Địa lí 5: SKKN Một số biện pháp giúp HS lớp 5 học tốt phân môn Địa lí theo hướng tiếp cận Chương trình GDPT 2018

II.Sơ lược đặc điểm tình hình của đơn vị. 1.Thuận lợi Trường có hai điểm: Điểm chính thuộc địa bàn khóm Sóc Triết ,có 22 lớp và điểm lẻ thuộc địa bàn khóm Tô Lợi có 5 lớp.Nhìn chung cơ sở vật chất, khuôn viên, các điều kiện và phương tiện dạy học ngày càng được cải tạo ,tăng trưởng, từng bước đáp ứng được nhu cầu giảng dạy, giáo dục hiện nay. Trường là một đơn vị có thành tích đáng tự hào trong công tác giáo dục đào tạo trong nhiều năm qua , nhiều giáo viên đã có nhiều kinh nghiệm, giảng dạy lâu năm và đạt nhiều giải trong dự thi cấp huyện. Từ đó để tôi học hỏi được nhiều kinh nghiệm trong công tác giảng dạy của mình. Tập thể giáo viên trường tôi là một tập thể sư phạm vững mạnh và đoàn kết, thực sự tâm huyết với nghề, tất cả vì học sinh thân yêu .Tổng số cán bộ giáo viên là 39 người đều đạt chuẩn và trên chuẩn, trong đó cán bộ là đảng viên là 31 đồng chí Đa số các em học sinh có ba mẹ làm nghề nông ,công nhân của một số công ty ở Bình Dương ,Đồng Nai và công nhân khai thác đá, thật thà chất phác và chăm học 2. Khó khăn Học sinh dân tộc khmer chiếm hơn 50% và học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn cũng khá nhiều và cũng có một số em có cha mẹ đi làm ăn xa sống với ông bà hoặc cô ,chú ,dì ,bác,...nên vấn đề quan tâm đến việc học của con em mình còn hạn chế ,gặp khó khăn đến việc học của các em . Tên sáng kiến: Một số biện giúp HS lớp 5 học tốt môn Địa lí theo hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018. Lĩnh vực: Tác nghiệp giáo dục III. Mục đích yêu cầu của đề tài, sáng kiến: + Giúp giáo viên hệ thống hóa bài học một cách dễ dàng. Trong mỗi tiết dạy, giáo viên dễ dàng chủ động, linh hoạt hơn trong việc sử dụng các phương pháp và hình thức dạy học. + Hình thành và phát triển ở học sinh năng lực tự học tập, bước đầu rèn luyện các kĩ năng địa lí như: kĩ năng sử dụng bản đồ, kĩ năng nhận xét so sánh, phân tích số liệu, tranh ảnh, kĩ năng phân tích các mối quan hệ địa lí đơn giản. +Việc dạy học Địa lí không những chỉ cung cấp cho học sinh các kiến thức địa lí thuần tuý mà còn phải hình thành, phát triển cho các em các kĩ năng và năng lực tự học. khơi dậy khả năng sáng tạo của các em, đồng thời mang đến cho các em niềm hứng thú thông qua biến những kiến thức thành hình ảnh sống động theo sự sáng tạo của các em. 1.Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến: Về phía giáo viên: Giáo viên chưa chú ý hình thành các biểu tượng địa lí, các khái niệm và mối quan hệ địa lí cho học sinh. Hiện nay, nhiều giáo viên khi dạy phân môn Địa lý đã sử dụng các thiết bị dạy học (bản đồ, bảng số liệu, tranh ảnh....) để minh họa cho lời giảng của mình nhưng ít chú ý đến việc cho học sinh khai thác kiến thức từ các nguồn này. Qua theo dõi các tiết dạy của giáo viên, đa số giáo viên đã cố gắng phát huy sử dụng các thiết bị dạy học, rèn kĩ năng sử dụng bản đồ, bảng số liệu,... cho học sinh rất hiệu quả nhưng số giờ học kiểu này còn quá ít vì chỉ được thực hiện trong giờ thao giảng, thanh tra hoặc thi giáo viên giỏi. Vì vậy vấn đề kĩ năng thực hành địa lý cho học sinh không được thực hiện thường xuyên. Về phía học sinh: Các em xem nhẹ phân môn Địa lí, coi phân môn Địa lí là môn phụ dẫn đến các em không chuẩn bị đồ dùng học tập, không học bài, không đọc, soạn bài mới trước khi đến lớp. HS lớp 5 sử dụng bản đồ, biểu đồ, xử lí bảng số liệu,... không thành thạo. HS lớp 5 xem bản đồ, biểu đồ, lược đồ, xử lí bảng số liệu một cách qua loa lấy lệ, vẫn giữ tình trạng học vẹt, chỉ đọc phần kênh chữ trong sách giáo khoa. Ví dụ: Khi dạy cho học sinh chỉ vị trí dòng sông Hồng, học sinh phải chỉ xuôi theo dòng chảy từ thượng nguồn đến hạ nguồn chứ không chỉ theo hướng từ hạ nguồn đến thượng nguồn hoặc chỉ theo hướng ngược dòng sông. Khi chỉ vị trí của một thành phố, thị xã thì học sinh phải chỉ vào kí hiệu thể hiện thành phố, thị xã chứ học sinh không chỉ vào chữ ghi tên thành phố, thị xã đó. Khi chỉ về một vùng lãnh thổ (một tỉnh, một khu vực, quốc gia,...) thì học sinh phải chỉ theo đường biên giới khép kín của vùng lãnh thổ đó... Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học nhà trường: Cơ sở vật chất nhà trường còn hạn chế, chưa thể trang bị được đủ số máy chiếu phục vụ cho việc dạy học bằng giáo án điện tử. Vì vậy, giáo viên khó có thể áp dụng việc dạy học bằng công nghệ thông tin hiện đại. Đồ dùng hạy học còn thiếu nhiều, bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh chưa đủ để giáo viên sử dụng cho tất cả các tiết học. Ngay từ đầu năm học, khi nghiên cứu và thử nghiệm sáng kiến này, tôi đã tiến hành khảo sát vào thời điểm tháng …….. (cho cả lớp làm bài kiểm tra) để kiểm tra lại việc học sinh vận dụng kiến thức đã học như thế nào kết quả thu được như sau: Tổng số HS Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Điểm 910 Điểm 78 Điểm 56 Điểm dưới 5 SL % SL % SL % SL % 25 em 5 20 9 36 7 28 4 16 Với kết quả trên, tôi đã tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến vì sao chất lượng phân môn Địa lí chưa cao. Số học sinh đạt điểm tối đa còn rất ít, còn rất nhiều em còn hạn chế về những kiến thức cơ bản của phân môn này do một số nguyên nhân sau: HS không hứng thú học phân môn Địa lí. HS không nắm được biểu tượng, khái niệm địa lí. HS không biết cách chỉ bản đồ, biểu đồ,... HS chưa biết đọc bảng số liệu. HS còn ham chơi do xem, khả năng liên hệ thực tế kiến thức xung quanh các em còn hạn chế. Trong quá trình giảng dạy giáo viên chưa linh hoạt sử dụng các phương pháp kỹ thuật dạy học phát huy năng lực phẩm chất của học sinh, bài giảng khô khan, chưa mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học, việc ứng dụng công nghệ thông tin của giáo viên chưa thường xuyên, thiếu hình ảnh minh họa, chưa tạo được hứng thú học tập đối với học sinh khi học phân môn này. 2. Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến: Phần Địa lí (trong phân môn Lịch sử và Địa lí lớp 5) nhằm giúp cho học sinh hiểu biết về thiên nhiên, về môi trường sống xung quanh, cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về các sự vật, hiện tượng và các mối quan hệ Địa lí ở Việt Nam cũng như một số nước đại diện cho các châu lục trên thế giới. Học sinh đến với môn Địa lí là học sinh được hình thành kỹ năng quan sát sự vật, hiện tượng, thu thập tìm kiếm tư liệu Địa lí từ sách giáo khoa, trong cuộc sống gần gũi học sinh; học sinh biết trình bày kết quả học tập qua nhiều hình thức: lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ, bảng thống kê … Để từ những giờ học trên lớp, các em biết đem về vận dụng vào cuộc sống phong phú, từ đó hình thành được ở các em thái độ ham học hỏi, tìm hiểu để biết về quê hương, đất nước, môi trường xung quanh, thêm yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu quê hương, đất nước và khát khao được học để trở nên con người có ích cho gia đình, xã hội, trở nên con người năng động, sáng tạo, đem hết sức mình để góp phần xây dựng một đất nước Việt Nam văn minh giàu mạnh hơn. Muốn giáo dục cho học sinh lớp 5 có những hiểu biết về địa lí Việt Nam và thế giới thì trước hết phải tạo được tình cảm hứng thú học môn Địa lí ở mỗi em. Qua nhiều năm giảng dạy khối lớp 5, tôi thấy việc dạy và học địa lí còn khó với giáo viên và có phần tẻ nhạt với học sinh. Vì đa số phụ huynh và học sinh đều quan niệm Địa lý chỉ là môn phụ. Giáo viên cũng chưa thực sự đầu tư nhiều vào phân môn này để thu hút học sinh. Khi dạy giờ Địa lí, đa số giáo viên chỉ sử dụng các thiết bị dạy học địa lí để minh họa cho lời giảng mà ít chú ý đến chức năng nguồn tri thức của chúng, tức là không chú ý đến việc cho học sinh khai thác kiến thức từ các nguồn này. Bên cạnh đó, còn có giáo viên còn chưa vận dụng tổ chức các hình thức học tập cho các em học sinh. Vậy làm thế nào để dạy tốt phân môn Địa lí ở trường Tiểu học ? Làm thế nào để giáo viên truyền thụ hết kiến thức khai thác trong sách giáo khoa, khai thác trong thiết bị đồ dùng ? Làm thế nào để Địa lý không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản cần thiết mà còn là bộ môn khoa học hấp dẫn học sinh?...Đó là một vấn đề lớn đòi hỏi tâm huyết và sự sẻ chia của các nhà giáo, nhất là những người giáo viên trực tiếp giảng dạy ở Tiểu học. Chính vì những lí do trên, là một giáo viên được phân công giảng dạy nhiều năm ở lớp 5 tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: Một số biện giúp HS lớp 5 học tốt môn Địa lí theo hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018 nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. IV.Nội dung sáng kiến 1. Tiến trình thực hiện Bước 1: Bản thân tự rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá từ những tiết dạy thấy chưa thật sự hiệu quả trong quá trình giảng dạy các em học sinh, tìm hiểu và xác định nguyên nhân tại sao tiết dạy không đạt được hiệu quả. Bước 2: Ghi nhận những góp ý của giáo viên trong hội đồng tổ bộ môn Cấp tiểu học của huyện, Ban giám hiệu, các bạn đồng nghiệp trong tổ. Bước 3: Dự giờ đồng nghiệp cũng như các chuyên đề trong tổ ghi nhận những những ưu khuyết điểm và xác định nguyên nhân. Bước 4: Hệ thống lại những ưu, khuyết điểm của bản thân và đồng nghiệp những tư vấn của Hội đồng bộ môn, Ban giám hiệu, nghiên cứu các tài liệu, sách giáo khoa... Bước 5: Từ những ưu, khuyết điểm trên, bản thân thực hiện nghiên cứu và đưa vào thực nghiệm giảng dạy, từ thực nghiệm này lựa chọn đưa ra những phương pháp hiệu quả vào công tác giảng dạy. Qua quá trình công tác giảng dạy và từ thực tế dạy học tại trường, được sự giúp đỡ hỗ trợ của bạn bè đồng nghiệp từ đó tôi đã tiến hành nghiên cứu áp dụng sáng kiến: Một số biện giúp HS lớp 5 học tốt môn Địa lí theo hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018 nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

PHÒNG GD & ĐT TRI TÔN

TRƯỜNG TIỂU HỌC B CÔ TÔ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Cô Tô, ngày … tháng ….năm 2023

BÁO CÁO

Kết quả thực hiện sáng kiến "Một số biện giúp HS lớp 5 học tốt môn Địa lí theo

hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018".

I Sơ lược lý lịch tác giả:

- Họ và tên: Chau Văn Được Nam, nữ: Nam

- Ngày tháng năm sinh: 16/ 6/ 1985

- Nơi thường trú: Ấp Tô Trung – Núi Tô – Tri Tôn – An Giang

- Đơn vị công tác: Trường Tiểu học “B” Cô Tô

- Chức vụ hiện nay: Giáo viên lớp 5

- Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Tiểu học

- Lĩnh vực công tác: Giáo viên tiểu học

II.Sơ lược đặc điểm tình hình của đơn vị.

1.Thuận lợi

-Trường có hai điểm: Điểm chính thuộc địa bàn khóm Sóc Triết ,có 22 lớp và điểmlẻ thuộc địa bàn khóm Tô Lợi có 5 lớp.Nhìn chung cơ sở vật chất, khuôn viên, các điềukiện và phương tiện dạy học ngày càng được cải tạo ,tăng trưởng, từng bước đáp ứngđược nhu cầu giảng dạy, giáo dục hiện nay

-Trường là một đơn vị có thành tích đáng tự hào trong công tác giáo dục đào tạotrong nhiều năm qua , nhiều giáo viên đã có nhiều kinh nghiệm, giảng dạy lâu năm vàđạt nhiều giải trong dự thi cấp huyện Từ đó để tôi học hỏi được nhiều kinh nghiệmtrong công tác giảng dạy của mình

-Tập thể giáo viên trường tôi là một tập thể sư phạm vững mạnh và đoàn kết, thực

sự tâm huyết với nghề, tất cả vì học sinh thân yêu Tổng số cán bộ giáo viên là 39 ngườiđều đạt chuẩn và trên chuẩn, trong đó cán bộ là đảng viên là 31 đồng chí

-Đa số các em học sinh có ba mẹ làm nghề nông ,công nhân của một số công ty ởBình Dương ,Đồng Nai và công nhân khai thác đá, thật thà chất phác và chăm học

2 Khó khăn

-Học sinh dân tộc khmer chiếm hơn 50% và học sinh có hoàn cảnh gia đình khókhăn cũng khá nhiều và cũng có một số em có cha mẹ đi làm ăn xa sống với ông bàhoặc cô ,chú ,dì ,bác, nên vấn đề quan tâm đến việc học của con em mình còn hạnchế ,gặp khó khăn đến việc học của các em

-Tên sáng kiến: "Một số biện giúp HS lớp 5 học tốt môn Địa lí theo hướng tiếp

cận chương trình GDPT 2018"

- Lĩnh vực: Tác nghiệp giáo dục

III Mục đích yêu cầu của đề tài, sáng kiến:

+ Giúp giáo viên hệ thống hóa bài học một cách dễ dàng Trong mỗi tiết dạy, giáoviên dễ dàng chủ động, linh hoạt hơn trong việc sử dụng các phương pháp và hình thứcdạy học

+ Hình thành và phát triển ở học sinh năng lực tự học tập, bước đầu rèn luyện các

kĩ năng địa lí như: kĩ năng sử dụng bản đồ, kĩ năng nhận xét so sánh, phân tích số liệu,tranh ảnh, kĩ năng phân tích các mối quan hệ địa lí đơn giản

+Việc dạy học Địa lí không những chỉ cung cấp cho học sinh các kiến thức địa líthuần tuý mà còn phải hình thành, phát triển cho các em các kĩ năng và năng lực tự học.khơi dậy khả năng sáng tạo của các em, đồng thời mang đến cho các em niềm hứng thúthông qua biến những kiến thức thành hình ảnh sống động theo sự sáng tạo của các em

1.Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến:

* Về phía giáo viên:

- Giáo viên chưa chú ý hình thành các biểu tượng địa lí, các khái niệm và mốiquan hệ địa lí cho học sinh

- Hiện nay, nhiều giáo viên khi dạy phân môn Địa lý đã sử dụng các thiết bị dạyhọc (bản đồ, bảng số liệu, tranh ảnh ) để minh họa cho lời giảng của mình nhưng ítchú ý đến việc cho học sinh khai thác kiến thức từ các nguồn này

Qua theo dõi các tiết dạy của giáo viên, đa số giáo viên đã cố gắng phát huy sửdụng các thiết bị dạy học, rèn kĩ năng sử dụng bản đồ, bảng số liệu, cho học sinh rấthiệu quả nhưng số giờ học kiểu này còn quá ít vì chỉ được thực hiện trong giờ thaogiảng, thanh tra hoặc thi giáo viên giỏi Vì vậy vấn đề kĩ năng thực hành địa lý cho họcsinh không được thực hiện thường xuyên.

* Về phía học sinh:

- Các em xem nhẹ phân môn Địa lí, coi phân môn Địa lí là môn phụ dẫn đến các

em không chuẩn bị đồ dùng học tập, không học bài, không đọc, soạn bài mới trước khiđến lớp

- HS lớp 5 sử dụng bản đồ, biểu đồ, xử lí bảng số liệu, không thành thạo

- HS lớp 5 xem bản đồ, biểu đồ, lược đồ, xử lí bảng số liệu một cách qua loa lấy lệ,vẫn giữ tình trạng học vẹt, chỉ đọc phần kênh chữ trong sách giáo khoa

Ví dụ:

- Khi dạy cho học sinh chỉ vị trí dòng sông Hồng, học sinh phải chỉ xuôi theodòng chảy từ thượng nguồn đến hạ nguồn chứ không chỉ theo hướng từ hạ nguồn đếnthượng nguồn hoặc chỉ theo hướng ngược dòng sông

- Khi chỉ vị trí của một thành phố, thị xã thì học sinh phải chỉ vào kí hiệu thể hiệnthành phố, thị xã chứ học sinh không chỉ vào chữ ghi tên thành phố, thị xã đó

- Khi chỉ về một vùng lãnh thổ (một tỉnh, một khu vực, quốc gia, ) thì học sinhphải chỉ theo đường biên giới khép kín của vùng lãnh thổ đó

* Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học nhà trường:

- Cơ sở vật chất nhà trường còn hạn chế, chưa thể trang bị được đủ số máy chiếuphục vụ cho việc dạy học bằng giáo án điện tử Vì vậy, giáo viên khó có thể áp dụngviệc dạy học bằng công nghệ thông tin hiện đại

- Đồ dùng hạy học còn thiếu nhiều, bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh chưa đủ để giáoviên sử dụng cho tất cả các tiết học

Ngay từ đầu năm học, khi nghiên cứu và thử nghiệm sáng kiến này, tôi đã tiến hànhkhảo sát vào thời điểm tháng …… (cho cả lớp làm bài kiểm tra) để kiểm tra lại việchọc sinh vận dụng kiến thức đã học như thế nào kết quả thu được như sau:

Tổng

số HS

Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5

- HS không hứng thú học phân môn Địa lí

- HS không nắm được biểu tượng, khái niệm địa lí

- HS không biết cách chỉ bản đồ, biểu đồ,

- HS chưa biết đọc bảng số liệu

- HS còn ham chơi do xem, khả năng liên hệ thực tế kiến thức xung quanh các em cònhạn chế

- Trong quá trình giảng dạy giáo viên chưa linh hoạt sử dụng các phương pháp kỹ thuậtdạy học phát huy năng lực phẩm chất của học sinh, bài giảng khô khan, chưa mạnh dạnđổi mới phương pháp dạy học, việc ứng dụng công nghệ thông tin của giáo viên chưathường xuyên, thiếu hình ảnh minh họa, chưa tạo được hứng thú học tập đối với họcsinh khi học phân môn này

2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến:

Phần Địa lí (trong phân môn Lịch sử và Địa lí lớp 5) nhằm giúp cho học sinh hiểubiết về thiên nhiên, về môi trường sống xung quanh, cung cấp cho học sinh một số kiếnthức cơ bản, thiết thực về các sự vật, hiện tượng và các mối quan hệ Địa lí ở Việt Nam

cũng như một số nước đại diện cho các châu lục trên thế giới Học sinh đến với mônĐịa lí là học sinh được hình thành kỹ năng quan sát sự vật, hiện tượng, thu thập tìmkiếm tư liệu Địa lí từ sách giáo khoa, trong cuộc sống gần gũi học sinh; học sinh biếttrình bày kết quả học tập qua nhiều hình thức: lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ, bảngthống kê … Để từ những giờ học trên lớp, các em biết đem về vận dụng vào cuộc sốngphong phú, từ đó hình thành được ở các em thái độ ham học hỏi, tìm hiểu để biết về quêhương, đất nước, môi trường xung quanh, thêm yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu quêhương, đất nước và khát khao được học để trở nên con người có ích cho gia đình, xãhội, trở nên con người năng động, sáng tạo, đem hết sức mình để góp phần xây dựngmột đất nước Việt Nam văn minh giàu mạnh hơn

Muốn giáo dục cho học sinh lớp 5 có những hiểu biết về địa lí Việt Nam và thếgiới thì trước hết phải tạo được tình cảm hứng thú học môn Địa lí ở mỗi em Qua nhiềunăm giảng dạy khối lớp 5, tôi thấy việc dạy và học địa lí còn khó với giáo viên và cóphần tẻ nhạt với học sinh Vì đa số phụ huynh và học sinh đều quan niệm Địa lý chỉ làmôn phụ Giáo viên cũng chưa thực sự đầu tư nhiều vào phân môn này để thu hút họcsinh Khi dạy giờ Địa lí, đa số giáo viên chỉ sử dụng các thiết bị dạy học địa lí để minhhọa cho lời giảng mà ít chú ý đến chức năng nguồn tri thức của chúng, tức là không chú

ý đến việc cho học sinh khai thác kiến thức từ các nguồn này Bên cạnh đó, còn có giáoviên còn chưa vận dụng tổ chức các hình thức học tập cho các em học sinh

Vậy làm thế nào để dạy tốt phân môn Địa lí ở trường Tiểu học ? Làm thế nào để giáoviên truyền thụ hết kiến thức khai thác trong sách giáo khoa, khai thác trong thiết bị đồdùng ? Làm thế nào để Địa lý không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản cần thiết mà còn làbộ môn khoa học hấp dẫn học sinh? Đó là một vấn đề lớn đòi hỏi tâm huyết và sự sẻchia của các nhà giáo, nhất là những người giáo viên trực tiếp giảng dạy ở Tiểu học.Chính vì những lí do trên, là một giáo viên được phân công giảng dạy nhiều năm ở lớp

5 tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: "Một số biện giúp HS lớp 5 học tốt môn Địa lí theohướng tiếp cận chương trình GDPT 2018" nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh gópphần nâng cao chất lượng giáo dục

IV.Nội dung sáng kiến

1 Tiến trình thực hiện

Bước 1: Bản thân tự rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá từ những tiết dạythấy chưa thật sự hiệu quả trong quá trình giảng dạy các em học sinh, tìm hiểu và xácđịnh nguyên nhân tại sao tiết dạy không đạt được hiệu quả

Bước 2: Ghi nhận những góp ý của giáo viên trong hội đồng tổ bộ môn Cấp tiểuhọc của huyện, Ban giám hiệu, các bạn đồng nghiệp trong tổ

Bước 3: Dự giờ đồng nghiệp cũng như các chuyên đề trong tổ ghi nhận nhữngnhững ưu khuyết điểm và xác định nguyên nhân

Bước 4: Hệ thống lại những ưu, khuyết điểm của bản thân và đồng nghiệp những

tư vấn của Hội đồng bộ môn, Ban giám hiệu, nghiên cứu các tài liệu, sách giáo khoa Bước 5: Từ những ưu, khuyết điểm trên, bản thân thực hiện nghiên cứu và đưavào thực nghiệm giảng dạy, từ thực nghiệm này lựa chọn đưa ra những phương pháphiệu quả vào công tác giảng dạy

Qua quá trình công tác giảng dạy và từ thực tế dạy học tại trường, được sự giúp đỡ

hỗ trợ của bạn bè đồng nghiệp từ đó tôi đã tiến hành nghiên cứu áp dụng sáng kiến:

"Một số biện giúp HS lớp 5 học tốt môn Địa lí theo hướng tiếp cận chương trình GDPT2018" nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

2 Thời gian thực hiện.

Sáng kiến được nghiên cứu và áp dụng vào công tác giảng dạy phân môn Địa lýlớp 5 Thời gian thực hiện từ tháng 9/2023 cho đến tháng 5/2024

trước mỗi giờ học các em có vô số lí do để báo cáo lên giáo viên vì những việc làmchưa tốt của bạn trước giờ vào học Vậy giáo viên phải xử lý các tình huống đó như thếnào cho phù hợp để tạo không khí phấn khởi và tạo hứng thú cho học sinh trước mỗi tiếthọc là điều không dễ.

- Bước vào đầu tiết học Địa lý, tôi thường đưa ra các câu hỏi mở, các câu đố hoặcmột bài hát có liên quan đến giờ học tạo cho học sinh sự thoải mái trước khi học bài

Ví dụ 1: Khi dạy bài “Du lịch và thương mại”

Để mở đầu cho giờ học, tôi mở bài rất đơn giản: “Hôm nay trời nắng ấm, các emcó muốn đi du lịch vòng quanh đất nước mình không nào?” Nhiều con mắt thơ ngâynhìn lên với thái độ ngạc nhiên, chờ đợi mong muốn được vào bài học ngay làm tôi thấyrất vui và giờ học hôm đó các em nắm bài rất tốt

Thực tế khi nói đến không khí hứng thú học tập ai cũng biết, xong tôi mong rằngtất cả giáo viên chúng ta cần tạo cho học sinh sự thoải mái, không áp lực trước mỗi giờhọc thì hiệu quả giờ học sẽ rất tốt Tâm lí chung của con người làm việc gì thấy thoảimái thì hiệu quả công việc sẽ cao Vậy học sinh tiểu học nếu trong việc học tập các emđược thoải mái trao đổi, tự chủ trong việc học thì sẽ mang lại hiệu quả cao

3.2 Biện pháp 2: Giúp học sinh hình thành các biểu tượng, khái niệm địa lí

Để hình thành biểu tượng, khái niệm địa lí, tôi đã hình thành cho học sinh qua 5bước, xong tùy thuộc vào nội dung bài học và nội dung của từng phần mà yêu cầu họcsinh có các cấp độ khác nhau của khái niệm địa lí

+ Bước 1: Lựa chọn đối tượng quan sát.

+ Bước 2: Xác định mục đích quan sát.

+ Bước 3: Tổ chức hướng dẫn cho học sinh quan sát đối tượng thông qua câu hỏi,

Việc hình thành kiến thức về một số đặc điểm, vai trò của sông ngòi Việt Nam vàmối quan hệ địa lý đơn giản giữa khí hậu và sông ngòi Thông qua hệ thống kênh hìnhtrong sách giáo khoa, băng hình, tranh ảnh giúp học sinh quan sát và tri giác được nộidung kiến thức Bài tập hướng dẫn học sinh quan sát và phân tích tranh vẽ để hình thànhcác biểu tượng về sông ngòi như sau:

Quan sát hình 1, trang 75 trong SGK Hãy nêu tên một số con sông

+ Bước 1: Lựa chọn đối tượng quan sát là lược đồ sông ngòi Việt Nam qua tranh

trong SGK hoặc qua lược đồ phóng to mà giáo viên treo trên bảng lớp

+ Bước 2: Mục đích quan sát: Yêu cầu học sinh xác định tên các con sông phù

hợp với từng miền có trong lược đồ

- Sông ở miền Bắc: sông Lô, sông Hồng, sông Đà, sông Thái Bình, sông Mã

- Sông ở miền Trung: sông Thu Bồn, sông Gianh, sông Cả

- Sông ở miền Nam: sông Đà Rằng, sông Đồng Nai, sông Tiền, sông Hậu

+ Bước 3: Tổ chức quan sát: Học sinh quan sát theo nhóm đôi để hoàn thành bài

tập theo phiếu học tập

Sông ở miền Bắc sông Lô, …

Sông ở miền Trung sông Gianh,…

Sông ở miền Nam sông Tiền,…

+ Bước 4: Học sinh báo cáo kết quả: Đại diện các nhóm lên bảng vừa chỉ trên

lược đồ vừa kể tên các con sông của vùng miền đó

+ Bước 5: HS, GV nhận xét, GV động viên khen ngợi học sinh.

Như vậy để có biểu tượng về tên các con sông ở các vùng miền, các em đã thựchiện theo trình tự 5 bước trên Việc hình thành các biểu tượng địa lý thông qua tranhảnh, lược đồ, các đồ dùng dạy học giúp học sinh nhớ nội dung kiến thức lâu hơn Bêncạnh đó, sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở giúp học sinh tiếp thu bài tốt hơn

Ví dụ 2: Khi dạy bài 1 “Việt Nam đất nước chúng ta”

Hình thành khái niệm về vị trí, giới hạn (Hoạt động 1)

Giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi mở cho bước 2 và 3.

Bước 1: Giáo viên cho học sinh quan sát lược đồ Việt Nam trong khu vực Đông

Nam Á

Bước 2: GV khai thác kinh nghiệm sống của học sinh bằng cách đặt câu hỏi:

Câu 1: Đất nước Việt Nam gồm có những bộ phận nào?

Câu 2: Giáp với những nước nào, đại dương nào?

Bước 3: Sau khi khai thác kinh nghiệm sống của học sinh, giáo viên nhận xét bổ

sung sau đó đưa thêm câu hỏi để phát hiện dấu hiệu chung, bản chất của vị trí và giớihạn

Câu 1: Chỉ vị trí phần đất liền của nước ta trên lược đồ

Câu 2: Phần đất liền của nước ta giáp với những nước nào?

Câu 3: Biển bao bọc phía nào phần đất liền nước ta? Tên biển là gì?

Câu 4: Kể tên một số đảo và quần đảo nước ta

Bước 4: Giáo viên cho học sinh biết cách chỉ giới hạn.

Chỉ giới hạn: dùng que chỉ thành đường cong khép kín

Bước 5: Học sinh nêu khái niệm về vị trí và giới hạn.

Qua cách làm này giúp học sinh nắm rõ khái niệm và kĩ năng chỉ bản đồ về vị tríđịa lý, giới hạn tốt hơn và chính xác hơn Từ đó giúp học sinh phân biệt được vị trí, giớihạn và cách chỉ vị trí, cách chỉ giới hạn trên lược đồ

3.3 Biện pháp 3: Hình thành các mối quan hệ địa lí đơn giản thông qua bảng

số liệu.

Việc hình thành các mối quan hệ địa lí đơn giản tôi hướng dẫn học sinh theo 5bước:

Bước 1: Xác định mối quan hệ so sánh đơn giản.

Bước 2: Soạn hệ thống câu hỏi.

Bước 3: Tổ chức, hướng dẫn học sinh làm việc với các bảng số liệu

Bước 4: Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả

Bước 5: Động viên, khen thưởng những cá nhân, nhóm thực hiện tốt

Ví dụ: Bài 9 “ Các dân tộc, sự phân bố dân cư” SGK trang 85

Mối quan hệ so sánh mà học sinh cần nắm thông quan bảng số liệu là: mối quan

hệ so sánh về mật độ dân số của Việt Nam so với thế giới và một số nước như TrungQuốc, Lào, Cam-pu-chia

Tên nước Mật độ dân số năm 2004

Hệ thống câu hỏi, bài tập: (áp dụng cho bước 2)

Câu 1: Em hãy đọc tiêu đề của bảng số liệu ở trang 85 và suy nghĩ xem chúng tadùng bảng số liệu này để làm gì?

Câu 2: Bảng số liệu có mấy cột, dòng đầu của các cột đó ghi những gì? Em hiểuthế nào là mật độ dân số?

Câu 3: Các số liệu trong bảng ghi vào thời gian nào? Biểu thị theo đơn vị nào?Câu 4: Mật độ dân số của Việt Nam năm 1994 là bao nhiêu? Em hãy đánh dấu x vào ôtrống trước ý đúng

Với hệ thống câu hỏi và bài tập thì:

- Khi trả lời câu hỏi 1 tức là học sinh đã biết nội dung của bảng số liệu và nắmđược mục đích làm việc của nó

- Khi trả lời câu hỏi 2 tức là học sinh đã hiểu nội dung của các cột

Mật độ dân số Việt

Nam

cao trung bình thấp

- Khi trả lời câu hỏi 3 tức là học sinh đã biết được đơn vị của các số liệu và thờigian đi kèm với chúng.

- Khi trả lời câu hỏi 4 tức là học sinh đã rút ra được nhận xét khi đối chiếu các sốliệu theo hàng dọc và hàng ngang

Như vậy, để so sánh mật độ dân số của Việt Nam với thế giới và với một số nướcnhư Trung Quốc, Cam-pu-chia, Lào, thông qua bảng số liệu, học sinh cũng phải thựchiện trình tự các bước của kĩ năng đọc và phân tích số liệu

Qua cách hướng dẫn học sinh nắm được mối quan hệ địa lí đơn giản giúp họcsinh nắm bài tốt, hiểu bài sâu và nhớ lâu hơn

3.4 Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh cách sử dụng bản đồ, biểu đồ, lược đồ, quả địa cầu trong phân môn Địa lí.

3.4.1 Sử dụng bản đồ, lược đồ:

Bản đồ, lược đồ là loại phương tiện nhiều nhất trong phân môn Địa lí nói chung và Địalí lớp 5 nói riêng Chúng được sử dụng hầu hết ở tất cả các bài học Vì vậy kĩ năng sửdụng chúng rất cần thiết Do đó học sinh phải đọc được các kí hiệu trên bản đồ, lược đồ

để khai thác hết các thông tin của bản đồ, lược đồ Giáo viên cần soạn một số câu hỏidựa vào bản đồ, lược đồ đó để học sinh biết cách làm việc với chúng

a/ Sử dụng bản đồ, lược đồ rèn luyện cho học sinh các kĩ năng:

- Kĩ năng xác định phương hướng trên bản đồ

- Kĩ năng tìm và chỉ vị trí của các đối tượng địa lí trên bản đồ

- Kĩ năng đọc bản đồ

b/ Các bước sử dụng bản đồ, lược đồ: Tôi hướng dẫn cho học sinh theo các bước

Bước 1: Nắm mục đích làm việc với bản đồ

Bước 2: Xem bảng chú giải để có biểu tượng địa lý cần tìm trên bản đồ

Bước 3: Tìm vị trí địa lý của đối tượng trên bản đồ dựa vào ký hiệu

Bước 4: Quan sát đối tượng trên bản đồ, lược đồ nhận xét và nêu đặc điểm đơn giản củađối tượng

Bước 5: Xác lập mối liên hệ địa lý đơn giản giữa các yếu tố và các thành phần như địahình và khí hậu: địa hình, khí hậu, sông ngòi, thiên nhiên và hoạt động sản xuất của conngười…Trên cơ sở học sinh biết kết hợp những kiến thức bản đồ và kiến thức địa lý để

so sánh và phân tích

Ví dụ 1: Bài “Việt Nam đất nước chúng ta”(Hoạt động 1: Vị trí giới hạn)

HS hoạt động nhóm đôi, đại diện nhóm lên thực hiện theo yêu cầu

Bước 1: Mục đích làm việc với bản đồ - HS biết được vị trí địa lí của Việt Nam.

Bước 2: Đọc bảng chú giải - Chú ý kí hiệu đường biên giới quốc gia.

Bước 3: Tìm trên bản đồ, lược đồ.- Chỉ phần đất liền của ta

Lưu ý: HS chỉ phần đất liền không chỉ vào 1 điểm trên đất nước ta và nói đây là phầnđất liền của Việt Nam Điều này không đúng mà ở đây phải nhấn mạnh và xác định chocác em biết cách chỉ vòng quanh đường biên giới phần đất liền của nước ta

Bước 4: Khi yêu cầu học sinh nêu:

+ Phần đất liền của ta giáp với những nước nào? Ta phải cho HS nhắc lại các hướngĐông, Tây, Nam, Bắc trên bản đồ Nếu các em không nhớ giáo viên có thể nhắc lại chocác em nắm bằng cách sau: phía trên bản đồ là hướng Bắc, phía dưới bản đồ là hướngNam, phía phải là hướng mặt trời mọc (hướng Đông), phía trái mặt trời lặn (hướngTây) Chỉ và hướng dẫn cho các em biết hướng Đông Bắc, Đông Nam, Tây Bắc, TâyNam Sau đó giáo viên chỉ các hướng trên lược đồ và yêu cầu các em nêu tên hướng.Khi các em đã nắm rõ phương hướng rồi mới yêu cầu các em xác định vị trí tiếp giápcủa nước ta trên các hướng đó Với cách làm trên kĩ năng xác định phương hướng củahọc sinh được phát huy tối đa

+ Cho biết biển bao bọc phía nào phần đất liền nước ta? Tên biển là gì?

(Biển bao bọc phía Đông và Đông Nam; tên biển là Biển Đông) HS chỉ phía Đông,Đông Nam của Việt Nam, chỉ vòng quanh Biển Đông

+ Kể tên một số đảo và quần đảo ở nước ta? HS vừa chỉ vừa nêu tên trên lược đồ (đảoCát Bà, Bạch Long Vĩ,… quần đảo Hoàng Sa,…) Qua cách làm ở ví dụ này thì 3 kĩ