này được hiểu rộng rãi, bao gồm toàn bộ thế giới vật chất và tinh thần của nhân loại, một thế giới bao la mà con người chưa thể khám phá hết Khi con người vẫn khao khát khám phá thế giới này, tri thức đọc hiểu sẽ tiếp tục được mở rộng.
Trong luận văn chúng tôi chỉ đề cập đến phần tri thức đọc hiểu trong lĩnh vực văn chương
Trong sách giáo khoa bộ nâng cao, phần tri thức đọc hiểu không chỉ đơn thuần là bài giảng mà còn nhằm cung cấp thông tin để học sinh tự học Giáo viên cần tận dụng những tri thức này và hướng dẫn học sinh khai thác thông tin để thực hiện bài đọc hiểu hiệu quả.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
* Nhƣ vậy tầm quan trọng của tri thức đọc hiểu là :
Tri thức đọc hiểu là yếu tố quan trọng trong việc giảng dạy đặc trưng thể loại văn học Giáo viên và học sinh cần lựa chọn kỹ năng đọc hiểu phù hợp và xác định thể loại tác phẩm để tiếp cận đúng cách Việc cung cấp tri thức đọc hiểu trong quá trình chuẩn bị bài là cần thiết, bao gồm thông tin về cuộc đời tác giả, phong cách sáng tác và hoàn cảnh ra đời tác phẩm Ngoài ra, cần chú ý đến nhan đề, chủ đề, hình tượng nhân vật, cũng như giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Những tri thức này sẽ giúp học sinh chủ động và tích cực hơn trong việc tiếp nhận tác phẩm, đồng thời hiểu rõ đặc trưng thể loại của nó.
Tri thức đọc hiểu giúp giáo viên chuẩn bị kỹ lưỡng hơn cho bài học và chủ động hơn trong quá trình dạy học Trong hoạt động dạy-học, giáo viên vẫn giữ vai trò chủ đạo.
Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tri thức cho học sinh, từ việc chuẩn bị bài học đến việc dẫn dắt họ khám phá thế giới nghệ thuật của tác phẩm Họ sẽ lựa chọn những tri thức nổi bật phù hợp với mục đích và yêu cầu của từng bài học, giúp học sinh tiếp cận nội dung một cách hiệu quả.
Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh trở nên chủ động hơn trong giờ đọc hiểu, nhờ vào việc chuẩn bị kỹ lưỡng và có định hướng từ giáo viên Sự hứng thú trong việc tìm hiểu tri thức không chỉ kích thích tính sáng tạo mà còn tạo ra không khí thoải mái cho giờ học Học sinh cũng có cơ hội trao đổi và thảo luận với bạn học, từ đó nâng cao khả năng hiểu biết và kỹ năng giao tiếp của mình.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
GV những tri thức mà các em phải băn khoăn, suy nghĩ, những vấn đề mà các em còn khúc mắc
Đọc hiểu văn bản không chỉ giúp học sinh tiếp thu tri thức phong phú mà còn bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và nhân cách, từ đó hình thành ý thức tìm hiểu và yêu mến môn Ngữ Văn Mỗi trang sách mở ra cho các em những số phận con người, những suy tư và khát vọng lớn lao, cũng như những nỗi đau mà con người phải trải qua Đây chính là kho tư liệu quý giá của nhân loại, được kết tinh trong từng trang văn và sẽ vang vọng mãi trong lòng người đọc ngay cả khi trang sách đã khép lại.
Môn Ngữ văn ở trường Phổ thông không chỉ giới hạn trong chương trình học mà còn mở rộng đến các tác phẩm kinh điển của văn học thế giới Việc rèn luyện tri thức đọc hiểu sẽ giúp học sinh nâng cao ý thức tìm tòi và khám phá kho tàng tri thức của nhân loại từ văn học toàn cầu.
1.2.2 Nội dung tri thức đọc hiểu
Tác phẩm văn chương là một chỉnh thể nghệ thuật phản ánh cuộc sống đa dạng, từ những mảnh đời khó khăn như trong "Hai đứa trẻ" của Thạch Lam đến toàn cảnh xã hội và số phận con người trong "Chiến tranh và hòa bình" của LepTônxtôi hay "Tấn trò đời" của BanZắc Qua đó, người đọc nhận ra mối liên hệ chặt chẽ giữa số phận cá nhân và thời đại lịch sử Mỗi tác phẩm đều mang hai yếu tố chủ yếu: tính văn học và tính xã hội, thể hiện một xã hội nhân văn trong đời sống thường nhật.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên thể hiện các sự kiện, hiện tượng và con người, tạo nên một xã hội cụ thể và sinh động qua cái nhìn nghệ thuật của nhà văn Đọc hiểu TPVC là một vấn đề mới, cần thay đổi nội dung và phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng Việc đọc văn không chỉ giúp phát triển văn hóa cá nhân mà còn làm phong phú thêm kinh nghiệm nghệ thuật và tăng cường hiểu biết khoa học Đọc văn là một quá trình kết hợp giữa giải trí và làm giàu tri thức, khi TPVC chứa đựng những hiểu biết phong phú của nhân loại Theo GS-TS Nguyễn Thanh Hùng, tri thức đọc hiểu bao gồm tri thức đời sống, liên ngành, nghệ thuật và văn học.
Nhà văn là những người sở hữu vốn sống phong phú, kinh nghiệm ứng xử xã hội và sự từng trải, giúp họ có cái nhìn toàn diện về cuộc sống Với khả năng tư duy và sáng tạo, họ mang đến những biểu hiện chân thực và sinh động của cuộc sống Như H.Đờ BanZắc đã từng nói, "Nhà văn là người thư ký trung thành của thời đại", điều này nhấn mạnh vai trò quan trọng của họ trong việc phản ánh thực tại xã hội.
Bạn đọc thường sử dụng kinh nghiệm cá nhân để kiểm chứng thông tin trong TPVC, bao gồm cả tri thức quen thuộc và những kiến thức mới mẻ Lý thuyết tiếp nhận phân chia người đọc thành ba loại: người đọc thực tế, người đọc giả định và người đọc tinh hoa, trong đó, người đọc tinh hoa là những người có khả năng đọc hiểu sâu sắc.
Số hóa văn học tại Đại học Thái Nguyên dựa trên nền tảng văn hóa được hình thành từ giáo dục cơ bản trong nhà trường Quá trình này không chỉ tiếp tục phát triển trong các chuyên ngành mà còn được hỗ trợ bởi năng khiếu bẩm sinh và khả năng tự học hiệu quả trong lĩnh vực văn học.
Học sinh ở bậc phổ thông trung học đã có một quá trình tích lũy tri thức đời sống, tạo điều kiện cho giáo viên tận dụng trong việc giảng dạy Tuy nhiên, các em vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện nhân cách, vì vậy vốn sống và kinh nghiệm còn hạn chế Trong quá trình dạy đọc hiểu tác phẩm văn học, giáo viên cần bổ sung những thiếu sót cho học sinh và xác định đối tượng đọc hiểu một cách chính xác để lựa chọn tri thức phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi Học sinh không chỉ là những người đọc thụ động mà là những người đọc tích cực, và sự tham gia của các em vào hoạt động học tập sẽ phản ánh mức độ thành công của giờ học Văn chương phản ánh hiện thực sống, và chỉ khi gắn bó với đời sống thật, văn học mới bền vững M Gorki từng nói rằng người sáng tác là nhà văn, nhưng số phận tác phẩm lại phụ thuộc vào độc giả, những người sẽ đón nhận và làm giàu thêm vốn sống của mình thông qua tác phẩm Văn học đã gắn liền với tuổi thơ, từ những câu ca dao đến những câu chuyện cổ tích, giúp con người lớn lên cùng những giá trị văn hóa sâu sắc.
VẬN DỤNG TRI THỨC ĐỌC HIỂU TRONG DẠY HỌC TÁC PHẨM THUỐC CỦA LỖ TẤN
Những tri thức đọc hiểu khi dạy học Thuốc
Trong phần tri thức đọc-hiểu của SGK lớp 12 bộ nâng cao của tác phẩm
Thuốc có cung cấp tri thức đọc-hiểu nhƣ sau:
2.1.1.1 Hình ảnh tƣợng trƣng trong văn học
Hình ảnh tượng trưng là loại hình ảnh mang tính đa nghĩa, vì tác giả thường mượn đặc trưng bên ngoài của một sự vật cụ thể để gửi gắm tư tưởng và tình cảm sâu kín Sự liên hệ giữa "vật thể" tượng trưng và ý nghĩa tượng trưng không phải lúc nào cũng cần thiết, nhưng qua việc miêu tả nổi bật đặc trưng của "vật thể", người thưởng thức có thể liên tưởng và cảm nhận hàm nghĩa mà nhà nghệ thuật muốn truyền đạt.
Mỗi yếu tố trong hệ thống nghệ thuật, từ hình tượng nhân vật, bức tranh thiên nhiên, mẩu chuyện, ẩn dụ chi tiết đến tên riêng của nhân vật và nhan đề tác phẩm, đều có khả năng trở thành hình ảnh tượng trưng Với các giới hạn và cấp độ khác nhau, ta có thể xem xét tác phẩm "Hành lộ nan" (Đường đi khó - Lí Bạch), "Rừng xà nu" (Nguyễn Trung Thành) và nhan đề tác phẩm "Thuốc" như những ví dụ điển hình cho sự phong phú của hình ảnh tượng trưng trong văn học.
Lỗ Tấn và Chế Lan Viên đều thể hiện những hình ảnh mang tính biểu tượng sâu sắc trong tác phẩm của họ, như "Mặt trời đỏ" và "một nhành mai" trong "Thương sơn" của Hồ Chí Minh Các hình tượng nhân vật như Đôn Ki-hô-tê, AQ và Chí Phèo cũng mang ý nghĩa tượng trưng quan trọng, góp phần làm nổi bật những thông điệp sâu sắc trong văn học Những hình ảnh này không chỉ thể hiện tâm tư, tình cảm của nhân vật mà còn phản ánh bối cảnh xã hội và tư tưởng thời đại.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Chỉ những chi tiết và hình ảnh đạt đến mức độ khái quát nghệ thuật cao mới được xem là tượng trưng Để hiểu rõ ý đồ sáng tạo của tác giả, cần phải đặt các yếu tố này vào bối cảnh của tác phẩm, thậm chí là trong toàn bộ hệ thống tác phẩm của tác giả, như trường hợp Nhật ký người điên của Lỗ Tấn.
Để phân tích sâu sắc ý nghĩa của một tƣợng trƣng, cần nắm rõ bối cảnh chính trị-xã hội và các yếu tố văn hóa, tín ngưỡng, tập tục xã hội của dân tộc Những yếu tố này giúp xác định đúng tƣợng trƣng và hiểu rõ hơn về ý nghĩa của nó.
Ngoài tri thức mà SGK cung cấp nhƣ trên tôi nhận thấy trong tác phẩm
Thuốc không chỉ là một sản phẩm y tế mà còn chứa đựng nhiều kiến thức đa dạng mà giáo viên cần truyền đạt cho học sinh, nhằm nâng cao hiệu quả trong việc đọc và hiểu văn bản.
Lỗ Tấn tên thật là Chu Chương Thọ sau đổi là Chu Thụ Nhân, tên chữ là
Dự Tài Ông sinh ngày 25.09.1881 tại huyện Thiệu Hƣng tỉnh Triết Giang,
Trung Quốc Ông sinh ra trong một gia đình quan lại sa sút Ông nội là Chu
Giới Phu, từng là Thứ cát tại Viện Hàn Lâm, sau đó giữ chức tri huyện Kim Cốc ở Giang Tây dưới triều đại nhà Thanh, đã bị cách chức và giam giữ khi Lỗ Tấn 13 tuổi Cha của ông, Chu Bá Nghi, đã đỗ tú tài.
Lỗ Tấn, một nhà văn nổi tiếng, đã trải qua nỗi đau mất mát khi cha ông qua đời khi ông mới 13 tuổi Mẹ ông, bà Lỗ Thuỵ, là một người phụ nữ nông thôn kiên cường, có ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời và sự nghiệp của ông Tên bút danh của Lỗ Tấn được lấy từ họ của mẹ, thể hiện sự tôn trọng và ghi nhớ Ông theo học tại các thầy đồ địa phương, nhưng khi gia đình sa sút, ông phải chuyển sang các trường không thu học phí như Thuỷ sư học đường và Khoáng lộ học đường Nhờ thành tích học tập xuất sắc, ông đã nhận được học bổng du học Nhật Bản, nơi ông quyết định theo đuổi nghề y với mong muốn chữa bệnh cho những người nghèo khó, giống như cha mình trước đây.
Nhưng có một sự kiện khiến ông thay đổi cả suy nghĩ và con đường đi của
Nhà văn nhận ra rằng việc học y không phải là điều cấp thiết, bởi vì những người yếu đuối, dù có thân thể mạnh mẽ, vẫn chỉ là công cụ để người khác lợi dụng Ông cho rằng điều cần thiết nhất là phải thay đổi tinh thần của con người, và văn nghệ chính là phương tiện hiệu quả để thực hiện điều đó Do đó, ông đã từ bỏ ngành y để theo đuổi hoạt động văn nghệ, tập trung vào việc miêu tả những con người bất hạnh trong xã hội bệnh tật Mục đích của ông là để mọi người chú ý đến những nỗi khổ của họ và tìm cách chữa trị Dù ngòi bút của ông có vẻ lạnh lùng, nhưng ẩn sau đó là tấm lòng nhân hậu và lòng thương xót sâu sắc đối với những bệnh nhân trong xã hội Trung Hoa lúc bấy giờ.
Thời đại của Lỗ Tấn là giai đoạn biến động lớn ở Trung Quốc, đặc biệt sau cuộc vận động Ngũ Tứ năm 1919 và ảnh hưởng của cách mạng Tháng Mười Nga Ông đã chứng kiến hai cuộc cách mạng: một do giai cấp tư sản lãnh đạo và một do giai cấp vô sản Là một nhân vật tiên phong, Lỗ Tấn đã nỗ lực giúp Trung Quốc thức tỉnh và theo kịp tiến bộ nhân loại Mặc dù ban đầu không phải là người cộng sản, nhưng ông vẫn tin rằng nhân dân Trung Quốc sẽ tìm ra con đường tự giải phóng sau những thất bại trong các cuộc đấu tranh.
Số hóa từ Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên, con đường của sự sống được hình thành từ việc phát quang những chỗ gai góc Trước đây đã có con đường, và trong tương lai, con đường ấy sẽ mãi mãi tồn tại.
Lỗ Tấn, một trong những nhà văn vĩ đại nhất của Trung Quốc, đã để lại di sản văn học phong phú với 34 truyện ngắn, 650 bài tạp văn và hơn 500 bài thơ Ông được coi là nhà văn cách mạng tiêu biểu của thế kỷ XX, được tôn vinh là "linh hồn dân tộc" và "kỹ sư tâm hồn" của nhân dân Trung Quốc Năm 1981, đất nước đã tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông, ghi nhận những đóng góp to lớn của ông cho nền văn học và văn hóa dân tộc.
Lỗ Tấn đƣợc phong tặng danh hiệu“Danh nhân văn hoá nhân loại”.Thời trẻ, BácHồ“thích đọc Lỗ Tấn bằng tiếng Trung Quốc
2.1.1.3.Phong cách nghệ thuật của Lỗ Tấn
Những nhà văn có phong cách độc đáo thường xây dựng cho mình một thế giới nghệ thuật riêng biệt Trong thế giới nghệ thuật của Lỗ Tấn, ông khắc họa những nhân vật dị dạng, không chỉ về ngoại hình mà còn về tính cách, thể hiện sự sâu sắc và phức tạp trong tâm hồn con người.
Thế giới nhân vật dị dạng thường gắn liền với khuyết tật hình thể, thể hiện qua tên gọi và hình dáng của nhân vật Ví dụ, nhân vật Nhuận Thổ trong tác phẩm "Cố hương" được định danh với câu nói "Sinh tháng nhuận ngũ hành khuyết thổ," phản ánh sự kết nối giữa tên gọi và đặc điểm khuyết tật của nhân vật.
Trung Hoa thể hiện nỗi lo âu của cha mẹ và bản thân người có khuyết tật bẩm sinh từ khi sinh ra, như một gánh nặng Nhân vật điên trong "Nhật kí người điên" của Lỗ Tấn cũng mang khuyết tật, nhưng lại nhìn nhận những người xung quanh là điên rồ Tác giả khắc họa những nhân vật có khuyết tật hình thể như Năm Gù trong "Thuốc", ông điếc bán sữa đậu nành và Tám Sẹo trong "Hát tuồng ngày rước thần" Những khuyết tật này không được sử dụng để châm biếm, mà là những chi tiết thực tế từ cuộc sống, tạo nên ấn tượng sâu sắc.
Những nội dung đọc-hiểu học sinh cần nắm vững khi dạy học Thuốc
Sách giáo khoa Ngữ văn Lớp 12 tập 2, cả bản cơ bản và nâng cao, đã đưa ra những câu hỏi quan trọng liên quan đến tên truyện, thời gian và không gian của tác phẩm, vòng hoa trên mộ liệt sĩ, cũng như câu hỏi của bà mẹ người tử tù, nhằm giúp giáo viên và học sinh định hướng nội dung đọc hiểu tác phẩm "Thuốc" Giáo viên có thể tóm tắt nội dung truyện và tập trung phân tích chương cuối để làm nổi bật chủ đề tư tưởng của tác phẩm.
Tuy nhiên để HS tiếp nhận tác phẩm có đƣợc sự chủ động và tích cực hơn thì người GV cần cung cấp cho HS những tri thức sau:
Truyện "Dược" của Lỗ Tấn, viết vào ngày 25 tháng 4 năm 1919, mang nhiều lớp nghĩa sâu sắc và phản ánh tình hình xã hội Trung Quốc thời bấy giờ Tác phẩm được đăng trên tạp chí Tân Thanh Niên, đúng vào thời điểm phong trào Ngũ Tứ bùng nổ, với yêu cầu "cứu nước Trung Quốc khỏi diệt vong" Tên truyện không chỉ ám chỉ đến phương thuốc chữa bệnh lao truyền thống, mà còn chỉ ra những vấn đề sâu xa hơn về chế độ phong kiến gia trưởng nặng nề của Trung Quốc, kết quả của hàng nghìn năm ảnh hưởng của Nho giáo Trong bối cảnh này, học sinh Bắc Kinh đã mạnh mẽ kêu gọi xóa bỏ các giá trị cũ kỹ, phản ánh sự chuyển mình của xã hội.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Ngày nay, việc làm cha đòi hỏi sự tôn trọng giữa các thế hệ, với trách nhiệm giải phóng tư tưởng cho thế hệ sau Ông Ba, vì lợi ích cá nhân, đã phản bội cháu mình trong cuộc Cách mạng, và lão Cả Khang đã gây ra cái chết của Hạ Du để kiếm tiền Những hành động này không phải là phương thuốc chữa bệnh mà chỉ là độc dược Do đó, cần nhận thức rằng phải tìm ra một liệu pháp tinh thần mới để chữa lành cho người Trung Quốc.
Lỗ Tấn không chỉ là một nhà xã hội học mà còn là một nhà cách mạng tích cực Ông tham gia vào cuộc vận động giải phóng dân tộc và luôn trăn trở tìm kiếm con đường phát triển cho đất nước trong bối cảnh các cuộc cách mạng ở Trung Quốc thường thất bại Ông đã nhiều lần phân tích và lý giải những thành công và thất bại của cuộc cách mạng tư sản đầu tiên diễn ra vào năm Tân Hợi (1911).
Trong truyện, các nhân vật là những người dũng cảm, sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng lớn lao, nhưng họ thường cảm thấy cô đơn và thiếu sự thấu hiểu từ người khác Sự hy sinh của họ không được công nhận, ngay cả từ những người thân yêu như bà mẹ Hạ, tạo nên nỗi buồn và sự cô độc trong hành trình của họ.
Ông chú Ba đã phản bội cháu mình, coi cháu như kẻ thù để trục lợi, trong khi quần chúng lao động phải chịu đựng khổ cực Điều này đặt ra một vấn đề cấp bách: cần có một phương thuốc để cứu Trung Quốc Phương thuốc này phải trị được căn bệnh hờ hững và mê muội của quần chúng, đồng thời khắc phục tình trạng xa rời quần chúng của những người cách mạng.
Truyện ngắn "Thuốc" của Lỗ Tấn phê phán tập quán chữa bệnh phản khoa học, đặc biệt là việc sử dụng bánh bao tẩm màu người để trị bệnh lao, phản ánh tình trạng mê muội của nhân dân Trung Quốc trong xã hội cũ Mặc dù Trung Quốc nổi tiếng với nền y học cổ truyền, nhưng ngay cả cha của Lỗ Tấn, xuất thân từ gia đình quan, cũng phải chịu cái chết do uống những vị thuốc vô lý từ các thầy lang kém chất lượng như "mía chịu sương ba năm" hay "dế đủ một đôi".
Lỗ Tấn, một nhà văn nổi tiếng, đã quyết định theo học y để có thể chữa bệnh cho nhân dân, nhằm ngăn chặn những cái chết oan uổng như của cha ông Ông đã dồn nén nỗi đau của bản thân và viết về cái chết thương tâm của bé Thuyên, thể hiện sự cảm thông sâu sắc với những nỗi khổ mà con người phải chịu đựng.
Truyện không chỉ phê phán sự dốt nát về khoa học và lạc hậu về chính trị của quần chúng, mà còn chỉ trích sự thoát li quần chúng của các chiến sĩ cách mạng, nhấn mạnh rằng quần chúng chỉ có thể giác ngộ khi có sự dẫn dắt của những chiến sĩ tiên phong Từ đó, tác phẩm truyền tải một thông điệp quan trọng: cần có một loại "thuốc" khác với chiếc bánh bao tẩm máu, loại thuốc này không chỉ chữa trị những căn bệnh hiểm nghèo của cơ thể mà còn giải quyết các vấn đề tinh thần cho toàn xã hội.
Chủ đề của tác phẩm được kết nối bởi hình ảnh cái bánh bao tẩm máu người, thể hiện tư tưởng về phương thuốc chữa bệnh tê liệt đớn hèn của dân tộc Tác phẩm đặt ra câu hỏi chưa có lời giải đáp, nhưng từ hình tượng khách quan, người đọc có thể nhận ra rằng giải pháp chỉ có thể là một cuộc cách mạng của quần chúng, cụ thể là cuộc Cách mạng vô sản.
2.2.3.Các nhân vật xuất hiện trong truyện 2.2.3.1 Nhân vật đám đông
Tác giả không xây dựng một nhân vật chính mà chủ yếu tạo hình nhân vật đám đông, một phong cách quen thuộc trong sáng tác của Lỗ Tấn Mặc dù các nhân vật như Lão Nghĩa, bác Cả Khang, cậu Năm Gù, và người râu hoa râm được miêu tả qua những nét đặc trưng, nhưng họ vẫn hiện lên như một đám đông ồn ào và thiển cận Trước cái chết bi thảm của người Cách mạng, quần chúng đã thảo luận sôi nổi, nhưng lời nói của họ lại phản ánh những căn bệnh xã hội phổ biến như lòng tham tiền và sự tranh giành.
Việc Lão Nghĩa trục lợi từ cái áo của người bị tử hình và cụ Ba thưởng cho cháu đầu thú hai mươi lạng bạc cho thấy sự bất nhân và thiếu tinh thần dân tộc Hành động bán máu của người bị xử chém phản ánh rõ ràng bệnh thiếu trí tuệ xét đoán trong xã hội.
Hạ Du, một người hoạt động cách mạng vì dân tộc, thường bị những người xung quanh như lão Cả Khang và cậu Năm gù xem là "người điên" hay "quỷ sứ" Tuy nhiên, sự kiên định và bản lĩnh của Hạ Du thể hiện rõ qua phản ứng của anh khi bị lão Nghĩa tát hai bạt tai chỉ vì nói về Cách mạng; Hạ Du đã thốt lên "Thật đáng thương hại, thật đáng thương hại!" Câu nói này không chỉ thể hiện tâm hồn cao cả của người cách mạng mà còn phản ánh tinh thần của phong trào Ngũ Tứ những năm đầu thế kỷ XX.
2.2.3.2 Hình tượng người cách mạng Hạ Du
Hạ Du, con bà Tứ, là một người tử tù nổi bật trong lịch sử cách mạng Việt Nam Ông không chỉ có chí lớn mà còn dũng cảm, sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy để đấu tranh cho lý tưởng cách mạng Hạ Du được biết đến với tinh thần kiên cường, dám "vuốt râu cọp" trong bối cảnh đầy thử thách.
Mặc dù thất bại trong cuộc Cách mạng Tân Hợi (1911), Lỗ Tấn vẫn thể hiện sự khâm phục đối với những người dũng cảm và chân chính Ông cũng có những người bạn thân và đồng hương đã tham gia vào cuộc cách mạng và bị sát hại một cách tàn bạo, trong đó có nữ sĩ nổi tiếng.