Bài giảng Mô hình, mô hình hóa và mô hình hóa các quá trình môi trường - Bùi Tá Long

Mục đích và nội dung của môn họcMục đích: hóa trong nghiên cứu và quản lý môi trường; o Phát triển phương pháp phân tích hệ thống ứng dụng trong mô hình hóa môi trường; Nội dung: hóa mô

MÔ HÌNH, MÔ HÌNH HÓA VÀ MÔ HÌNH HÓA CÁC QUÁ TRÌNH MÔI TRƯỜNG

Mục đích và nội dung của môn học

Mục đích:

hóa trong nghiên cứu và quản lý môi trường;

o Phát triển phương pháp phân tích hệ thống ứng dụng trong

mô hình hóa môi trường;

Nội dung:

hóa môi trường;

o Mô hình hóa các thành phần của môi trường

trình vi phân thường, đạo hàm riêng, điều kiện ban đầu, điều kiện biên, phương pháp giải số;

Mô hình toán lan truyền chất ô nhiễm trong các môi trường

NỘI DUNG BÀI 1

o Mô hình như một công cụ kết nối thế giới

tự nhiên và xã hội loài người.

o Mô hình hóa môi trường như một bộ phận

không tách rời của mô hình hóa nói

chung

o Các dạng mô hình môi trường

o Một số nguyên tắc cơ bản trong xây dựng

mô hình

Mô hình như một công cụ kết nối thế giới tự nhiên và xã hội loài người.

o Ngày nay hầu hết các ngành khoa học đều sử

dụng “mô hình”, (“model”)

o Mô hình không chỉ xuất hiện trong khoa học tự

nhiên mà còn xuất hiện trong khoa học xã hội

o Với nhiều nhà nghiên cứu mô hình được hiểu là

các mô hình số phức tạp chạy trên máy tính, trong một số ngành khoa học khác mô hình

được hiểu như một dạng mẫu tương tự

o Tuy nhiên có rất nhiều thuật ngữ “mô hình”

được sử dụng rất khác nhau

Điểm được thống nhất cao về “model”

o Ứng dụng của mô hình rất

rộng, chúng giúp cho quá trình

thông qua quyết định trong

cuộc sống hàng ngày;

o Mô hình là một khái niệm cơ

bản của khoa học và đóng vai

trò đặc biệt quan trọng trong

khoa học môi trường nơi các

phép thí nghiệm rất khó tiến

hành

Mô hình như một công cụ chính kết nối tự nhiên và xã hội, Nico Stehr

o “Thật dễ dàng vẽ một biểu đồ

hơn là mô tả chính xác những

điều thực tế đang diễn ra”

o “Trong nghiên cứu khoa học,

thu thập thông tin về đối

tượng nghiên cứu là chưa đủ,

cần thiết phải tổng quát hóa

dữ liệu được thu thập thành

các công thức”

Thuật ngữ “model” cũng được định nghĩa

theo nhiều cách khác nhau

o Mô hình là một đối tượng nhỏ, thường được xây dựng theo tỷ lệ, nó mô

tả một vài đối tượng thực tế trong tự nhiên

o Mô hình là một mẫu thể hiện một sự vật còn chưa được xây dựng trên

thực tế, được xem như là kế hoạch (trên thực tế sẽ lớn hơn mẫu) và sẽ được xây dựng

o Thuật ngữ “model” có thể là một mẫu được sử dụng để trắc nghiệm về

ngữ pháp “ hai mẫu câu có cấu trúc văn phạm tương phản nhau”

(Noam Chomsky)

o Thuật ngữ “model”có thể được dùng như một kiểu mẫu thiết kế của một

đối tượng cụ thể Ví dụ có thể nói chiếc xe của anh ta là mẫu xe của

năm ngoái

o Thuật ngữ “model” có thể được dùng cho đối tượng là người tiêu biểu

cho một hay nhiều tiêu chí khác nhau

o Thuật ngữ “model” có thể là người hay vật thể phục vụ cho họa sĩ hay

người chụp hình nghệ thuật

o Thuật ngữ “model” có thể dùng chỉ người có nghề nghiệp là trình diễn

thời trang

(The American Heritage Dictionary of the English Language, New York:

Houghton Mifflin 1969)

Stehr đã thêm vào mệnh đề sau:

o Mô hình là công cụ tốt

o Mô hình toán học còn tốt hơn

Mẫu số chung nhất cho các mô hình:

chính là chức năng quan trọng nhất của

chúng – là sự giảm thiểu độ phức tạp của phạm vi yêu cầu

o Pierre Duhem, nhà vật lý người Pháp:

“mô hình trong khoa học chỉ là một công

cụ để giải thích về lý thuyết và có thể được loại bỏ một khi một lý thuyết khác được phát triển”.

o Campell, nhà vật lý người Anh:

“mô hình là một phần thiết yếu (của lý

thuyết), không có nó lý thuyết sẽ

hoàn toàn không có giá trị”

Stehr: 2 thuộc tính cần quan tâm

o Chất lượng mô hình

o Kết quả định lượng được tạo ra từ mô

hình