III. Mục đích yêu cầu của đề tài, sáng kiến: Mục tiêu của biện pháp là căn cứ vào thực trạng công tác dạy học Lịch sử 5 tại trường cùng với nội dung bài học trong sách để tìm hiểu, lựa chọn một số phương pháp dạy học, áp dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực và tổ chức một số trò chơi hiệu quả, nâng cao chất lượng môn Lịch sử cho các em học sinh lớp 5. Đồng thời, tạo ra một không khí học tập hào hứng, sôi nổi, giúp các em vừa ghi nhớ kiến thức Lịch sử, vừa phát triển tư duy, năng lực, phẩm chất theo định hướng Chương trình GDPT 2018. 1.Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến: Qua tìm hiểu, dự giờ và trao đổi với đồng nghiệp, tôi nhận thấy số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy học cũng như sử dụng các phương pháp dạy học phát huy năng lực học sinh chưa nhiều. Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lí thuyết. Chưa tập trung cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạy. Tình trạng dạy chay, bắt học thuộc lòng một cách máy móc vẫn là tình trạng phổ biến. Việc rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn chưa thực sự được quan tâm. Nhiều giáo viên còn gặp khó khăn trong việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Ngoài ra, bên cạnh đó vẫn còn một số giáo viên chưa thực sự hiểu sâu về phương pháp dạy học và kiến thức còn lệ thuộc vào sách giáo khoa, tức là chưa làm chủ được kiến thức dẫn đến giờ học khô khan nhàm chán và nặng nề. Tình trạng này đã làm mất đi tính hấp dẫn của môn lịch sử. Hơn nữa, do tư tưởng coi môn lịch sử là “môn phụ”, nên nhiều học sinh không thích học lịch sử, chưa thực sự chú ý, quan tâm nhiều đến môn này. Nhiều em còn “mơ hồ” về lịch sử dân tộc. Những sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc nhiều học sinh không biết và không hiểu. Các em còn thiếu các kỹ năng cơ bản của bộ môn và năng lực vận dụng liên hệ kiến thức lịch sử đã học để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra là rất hạn chế. Từ thực trạng việc dạy học sử nói trên thì việc tổ chức cho học sinh học tập theo định hướng phát triển năng lực là vô cùng cần thiết.Qua đó phát huy được sự chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập, hình thành và phát triển các năng lực cho học sinh: tái hiện, thực hành bộ môn, nhận xét, vận dụng liên hệ kiến thức... Như vậy, các em không chỉ biết, hiểu sâu sắc kiến thức mà còn vận dụng tốt những điều đã học để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn. Kết quả khảo sát với học sinh lớp 5 môn Lịch sử Tổng số HTT HT CHT 35 SL TL SL TL SL TL 6 17,2% 19 54,3% 10 28,5% Nguyên nhân của các thực trạng trên. Về phía học sinh + Đa số các em học sinh cũng như phụ huynh các em xem thường môn Lịch sử, coi đó là môn học phụ. + Các em nhác học bài, vì giáo viên thường cho học sinh học thuộc và khi kiểm tra thường là đọc thuộc từng nội dung theo câu hỏi của bài. Về phía giáo viên + Nhìn chung, giáo viên ít có sự đầu tư cho các tiết dạy Lịch sử. + Việc sử dụng các phương pháp dạy học chưa linh hoạt, thường dạy chay chưa sử dụng triệt để đồ dùng dạy học vào các tiết học; việc cung cấp kiến thức còn áp đặt. Nguyên nhân khác + Tranh ảnh, tranh tư liệu, ảnh chụp, đồ dùng dạy học cho môn Lịch sử còn quá ít. + Phương tiện, trang thiết bị dạy học còn thiếu không đáp ứng cho nhu cầu đối mới phương pháp dạy học hiện nay. Do ảnh hưởng của thời kì hội nhập, của phim truyện nước ngoài, của mạng Internet, của các trò chơi điện tử… đã ảnh hưởng không nhỏ đến nhiều học sinh ở lớp thiếu động cơ thái độ học tập, sao nhãng việc học hành nhất là bộ môn lịch sử. 2. Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến: Là một giáo viên dạy lớp 5 tôi luôn băn khoăn, trăn trở: Làm thế nào để phát huy năng lực cho học sinh trong dạy học lịch sử ?. Từ thực tiễn quá trình dạy học tôi đã quan tâm đến việc “từng bước cấu trúc nội dung, kế hoạch dạy học các môn học, hoạt động giáo dục; phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học sinh theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh” theo yêu cầu và hướng dẫn của Bộ GDĐT. Từ đó khái quát những việc làm của mình thành Một số giải pháp nâng cao chất lượng học tập môn Lịch sử cho học sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất” để giúp học sinh nắm vững những tri thức lịch sử, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức hình thành nhân cách cho các em, góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học theo chủ đề định hướng phát triển năng lực cho học sinh theo định hướng chương trình GDPT 2018. IV.Nội dung sáng kiến 1. Tiến trình thực hiện Bước 1: Bản thân tự rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá từ những tiết dạy thấy chưa thật sự hiệu quả trong quá trình giảng dạy các em học sinh, tìm hiểu và xác định nguyên nhân tại sao tiết dạy không đạt được hiệu quả. Bước 2: Ghi nhận những góp ý của giáo viên trong hội đồng tổ bộ môn Cấp tiểu học của huyện, Ban giám hiệu, các bạn đồng nghiệp trong tổ. Bước 3: Dự giờ đồng nghiệp cũng như các chuyên đề trong tổ ghi nhận những những ưu khuyết điểm và xác định nguyên nhân. Bước 4: Hệ thống lại những ưu, khuyết điểm của bản thân và đồng nghiệp những tư vấn của Hội đồng bộ môn, Ban giám hiệu, nghiên cứu các tài liệu, sách giáo khoa... Bước 5: Từ những ưu, khuyết điểm trên, bản thân thực hiện nghiên cứu và đưa vào thực nghiệm giảng dạy, từ thực nghiệm này lựa chọn đưa ra những phương pháp hiệu quả vào công tác giảng dạy. Qua quá trình công tác giảng dạy và từ thực tế dạy học tại trường, được sự giúp đỡ hỗ trợ của bạn bè đồng nghiệp từ đó tôi đã tiến hành nghiên cứu áp dụng sáng kiến: Một số giải pháp nâng cao chất lượng học tập môn Lịch sử cho học sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất” nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. 2. Thời gian thực hiện. Sáng kiến được nghiên cứu và áp dụng vào công tác giảng dạy phân môn Lịch sử lớp 5. Thời gian thực hiện từ tháng 92023 cho đến tháng 52024. 3. Biện pháp tổ chức. Để khắc phục những thực trạng nêu trên và để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy tôi dã tiến hành nghiên cứu áp dụng các biện pháp sau: Biện pháp 1. Giáo viên phải nắm vững nội dung và mục tiêu dạy học của phân môn lịch sử lớp 5 để thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp với năng lực chung của cả lớp và năng lực của từng học sinh Cũng như các môn học khác, khi dạy học phân môn lịch sử giáo viên phải nắm vững nội dung và mục tiêu môn học. Vì khi đã nắm vững nội dung và mục tiêu môn học, giáo viên sẽ dễ dàng thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp giúp học sinh nắm kiến thức một cách vững chắc qua đó phát triển năng lực cho học sinh. Do đó, để dạy tốt phân môn lịch sử theo định hướng phát triển năng lực học việc đầu tiên tôi làm đó là nắm vững nội dung và mục tiêu môn lịch sử: Về nội dung bao gồm các chủ đề: một số sự kiện, hiện tượng , nhân vật lịch sử Việt Nam từ khi thực dân Pháp xâm lược nước ta năm 1858 đến nay: Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858 – 1945) gồm 11 bài (gồm cả bài ôn tập): Bình Tây Đại nguyên soái; Trương Định; Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước; Cuộc phản công ở kinh thành Huế; Xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XIX; Phan Bội Châu và phong trào Đông du; Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước; Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời; Xô viết Nghệ Tĩnh; Cách mạng mùa thu; Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập và bài ôn tập. Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954) gồm 7 bài : Vượt qua tình thế hiểm nghèo; “Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước”; Thu – đông 1947; Việt Bắc “ mồ chôn giặc Pháp”; Chiến thắng Biên giới thu đông 1950; Hậu phương những năm sau chiến dich Biên giới; Chiến tháng lịch sử Điện Biên Phủ; Ôn tập. Xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước (1954 – 1975) gồm 8 bài : Nước nhà bị chia cắt; Bến Tre đồng khởi; Nhà máy hiện đại đầu tiên của nước ta; Đường Trường Sơn; Sấm sét đêm giao thừa; Chiến thắng “ Điện Biên Phủ trên không”; Lễ kí Hiệp định Pari; Tiến vào Dinh Độc Lập.
Trang 1PHÒNG GD & ĐT TRI TÔN
TRƯỜNG TIỂU HỌC B CÔ TÔ
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
I Sơ lược lý lịch tác giả:
- Họ và tên: Chau Văn Được Nam, nữ: Nam
- Ngày tháng năm sinh: 16/ 6/ 1985
- Nơi thường trú: Ấp Tô Trung – Núi Tô – Tri Tôn – An Giang
- Đơn vị công tác: Trường Tiểu học “B” Cô Tô
- Chức vụ hiện nay: Giáo viên lớp 5
- Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Tiểu học
- Lĩnh vực công tác: Giáo viên tiểu học
II.Sơ lược đặc điểm tình hình của đơn vị.
1.Thuận lợi
- Trường có hai điểm: Điểm chính thuộc địa bàn khóm Sóc Triết, có 22 lớp và điểmlẻ thuộc địa bàn khóm Tô Lợi có 5 lớp.Nhìn chung cơ sở vật chất, khuôn viên, các điềukiện và phương tiện dạy học ngày càng được cải tạo ,tăng trưởng, từng bước đáp ứngđược nhu cầu giảng dạy, giáo dục hiện nay
-Trường là một đơn vị có thành tích đáng tự hào trong công tác giáo dục đào tạotrong nhiều năm qua , nhiều giáo viên đã có nhiều kinh nghiệm, giảng dạy lâu năm vàđạt nhiều giải trong dự thi cấp huyện Từ đó để tôi học hỏi được nhiều kinh nghiệmtrong công tác giảng dạy của mình
-Tập thể giáo viên trường tôi là một tập thể sư phạm vững mạnh và đoàn kết, thực
sự tâm huyết với nghề, tất cả vì học sinh thân yêu Tổng số cán bộ giáo viên là 39 ngườiđều đạt chuẩn và trên chuẩn, trong đó cán bộ là đảng viên là 31 đồng chí
Trang 2-Đa số các em học sinh có ba mẹ làm nghề nông ,công nhân của một số công ty ởBình Dương ,Đồng Nai và công nhân khai thác đá, thật thà chất phác và chăm học
2 Khó khăn
-Học sinh dân tộc khmer chiếm hơn 50% và học sinh có hoàn cảnh gia đình khókhăn cũng khá nhiều và cũng có một số em có cha mẹ đi làm ăn xa sống với ông bàhoặc cô ,chú ,dì ,bác, nên vấn đề quan tâm đến việc học của con em mình còn hạnchế ,gặp khó khăn đến việc học của các em
-Tên sáng kiến: "Một số giải pháp nâng cao chất lượng học tập môn Lịch sử cho
học sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất”
- Lĩnh vực: Tác nghiệp giáo dục
III Mục đích yêu cầu của đề tài, sáng kiến:
Mục tiêu của biện pháp là căn cứ vào thực trạng công tác dạy học Lịch sử 5 tạitrường cùng với nội dung bài học trong sách để tìm hiểu, lựa chọn một số phương phápdạy học, áp dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực và tổ chức một số trò chơi hiệu quả,nâng cao chất lượng môn Lịch sử cho các em học sinh lớp 5 Đồng thời, tạo ra mộtkhông khí học tập hào hứng, sôi nổi, giúp các em vừa ghi nhớ kiến thức Lịch sử, vừaphát triển tư duy, năng lực, phẩm chất theo định hướng Chương trình GDPT 2018
1.Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến:
Qua tìm hiểu, dự giờ và trao đổi với đồng nghiệp, tôi nhận thấy số giáo viênthường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy- học cũngnhư sử dụng các phương pháp dạy- học phát huy năng lực học sinh chưa nhiều Dạy họcvẫn nặng về truyền thụ kiến thức lí thuyết C hưa tập trung cải tiến nội dung, phươngpháp giảng dạy Tình trạng "dạy chay", bắt học thuộc lòng một cách máy móc vẫn làtình trạng phổ biến
Việc rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn chưathực sự được quan tâm Nhiều giáo viên còn gặp khó khăn trong việc dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh Ngoài ra, bên cạnh đó vẫn còn một số giáo viênchưa thực sự hiểu sâu về phương pháp dạy học và kiến thức còn lệ thuộc vào sách giáo
Trang 3khoa, tức là chưa làm chủ được kiến thức dẫn đến giờ học khô khan nhàm chán và nặngnề Tình trạng này đã làm mất đi tính hấp dẫn của môn lịch sử Hơn nữa, do tư tưởngcoi môn lịch sử là “môn phụ”, nên nhiều học sinh không thích học lịch sử, chưa thực sựchú ý, quan tâm nhiều đến môn này Nhiều em còn “mơ hồ” về lịch sử dân tộc Những
sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc nhiều học sinh không biết và không hiểu Các
em còn thiếu các kỹ năng cơ bản của bộ môn và năng lực vận dụng liên hệ kiến thứclịch sử đã học để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra là rất hạn chế
Từ thực trạng việc dạy học sử nói trên thì việc tổ chức cho học sinh học tập theođịnh hướng phát triển năng lực là vô cùng cần thiết.Qua đó phát huy được sự chủ động,sáng tạo của học sinh trong học tập, hình thành và phát triển các năng lực cho học sinh:tái hiện, thực hành bộ môn, nhận xét, vận dụng liên hệ kiến thức Như vậy, các emkhông chỉ biết, hiểu sâu sắc kiến thức mà còn vận dụng tốt những điều đã học để giảiquyết các vấn đề trong thực tiễn
Kết quả khảo sát với học sinh lớp 5 môn Lịch sử
* Nguyên nhân của các thực trạng trên.
- Về phía học sinh
+ Đa số các em học sinh cũng như phụ huynh các em xem thường môn Lịch sử,coi đó là môn học phụ
+ Các em nhác học bài, vì giáo viên thường cho học sinh học thuộc và khi kiểmtra thường là đọc thuộc từng nội dung theo câu hỏi của bài
- Về phía giáo viên
+ Nhìn chung, giáo viên ít có sự đầu tư cho các tiết dạy Lịch sử
+ Việc sử dụng các phương pháp dạy học chưa linh hoạt, thường dạy chay chưa
sử dụng triệt để đồ dùng dạy học vào các tiết học; việc cung cấp kiến thức còn áp đặt
- Nguyên nhân khác
Trang 4+ Tranh ảnh, tranh tư liệu, ảnh chụp, đồ dùng dạy học cho môn Lịch sử còn quá ít.
+ Phương tiện, trang thiết bị dạy học còn thiếu không đáp ứng cho nhu cầu đối mớiphương pháp dạy học hiện nay
- Do ảnh hưởng của thời kì hội nhập, của phim truyện nước ngoài, của mạngInternet, của các trò chơi điện tử… đã ảnh hưởng không nhỏ đến nhiều học sinh ở lớpthiếu động cơ thái độ học tập, sao nhãng việc học hành nhất là bộ môn lịch sử
2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến:
Là một giáo viên dạy lớp 5 tôi luôn băn khoăn, trăn trở: Làm thế nào để phát huynăng lực cho học sinh trong dạy - học lịch sử ? Từ thực tiễn quá trình dạy học tôi đãquan tâm đến việc “từng bước cấu trúc nội dung, kế hoạch dạy học các môn học, hoạtđộng giáo dục; phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quảhọc tập, rèn luyện của học sinh theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất họcsinh” theo yêu cầu và hướng dẫn của Bộ GD&ĐT Từ đó khái quát những việc làm củamình thành "Một số giải pháp nâng cao chất lượng học tập môn Lịch sử cho học sinhlớp 5 theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất” để giúp học sinh nắm vững những trithức lịch sử, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức hình thànhnhân cách cho các em, góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học theo chủ đề địnhhướng phát triển năng lực cho học sinh theo định hướng chương trình GDPT 2018
IV.Nội dung sáng kiến
1 Tiến trình thực hiện
Bước 1: Bản thân tự rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá từ những tiết dạythấy chưa thật sự hiệu quả trong quá trình giảng dạy các em học sinh, tìm hiểu và xácđịnh nguyên nhân tại sao tiết dạy không đạt được hiệu quả
Bước 2: Ghi nhận những góp ý của giáo viên trong hội đồng tổ bộ môn Cấp tiểuhọc của huyện, Ban giám hiệu, các bạn đồng nghiệp trong tổ
Bước 3: Dự giờ đồng nghiệp cũng như các chuyên đề trong tổ ghi nhận nhữngnhững ưu khuyết điểm và xác định nguyên nhân
Trang 5Bước 4: Hệ thống lại những ưu, khuyết điểm của bản thân và đồng nghiệp những
tư vấn của Hội đồng bộ môn, Ban giám hiệu, nghiên cứu các tài liệu, sách giáo khoa Bước 5: Từ những ưu, khuyết điểm trên, bản thân thực hiện nghiên cứu và đưavào thực nghiệm giảng dạy, từ thực nghiệm này lựa chọn đưa ra những phương pháphiệu quả vào công tác giảng dạy
Qua quá trình công tác giảng dạy và từ thực tế dạy học tại trường, được sự giúp đỡ
hỗ trợ của bạn bè đồng nghiệp từ đó tôi đã tiến hành nghiên cứu áp dụng sáng kiến:
"Một số giải pháp nâng cao chất lượng học tập môn Lịch sử cho học sinh lớp 5 theo
hướng phát triển năng lực, phẩm chất” nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục
2 Thời gian thực hiện.
Sáng kiến được nghiên cứu và áp dụng vào công tác giảng dạy phân môn Lịch sửlớp 5 Thời gian thực hiện từ tháng 9/2023 cho đến tháng 5/2024
Cũng như các môn học khác, khi dạy học phân môn lịch sử giáo viên phải nắmvững nội dung và mục tiêu môn học Vì khi đã nắm vững nội dung và mục tiêu mônhọc, giáo viên sẽ dễ dàng thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp giúp học sinh nắmkiến thức một cách vững chắc qua đó phát triển năng lực cho học sinh Do đó, để dạy tốtphân môn lịch sử theo định hướng phát triển năng lực học việc đầu tiên tôi làm đó lànắm vững nội dung và mục tiêu môn lịch sử:
* Về nội dung bao gồm các chủ đề: một số sự kiện, hiện tượng , nhân vật lịch sử
Việt Nam từ khi thực dân Pháp xâm lược nước ta năm 1858 đến nay:
Trang 6- Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858 – 1945)gồm 11 bài (gồm cả bài ôn tập): Bình Tây Đại nguyên soái; Trương Định; NguyễnTrường Tộ mong muốn canh tân đất nước; Cuộc phản công ở kinh thành Huế; Xã hộiViệt Nam cuối thế kỉ XIX; Phan Bội Châu và phong trào Đông du; Quyết chí ra đi tìmđường cứu nước; Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời; Xô viết Nghệ - Tĩnh; Cách mạngmùa thu; Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập và bài ôn tập.
- Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiến chống thực dân Pháp(1945 – 1954) gồm 7 bài : Vượt qua tình thế hiểm nghèo; “Thà hy sinh tất cả chứ nhấtđịnh không chịu mất nước”; Thu – đông 1947; Việt Bắc “ mồ chôn giặc Pháp”; Chiếnthắng Biên giới thu - đông 1950; Hậu phương những năm sau chiến dich Biên giới;Chiến tháng lịch sử Điện Biên Phủ; Ôn tập
- Xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước (1954 –1975) gồm 8 bài : Nước nhà bị chia cắt; Bến Tre đồng khởi; Nhà máy hiện đại đầu tiêncủa nước ta; Đường Trường Sơn; Sấm sét đêm giao thừa; Chiến thắng “ Điện Biên Phủtrên không”; Lễ kí Hiệp định Pa-ri; Tiến vào Dinh Độc Lập
- Giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước (Từ năm 1975 đến nay)gồm 3 bài: Hoàn thành thống nhất đất nước; dựng nhà máy Thủy điện Hòa Bình; Ôntập
*Về mục tiêu của phân môn lịch sử:
- Cung cấp kiến thức về các sự kiện, nhân vật, lịch sử tiêu biểu, tương đối có hệthống theo dòng thời gian lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nay
- Hình thành kỷ năng quan sát sự vật, hiện tượng; thu nhập, tìm kiếm tư liệu lịch
sử từ các nguồn thông tin khác nhau
- Nêu thắc mắc, điết đặt câu hỏi trong quá trính học tập và chọn thông tin để giảiđáp
- Nhận biết đúng các sự vật , sự kiện, hiện tượng lịch sử
- Trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, sơ đồ, bảng thống kê, phiềuhọc tập ,…
Trang 7- Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống
- Góp phần cho học sinh thói quen ham học hỏi, tìm hiểu để biết về lịch sử củadân tộc , biết yêu thiên, con người, quê hương, đất nước, tôn trọng, bảo vệ cảnh quanthiên nhiên và các di tích lịch sử văn hoá
Với việc nắm vững nội dung và mục tiêu dạy học của phân môn lịch sử lớp 5 sẽgiúp giáo viên có phương pháp , hình thức tổ chức dạy học phù hợp với năng lực chungcủa cả lớp và năng lực của từng học sinh đảm bảo học sinh có thể phát triển ở mức tốiđa
Biện pháp 2 : Hình thành các năng lực đặc thù trong phân môn Địa lí.
* Hình thành cho học sinh năng lực quan sát, đọc và trình bày diễn biến trên bản
đồ, lược đồ và biết khai thác nội dung cần thiết thông qua bản đồ, lược đồ:
Có thể khăng định rằng bản đồ, lược đồ và tranh ảnh là một kênh thông tin cầnthiết, trực quan để cung cấp kiến thức cho học sinh, là nguồn tư liệu lịch sử quan trọng,một bộ phận cấu thành của bài học lịch sử giúp các em dễ nhận biết và nhớ lâu kiếnthức lịch sử Do đó, trong quá trình dạy học người giáo viên cần quan tâm đến kỹ năngchỉ bản đồ, lược đồ và trình bày diễn biến trên lược đồ của học sinh Để giúp học sinhthực hiện tốt kỹ năng này người giáo viên cần phải:
-Hướng dẫn cho học sinh biết tên của bản đồ, lược đồ
-Hướng dẫn học sinh đọc bảng chú giải để hiểu rõ nội dung các kí hiệu thể hiệntrên bản đồ, lược đồ
-Hướng dẫn học sinh khai thác nội dung các sự kiện lịch sử, kiến thức lịch sửđược diễn đạt bằng ngôn ngữ bản đồ, từ đó rút ra những kết luận cần thiết
Giáo viên cần lưu ý học sinh khi lên trình bày cần đứng ở bên phải bản đồ, lượcđồ, tay phải dùng que chỉ các địa điểm cho thật chính xác Đối với việc trình bày diễnbiến một trận đánh trên bản đồ hay lược đồ, giáo viên cần hướng dẫn học sinh kết hợpvới phần kênh chữ trong sách giáo khoa để tường thuật được đầy đủ
Ví dụ: Bài 17 “Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ” ( Lịch sử lớp 5 trang 37)
Trang 8Khi cho học sinh tường thuật về chiến dịch Điện Biên Phủ, tôi đã tiến hành nhưsau:
-Treo lược đồ cho HS quan sát và yêu cầu học sinh:
+Đọc tên lược đồ
+ Đọc bảng chú giải để hiểu rõ nội dung các kí hiệu thể hiện trên lược đồ
+Lên chỉ vị trí, địa hình của Điện Biên Phủ trên lược đồ
-Cho HS khác nhận xét, giáo viên nhận xét Sau đó:
-GV giới thiệu về đặc điểm vị trí,
địa hình của Điện Biên Phủ
-Giới thiệu về cấu trúc của tập
đoàn cứ điểm này (3 phân khu
phong thủ)
-Y/C học sinh quan sát lược đồ
thảo luận theo nhóm và tường
thuật những nét sơ lược về diễn
biến chính của chiến dịch (ta tấn
công và tiêu diệt tập đoàn cứ điểm
trong 3 đợt)
Từ việc quan sát, xác định vị trí địa hình của Điện Biên Phủ tường thuật nhữngnét sơ lược về diễn biến chính của chiến dịch đã phần nào đó giúp học sinh nắm đượcnhững kiến thức cơ bản về chiến dịch Điện Biên Phủ
* Hình thành năng lực lập bảng niên biểu cho học sinh:
Bảng niên biểu là hệ thống hóa các sự kiện quan trọng theo thứ tự thời gian,đồng thời nêu mối liên hệ giữa các sự kiện cơ bản của một nước hay nhiều nước trongmột thời kì Để hình thành thành năng lực lập bảng niên biểu cho học sinh giáo viên cầnhướng dẫn các em:
- Căn cứ vào nội dung bài học, tìm những vấn đề, nội dung có thể hệ thống hóabằng cách lập bảng Đó là các sự kiện theo trình tự thời gian, các lĩnh vực Nhưng chú ý
Trang 9chỉ nên chọn những vấn đề tiêu dễ nắm kiến thức nhất Lựa chọn hình thức lập bảngvới các tiêu chí phù hợp Lựa chọn kiến thức, đảm bảo các yêu cầu cơ bản, chính xác,ngắn gọn
Ví dụ: Khi dạy bài: Ôn tập: Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858-1945) ( Lịch sử lớp 5 trang 23)
Giáo viên hướng dẫn học sinh lập bảng niên biểu về một số sự kiện mà em cho làtiêu biểu nhất trong chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.Giáo viên tổchức cho HS thảo luận theo nhóm Học sinh các nhóm sẽ thảo luận trong thời gian 5-7 phút, sauđó đại diện các nhóm sẽ báo cáo kết quả Giáo viên và học sinh sẽ nhận xét, bổ sung để hoàn thiện bảng niên biểu như sau:
1945-1946 Đẩy lùi giặc đói, giặc dốt
19-12-1946 Kêu gọi toàn quốc kháng chiến
Cuối năm 1946 Đồng loạt nổ súng chống giặc Pháp, tiêu biểu là cuộc chiến đấu
của nhân dân Hà Nội
1947 Chiến dịch Việt Bắc thu - đông
1950 Chiến dịch Biên Giới thu - đông
1951-1953 Xây dựng hậu phương vững mạnh, Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ II, Đại hội chiến sĩ thi đua toàn quốc
1954 Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng
* Hình thành năng lực lập sơ đồ tư duy cho học sinh: Trong sự phát triển của tư
duy nói chung cho học sinh, mỗi môn học ở trường đều góp phần hình thành những nétriêng của mình như tư duy toán học, tư duy khoa học…và môn Lịch sử cũng hình thành
tư duy lịch sử Việc phát triển tư duy của các em được tiến hành trong các quá trình dạyhọc Lịch sử, thông qua mọi khâu, mọi hình thức hoạt động giáo dục của bộ môn Chínhvì thế trong quá trình dạy học lịch sử tôi thường xuyên qua tâm đến việc phát triển tưduy của học sinh thông qua việc hình thành năng lực lập sơ đồ tư duy cho học sinh Vàtôi nhận thấy:
- Dùng sơ đồ tư duy để minh họa sẽ làm cho nội dung bài học được trình bàyngắn gọn, cô đọng làm cho học sinh dễ tiếp thu, nhớ bài giảng lâu hơn
Trang 10- Trong một thời gian ngắn có thể khái quát được một khối lượng kiến thức lớn,có lôgíc giúp học sinh tìm hiểu được bản chất quy luật, xâu chuỗi các kiến thức và táihiện lại tri thức khi cần thiết Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh cùng thực hiện
sơ đồ bài học, dễ phát huy tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình lĩnh hội kiếnthức
Ví dụ : Khi dạy bài “Hoàn thành thống nhất đất nước” ( Lịch sử lớp 5 trang58 ) sau khi học sinh tìm hiểu xong nội dung bài học, giáo viên động viên, khuyến
khích học sinh vẽ sơ đồ tư duy biểu diễn ý nghĩa của chiến thắng lịch sử 30/4/1975.Giáo viên tổ chức cho HS thảo luận theo nhóm Học sinh các nhóm sẽ thảo luận trongthời gian 5 phút, sau đó đại diện các nhóm sẽ báo cáo kết quả Giáo viên và học sinhkhác nhận xét, bổ sung để hoàn thiện sơ đồ như sau:
30/4/1975
Biện pháp 3: Vận dụng linh hoạt các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực.
Để khơi gợi hứng thú học tập cho HS tôi đã sử dụng linh hoạt các phương phápdạy học đặc thù của Lịch sử: phương pháp kể chuyện lịch sử, đóng vai, phương pháptrực quan, sưu tầm tài liệu, kết hợp một số kĩ thuật dạy học như: kĩ thuật sơ đồ tư duy,lớp học đảo ngược Sau đây tôi xin trình bày một số phương pháp và kĩ thuật dạy học
Ý nghĩa của chiến thắng lịch sử
Trang 11- Phương pháp kể chuyện là phương pháp dùng lời nói trình bày một cách sinhđộng, có hình ảnh và truyền cảm đến học sinh về một nhân vật lịch sử, một sự kiện lịch
sử, để hình thành một biểu tượng, một khái niệm với một niềm tin sâu sắc
- Để sử dụng phương pháp này đạt hiệu quả, tôi đã sử dụng linh hoạt các hìnhthức kể chuyện phù hợp với từng bài học để thu hút sự chú ý của hs
+ GV trực tiếp kể chuyện thông qua đó cung cấp thêm thông tin bài học
Ví dụ: Khi dạy bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” tôi trực tiếp kể chuyện.
Thông qua những mẩu chuyện “Thời thơ ấu” trong tập truyện “Búp sen xanh” của nhàvăn Sơn Tùng để cung cấp thông tin về quê hương và thời niên thiếu của Bác Nội dungtác phẩm là những nét lịch sử, biến cố thăng trầm của cuộc đời Bác từ khi là cậu bé 5tuổi cho đến khi quyết chí ra đi tìm đường cứu nước
Để tăng hứng thú cho HS khi kể chuyện tôi còn kết hợp với các phương tiện nghenhìn hay HS tham gia kể chuyện, mô tả, tường thuật lại diễn biến các trận đánh, cáccuộc khởi nghĩa, các nhân vật lịch sử để HS ghi nhớ lại các kiến thức một cách chủđộng, sáng tạo
Trong những bài lịch sử nói về các nhân vật, có những lời bất hủ, lời đối thoạibiểu hiện phẩm chất cao quý, tôi tổ chức cho HS đóng vai, khắc sâu những hiểu biết củamình về nhân vật sự kiện đó
Ví dụ: Bài 6:“Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” HS kể lại cuộc nói chuyện đi
vào lịch sử giữa Tư Lê và anh Ba
Sau đây tôi xin kính mời các thầy cô cùng theo dõi video HS của tôi kể lại cuộc nóichuyện đi vào lịch sử giữa Tư Lê và anh Ba (- Xây dựng video)
Như vậy, HS được tham gia kể chuyện không những giúp các em ghi nhớ, khắcsâu kiến thức mà như các thầy cô đã thấy các con rất hào hứng tham gia vào hoạt động(bạn nào, nhóm nào cũng thích thú mong được lên đóng vai) góp phần phát huy đượctính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh
Ngoài phương pháp kể chuyện tôi còn sử dụng phương pháp trực quan
b/ Phương pháp trực quan
Trang 12- Phương pháp dạy học trực quan là PPDH sử dụng những phương tiện trực quan,phương tiện kĩ thuật dạy học trước, trong và sau khi nắm tài liệu mới, khi ôn tập, khicủng cố, hệ thống hóa và kiểm tra tri thức, kĩ năng, kĩ xảo.
Khi sử dụng phương pháp này tôi khai thác hình ảnh - kênh hình baogồm hệ thống tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, video, vật thật….Đây là những phương tiệndạy học rất đặc trưng của môn Lịch sử Khi khai thác kênh hình góp phần tạo biểutượng Lịch sử giúp các em tái hiện lại những sự kiện, nhân vật lịch sử trong quá khứ từđó các em hiểu kỹ hơn, nhớ lâu hơn
Ví dụ 1: Khi tổ chức hoạt động tìm hiểu diễn biến: Chiến dịch Điện Biên Phủ:+ Trước tiên tôi sưu tầm bản đồ hành chính Việt Nam, để học sinh nắm được 6tỉnh thuộc căn cứ địa Việt Bắc trên bản đồ
+ Sau đó HS tiếp tục làm việc với lược đồ chiến dịch Điện Biên Phủ – sách giáokhoa Lịch sử trang 39)
Ở đây tôi UNCNTT để cho quan sát của HS trở nên sinh động, tôi sẽ trình bày kĩhơn ở phần sau
Ngoài sử dụng bản đồ lược đồ tôi còn dùng hệ thống tranh ảnh sưu tầm được ngoài sách giáo khoa.
Ví dụ khi dạy Bài 6 “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước”, các ảnh trong SGKcòn ít, tôi sưu tầm thêm một số ảnh về quê hương thời niên thiếu của NTT, h/a ngôi nhàcủa Bác ở làng sen…
* Để các phương pháp dạy học đạt hiệu quả cao, tôi còn linh hoạt vận dụng các kĩ thuật tích cực: lớp học đảo ngược, sơ đồ tư duy.
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Xô viết Nghệ-Tĩnh” ( Lịch sử lớp 5 trang 17 ) sau khi học
sinh tìm hiểu xong nội dung bài học, ở hoạt động vận dụng tôi tổ chức cho HS vẽ sơ đồ
tư duy biểu diễn ý nghĩa của chiến thắng theo nhóm, rồi chia sẻ trước lớp Khi tham giahoạt động tôi nhận thấy các em rất hào hứng, tích cực hợp tác với các bạn trong nhóm,thể hiện ý tưởng của mình 1 cách sáng tạo, sắp xếp thông tin một cách khoa học Mô
Trang 13hình hóa kiến thức lịch sử bằng sơ đồ tư còn giúp các em dễ ghi nhớ, khắc sâu kiến thức.
Biện pháp 4: Tạo hứng thú thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Lịch sử lớp 5.
Việc sử dụng CNTT cung cấp cho HS những tư liệu trực quan, sinh động giúp HSbiết và hiểu bản chất của vấn đề lịch sử
Qua thực tế giảng dạy thì tôi thấy việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hỗ trợdạy học lịch sử là phương pháp đem lại hiệu quả cao
Trong các tiết học Lịch sử, để gây được hứng thú học tập tạo hiệu quả cao, tránh
sự nhàm chán, thay đổi được hình thức tổ chức dạy học, củng cố kiến thức cho HS, tôiđã thiết kế những trò chơi phù hợp với từng mảng kiến thức
UDCNTT trong việc tổ chức các trò chơi học tập
Tôi thường tổ chức trò chơi ở hoạt động khởi động, hoạt động vận dụng thực hành, củngcố kiến thức và trong các tiết ôn tập
Một số trò chơi tôi thiết kế bằng phần mềm powerpoint thường sử dụng như: trò chơi ôchữ kì diệu, ô số bí ẩn, mảnh ghép lịch sử,… (chụp hình ảnh)
Ví dụ: Khi dạy bài “Bài 18: Ôn tập: Chín năm kháng chiến bảo vệ độc lập dân
Ngoài thiết kế trò chơi bài tập tương tác, tôi còn
UDCNTT trong việc mô phỏng diễn biến của trận đánh
Từ lược đồ diễn biến các trận đánh là lược đồ tĩnh trong SGK tôi đã sử dụng phầnmềm powerpoint để tạo hiệu ứng cho các hướng tấn công để tường thuật lại diễn biếncủa chiến dịch HS lớp tôi dễ dàng dựa vào lược đồ mô phỏng lại trận đánh để tườngthuật lại diễn biến của trận đánh