Xuyên suốt tác phẩm, nhà văn kể về làng chợ Dầu nhưng không lấy tên tác phẩm là “Làng Chợ Dầu” Nếu lấy tên tác phẩm là “Làng chợ Dầu” thì câu chuyện sẽ trở thành chuyện riêng của một cái làng cụ thể; ông Hai sẽ trở thành người nông dân cụ thể của làng chợ Dầu ấy. Như vậy, chủ đề, tư tưởng của truyện bị bó hẹp, không mang ý nghĩa khái quát. Tác giả đã sử dụng một danh từ chung là “Làng”, mang ý nghĩa khái quát để đặt tên cho tác phẩm. Đó sẽ là một câu chuyện về những làng quê nước ta trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp; ông Hai sẽ trở thành nhân vật biểu tượng cho người nông dân Việt Nam yêu làng, yêu nước. Như vậy, chủ đề, tư tưởng, ý nghĩa của truyện được mở rộng.
Trang 1PHẦN TRUYỆN HIỆN ĐẠI.
VĂN BẢN 1: LÀNG
(Kim Lân)
I Những nét chính về tác giả - tác phẩm:
1 Tác giả:
- Kim Lân (1920 - 2007), tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài Ôngsinh ra và lớn lên trên một làng quê trù phú và giàu truyềnthống văn hóa ở Từ Sơn - Bắc Ninh
- Con người: Kim Lân là người nghiêm khắc với bản thân,
nghiêm túc với công việc
- Kim Lân bắt đầu “cầm bút” từ những năm 1941, lựa chọn cho
mình sở trường truyện ngắn và nhanh chóng trở thành một câybút xuất sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại
- Ông là một trong những nhà văn am hiểu sâu sắc về nông
thôn và người nông dân Bởi vậy, ông lựa chọn đề tài về người nông dân để phát huy sở trường của mình.
+ Trước Cách mạng tháng Tám: Tái hiện được cuộc sống, sinh
hoạt văn hóa và những thú vui bình dị chốn thôn quê như: đánhvật, chọi gà, thả chim,
+ Sau Cách mạng tháng Tám: Khám phá vẻ đẹp tâm hồn người
nông dân Đó là những con người với cuộc sống cực nhọc, khổnghèo nhưng vẫn chăm chỉ làm lụng, tràn đầy niềm tin vàotương lai
- Phong cách nghệ thuật: Kim Lân có một lối viết tự nhiên,
chậm rãi, nhẹ nhàng, hóm hỉnh và giàu cảm xúc; cách miêu tảrất gần gũi, chân thực Đặc biệt ông có biệt tài phân tích tâm línhân vật
2 Tác phẩm:
a Hoàn cảnh sáng tác.
- Truyện ngắn “Làng” được viết năm 1948 Đây là thời kì đầu
của cuộc kháng chiến chống Pháp
-Tác phẩm được đăng lần đầu trên Tạp chí Văn nghệ năm 1948.
b Ý nghĩa nhan đề.
- Xuyên suốt tác phẩm, nhà văn kể về làng chợ Dầu nhưng
không lấy tên tác phẩm là “Làng Chợ Dầu” Nếu lấy tên tác phẩm là “Làng chợ Dầu” thì câu chuyện sẽ trở thành chuyện
riêng của một cái làng cụ thể; ông Hai sẽ trở thành người nôngdân cụ thể của làng chợ Dầu ấy Như vậy, chủ đề, tư tưởng củatruyện bị bó hẹp, không mang ý nghĩa khái quát
- Tác giả đã sử dụng một danh từ chung là “Làng”, mang ý
nghĩa khái quát để đặt tên cho tác phẩm Đó sẽ là một câu
Trang 2chuyện về những làng quê nước ta trong những năm đầu khángchiến chống Pháp; ông Hai sẽ trở thành nhân vật biểu tượngcho người nông dân Việt Nam yêu làng, yêu nước Như vậy, chủ
đề, tư tưởng, ý nghĩa của truyện được mở rộng
c Tóm tắt:
Ông Hai người làng chợ Dầu, trong kháng chiến, buộc phảirời làng đi tản cư Là một người nông dân yêu làng tha thiết:ông hay khoe về làng mình; ngày nào cũng ra phòng thông tin
vờ xem tranh ảnh để lắng nghe tin tức về làng Ruột gan ông cứmúa lên, trong đầu bao nhiêu ý nghĩ vui thích khi nghe vềnhững chiến công của làng
Một hôm, tại quán nước, ông Hai nghe tin làng chợ Dầu làmViệt gian theo giặc Ông cảm thấy khổ tâm, nhục nhã và xấu hổ
vô cùng, về nhà, ông nằm vật ra giường nhìn lũ con mà nướcmắt trào ra Ông không dám đi đâu, chỉ ru rú ở nhà, norm nớp
lo sợ Ông Hai lâm vào hoàn cảnh bế tắc khi bà chủ nhà có ýđuổi khéo gia đình ông, nhưng không thể về làng vì về làng là
bỏ kháng chiến, bỏ cụ Hồ Ông chỉ biết tâm sự với đứa con vềnỗi lòng của mình
Chỉ khi thông tin được cải chính, rằng làng chợ Dầu vẫn kiêncường đánh giặc ông mới vui vẻ và phấn chấn hẳn lên Ông đikhoe với bác Thứ, với mọi người: nhà ông bị giặc đốt, làng ông
bị giặc phá, về nhà, ông vui vẻ mua quà cho lũ con
d Ngôi kể:
- Truyện được kể theo ngôi thứ ba
- Tác dụng: Làm cho câu chuyện trở nên khách quan và tạocảm nhận giác chân thực cho người đọc
II Trọng tâm kiến thức:
1 Tình huống truyện và ý nghĩa của tình huống truyện :
- Tình huống truyện đặc sắc: Ông Hai nghe tin làng chợ Dầu
làm Việt gian theo Tây
+ Tác giả đã đặt nhân vật ông Hai vào một tình huống đốinghịch với tình cảm, niềm tự hào: Một con người vốn yêu làng
và luôn hãnh diện về nó thì bỗng nghe tin làng lập tề theo giặc.+ Tình huống bất ngờ ấy đã bộc lộ một cách sâu sắc, mạnh mẽtình yêu làng, yêu nước và tinh thần kháng chiến của ông Hai
- Ý nghĩa của tình huống truyện:
+ Về mặt kết cấu của truyện: Tình huống này phù hợp với
diễn biến của truyện, tô đậm tình yêu làng, yêu nước của ngườinông dân Việt Nam mà tiêu biểu là nhân vật ông Hai
+ Về mặt nghệ thuật: Tình huống truyện đã tạo nên một cái
thắt nút cho câu chuyện, tạo điều kiện để bộc lộ mạnh mẽ tâm
Trang 3trạng và phẩm chất của nhân vật, góp phần thế hiện chủ đềcủa tác phẩm.
2 Diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai:
a Người nông dân mang tình yêu làng tha thiết:
- Ông tự hào, hãnh diện về làng và kể về nó với niềm say
mê, náo nức đến lạ thường:
+ Trước Cách mạng tháng Tám: Ông khoe con đường làng láttoàn đá xanh, trời mưa đi chẳng lấm chân; ông khoe sinh phầncủa một vị quan tổng đốc trong làng;
+ Khi kháng chiến bùng nổ: Ông khoe về một làng quê đi theokháng chiến làm cách mạng; ông kể một cách rành rọt những
hộ, những ụ, những giao thông hầm hào;
- Khi buộc phải tản cư, ông Hai đã rất nhớ về làng:
+ Ông thường xuyên chạy sang nhà bác Thứ để kể lể đủ thứchuyện về làng, để vơi đi cái nỗi nhớ làng
+ Ông kể cho sướng cái miệng, cho vơi cái lòng mà không cầnbiết người nghe có thích hay không
+ Ông thường xuyên theo dõi tình hình của làng cũng như tìnhhình chiến sự
Tạo ra một hoàn cảnh đặc biệt, Kim Lân đã thể hiện mộtcách rất tự nhiên, chân thực tình cảm, niềm tự hào của ông Haivới làng chợ Dâu của mình
b Khi nghe tin làng chợ Dầu theo giặc:
• Ban đầu, ông chết lặng vì đau đớn, tủi hồ như không thế điều
khiển được cơ thê của mình: “Cổ ông lão nghẹn đắng lại, da mặt tê rân rân Ông lão lặng hẳn đi, tưởng như không thở được”.
- Cái tin ấy quá bất ngờ và khi trấn tĩnh lại, ông còn cố không tin vào cái tin dữ ấy Nhưng rồi những người tản cư kể rành
rọt quá, lại khẳng định họ “vừa ở dưới ấy lên”, “mắt thấy tai nghe”, làm ông không thể không tin.
• Sau giây phút ấy, tất cả dường như sụp đổ, tâm trí ông bị
ám ảnh, lo lắng, day dứt:
- Ông vờ lảng ra chỗ khác, rồi về thẳng nhà Nghe tiếng chửi
bọn Việt gian, ông “cúi gằm mặt mà đi”.
- Về đến nhà ông nằm vật ra giường, nhìn lũ con, tủi thân
mà “nước mắt ông cứ tràn ra”.
- Muôn vàn nỗi lo ùa về trong tâm trí ông:
+ Ông lo cho số phận của những đứa con rồi sẽ bị khinh bỉ, hắt
hủi vì là trẻ con làng Việt gian: “Chúng nó cùng là trẻ con làng Việt gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng, hắt hủi đấy ư? Khốn nạn, bằng ấy tuổi đầu”.
Trang 4+ Ông lo cho bao nhiêu người tản cư làng ông sẽ bị khinh, tẩy
chay, thù hằn, ghê tởm: “Chao ôi! Cực nhục chưa, cả làng Việt gian! Suốt cái nước Việt Nam này người ta ghê tởm, người ta thù hằn cái giống Việt gian bán nước ”
+ Ông lo cho tương lai của gia đình rồi sẽ đi đâu, về đâu, làm
ăn sinh sống ra sao: “Rồi đây biết làm ăn, buôn bán làm sao? Ai người ta chứa”.
Một loạt những câu hỏi gợi lên tâm trạng khủng hoảng, rốirắm, không có lối thoát của ông Hai
- Trong trạng thái khủng hoảng, giận dữ ông nam chặt hai tay mà rít: “chúng bay ăn miếng cơm hay ăn miếng gì vào
mồm mà đi làm cái giống Việt gian bán nước để nhục nhà thế này”.
- Niềm tin bị phản bội, những mối nghi ngờ bùng lên và giằng xé trong ông: “ông kiểm điểm từng người trong óc”.
• Mấy ngày sau đó, ông hoang mang, sợ hãi khi phải đối
diện với cuộc sống xung quanh:
- Ông không dám đi đâu, chỉ quẩn quanh ở nhà và nghe
ngóng tình hình bên ngoài: “một đám đông tủm lại, ông cũng
để ý, dăm bảy tiếng nói cười xa xa ông cũng chột dạ”.
- Lúc nào ông cũng nơm nớp, hoang mang, lo sợ tưởng như
người ta để ý đến, bàn tán đến “cái chuyện ấy” Thoáng nghe
những tiếng Tây, Việt gian, cam nhông là ông lùi ra một góc,
nín thít: “Thôi lại chuyện ấy rồi!”
- Ông không dám nói chuyện với vợ, hay ông không dám nhìn thẳng vào thực tế phũ phàng đang làm ông đớn đau.
• Tình yêu làng quê và tinh thần yêu nước đã dẫn đến cuộc xung đột nội tâm ở ông Hai.
- Ông Hai rơi vào tình trạng khủng hoảng, tuyệt vọng và bế tắchoàn toàn:
+ Ông thoáng có ý nghĩ “hay là trơ về làng” - rồi ông lại gạt bỏ
ý nghĩ về làng, bởi “làng đã theo Tây, về làng là rời bỏ kháng chiến, bỏ cụ Hồ, là cam chịu trở về kiếp sống nô lệ”.
+ Buộc phải lựa chọn một, ông đã tự xác định một cách đau
đớn nhưng dứt khoát: “Làng thì yêu thật nhưng làng theo Tây rồi thì phải thù”.
Quyết định của ông Hai đã khẳng định tình yêu nước mạnh
mẽ, thiêng liêng, rộng lớn, bao trùm lên tình cảm của làng quê.Điều gì đã khiến ông có sự lựa chọn dứt khoát đó? Phải chăngchính niềm tin vào Đảng, cách mạng, kháng chiến đã hướngông có được sự lựa chọn đó
Trang 5- Nhưng dù đã dứt khoát như thế, ông vẫn không thể dứt
bỏ tình cảm với nơi mà ông đã sinh ra, lớn lên và gắn bó gần
hết cuộc đời Bởi vậy, ông muốn được tâm sự, như để phân bua,
để minh oan, cởi bỏ nỗi lòng
+ Ông trút hết nỗi lòng vào những lời thủ thỉ, tâm sự với đứa con ngây thơ, bé bỏng.
+ Tình yêu sâu nặng với làng, nên ông muốn lí trí và trái tim bé
bỏng của con phải khắc sâu, ghi nhớ câu: “Nhà ta ở làng chợ
Dầu” - nơi chôn rau cắt rốn của bố con ông.
+ Ông nhắc cho con về tấm lòng thủy chung với kháng
chiến, với cụ Hồ của bố con ông: “Anh em đồng chí biết cho bố con ông Cụ Hồ trên đầu, trên có soi xét cho bố con ông”.
+ Ông khẳng định tình cảm sâu nặng, bền vững và rất thiêng liêng ấy: “Cái lòng của bố con ông là như thế đấy, có
bao giờ dám đơn sai Chết thì chết có bao giờ dám đơn sai”.
Dưới hình thức trò chuyện, tâm với đứa con, nhưng thực chất
là lời tự vấn, để tự minh oan và khẳng định tấm lòng thủychung của mình với làng, kháng chiến, cách mạng; để làm vơi
đi phần nào những khổ tâm đã dằn vặt ông bấy lâu nay
Qua diễn biến tâm trạng của ông Hai, Kim Lân đã khám phá
và làm nổi bật những nét đẹp trong tâm hồn người nông dâncách mạng: hài hòa giữa lòng yêu làng và tình yêu nước, nhiệttình cách mạng
c Khi nghe tin làng cải chính:
- Khi nghe tin cải chính làng chợ Dầu không theo giặc, như
có một phép hồi sinh khiến thái độ ông Hai thay đổi hẳn: “Cái
mặt buồn thiu mọi ngày bong tươi vui, rạng rỡ hẳn lên”.
- Nó giúp rũ sạch mọi đau khổ, tủi nhục, bế tắc và đưa ông
trở lại với “thói quen” cũ, lật đật đi khắp nơi khoe làng: “Tây nó đốt nhà tôi rồi bác ạ, đốt nhẵn! Ông chủ tịch làng tôi vừa mới lên đây cải chính cái tin làng Dầu chúng tôi đi Việt gian ấy mà Láo, Láo hết! Toàn là sai sự mục đích cả”.
- Phải chăng, khi niềm tin và tình yêu bị phản bội, bị dồn néntrong những dằn dặt, khủng hoảng quá lâu dễ khiến con người
ta có những suy nghĩ không bình thường?
+ Đối với người nông dân, căn nhà là tất cả cơ nghiệp, là biếtbao công cày cuốc mà nên Vậy mà ông sung sướng, hê hả loan
báo cho mọi người biết cái tin “Tây nó đốt nhà tôi rồi bác ạ, đốt nhẵn!” một cách tự hào như một niềm vui, niềm hạnh phúc.
+ Nhưng ngôi nhà là tài sản riêng, dù có mất nhưng danh dựvẫn còn, thế là ông vui, ông hạnh phúc
Trang 6+ Đó là minh chứng hùng hồn, chứng minh cho làng ông, cho
bố con gia đình ông và những người tản cư trên đây không theogiặc, vẫn một lòng thủy chung, tình nghĩa và sẵn sàng hi sinhtất cả cho kháng chiến
Ông Hai chỉ là một người nông dân bình thường như baongười nông dân khác nhưng ông đã biết hi sinh tài sản riêngcủa mình cho kháng chiến Điều này cho thấy cuộc kháng chiếnchống Pháp đã đi sâu vào tiềm thức của người dân để trở thànhcuộc kháng chiến toàn dân
- Ông phấn khởi mua quà về chia cho các con và có ý định
nuôi con lợn để ăn mừng,
Tình yêu làng và lòng yêu nước của ông Hai thực sự sâu sắc
và khiến người đọc vô cùng cảm động Tin cải chính đã trả lạicho ông tình yêu, niềm tự hào sâu sắc về làng Nó đã xây dựnglên trong ông những “bức tường thành” vững chắc không súngđạn nào có thể công phá, cháy rụi được
3 Những đặc sắc về nghệ thuật:
- Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện: Tác giả đặt nhân
vật vào tình huống cụ thể để thử thách nhân vật, để nhân vật
tự bộc lộ chiều sâu tư tưởng và chủ đề của truyện
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật:
+ Khắc họa thành công nhân vật ông Hai, một người nông dânyêu làng, yêu nước tha thiết,
+ Tác giả miêu tả rất cụ thể những diễn biến nội tâm từ suynghĩ, hành động đến ngôn ngữ,
+ Với thủ pháp nghệ thuật đối thoại và độc thoại nội tâm đãdiễn tả một cách chính xác và mạnh mẽ những ám ảnh, day dứtcủa nhân vật
Điều đó chứng tỏ Kim Lân am hiểu sâu sắc người nông dân
và thế giới tinh thần của họ
- Cách trần thuật truyện tự nhiên, linh hoạt với những chi tiết
sinh hoạt, đời sống hàng ngày xen vào với mạch tâm trạngkhiến cho truyện sinh động hơn
III Tổng kết:
Trang 71 Nội dung.
- Kim Lân đã tái hiện thành công diễn biến tâm trạng nhân vậtông Hai để mà qua đó làm nổi bật nét đẹp trong tâm hồn ngườinông dân Việt Nam: vẻ đẹp của tấm lòng chất phác, nồng hậu,vừa yêu làng, lại vừa yêu nước, nhiệt tình với cách mạng
2 Nghệ thuật.
- Lối kể chuyện giản dị, tự nhiên, ngôn ngữ mang tính khẩu ngữ
- Ngòi bút phân tích tâm lí sắc sảo
- Sự kết hợp giữa ngôn ngừ độc thoại và đối thoại
- Hệ thống hình ảnh chi tiết, giàu sức gợi
IV Luyện đề:
ĐỀ : PHÂN TÍCH NHÂN VẬT ÔNG HAI TRONG TRUYỆN NGẮN « LÀNG » CỦA NHÀ VĂN KIM LÂN.
I Mở bài :
Cách 1: Kim Lân là nhà văn tiêu biểu của nền văn xuôi hiện đại Việt
Nam Trong suốt cuộc đời cầm but của mình ông để lại nhiều tác phẩm có giátrị, trong đó đặc sắc nhất là truyện ngắn Làng Truyện viết về hình ảnh ngườinông dân trong thời kì đổi mới - Đó là ông Hai một người có tình yêu với làngquê tha thiết gắn bó, hòa quyện thống nhất trong tình yêu đất nước vô cùng sâunặng Tình cảm thiêng liêng ấy được thể hiện xuyên suốt tác phẩm
Cách 2: Tình yêu làng luôn là tình cảm gắn bó thiêng liêng trong tâm hồn
mỗi người dân Việt Nam, song ở mỗi thời kì lịch sử tình cảm đó lại mang vẻđẹp lấp lánh ánh sáng thời đại Trong những năm đầu của cuộc kháng chiếnngười nông dân Việt Nam không chỉ yêu làng, mà còn yêu kháng chiến, yêucách mạng Điều này được khắc họa rõ nét qua truyện ngắn “Làng” của nhà văn
Kim Lân Đọc truyện ngắn “Làng” của nhà văn Kim Lân, người đọc vô cùng ấn
tượng về nhân vật ông Hai Đó là một người nông dân có tình cảm yêu làng, yêunước, đáng quý, đáng trân trọng
II Thân bài:
1 Khái quát:
- Hoàn cảnh sáng tác: Truyện ngắn “Làng” được viết vào năm 1948 những
năm đầu của cuộc kháng chiến chống quân Pháp xâm lược Câu chuyện xoay
quanh nhân vật chính là ông Hai - một người rất tự hào và yêu mến làng Chợ
Dầu của mình Do chiến tranh nên gia đình ông phải tản cư nhưng ông luônmong ngóng tin tức về làng Hình ảnh ông Hai đau khổ khi nghe tin làng theogiặc được miêu tả rất độc đáo Cuối truyện, ông Hai vui mừng khi nghe tin cảichính rằng làng mình không theo giặc dù cho nhà ông bị đốt trong đám cháy ấy
- Chủ đề: Nhân vật ông Hai thể hiện nhận thức của mình, hơn cả là nhận thức
chung của giai cấp nông dân trong cuộc chiến tranh vệ quốc Từ tình yêu làng
da diết, nhân vật đã nâng lên thành tinh thần yêu nước mạnh mẽ, hi sinh tài sảnriêng để giữ vững lòng trung với Tổ Quốc
2 Phân tích nhân vật ông Hai:
a Hoàn cảnh của nhân vật:
Trang 8- Ông Hai là một Lão nông quê ở làng Chợ Dầu.
- Ông lão yêu làng nên hay khoe về làng Chợ Dầu của mình Nếu trước cáchmạng ông hay khoe với sự giàu có trù phú của làng Thì sau cách mạng ông lãoluôn yêu và tự hào về phong trào kháng chiến của làng ông
- Theo lệnh của ủy ban kháng chiến, gia đình ông phải đi tản cư Ban đầu ôngnhất định không đi cùng anh em dân quân tự vệ đánh Pháp, nhưng về sau ông tựnhủ tản cư âu cũng là kháng chiến
=> Nhận xét: Từ hoàn cảnh của nhân vật ông Hai, nhà văn giúp người đọc nhận
ra được nét phẩm chất đáng quý trong tâm hồn của lão nông chất phát Tình yêulàng hòa quyện với tình yêu đất nước, kháng chiến đây cũng là sự thay đổi lớntrong tư tưởng và nhận thức của người nông dân trong những năm đầu cuộckháng chiến chống thực dân Pháp Vẻ đẹp của nhân vật ông Hai được thể hiệnchân thực và cảm động qua tác phẩm
b Trước khi nghe tin làng theo giặc, ở nơi tản cư, ông Hai luôn nhớ làng da diết , muốn về làng, muốn tham gia kháng chiến:
* Trước hết ông Hai hiện lên là một người yêu nước, yêu làng, luôn tự hào về
quê hương- nơi chôn nhau cắt rốn của mình
- Trước Cách mạng tháng Tám, khi nhắc đến làng là ông Hai tự hào về cái
“sinh phần” của viên tổng đốc làng ông, nó nguy nga, đồ sộ Không những thế, ông còn khoe và hãnh diện với mọi người về: “con đường làng trải toàn là đá xanh Trời mưa, trời gió bão, bùn đi không dính gót Trong làng, nhà ngói san sát như trên tỉnh”
- Sau cách mạng tháng Tám, khi khoe làng, ông còn nhắc đến những ngày
“cùng anh em đào đường, đắp ụ, xẻ hào, khuân đá….” Điều đó cho thấy rõ
ràng trong ông Hai đã có sự thay đổi về nhận thức Trước đây ông chỉ chú ý đếncái hào nhoáng, bóng bẩy bên ngoài thì giờ đây ông trân trọng những kỉ niệmkhi cùng mọi người xây dựng cho làng Từ hình ảnh khoe làng giàu và đẹp, ông
đã thay đổi nhận thức của mình Làng vẫn giàu và đẹp đó nhưng giờ đây làng
rất yêu nước, rất “tinh thần”.
- Ngoài ra, tình yêu ấy còn thể hiện khi gia đình ông xa làng đi tản cư Ông nhớ:
“Ôi nhớ làng, nhớ cái làng quá” Điều đó không lạ bởi “làng” là nơi thân
thương gắn bó, là nơi chôn nhau cắt rốn gắn với những kỉ niệm sâu sắc củangười nông dân Sự gắn bó ấy làm sống dậy tâm hồn của những sự vật tưởnggần như vô tri vô giác
“Khi ta ở chỉ là nơi đất ở Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn.”
Trang 9xa quê hương, hình ảnh một ông lão đứng ngóng chờ nghe tin tức kháng chiến
thật dễ mến Mỗi khi có tin báo thắng lợi từ đài phát thanh “ruột gan ông như múa cả lên”, lúc ấy, ông Hai rất vui và hòa cùng tiếng reo với mọi người.
=>Tình yêu làng của ông Hai cũng là tình yêu của biết bao nhiêu con ngườiViệt Nam trong kháng chiến Chính tình yêu ấy là động lực thôi thúc họ giữ đất,giữ làng, giữ nét văn hóa cổ truyền của dân tộc
c Tình yêu làng yêu nước của nhân vật ông Hai khi nghe tin làng theo giặc:
- Tình yêu làng của ông Hai còn được nhà văn đặt trong tình cảnh éo le đó
là khi ông hay tin làng Chợ Dầu “Việt gian theo Tây” Nghe tin sét đánh ấy,
ông Hai bàng hoàng: “cổ ông nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân Ông lão lặng đi, tưởng như không thở được Một lúc sau ông mới rặn è è, nuốt một cái
gì vướng ở cổ, ông cất tiếng hỏi, giọng lạc hẳn đi” Từ đỉnh cao của niềm vui,
niềm tin ông Hai rơi xuống vực thẳm của sự đau đớn, tủi hổ vì cái tin ấy quá bấtngờ
- Cái tin ấy được những người tản cư đã kể rảnh rọt quá, lại khẳng định họ
“chúng tôi vừa ở dưới ấy lên đây mà lại” làm ông không thể không tin Sự đau
đớn thể hiện rõ qua nét mặt, cử chỉ, giọng nói của ông lão Không đau đớn vàbàng hoàng sao được vì sâu thẳm trong con tim ông làng Chợ Dầu là làng anhhùng, làng của kháng chiến và cách mạng
- Thế mà giờ đây, tất cả niềm tin, hi vọng, niềm tự hào đã hoàn toàn sụp đổ
trong ông Vì vậy mà trên đường về nhà “ông Hai cúi gằm mặt xuống mà đi”,
ông xấu hổ không dám nhìn ai, ông tự vấn lương tâm của chính mình Rồi ôngthoáng nghĩ đến mụ chủ nhà Còn gì chua chát, đau đớn hơn khi giọng nói của
người đàn bà cho con bú vẳng vọng theo: “Cha mẹ tiên sư chúng nó! Đói khổ
ăn cắp ăn trộm bắt được người ta còn tha Còn cái giống Việt gian bán nước chỉ cho mỗi đứa một nhát.” Tình yêu làng bị sụp đổ, tình cảm của ông bị tổn
thương Và chỉ có tình yêu sâu nặng với quê hương của mình, con người ta mớithấy nỗi đau đớn ấy mà ông Hai là một ví dụ điển hình
- Còn gì đớn đau hơn khi lòng tự tôn của mình lại bị một sự thật bẽ bàng làmcho sụp đổ Còn gì đớn đau bằng cái nỗi đau về nơi mình luôn tự hào lại là nơimình phải hổ thẹn?
Sự uất ức đến căm giận theo đuổi ông mãi khi về tận nhà “Về đến nhà ông Hai nằm vật ra giường, mấy đứa trẻ thấy bố hôm nay có vẻ khác nên bọn nó len lén đưa nhau ra đầu nhà chơi sậm chơi sụi với nhau” Lúc ấy, “nước mắt ông lão
cứ giàn ra”, ông rít lên những tiếng kêu đau đớn, nhục nhã Đồng cảm với nhân
vật ấy, người đọc như cảm nhận sự đau đớn, hổ thẹn và uất ức theo từng cử chỉ,từng hành động của ông
- Có lẽ đây là đoạn miêu tả nội tâm độc đáo nhất, thành công nhất của nhà
văn “Nhìn lũ con, tủi thân, nước mắt ông lão cứ giàn ra Chúng nó cũng là trẻ
con làng Việt gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng hắt hủi đấy ư?”.
Nghệ thuật độc thoại nội tâm diễn tả cụ thể những câu hỏi giằng xé trong đầuông Hai Nếu không yêu làng đến thế thì ông không đau đớn, tủi nhục đến vậy.Ông căm thù những kẻ theo Tây, phản bội làng, ông nắm chặt hai tay lại mà rít
Trang 10lên: “Chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm mà đi làm cái giống Việt gian bán nước để nhục nhã thế này” Niềm tin, nỗi ngờ vực giằng xé trong ông.
“Ông kiểm điểm lại từng người trong óc”, thấy họ đều có tinh thần cả “có đời nào lại cam tâm làm điều nhục nhã ấy”
- Ông đau xót nghĩ đến cảnh “người ta ghê tởm, người ta thù hằn cái giống Việt gian bán nước” Tác giả đã để cho nhân vật trải qua từng cung bậc tâm lí, đẩy
lên cao trào rồi bật ngược như vỡ òa ở phần sau Ngẫm kĩ, ta thấy đối với ngườinông dân chất phác, tay lấm chân bùn thì cái tin làng theo giặc quả thật là cú sốc
to lớn, là điều đau đớn và nặng nề mà họ phải chịu đựng
- Từ đau đớn, nhục nhã, ông Hai trở nên gắt gỏng với vợ con Rồi tâm trạng ông
Hai chuyển dần sang lo lắng, sợ hãi: “Đã ba bốn hôm nay, ông Hai không bước chân ra đến ngoài, cả đến bên bác Thứ ông cũng không dám sang Suốt ngày ông chỉ quanh quẩn ở trong cái gian nhà chật chội ấy mà nghe ngóng … Cứ thoáng nghe những tiếng Tây, Việt gian, cam – nhông… là ông lủi ra một góc nhà, nín thít.” Nỗi ám ảnh, day dứt nặng nề biến thành sự sợ hãi thường xuyên
trong ông Ông cảm thấy như mình mang nỗi nhục của tên bán nước Việt giantheo Tây Từ chỗ một con người sống cởi mở, niềm nở, ông trở thành ngườikhép nép, lo lắng
Tình thế của ông càng trở nên bế tắc, tuyệt vọng khi bà chủ nhà có ý đuổi giađình ông với lý do không chứa người của làng Việt gian Ông đau khổ khôngphải vì bị đuổi đi mà đau khổ vì lí do bị đuổi Có lúc ông lại nghĩ đến việc về lại
làng nhưng lại nghĩ: “Về làm gì cái làng ấy nữa, chúng nó theo Tây cả rồi Về làng tức là bỏ kháng chiến, bỏ Cụ Hồ.”, là cam chịu quay trở lại làm nô lệ cho
thằng Tây
- Tình yêu làng lúc này đã lớn rộng thành tình yêu nước bởi dẫu tình yêu, niềm tin và tự hào về làng Dầu có bị lung lay nhưng niềm tin về Cụ Hồ và cuộc kháng chiến không hề phai nhạt Đó là cả một nhận thức lớn trong tâm
hồn của người nông dân Với một người chỉ qua lớp bình dân học vụ, chỉ biếtvài con chữ nhưng mỗi sáng vẫn đọc to từng chữ trên báo, vẫn hòa cùng mọingười bàn tán về tình hình, ta thấy tinh thần ấy thật đáng quý
- Thật khó để ông đi đến lựa chọn: “Làng thì yêu thật nhưng làng theo Tây thì phải thù” Câu nói ấy thể hiện tấm lòng son sắc của ông dành cho quê hương,
đất nước, qua đó ông đưa ra quyết định, thà không quay về làng cho thấy sựkiên quyết trong cách nghĩ, cách sống của ông Hai Niềm mơ ước lớn lao nhấtcủa ông chính là được quay về làng thăm lại anh em, đồng chí Vậy mà giờ đây,ông không những buộc phải bỏ làng mà còn thù làng Chắc chắn, để đi đếnquyết định này, nhân vật cũng khổ tâm và đau đớn hơn cả Dù đã xác định thếnhưng ông vẫn không thể dứt bỏ tình cảm của mình đối với quê hương Bởi thế
mà ông càng xót xa, đau đớn Người nông dân trong văn của Kim Lân là nhưthế, yêu ghét rõ ràng, rạch ròi
- Trong tâm trạng bị dồn nén và bế tắc ấy, để vợi bớt nỗi đau đớn, dằn vặt tronglòng và yên tâm về quyết định của mình, ông chỉ biết trò chuyện với cu Húc,đứa con út, giúp ông bày tỏ tình yêu sâu nặng với làng Chợ Dầu, bày tỏ tấm
Trang 11lòng thủy chung son sắt với kháng chiến, với Cụ Hồ(chết thì chết có bao giờdám đơn sai) Đó là một cuộc trò chuyện đầy xúc động Nỗi nhớ quê, yêu quê,nỗi đau đớn khi nghe tin quê hương theo giặc cứ chồng chéo đan xen trong lòngông lão Nhưng trong ông vẫn cháy lên một niềm tin tưởng sắt đá, tin tưởng vào
Cụ Hồ, tin tưởng vào cuộc kháng chiến của dân tộc Niềm tin ấy đã phần nàogiúp ông có thêm nghị lực để vượt qua khó khăn này Dường như ông Hai đangnói chuyện với chính mình, đang giãi bày với lòng mình và cũng như đang tự
nhắc nhở: hãy luôn “Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh” Tình quê và lòng yêu nước thật
sâu nặng và thiêng liêng
d Khi cái tin kia được cải chính, gánh nặng tâm lí tủi nhục được trút bỏ, ông Hai tột cùng vui sướng và càng tự hào về làng chợ Dầu:
- Tình yêu làng, yêu nước lại một lần nữa được thể hiện rõ nét trong đoạn cuốicủa tác phẩm, khi đúng lúc ông Hai có được quyết định khó khăn nhất thì cái tinlàng Chợ Dầu phản bội đã được cải chính Sự đau khổ của ông Hai trong nhữngngày qua nhiều bao nhiêu thì niềm phấn khởi và hạnh phúc của ông lúc này
càng lớn bấy nhiêu Miệng ông “bô bô” từ đầu ngõ, chạy hết nơi này đến nơi khác khoe với mọi người về cái tin làng ông bị đốt, nhà ông bị đốt rằng “Tây
nó đốt nhà tôi rồi bác ạ, đốt nhẵn! Toàn là sai sự mục đích cả Láo Láo hết”
- Cái cách ông đi khoe việc Tây đốt sạch nhà của ông là biểu hiện cụ thể ý chí
“Thà hi sinh tất cả chứ không chịu mất nước” của người nông dân lao động
bình thường Mất hết cả cơ nghiệp mà ông không hề buồn tiếc, thậm chí còn rấtsung sướng, hạnh phúc Phải chăng, niềm hạnh phúc to lớn hơn đằng sau ấy là
một tấm lòng yêu nước trong sạch, kiên định theo chính sách của cụ Hồ? Đây
chính là chi tiết khiến người đọc bùi ngùi, trân trọng hơn tình yêu của ông Haidành cho làng, cho kháng chiến và cho tổ quốc Việt Nam yêu dấu
3 Đánh giá khái quát:
Truyện ngắn "Làng" đã rất thành công khi miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật
ông Hai từ một tình huống có tính bất ngờ, căng thẳng, thử thách Nội tâm nhânvật được miêu tả cụ thể gợi cảm và gây ấn tượng mạnh mẽ về sự ám ảnh daydứt Ngôi kể mang đậm sắc thái nông thôn, góp phần khắc hoạ tính cách điểnhình của nhân vật Có được thành công này vì Kim Lân Không chỉ là một câybút truyện ngắn vững vàng, đặc sắc mà còn rất am hiểu gắn bó với người nôngdân ở nông thôn Việt Nam Từ diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai, nhàvăn ca ngợi tình cảm yêu làng yêu nước bền chặt sâu sắc trong ngày đầu khángchiến Nhân vật ông Hai trở thành nhân vật điển hình của người nông dân ViệtNam trong thời kì kháng chiến chống Pháp
III Kết bài:
Nhân vật ông Hai là nhân vật tiêu biểu, điển hình về người nông dân
trong buổi đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, người nông dân yêulàng, yêu nước, có niềm tin tuyệt đối vào cách mạng Qua nhân vật ông Hai, tathấy được nhận thức của người nông dân về cuộc kháng chiến Thấy được nghệthuật miểu tả nhân vật tài tình của nhà văn Kim Lân cũng như tình cảm gắn bó,
Trang 12quý trọng người nông dân của nhà văn Đọc truyện, ta càng thêm khâm phục vàyêu thương biết bao tình yêu nước và sự hy sinh cao cả của những thế hệ đitrước và từ đó tự rút ra bài học quý giá cho bản thân: hãy biết yêu thương nơimình sinh ra và lớn lên, hãy biết trân trọng và luôn tin tưởng về một tương laitươi sáng.
- Ông bắt đầu “cầm bút” từ kháng chiến chống Pháp và chọn
truyện ngắn cùng bút kí làm sở trường của mình
- Nguyễn Thành Long là một trong những cây bút có nhiều đónggóp cho nền văn xuôi cách mạng nói riêng và văn học Việt Namhiện đại nói chung
-Tác phẩm của ông tập trung vào hai đề tài lớn: cuộc đấu tranh chống Mĩ của nhân dân Liên khu V và công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc.
- Phong cách sảng tác: Truyện ngắn của Nguyễn Thành Long
nhẹ nhàng, tình cảm, thường pha chút chất kí; ngôn ngữ trongsáng, giàu chất thơ; và luôn xây dựng được những nhân vậtmang tính hình tượng;
2 Tác phẩm:
a Hoàn cảnh sáng tác:
- Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” được sáng tác năm 1970 Tác
phẩm là kết quả của chuyến đi thâm nhập thực tế Lào Cai về đềtài cuộc sống, con người trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở miền Bắc
- Tác phẩm được in trong tập “Giữa trong xanh” năm 1972.
b Ý nghĩa nhan đề:
- Nhan đề “Lặng lẽ Sa Pa” là một nhan đề giàu chất thơ, góp
phần khắc họa chủ đề, tư tưởng của tác phẩm:
+ Lặng lẽ gợi đến một khung cảnh rất êm đềm, thanh tĩnh của
Sa Pa
+ Nhưng “Lặng lẽ” chỉ là cái không khí bên ngoài của cảnh vật.
Đằng sau vẻ lặng lẽ ấy là sự miệt mài, nhiệt huyết, hăng say đểcống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc
Trang 13Dưới vẻ lặng lẽ của Sa Pa luôn có những con người âm thầmlàm việc, cống hiến cho sự đổi thay của đất nước Họ chính lànhững dòng sông cuộn chảy mang phù sa bồi đắp cho đất nướcthêm đẹp giàu.
c Tóm tắt:
“Lặng lẽ Sa Pa” kể về nhân vật anh thanh niên hai bảy tuổi,sống một mình trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m quanh năm chỉ cómây mù bao phủ Công việc chính của anh là công tác khítượng kiêm vật lí địa cầu Trước những trách nhiệm nặng nềcủa công việc, bốn năm anh chưa về nhà một lần Anh luônthèm cảm giác được gặp gỡ và trò chuyện với mọi người Bởivậy, anh đã dùng cây chắn ngang đường để mong được tiếpxúc, làm quen với mọi người
Trong một lần tình cờ, anh có cơ hội được gặp gỡ, trò chuyệnvới một ông họa sĩ già và cô kĩ sư trẻ Anh mời họ lên nhà chơi.Nơi anh ở ngăn nắp, gọn gàng đã tạo được ấn tượng tốt với ônghọa sĩ Anh thanh niên tâm sự, chia sẻ với họ về cuộc sống,niềm đam mê công việc và sở thích đọc sách, nuôi gà, trồnghoa của mình
Ông họa sĩ đã cảm nhận được vẻ đẹp phẩm chất của anhthanh niên và định vẽ một bức chân dung về anh Nhưng anh
đã từ chối và giới thiệu ông kĩ sư dưới vườn rau Sa Pa, anh cán
bộ nghiên cứu bản đồ đất sét, mà theo anh là đáng để vẽ hơn
Cô kĩ sư sau khi trò chuyện với anh đã nhận ra mối tình nhạtnhẽo của mình và yên tâm nhận công tác ở Lai Châu
Sau ba mươi phút trò chuyện, họ chia tay Anh thanh niêntiếp tục với công việc của mình Trước khi tạm biệt, anh khôngquên biếu hai người một làn trứng gà và tặng cô gái một bó hoađẹp
II Trọng tâm kiến thức:
1 Tình huống truyện và hệ thống nhân vật:
- Tình huống truyện khá đơn giản, đó chỉ là một cuộc gặp gỡ
tình cờ giữa một anh thanh niên làm công tác khi tượng trênđỉnh Yên Sơn với bác lái xe và hai hành khách
- Tác dụng:
+ Để cho nhân vật chính là anh thanh niên xuất hiện một cách
tự nhiên, khách quan, không đột ngột
+ Được soi chiếu, đánh giá và cảm nhận một cách khách quan
từ những nhân vật khác
+ Các nhân vật trong truyện dần xuất hiện một cách tự nhiên,lặng lẽ đã góp phần làm nổi bật chủ đề, tư tưởng của tác phẩm
- Hệ thống nhân vật:
Trang 14+ Nhân vật chính là anh thanh niên, hiện lên như một bức chân
dung Song chưa được xây dựng thành một tính cách hoàn chỉnh và hầu như chưa có cá tính.
+ Các nhân vật trong truyện, từ nhân vật chính đến các nhân vật phụ đều không có tên riêng, chỉ được gọi tên qua
đặc điểm giới tính, nghề nghiệp, tuổi tác (anh thanh niên, báclái xe, ông họa sĩ già, cô kĩ sư trẻ, ông kĩ sư, anh cán bộ, )
+ Các nhân vật phụ xuất hiện có vai trò làm nổi bật phẩm chất của nhân vật chính
Hệ thống nhân vật được xây dựng theo dụng ý nghệ thuậtcủa tác giả để thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm Họ lànhững con người vô danh (không tên), ở mọi lứa tuổi, ngànhnghề, giới tính, ở nhiều nơi trên đất nước đang ngày đêm lặng
lẽ, say mê trong công việc để cống hiến cho đất nước Điều đólàm tăng thêm sức khái quát của tác phẩm
2 Bức tranh thiên nhiên của Sa Pa:
- Thiên nhiên Sa Pa hiện lên êm đềm, lãng mạn và thật sống động: “Nắng bất ngờ bắt đầu lên tới, đốt cháy rừng cây.
Những cây thông chỉ cao quá đầu, rung tít trong nắng những ngón tay bằng bạc dưới cái nhìn bao che của những cây tử kinh thỉnh thoảng nhô cái đầu màu hoa cà lên trên màu xanh của rừng Mây bị nắng xưa, cuộn tròn lại từng cục, lăn trên những vòm lá ướt sương, rơi xuống đường cái, luồn cả vào gầm xe ”
+ Sử dụng biện pháp liệt kê để phô bày tất cả những nét
riêng, đặc trưng và độc đáo của thiên nhiên Sa Pa vẻ đẹp ấylàm say đắm lòng người và như mời gọi con người hãy đến vùngđất này để khám phá, thưởng thức
+ Sử dụng biện pháp nhân hóa qua hình ảnh “nắng đốt
cháy rừng cây”, “nắng mạ bạc cả con đèo” gợi không gian như bừng sáng, khiến cảnh vật thêm lung linh, rực rỡ.
- Nghệ thuật nhân hóa “nắng đốt cháy rừng cây”, “mây bị
nắng xua” khiến cho cảnh vật sống động như mang được linh
hồn của thiên nhiên Sa Pa
Tác giả đã khắc họa được một bức tranh tráng lệ, rực rỡ, thơmộng với những đường nét, hình khối, màu sắc đặc trưng củathiên nhiên Sa Pa Và đó còn là cái nền để Nguyễn Thành Long
tô đậm, khắc sâu vẻ đẹp của con người
3 Nhân vật anh thanh niên:
a Một người yêu nghề và có tinh thần trách nhiệm trong công việc
- Một người yêu nghề, dám chấp nhận hi sinh:
Trang 15+ Chấp nhận sống và làm việc trong một hoàn cảnh, môitrường đặc biệt: Trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600m, quanh nămchỉ có cỏ cây và mây mù lạnh lẽo.
+ Coi công việc như một người bạn: “Khi ta làm việc, ta với
công việc là đôi, sao gọi là một mình được? Công việc của cháu gian khổ thế đấy chứ cất nó đi, cháu buồn chết mất”.
+ Tìm thấy những ý nghĩa trong công việc: “báo trước thời
tiết hàng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu”.
+ Tự hào và hạnh phúc bởi anh không chỉ giúp ích cho lao động
mà cả trong chiến đấu: Phát hiện một đám mây khô giúp khôngquân ta hạ được bao nhiêu phản lực Mĩ trên cầu Hàm Rồng
- Có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc:
+ Làm việc một mình trên đỉnh núi cao, không có ai giám sát
song anh vẫn luôn tự giác, tận tụy: Mỗi ngày đều bốn lần
đi “ốp” để báo về nhà, không ngần ngại những đêm mưa
tuyết,
+ Tác phong làm việc khoa học, nghiêm túc, đúng giờ giấc
và chính xác đến từng phút: Anh đếm từng phút trong cuộc gặp
gỡ vì sợ hết ba mươi phút
+ Anh luôn hoàn thành xuất sắc công việc của mình.
Anh thanh niên là hiện thân cho những con người lao độngmới trong công cuộc xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nướcthêm giàu đẹp
b Một người có tinh thần lạc quan và yêu tha thiết cuộc sống.
- Anh biết tạo ra niềm vui trong cuộc sống của mình bằng
việc trồng đủ các loài hoa rực rỡ để làm đẹp cho ngôi nhà mìnhở; nuôi gà, nuôi ong để làm giàu nguồn lương thực cho mình
- Luôn tự trau dồi bản thân bằng cách đọc qua sách, để
nâng cao hiểu biết và chất lượng cuộc sống
- Không chỉ sắp xếp, tổ chức công việc một cách khoa học, mà
ngay trong cuộc sống anh cũng thật gọn gàng, ngăn nắp: Một căn nhà ba gian sạch sẽ khiến ông họa sĩ phải trầm
trồ và bất ngờ
c Một con người chân thành, cởi mở và hiếu khách.
- Thể hiện ở nỗi thèm người, muốn được nhìn ngắm, trò
chuyện với con người Vì thế, anh đã lấy khúc cây chắn ngangđường để dừng những chuyến xe hiếm hoi
- Khi gặp được người thì anh mừng đến mức tất tả, cuống cuồng như không kiềm được cảm xúc: “Anh chạy vụt đi, cũng
tất tả như khi đến”, “Người con trai nói to những điều đáng lẽ người ta chỉ nghĩ".
Trang 16- Anh là một người thân thiện, cởi mở ngay cả với những
người mới gặp lần đầu: Niềm nở, hồ hởi không giấu lòng, phatrà, tặng hoa và cả quà ăn đường
- Trân trọng từng giây từng phút gặp gỡ: Đem từng phút vì
sợ hết mất ba mươi phút gặp gỡ vô cùng quý báu
- Anh quan tâm, chu đáo đến cả những người tình cờ gặp gỡ
và sẵn sàng yêu thương, sẻ chia: Nghe bác lái xe kể về việc
vợ mình bị bệnh, anh đã lặng lẽ đi tìm củ tam thất để bác gáingâm rượu uống
Anh thanh niên xứng đáng trở thành biểu tượng cho phẩmchất và con người nơi mảnh đất Sa Pa
d Một con người khiêm tốn.
- Công việc của anh đang làm góp một phần quan trọng chonhững bước chuyển mình của đất nước: phụ vụ sản xuất vàphục vụ chiến đấu Nhưng anh lại cho những đóng góp củamình là vô cùng nhỏ bé so với bao người khác
- Khi ông hoạ sĩ xin kí hoạ chân dung, anh từ chối, e
ngại: “Không, không, đừng vẽ cháu! Để cháu giới thiệu với bác những người khác đáng cho bác vẽ hơn”.
Qua những nét phác họa của Nguyễn Thành Long, anh thanhniên hiện lên thật chân thực, sinh động, đẹp đẽ Giữa thiênnhiên im lặng, hắt hiu, giữa cái lặng lẽ muôn thuở của Sa Pa đãvang lên những âm thanh trong sáng, những sắc màu lung linhcủa những con người lao động mới như anh
4 Các nhân vật phụ:
a Nhân vật ông họa sĩ:
- Tuy không phải là nhân vật chính của truyện, nhưng ông họa
sĩ có vị trí quan trọng, mang quan điểm trần thuật của tác giả Người kể chuyện đã nhập vào cái nhìn và suy nghĩ của
nhân vật ông họa sĩ để quan sát, miêu tả từ cảnh thiên nhiênđến nhân vật chính của truyện
- Trước hết, ông là một nghệ sĩ chân chính, nghiêm túc, say
mê đi tìm cái đẹp: “Hơn bao nhiêu người khác, ông biết rất rõ
sự bất lực của nghệ thuật, của hội họa trong cuộc hành trình vĩ đại của cuộc đời Đối với chính nhà họa sĩ, vẽ bao giờ cũng là một việc khó, nặng nhọc, gian nan”.
- Ngay từ những phút đầu gặp anh thanh niên, ông họa sĩ
đã xúc động và bối rối “Vì họa sĩ đã bắt gặp một điều thật ra
ông vẫn ao ước được biết Ôi! Một nét thôi cùng đủ khẳng định một tâm hồn, khơi gợi một ý sáng tác”,
- Trước chàng trai trẻ đáng yêu, ông họa sĩ bồng thấy
như “nhọc quá” vì những điều người ta suy nghĩ về anh.
Trang 17- Những lời tâm sự anh thanh niên, khiến ông chấp nhận những thử thách của quá trình sáng tác.
Những cảm xúc và suy tư của ông họa sĩ về anh thanh niên
và về những vấn đề của nghệ thuật, của đời sống được gợi lên
từ câu chuyện của anh thanh niên, đã làm cho chân dung nhânvật chính thêm sáng đẹp và tạo được chiều sâu tư tưởng củatác phẩm
b Nhân vật cô kĩ sư:
- Cô kĩ sư là một hình ảnh đẹp đẽ, biểu tượng cho sức sống mãnh liệt của tuổi trẻ: cô vừa tốt nghiệp đã tình nguyện lên
miền núi Lai Châu nhận nhiệm vụ
- Cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh thanh niên, được nghe nhữngđiều anh tâm sự, chia sẻ về bản thân và những người khác
khiến cô “bàng hoàng”.
- Cái “bàng hoàng” như một sự va đập giúp cô bừng dậy những
sư, ta nhận ra vẻ đẹp và sức mạnh của nhân vật anh thanhniên
c Nhân vật bác lái xe:
- Là người xuất hiện từ đầu tác phẩm, bác là người dần dắt, giớithiệu một cách sơ lược và kích thích sự chú ý về nhân vật chính
của tác phẩm - “người cô độc nhất thế gian”.
- Bác là một người yêu nghề và có trách nhiệm với công việc: Đã có ba mươi năm lái xe và hiểu tường tận Sa Pa.
- Là một con người niềm nở và cởi mở: Trên khuôn mặt hồ
hởi, bác giới thiệu về thiên nhiên và cảnh sắc Sa Pa; chia sẻ vớiông họa sĩ và cô kĩ sư về anh thanh niên
- Có một tâm hồn nhạy cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên Sa
Pa
Trang 18- Bác là cầu nối giữa anh thanh niên với cuộc đời: Bác mua
sách giúp anh; giới thiệu anh với những người bạn mới;
Mặc dù chỉ xuất hiện qua một vài chi tiết của truyện nhưngbác họa sĩ là một phần quan trọng giúp nhân vật anh thanhniên xuất hiện một cách tự nhiên và góp phần dẫn dắt chuyện
d Những nhân vật được giới thiệu gián tiếp:
- Đó là những con người làm việc miệt mài, cống hiến thầm lặng Anh bạn trên trạm đỉnh Phan-xi-păng cao 3142m; ông kĩ
sư vườn rau dưới Sa Pa ngày ngày ngồi im trong vườn su hàorình xem cách ong lấy phấn, thụ phấn cho hoa su hào
- Dám hi sinh cả tuổi trẻ và hạnh phúc cá nhân: Anh cán
bộ nghiên cứu bản đồ sét, luôn trong tư thế sẵn sàng chờ
sét, “nửa đêm mưa gió, rét buốt, mặc, cứ nghe sét là choáng choàng chạy ra” và mười một năm chưa ngày nào xa cơ quan.
Trong tác phẩm, những nhân vật này không xuất hiện mộtcách trực tiếp mà chỉ được giới thiệu gián tiếp qua lời kể củaanh thanh niên Song, họ đã thể hiện được những phẩm chấtvàng trong tâm hồn, cách sống và góp phần làm sáng tỏ chủ
đề, tư tưởng của truyện được mở rộng
III Tổng kết:
1 Nội dung.
- Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” khắc họa thành công hình ảnh
những con người lao động lặng lẽ, say mê mà tiêu biểu là nhânvật anh thanh niên Qua đó tác giả đã khẳng định vẻ đẹp củanhững người lao động trong công cuộc xây dựng xã hội mới
mộ, học tập
Trang 19II Thân bài:
1 Khái quát chung:
- Hoàn cảnh sáng tác:“Lặng lẽ Sa Pa” được sáng tác năm 1970, trong chuyến
đi thực tế của tác giả ở Lào Cai Đây là một truyện ngắn tiêu biểu ở đề tài viết
về cuộc sống mới hòa bình, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, in trong tập
“Giữa trong xanh” (1972) của Nguyễn Thành Long Truyện xoay quanh cuộc
gặp gỡ bất ngờ giữa ông họa sĩ, cô kĩ sư với anh thanh niên ở trạm khí tượngtrên đỉnh Yên Sơn
- Chủ đề: Truyện khắc họa thành công hình ảnh những con người lao động
bình thường mà tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tượng ở một mìnhtrên đỉnh núi cao Qua đó truyện khẳng định vẻ đẹp của người lao động và ýnghĩa của những công việc thầm lặng
2 Phân tích nhân vật anh thanh niên.
a Hoàn cảnh sống và công việc khó khăn gian khổ:
- Hoàn cảnh sống và làm việc vất vả gian khổ của anh thanh niên được tác giảkhắc họa khá rõ ràng Nguyễn Thành Long rất tinh tế khi miêu tả anh thanhniên, tác giả không để anh tự giới thiệu về mình mà làm nổi bật vẻ đẹp của anhqua cái nhìn của các nhân vật khác Anh thanh niên 27 tuổi, sống một mình trênđỉnh núi Yên Sơn cao 2600 m, quanh năm cây cỏ và mây mù che phủ Đó là
một thế giới cách biệt với cuộc sống của mọi người “bốn bề chỉ cây cỏ và mây
mù lạnh lẽo” Nơi anh ở rất vắng vẻ, thiếu người qua lại, vắng bạn tâm tình trò chuyện Bởi thế mà bác lái xe đã gọi anh là “người cô độc nhất thể gian”.
- Anh làm công việc khí tượng kiêm vật lý địa cầu dự vào việc báo trước thời
tiết hàng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu Nhiệm vụ cụ thể là “đo gió, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất ” Đây là công việc vô cùng vất
vả, đòi hỏi sự kiên trì, nhẫn nại, sự tỉ mỉ chính xác và có tinh thần trách nhiệmcao.Với một chàng trai trẻ đầy nhiệt huyết mà lại ở một nơi cô đơn hẻo lánh nhưvậy, với một công việc nhàm chán thế nhưng anh luôn hoàn thành công việcmột cách xuất sắc, vượt qua tất cả khó khăn, thậm chí thức dậy lúc 1 giờ sángvới rét mướt và gió tuyết Từ đó có thể thấy được anh là con người nhiệt huyết,tràn đầy tinh thần trách nhiệm
b Vẻ đẹp phẩm chất, tâm hồn cao quý của anh thanh niên:
*Luận điểm 1: Yêu nghề, có tinh thần trách nhiệm với công việc:
- Trước hết, anh là người yêu nghề Lòng yêu nghề, gắn bó với công việc,
sống một mình trên đỉnh núi cao với rừng xanh, mây trắng và bão tuyết nhưng
anh vẫn yêu nghề, yêu việc Lời anh nói với người họa sĩ “Khi ta làm việc ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được? Huống chi việc của cháu gắn liền với bao anh em đồng chí dưới kia Công việc của cháu gian khổ thế đấy chứ cất nó đi cháu buồn đến chết mất ” đã giúp ta nhận thấy điều đó - Qua lời
anh kể và lời bộc bạch này, ta hiểu rằng anh đã thực sự tìm thấy niềm vui vàhạnh phúc trong công việc thầm lặng giữa Sa Pa và sương mù bao phủ
Anh luôn ý thức đầy đủ và sâu sắc về ý nghĩa công việc Anh luôn tự hào vềnghề
Trang 20nghiệp của mình Anh rất sung sướng vì công việc có ích đã góp phần bắn hạ
phản lực Mĩ trên cầu Hàm Rồng Anh tâm sự “ từ hôm ấy cháu sống thật hạnh phúc”.Với anh, hạnh phúc là được đóng góp một phần công sức nhỏ bé thầm
lặng của mình cho cuộc sống xây dựng và bảo vệ đất nước, đem lại hòa bìnhcho dân tộc
- Không những yêu nghề mà anh còn có tinh thần trách nhiệm với công việc Là người thành thạo, am hiểu công việc, nhìn gió hay nhìn trời, nhìn sao
anh cũng có thể “nói được mây, tính được gió” Anh ý thức một cách rất rõ ràng: Mình sinh ra là gì, mình đẻ ở đâu, mình vì ai mà làm việc? Nhận thức đó
cho thấy anh trẻ nhưng không hời hợt Anh sống một mình nhưng không cô đơn
vì lúc nào trong tư tưởng của anh mục đích sống, lẽ sống vẫn luôn luôn tồn tại
và nhắc nhở Làm một công việc đơn độc, phải dậy vào lúc nửa đêm, phải rangoài trời lúc mưa bão, lạnh lẽo, anh có thể nằm ở trong nhà, lấy số liệu cũ màgọi bộ đàm về để báo cáo Nhưng anh không làm điều đó
- Vì anh có trách nhiệm và anh hiểu rõ việc anh làm ở đây có liên quan, có ảnhhưởng đến cuộc sống lao động và chiến đấu của rất nhiều người lúc bấy giờ.Việc phái đoàn không quân – phòng không đến thăm và khen ngợi anh đã chothấy rõ điều đó Nghĩa là anh quên mình, vượt qua gian khổ để hoàn thànhnhiệm vụ
*Luận điểm 2: Tâm hồn lạc quan, biết sắp xếp công việc, cuộc sống khoa học, gọn gàng, ngăn nắp:
Không những yêu nghề, có tinh thần trách nhiệm cao với công việc mà anh
còn là người yêu đời, biết tổ chức, sắp xếp cuộc sống gọn gàng, ngăn nắp Trong buổi đầu gặp gỡ khi thấy anh thanh niên chạy vội lẻn trước về nhà, ông
họa sĩ đã tưởng tượng ra cái cảnh “khách tới nhà bất ngờ chắc cu cậu chưa kịp quét tước, dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn” Nhưng rồi trước mặt ông và cô kĩ sư lại hiện ra một “Căn nhà ba gian” “sạch sẽ”, đồ đạc được kê xếp gọn gàng, ngăn
nắp Một vườn hoa với đầy đủ sắc màu, đủ chủng loại: hoa dơn, hoa cẩmchướng, anh, vàng, tím…Ngoài giờ làm việc anh còn nuôi thêm gà để lấy trứng
bổ sung thêm thực phẩm hàng ngày vừa gợi không khí gia đình ấm áp Ngoài raanh còn đọc sách, coi sách là bạn Một chiếc bàn học được kê xếp cẩn thận với
một cái giá sách đủ để biết anh chủ động tổ chức, cải thiện cuộc sống “một mình” như thế nào.
=>Tất cả những điều đó cho ta thấy anh tự tìm niềm vui, niềm hạnh phúc trongcuộc sống ở một nơi cô đơn, lạnh lẽo gần bốn năm qua như thế nào
*Luận điểm 3: Ở anh thanh niên ta còn bắt gặp một phẩm chất đáng quý
đó là sự cởi mở, chân thành, hiếu khách luôn quý trọng tình cảm của mọi người:
- Sống một mình trên đỉnh cao nên anh được bác lái xe gọi là “ Người cô độcnhất thế gian” và mắc bệnh “ Thèm người” Vậy nên anh luôn khao khát đượctrò chuyện với mọi người bằng cách lấy khúc gỗ chắn ngang đường để chặn xelại: “ Đâng đi thế này chợt thấy một khúc thân cây chặn ngang đường phải hãmlại một anh thanh niên từ từ chạy đến giúp đỡ” Thì ra anh thèm người quá nên
Trang 21anh thanh niên kiếm cớ để dừng xe lại nhìn và nói chuyện một lát, cái hànhđộng ấy của anh đáng yêu và thật đáng thông cảm biết bao.
- Anh còn biết quan tâm chu đáo đến những người tình cờ gặp gỡ và sẵn sàngchia sẻ yêu thương, biết vợ bác lái xe bị ốm “anh còn gửi củ tam thất để cho bácgái ngâm rượu uống” Hành động ấy cho thấy anh luôn biết quan tâm đến mọingười
- Khi gặp được người thì anh mừng đến mức tất cả cuống cuồng như khôngkiềm được cảm xúc: “anh chạy vụt đi,cũng tất tả như khi đến”, “người con trainói to những điều đáng lẽ người ta chỉ nghĩ”
- Anh là một người thân thiện, cởi mở ngay cả với những người mới gặp lần đầunhư ông họa sĩ và cô kĩ sư: Niềm nở, hồ hởi không giấu lòng, pha trà, tặng hoa
và cả quà ăn đường Và không dấu được lòng mình anh nói to những điều đángnhẽ người ta chỉ nghĩ: “Bác và cô là đoàn khách thứ hai thăm nhà tôi từ tết và cô
là cô gái thứ nhất từ Hà Nội lên tới nhà tôi từ bốn năm nay
- Trân trọng từng giây từng phút gặp gỡ: Đếm từng phút vì sợ hết mất ba mươiphút gặp gỡ vô cùng quý báu
=>Anh thanh niên xứng đáng trở thành biểu tượng cho phẩm chất và con ngườinơi mảnh đất Sa Pa
* Luận điểm 4: Khiêm tốn, có ý thức hoàn thiện bản thân:
Ngoài yêu nghề và biết tự sắp xếp cuộc sống của mình ngăn nắp, gọn
gàng anh còn là một người khiêm tốn, có ý thức hoàn thiện bản thân Khi
ông họa sĩ định vẽ chân dung anh thì anh từ chối, giới thiệu người khác xứng
đáng hơn “Bác đừng mất công vẽ cháu! Cháu giới thiệu với bác ông kĩ sư ở vườn rau dưới Sa Pa! …Hay là đồng chí nghiên cứu khoa học ở cơ quan cháu ở dưới đấy….” Qua lời tâm sự ấy ta thấy anh là người rất khiêm tốn, bởi anh cảm
thấy đóng góp của mình còn nhỏ bé, chưa xứng đáng Anh nhận thấy xungquanh còn bao nhiêu người đáng vẽ hơn mình, đóng góp nhiều hơn mình Anh
thốt lên “Ông kỹ sư làm cháu thấy cuộc đời đẹp quá” Đọc tới đây, ta càng
thêm yêu quý anh thanh niên nhiều hơn và anh cảm thấy yêu đời, yêu cuộc sống, thấy cuộc đời đẹp và ý nghĩa hơn khi chứng kiến bao người đang ngày đêmmiệt mài, hi sinh và đóng góp cho Tổ quốc
c Những ảnh hưởng tích cực của anh với các nhân vật khác:
- Trong truyện ngắn này còn xuất hiện một số nhân vật khác đã góp phần làm rõ
nét hơn nhân vật chính Đó là bác lái xe cầu nối khiến người đọc mong chờ gặp
anh Đó là ông họa sĩ với những cảm xúc xúc động, bối rối vì “họa sĩ đã bắt
gặp một điều thật ra ông vẫn ao ước được biết” Chính nỗi xúc động và bao
điều suy tư của ông họa sĩ đã làm cho chân dung của anh thanh niên sáng đẹphơn lên và chứa đựng những chiều sâu tư tưởng Ông muốn vẽ chân dung anhthanh niên nhưng làm thế nào đặt được chính tấm lòng của mình vào bức tranh
đó Anh thanh niên làm cho ông họa sĩ thêm khao khát, thêm yêu cuộc sống.
- Đặc biệt nhất chính là cô kĩ sư trẻ Cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh thanh niên
khiến cô cảm thấy “bàng hoàng” Cô hiểu thêm cuộc sống một mình dũng cảm
Trang 22tuyệt đẹp của người thanh niên, về cái thế giới những con người như anh màanh kể và về con đường cô đang đi tới Trong lòng cô gái trẻ dạt lên một ấntượng hàm ơn khó tả.
=> Anh thanh niên làm cho cô kĩ sư háo hức và mơ mộng Cô tin tưởng conđường mà mình đã lựa chọn là đúng Đây chính là thủ pháp nghệ thuật mà nhàvăn sử dụng thành công trong việc xây dựng nhân vật chính của truyện mình
3 Đánh giá, mở rộng:
Như vậy với tình huống truyện hợp lí, cách kể chuyện tự nhiên, nhân vật chính
được tái hiện qua nhiều điểm nhìn: bác họa sĩ, cô kĩ sư , cách đặt tên cho nhân
vật bằng các danh từ chung, … Nguyễn Thành Long đã gieo vào lòng người đọc xúc cảm về hình ảnh đẹp của người lao động bình thường mà tiêu biểu là nhân vật anh thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh núi cao, đang
ngày đêm lặng lẽ âm thầm cống hiến cho đất nước:
“Nếu là con chim chiếc lá
Chim phải hót, chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không có trả
Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình”
(Tố Hữu)
* Liên hệ Mở rộng: Lẽ sống này, lý tưởng này ta còn bắt gặp trong một số tác
phẩm cùng thời như Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận hay Mùa lạc củaNguyễn Khải,… Những tác phẩm ấy ra đời ca ngợi những con người đang lạcquan, làm việc hăng say, cống hiến hết mình cho đất nước
III Kết bài:
Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua nhưng đến nay truyện ngắn “ Lặng lẽ Sa Pa”
của Nguyễn Thành Long vẫn còn nguyên giá trị Tác phẩm đã cho người đọccảm nhận rõ nét về chân dung nhân vật anh thanh niên với những nét đẹp hoànhảo lí tưởng Nhân vật anh thanh niên tiêu biểu cho những con người lao động ở
Sa Pa nói riêng và những con người lao động trong thời đại mới nói chung Đọctác phẩm ta càng thêm tự hào, ngưỡng mộ và quý trọng hơn những con ngườiđang lặng lẽ, âm thầm làm việc và cống hiến cho tổ quốc Hình ảnh anh đãtruyền cảm hứng cho bao thế hệ bạn đọc Qua câu chuyện về anh thanh niên, vềnhững mảnh đời lặng lẽ tưởng như thầm lặng, Nguyễn Thành Long muốn nhắnnhủ với chúng ta rằng: Hãy sống một cuộc đời có ý nghĩa không chỉ vì bản thân
mà còn vì xã hội, đất nước
=======================================
VĂN BẢN 3: CHIẾC LƯỢC NGÀ.
( Nguyễn Quang Sáng)
I Những nét chính về tác giả - tác phẩm:
1 Tác giả:
- Nguyễn Quang Sáng (1932 - 2014), quê ở huyện Chợ Mới, tỉnh
An Giang