Khi đời sống báo chí càng trở nên sống động, cạnh tranh trong hoạt động báo chí ngày càng nâng cao thì đòi hỏi đến nhà báo những yêu cầu khắt khe hơn.Đó là làm thế nào để thông tin họ mang đến công chúng phải nóng hổi, hấp dẫn, nhanh chóng nhất. Yêu cầu này đặt nhà báo đứng bên ranh giới giữa đạo đức nghề nghiệp và thông tin hấp dẫn. Nhiều nhà báo đã tìm mọi cách để có được thông tin mà họ cầnbất chấp việc vi phạm đạo đức nghề nghiệp, bán cả rẻ cả lương tâm và trách nhiệm. Khi những sự việc đau lòng về việc vi phạm nghiêm trọng đạo đức nghề nghiệp nhà báo liên tiếp xảy ra đặt ra một dấu chấm hỏi lớn cho nhà báo về việc thực hiện đạo đức nghề nghiệp“trung thực, khách quan, công tâm” của mình. Điều này đã đòi hỏi cần phải tìm hiểu việc thực hiện đạo đức nghề nghiệp của nhà báo ở Việt Nam hiện nay.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Hiện nay, chúng ta đang sống trong thời kì hiện đại hóa, công nghiệp hóa đất nước
và đi kèm với đó là sự bùng nổ thông tin một cách nhanh chóng trên phạm vi toàn cầu.Chính lẽ đó đã đặt trách nhiệm của những người làm báo, những người cung cấp thôngtin đến nhân dân lên hàng đầu
Nhà báo nói riêng và báo chí nói chung chính là những người đại diện cho tiếngnói của nhân dân, là cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhà nước vì thế mà đạo đức nghềnghiệp của họ có vai trò rất quan trọng trong hoạt động báo chí
Nhưng thực trạng hiện nay, khi đời sống báo chí càng trở nên sống động, cạnhtranh trong hoạt động báo chí ngày càng nâng cao thì đòi hỏi đến nhà báo những yêu cầukhắt khe hơn.Đó là làm thế nào để thông tin họ mang đến công chúng phải nóng hổi, hấpdẫn, nhanh chóng nhất Yêu cầu này đặt nhà báo đứng bên ranh giới giữa đạo đức nghềnghiệp và thông tin hấp dẫn Nhiều nhà báo đã tìm mọi cách để có được thông tin mà họcầnbất chấp việc vi phạm đạo đức nghề nghiệp, bán cả rẻ cả lương tâm và trách nhiệm
Khi những sự việc đau lòng về việc vi phạm nghiêm trọng đạo đức nghề nghiệpnhà báo liên tiếp xảy ra đặt ra một dấu chấm hỏi lớn cho nhà báo về việc thực hiện đạođức nghề nghiệp“trung thực, khách quan, công tâm” của mình
Điều này đã đòi hỏi cần phải tìm hiểu việc thực hiện đạo đức nghề nghiệp của nhàbáo ở Việt Nam hiện nay
Để từ đó có thể góp phần nâng cao phẩm chất, năng lực của nhà báo, hạn chếnhững vấn đề tiêu cực đang tồn đọng trong xã hội và giúp tất cả chúng ta có cái nhìn sâuhơn nữa đối với nhà báo cùng với việc thực hiện đạo đức báo chí hiện nay
Trang 2I Cơ sở lý luận
1.1 Đạo đức
Đạo đức là phẩm chất quan trọng của nhân cách, là nền tảng để xây dựng thế giớitâm hồn của mỗi con người.Vì thế, ở thời đại nào và ở bất cứ quốc gia nào cũng vậy, việcgiáo dục đạo đức luôn là vấn đề hàng đầu để giáo dục con người
Ở phương Đông, khái niệm đạo đức đầu tiên xuất hiện trong kinh văn đời nhà Chu
và từ đó trở đi nó được người Trung Quốc cổ đại sử dụng nhiều Đức dùng để nói đếnnhân đức, đức tính và nhìn chung đức là biểu hiện của đạo, là đạo nghĩa, là nguyên tắcluân lý Như vậy, có thể nói đạo đức của người Trung Quốc cổ đại chính là những yêucầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà mỗi người phải tuân theo
Trong “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”, C Mác và Ph Ăngghen chỉ rõ: Sự sản
xuất ra đời sống tinh thần luôn biến đổi theo quá trình sản xuất vật chất; những tư tưởngthống trị của một thời đại bao giờ cũng chỉ là những tư tưởng của giai cấp thống trị.Trong các xã hội có đối kháng giai cấp, tư tưởng đạo đức thống trị chính là tư tưởng đạođức của giai cấp thống trị.Tuy nhiên, cùng với sự vận động, phát triển của xã hội, địa vịchủ đạo của các giai cấp cũng luôn biến đổi Theo đó, đạo đức xã hội không phải là cáibất biến, mà thường biến đổi theo tồn tại xã hội
Còn theo quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh, Đạo đức là gốc, là nguồn, là nềntảng, bởi lẽ, có tâm, có đức mới giữ vững được chủ nghĩa Mác - Lênin, đưa chủ nghĩaMác - Lênin vào cuộc sống Trong mối quan hệ giữa đạo đức và trí tuệ, đức và tài, Hồ
Chí Minh đã nêu một quan điểm lớn:“Phải có đức để đi đến cái trí Vì khi đã có cái trí, thì cái đức chính là cái đảm bảo cho người cách mạng giữ vững chủ nghĩa mà mình đã giác ngộ, đã chấp nhận, đã đi theo”.
Ngày nay, đạo đức được định nghĩa “là hệ thống quy tắc, tiêu chuẩn, chuẩn mực
xã hội mà nhờ đó con người tự nguyện điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, xã hội”.
1.2 Đạo đức nghề nghiệp
Trang 3Đạo đức nghề nghiệp là “những quan điểm, quy tắc và chuẩn mực hành vi đạo đức xã hội đòi hỏi phải tuân theo trong hoạt động nghề nghiệp, có tính đặc trưng của nghề nghiệp” Trong xã hội có bao nhiêu nghề thì có bấy nhiêu đạo đức nghề nghiệp.Đạo
đức nghề nghiệp là đạo đức xã hội được thể hiện một cách đặc thù, cụ thể trong các hoạtđộng nghề nghiệp.Với tính cách là một dạng của đạo đức xã hội, nó có quan hệ chặt chẽvới đạo đức cá nhân và thể hiện thông qua đạo đức cá nhân.Đồng thời, do liên quan vớihoạt động nghề và gắn liền với một kiểu quan hệ sản xuất trong một giai đoạn lịch sửnhất định nên đạo đức nghề nghiệp cũng mang tính giai cấp, tính dân tộc
1.3 Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo
Nhà nghiên cứu báo chí người Nga I A Kumyganova viết:“Thực tế lịch sử đã chứng minh rằng, ngay từ thời điển xuất hiện nghề báo thì đạo đức nghề nghiệp đã là một thành tố không thể tách rời của nó Tức là trong quá trình hình thành các chức năng đặc thù của báo chí trong hệ thống các thiết chế xã hội, trong quá trình phân tách báo chí thành một nghề độc lập, đã xuất hiện sự nhận thức của con người làm trong ngành này”.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững, khi nói đến đạo đức nghề nghiệp của nhà báo
là“ nói đến các mối quan hệ ứng xử của nhà báo trong quá trình tác nghiệp”.
Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ
và hành vi ứng xử của nhà báo trong mối quan hệ nghề nghiệp.Đạo đức nghề báo là mộtphần của đạo đức xã hội Nó vừa thể hiện những giá trị chung được toàn thể loài người,không phân biệt môi trường sống, chính kiến, niềm tin, truyền thống,…cùng chia sẻ, vừaphản ánh những đặc thù tiêu biểu cho đời sống văn hóa, tâm linh, lí tưởng và niềm tin củaquốc gia, dân tộc nơi nền báo chí ấy ra đời
Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo hình thành nền quy tắc tác nghiệp trong nghềbáo, và ngược lại quy tắc nghề nghiệp cũng sẽ góp phần xây dựng đạo đức nghềbáo.Những điều đó song hành và thấm sâu trong mỗi suy nghĩ lẫn hành động trong quytrình tác nghiệp lấy tin và xử lí nguồn tin trong nghề báo.Tính tuân thủ pháp luật và cái
Trang 4tâm là hai yếu tố tạo nên công dân tốt trong một nhà báo giỏi Để hướng tới mục đíchchung là phục vụ độc giả, mang lại cho bạn đọc những tin tức trung thực nhất, các tổchức, quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đã xây dựng những quy tắc đạo đức nghềnghiệp Các bản quy tắc đạo đức nghề báo không phải áp dụng được trong mọi tìnhhuống mà nó có ý nghĩa như sự hướng dẫn hoặc khuyến khích nhà báo tìm tòi để có hànhđộng đúng đắn, công bằng, trung thực và nhân đạo.
1.4 Một số mối quan hệ cơ bản của nhà báo
1.4.1 Quan hệ với người nhận tin
Mối quan hệ giữa nhà báo với người nhận tin (công chúng) giữ vai trò quan trọngtrong đạo đức nhà báo Công chúng tiếp nhận thông tin từ nhà báo bằng nhiều cách tiếpcận khác nhau từ trên tất cả các phương tiện thông tin đại chúng có thể cung cấp tin tức.Chính vì thế, giữa công chúng và nhà báo có một quan hệ chủ đạo trong hoạt động báochí Công chúng – chính là người đọc, người nghe, người trực tiếp tiếp cận với các nguồntin tức khác nhau nhưng thực tiễn hiện nay, không phải sản phẩm báo chí nào cũng antoàn đối với công chúng Và không phải nhà báo nào cũng đặt đạo đức lên trên hết khihành nghề
Tất nhiên trong báo chí có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí Nhưng nhà báohoạt động báo chí phải đặt quyền tự do trong khuôn khổ nhất định, không được vượt quá
quyền tự do đó Điều 13, Luật Báo chí 2016 quy định:“Báo chí, nhà báo hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và được Nhà nước bảo hộ Không ai được lạm dụng quyền tự
do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân”.
Vậy nên, quan trọng hơn hết, nghĩa vụ của nhà báo là phải cung cấp thông tin mộtcách chính xác đến tất cả nhóm công chúng trong xã hội Dù trong bất kỳ xã hội nào thì
tự do báo chí chỉ mang tính tương đối, bởi tự do báo chí phải được thực hiện trong khuônkhổ của pháp luật, bị pháp luật điều hành, quản lý và phù hợp điều kiện lịch sử cụ thể củatừng nước Chúng ta đang phấn đấu xây dựng một nền báo chí tự do, trong đó nhà báo
Trang 5được tự do hành nghề, tự do cống hiến sức sáng tạo của mình để phục vụ công chúngtheo đúng lương tâm và trách nhiệm của người làm báo chân chính vì mục đích cao cảcủa đất nước, của dân tộc Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc tùy tiện, muốnviết gì, viết như thế nào thì viết.Ngoài sự chi phối của pháp luật, còn có sự chi phối củalương tâm, trách nhiệm và đạo đức hành nghề của người làm báo.Không thể có “tự dobáo chí tuyệt đối” Để đảm bảo thực hiện tốt điều đó, tự do báo chí phải đựơc thực hiệnđúng với bản chất của tự do đó là tự do cho ai, tự do vì mục đích gì, và tự do trong khuônkhổ nào Nếu nhà báo cố tình lợi dụng dân chủ, tự do ngôn luận, tự do báo chí để cungcấp những thông tin sai lệch, vi phạm đạo đức, gây tổn hại đến xã hội, đi ngược với nhànước và pháp luật thì sẽ bị xử phạt nghiêm minh và chịu trách nhiệm thỏa đáng với hànhđộng của mình.
1.4.2 Quan hệ với nguồn tin
Đây được coi là mối quan hệ cơ bản của báo chí Bởi nếu không có nguồn tin, nhàbáo sẽ không có gì để viết, để cung cấp thông tin cho xã hội Nhờ có nguồn tin mà hằngngày nhà báo đều có thể cung cấp thông tin về tất nhà những sự việc xảy ra trên thế giới
Có ba kiểu nguồn tin: Thứ nhất là tài liệu, thứ hai là môi trường, thứ ba là con người.
Kiểu nguồn tin thứ ba, con người Đây chính là khâu then chốt của nhà báo trong môitrường thông tin Theo truyền thống khoa học của Mỹ, khâu này được gọi là “nguồn tinsống”
Tại điều 38, Luật báo chí 2016 quy định:“Trong phạm vi quyền hạn, nhiệm vụ của mình, các cơ quan, tổ chức, người có trách nhiệm có quyền và nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin đã cung cấp( )”.
Thế nhưng, điều đó không có nghĩa là bắt buộc nguồn tin phải cung cấp Nhà báocũng không thể thực hiện các hành vi khác nhau như đe dọa, ép buộc, để nguồn tin cungcấp thông tin
Trang 6Nhà báo phải quan sát, phải xem xét, cân nhắc, tôn trọng quyền của người cungcấp thông tin Trước những thông tin mà nguồn tin có được nhưng lại có áp lực mạnh mẽ,phải đảm bảo an toàn cho người cung cấp thông tin để họ có thể giúp nhà báo thực hiệnđược nhiệm vụ của mình Nhà báo cần phải giữ bí mật và bảo vệ bí mật của nguồn tin
Tại điều 6 của Quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam
cũng quy định rằng: “Bảo vệ bí mật quốc gia, nguồn tin và giữ bí mật cho người cung cấp thông tin” Đây chính là điều thể hiện trách nhiệm của nhà báo và thực hiện trách
nhiệm đó đối với nguồn tin của mình
1.4.3 Quan hệ với các nhân vật được phản ánh trong tác phẩm
Có thể nói, mối quan hệ giữa nhà báo và nhân vật phải luôn được điều tiết bằngcác quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp Bởi hiện nay, nhân vật xuất hiện và được phản ánhtrên tác phẩm báo chí đều có sự e ngại nhất định Báo chí là cơ quan ngôn luận của Đảng
và nhà nước, thông tin xuất hiện trên mặt báo luôn ẩn chứa những rủi ro không ngờ tớinhất Hằng ngày, cũng có rất nhiều nhóm đối tượng xã hội tiếp cận với nó, chính vì thế
mà nhân vật e ngại không biết sự xuất hiện và phản ánh của mình có ảnh hưởng đến cuộcsống của chính mình hay không Do đó, nhà báo cần nghiêm túc xem xét mối quan hệgiữa họ và nhân vật để không mang lại những phiền phức và hậu quả khó lường xảy ra
với cuộc sống của nhân vật Trước khi đặt bút viết, nhà báo cần phải:“Trung thành với hiện thực, không xuyên tạc cuộc đời nhân vật Cần nhớ rằng, đây là một con người có thực, vì thế bất kỳ ý định tô hồng hay bôi đen anh ta sẽ bị phát hiện và nó không chỉ làm phức tạp mối quan hệ của nhân vật với những người xung quanh, mà còn làm mất uy tín của tác giả bài viết và phương tiện thông tin đại chung là nơi anh ta làm việc trong mắt những người này”.
Trên thực tế, có không ít nhà báo bởi vì công tư không phân minh mà đã vi phạmđạo đức nghề nghiệp là “trung thực, khách quan và công tâm” trong hoạt động báo chí
Trang 71.4.4 Quan hệ với các tác giả là cộng tác viên
Cộng tác viên là thành phần không thể thiếu đối với mỗi tòa soạn báo Đây lànhững cây bút tiềm năng và nhiệt huyết Mạng lưới cộng tác viên càng dày thì càng thểhiện được độ phủ sóng và lan tỏa mạnh mẽ của tờ báo đó Chính vì thế mà mối quan hệgiữa nhà báo và cộng tác viên là mối quan hệ mật thiết
Trách nhiệm và đạo đức của mỗi nhà báo đó là phải hưởng ứng tích cực, tiếp nhậncác tất cả các bài viết được gửi tới từ cộng tác viên Không được có thải độ không hợptác, cố tình tảng lờ, im lặng trước các bài viết đó Bên cạnh đó, nhà báo cần hưởng ứng,ủng hộ, khích lệ tinh thần của cộng tác viên và tôn trọng các bài viết của họ Nhà báo cóquyền chỉnh sửa các bài viết của cộng tác viên để nội dung bài báo thêm phần sâu sắchơn nhưng phải tôn trọng quyền tác giả, phải bàn bạc và hợp tác để có được hiệu quả bàiviết tốt nhất
Trong cuốn “Những vấn đề cơ bản của đạo đức nhà báo”, G.V Ladutinađã chỉ ra rằng: “Xây dựng mối quan hệ với tác giả trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, dựa vào sự tự nguyện trong hợp tác, kiên trì đạt được sự hiểu biết lẫn nhau cũng như ý thức trách nhiệm, tránh sự “mạo danh tác giả”
1.4.5 Quan hệ với các đồng nghiệp trong tòa soạn
Để có được thành công của một tờ báo, nhất định phải có sự liên kết giữa tất cảcác nhà báo trong tòa soạn, chỉ một cá nhân nhà báo là không đủ Do đó, mối quan hệgiữa các đồng nghiệp với nhau phải dựa trên cơ sở vì mục đich chung, cùng nhau phục vụcông chúng và cùng phát triển tòa soạn
Tuy nhiên, mỗi nhà báo là một cây bút khác nhau và là một cái tôi riêng trong xãhội, muốn làm được điều đó, các nhà báo phải gắn kết, tương trợ lẫn nhau trong hoạtđộng nghề, không vì vụ lợi riêng mà đánh mất đi đạo đức trách nhiệm của mình
Có thể xem xét, trong phạm vi các quan hệ đạo đức nghề nghiệp “nhà báo – đồng
nghiệp” có hai kiểu tiêu chuẩn cùng hoạt động:“các tiêu chuẩn của đạo đức nghề nghiệp
và các tiêu chuẩn của đạo đức trong công việc”.
Trang 8Mức độ tuân thủ chúng thể hiện cả tinh thần của cả cộng đồng nhà báo.
1.4.6 Quan hệ với chính quyền
Mối quan hệ giữa chính quyền – báo chí là bộ phận rất quan trọng trong các quan
hệ xã hội và nó được điều tiết không chỉ bằng luật pháp mà bằng cả đạo đức, và đây làmối quan hệ hai chiều có sự ảnh hưởng lẫn nhau
“Nhà báo phải thể hiện sự tôn trọng chính quyền như một thiết chế xã hội quan trọng có chức năng điều hành đời sống xã hội”.
“Ủng hộ các cơ cấu chính quyền về mặt thông tin để họ hoàn thành các chức năng của mình, thực hiện sự liên lạc trực tiếp và hai chiều giữa các cơ quan chính quyền
và dân chúng”.
1.5 Hành nghề “trung thực, khách quan, công tâm”
Có thể khẳng định rằng, nhà báo thực hiện đạo đức “trung thực, khách quan, công tâm” là một trong những tiêu chuẩn hàng đầu của đạo đức nhà báo Nhưng nhà báo hình
thành đạo đức nghề nghiệp không phải chỉ trong thời gian ngắn mà cần cả quá trình lâudài, phức tạp Đây là vấn đề quan trọng và nghiêm túc mà nhà báo cần phải thực hiện đểtiến đến con đường báo chí chuyên nghiệp Đến một thời điểm phù hợp, nhà báo sẽ cảmnhận được “tiếng nói lương tri”, điều khiển được hành vi của mình trong cả quá trìnhhành nghề
Walter Lippmann (23/9/1889 – 14/12/1974) - phóng viên, tác giả nổi tiếng người
Mỹ đã khẳng định:“Trong báo chí, tôn trọng sự thật là luật tối thượng”
Tại lớp bồi dưỡng ngắn hạn phóng sự điều tra do Hội nhà báo Việt Nam vàChương trình phát triển Liên Hợp Quốc tại thành phố Hạ Long, ông Rô-rê-rích Mác-đô-nen – Giám đốc truyền thông Ca-na-da có chia sẻ với các nhà báo Việt Nam
rằng:“Phóng viên làm phóng sự điều tra nhằm đưa ra ánh sáng công luận những vấn đề tiêu cực, khuất tất trong xã hội, nhưng việc điều tra đó phải mang lại lợi ích cho số đông công chúng và lợi ích cho quốc gia, dân tộc chứ không phải vì lợi ích của một nhóm
Trang 9thiểu số nào đó Nói rộng ra, báo chí có quyền tự do thông tin nhưng thông tin đó không làm ảnh hưởng đến sự phát triển ổn định, lành mạnh của xã hội.”
Tại điều 3 trong “Quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam” yêu cầu nhà báo phải:“Hành nghề trung thực, khách quan, công tâm”.
Nói đến đạo đức của nhà báo nói riêng và những người hoạt động trong lĩnh vực
báo chí nói chung trước hết phải nói đến sự trung thực.
Trung thực có nghĩa là thành thực với tất cả mọi người và cả với cả chính mình,luôn tuân thủ chuẩn mực đạo đức chân thật trong từng lời nói và hành động Đó là mộttrong những phẩm chất quan trọng nhất tạo nên giá trị của một con người chân chính
Đối với nhà báo, sự trung thực luôn phải được xem là tôn chỉ Phải trung thực vớibản thân, với bạn bè và đồng nghiệp, với nghề báo, với cuộc sống xã hội của đất nước vàdân tộc, mà biểu hiện cụ thể đó là nhà báo cần có sự trung thực, tính chân thật tuyệt đốitrong khai thác nguồn tin.Với sự trung thực, không cho phép người làm báo xây dựnghình tượng, hư cấu, bịa đặt, tưởng tượng, suy diễn dù chỉ là chi tiết, tình tiết nhỏ nhất
Chủ tịch Hồ Chí Minh – người thầy của báo chí cách mạng Việt Nam đã từng căn
dặn người làm báo:“Quần chúng mong muốn những tác phẩm có nội dung chân thật và phong phú, cho nên người làm báo phải luôn viết rõ sự thật: việc đó ai làm, ở đâu? Ngày, tháng, năm nào Nếu chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ thì chớ nói, chớ viết”.
Ngày nay, chúng ta sống trong thời đại bùng nổ thông tin nhanh chóng, khi mạngInternet và thông tin đa phương tiện phát triển mạnh mẽ, hoạt động báo chí bị ảnh hưởngrất nhiều do có một số những sự lệch lạc trong hoạt động nghề nghiệp
Tại hội thảo về“Đạo đức nhà báo trong bối cảnh truyền thông hiện nay” PGS, TS Đinh Thị Thúy Hằng khẳng định:“Việc giữ gìn phẩm giá, lòng tự trọng, lương tâm nghề nghiệp là một thử thách mà những người làm báo cần kiên tâm như một nguyên tắc tối thượng Một nền báo chí nhân văn là nền báo chí dựa vững chắc trên nền tảng pháp luật
và đạo đức.Thời cuộc càng biến động, xã hội hiện đại càng chịu nhiều áp lực, với sự
Trang 10phát triển mạnh mẽ của thông tin kỹ thuật số thì tính nhân văn của báo chí càng phải được đề cao Mỗi người làm báo cần quan tâm, nâng cao đạo đức nghề nghiệp, hướng ngòi bút tới những giá trị nhân văn, hữu ích cho xã hội, cho con người và vì con người”.
Về vấn đề này, Phó Tổng Biên tập Báo Đà Nẵng Hứa Văn Hải cũng cho rằng, sựtrung thực của nhà báo trong khai thác nguồn tin là vấn đề không mới Nhưng với sự pháttriển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, dẫn tới sự ra đời của nhiều phương tiện truyềnthông mới, hội tụ trên mạng internet, mạng xã hội tạo nên một môi trường thông tin hiệnđại, không còn biên giới quốc gia, trong đó hầu như mọi người đều được tiếp cận thôngtin hay trở thành người cung cấp thông tin.Nhiều nhà báo không chịu đi thực tế mà dựavào những thông tin trên internet hay được đồng nghiệp chia sẻ để viết bài, đưa tin, tùy
tiện bịa đặt hoặc hư cấu chi tiết trong tác phẩm Ông nhấn mạnh:“Trách nhiệm của người làm báo là phải đi đến cùng của sự thật, phải thông tin một cách khách quan, trung thực, không thiên vị và không bị chi phối bởi các lợi ích nhóm cũng như lợi ích bên ngoài mà phải đặt lợi ích quốc gia và lợi ích của dân tộc lên trên hết Có như vậy, báo chí mới thực hiện được chức năng định hướng, giúp bạn đọc có suy nghĩ, hành động đúng để bảo
vệ cái tốt, cái đẹp, loại trừ được cái ác, cái xấu trong xã hội”.
Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo quan trọng nhưng càng quan trọng hơn nữatrong kỷ nguyên truyền thông số, xu thế toàn cầu hóa truyền thôngvừa là cơ hội, vừa làthách thức lớn đối với hoạt động báo chí của mỗi nhà báo ở Việt Nam nói riêng và trênthế giới nói chung hiện nay
Bên cạnh sự trung thực, nhà báo cần phải xem xét tất cả sự việc bằng cái nhìn
khách quan Đây chính là một yêu cầu cần thiết của những người đã, đang và sẽ hoạt
động trong lĩnh vực báo chí Khách quan trong hoạt động báo chí có thể hiểu là việcthông tin, phản ánh các sự kiện và vấn đề thực tế với đầy đủ chi tiết vốn có của nó, khôngthêm bớt, không thiên lệch, thiên vị; thông tin sự kiện đúng như nó vốn có trong thựctiễn Tuy nhiên, khách quan theo nghĩa như vậy, có thể nói là khó có một cơ quan báo chínào, khó có một nhà báo nào có thể thực hiện được Do vậy, tính khách quan chỉ mangtính chất tương đối do nhiều lí do khác nhau
Trang 11Ông Nguyễn Khắc Thuyết, ủy viên Ban biên tập Báo Nhân Dân chia sẻ:“Thông tin chính xác là phản ánh đúng bản chất sự kiện diễn ra được thông tin trung thực, khách quan, không suy diễn, không tô hồng, bôi đen, qua đó giúp bạn đọc nhận biết được các
sự kiện diễn ra một cách khách quan, chân thực”.
Nhà báo Hữu Thọ, nguyên Trưởng Ban Tư tưởng - Văn hoá Trung ương, nguyên
Tổng biên tập báo Nhân Dân cũng đã nhận định: “Khách quan, chân thật của thông tin bao giờ cũng là vấn đề hết sức cơ bản”.
Khách quan, chân thật của thông tin được coi là uy tín, sự tồn tại của tờ báo vàmỗi nhà báo trong lòng độc giả Điều đó đòi hỏi mỗi tờ báo, nhà báo phải có trách nhiệmphát huy, giữ gìn và tôn trọng tính khách quan, chân thật trên báo chí.Coi đó là tiêu chíquan trọng để tạo niềm tin đối với công chúng báo chí hiện nay
Sinh thời, chủ tịch Hồ Chính Minh đã từng dặn dò:“Mình là người làm việc công, phải có công tâm, công đức Chớ đem của công dùng vào việc tư Chớ đem người tư làm việc công Việc gì cũng phải công bình, chính trực, không nên vì tư ân, tư huệ, hoặc tư thù, tư oán”
Xưa kia, Nguyễn Du trong Truyện Kiều cũng đã từng nhắc nhở:
“Thiện căn ở tại lòng ta
Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”
Điều này đã khẳng định rằng, nhà báo ngoài sự trung thực và khách quan, còn cầnphải có sự công tâm.Công tâm nghĩa là lòng ngay thẳng, chỉ vì việc chung, lợi ích chung
để mà ứng xử, hành động, chứ không vì tư lợi hay thiên vị mà có thái độ, hành vi ứng xửchưa chuẩn mực Cùng với phẩm chất trung thực, tinh thần khách quan và ý thức không
vụ lợi, đức tính công tâm sẽ góp phần làm nên nhân cách chân chính của người làm báoCách mạng Việt Nam
Người làm báo là một trong người làm nghề đặc biệt trong xã hội, không chỉ khókhăn và gian nan mà còn chưa đựng những nguy hiểm đang rình rập Nhà báo không chỉ
là người đưa tin mà đồng thời còn là người truyển tải, bồi đắp, nuôi dưỡng niềm tin cho
Trang 12công chúng Vì mục tiêu đấu tranh cho sự thật và truyền tải sự thật đó đến với xã hội Thếnên muốn làm được điều đó, muốn tạo niềm tin cho công chúng, tạo niềm tin cho xã hội,đòi hỏi nhà báo phải công tâm, tức là có cái tâm vì lợi ích chung của đất nước, xã hội vàcông chúng; có lòng ngay thẳng, cương trực để không bao giờ “bẻ cong” ngòi bút Cóphẩm giá, công tâm sẽ giúp nhà báo nhận diện, phân biệt được đúng-sai, phải-trái, thật-giả, tốt-xấu, thiện-ác… vẫn luôn tồn tại.
Ngạn ngữ phương Tây có câu: "Một nửa cái bánh mì vẫn là bánh mì nhưng một nửa sự thật thì không phải là sự thật" Điều này thêm một lần nữa khẳng định lương tâm,
trách nhiệm của những người viết báo quan trọng vô cùng
"Mắt sáng, lòng trong, bút sắc",phải đặt sự trung thực, tính khách quan, và sự công
tâm lên trên hết để nhà báo không chỉ mang lại niềm tin đến với độc giả mà còn tạo niềmtin đó phát triển bền vững, lâu dài
Từ đó, cùng hướng đến phát triển xã hội nhân văn, tích cực và tốt đẹp hơn
II Thực trạng việc thực hiện đạo đức nghề nghiệp “trung thực, khách quan, công tâm” của nhà báo ở Việt Nam hiện nay.
Ngày 15/12/2016, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã ký Quyết định ban hành 10Điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam, có hiệu lực từ 01/01/2017
Trang 13(Hình ảnh tại buổi họp báo công bố 10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm
báo Việt Nam Nguồn : VOV )
Mười điều quy định đó là những tiêu chí cơ bản nhất, tương ứng với ý thức côngdân, nền tảng đạo đức nghề nghiệp người làm báo Đây cũng có thể coi là tấm gương đểmỗi nhà báo hiện nay có thể nhìn vào đó để soi chiếu lương tâm và trách nhiệm của mìnhtrong việc thực hiện đạo đức nghề nghiệp
Trong năm năm qua, kể từ khi thực hiện Luật báo chí 2016 và ban hành 10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam, Nhà báo nói riêng và hoạt động
báo chí nói chung đã có những nỗ lực nhất định trong việc nâng cao cả về số lượng vàchất lượng báo chí Đã có rất nhiều tấm gương nhà báo tận tâm với nghề, nhiệt huyết vớicông việc, với ngòi bút trở thành tấm gương sáng soi đường cho các thế báo chí ViệtNam hôm nay và mai sau Càng ngày, những bài báo sâu sắc phản ánh chân thực xã hộicàng được nâng cao hơn nữa Nhìn chung, hoạt động báo chí đã có nhiều biến động vàthay đổi đáng kể Hơn hết, trong thế giới toàn cầu hiện nay hoạt động báo chí có vai trò
vô cùng quan trọng, vì thế mà việc nâng cao chất lượng báo chí cũng quan trọng hơn cả
Trang 142.1 Những biểu hiện tích cực trong việc thực hiện đạo đức nghề nghiệp “trung thực, khách quan, công tâm” của nhà báo ở Việt Nam hiện nay.
2.1.1 Sự trung thực, tôn trọng thực tiễn bằng cái nhìn khách quan, công tâm của nhà báo trong xã hội
Xã hội chúng ta đang sống luôn tồn tại những mặt trái, mặt tối, bên cạnh nhữngđiều tích cực, tốt đẹp Hàng ngày, hàng giờ có vô vàn nguy hiểm rình rập trong xã hội,nguy cơ con người bị nhuộm đen là không thể tránh khỏi Từ việc dâm ô, tham nhũng,giết người, cướp của, lừa đảo hàng loạt những vụ việc khác đều ảnh hưởng nặng nề đếntất cả mọi người Nếu không có báo chí, những sự việc tiêu cực sẽ không biết khi nàomới được vạch trần Bởi không có sức ép từ dư luận xã hội, sẽ không thể dẫn đến nhữngthay đổi về sau
Kể từ khi ra đời đến nay, những người làm báo nói riêng và báo chí nói chung đãdùng vũ khí là “ngòi bút” của mình để phản ánh đúng sự thật vẫn đang diễn ra trong xãhội Nêu cao sự thật và tính trung thực trong hoạt động báo chí.Có thể nói, báo chí khôngnhững đem đến sự thật đang tồn tại trong xã hội mà cònđem đến thông tin nhanh, chínhxác, kịp thờinhất
Cuối năm 2019, đầu năm 2020, đại dịch covid 19 - một chủng của virut corona nổ
ra trên toàn thế giới
Trang 15(Nguồn: internet)
Trên khắp mặt báo vẫn hằng ngày đưa tin đều đặn từ trong đến ngoài nước Tất cảcác loại hình báo chí như báo mạng điện tử, báo truyền hình, báo phát thanh, đều làm tốtvai trò tuyên truyền thông tin của mình Để qua cách thông tin trung thực, khách quan,công tâm đó mà người dân có thể kịp thời nghe theo chỉ đạo, chủ trương của Đảng và nhànước, kịp thời thực hiện các biện pháp phòng chống bệnh tật như đeo khẩu trang, thườngxuyên rửa tay bằng xà phòng, thực hiện kê khai y tế, thực hiện cách li, giãn cách xã hội,
Nếu không có vai trò của báo chí, nhân dân từ khắp mọi miền đât nước không thểnào nhận biết được sự tồn tại của virut và có nhận thức trong việc phòng dịch và chốngdịch
Cho đến thời điểm hiện nay, corona vẫn chưa được đẩy lùi Các nước trên thế giớinhư Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc, vẫn đang trong tình trạng báo động vì đại dịch covid
19, người Việt ở những nước có nguy cơ cao vẫn chờ đợi những chuyến bay đến giải cứu.Tại Việt Nam, tình hình khả quan hơn vì chúng ta thực hiện chống dịch ngay từ thời điểmđầu tiên Trước diễn biến đó, chúng ta đang bước vào giai đoạn chống dịch đồng thời đẩymạnh phát triển kinh tế, xã hội Mọi người dân hàng ngày vẫn luôn theo dõi các tin tức từ
Trang 16các tờ báo, phương tiện thông tin đại chúng để nhận thức và có những hành động đúngđắn nhất
Không chỉ những tin tức về đại dịch covid 19 mà tất cả những sự kiện, tin tức xảy
ra hằng ngày trên xã hội cũng được báo chí đưa tin trung thực và khách quan nhất Từ cácvấn đề tối đang còn tồn đọng trong xã hội như lừa đảo, trộm cắp, tham nhũng, cũngđược báo chí phơi bày trước ánh sáng
Một trong những vụ án gây bức xúc dư luận chính là vụ án lừa đảo theo quy môlớn của “tập đoàn lừa đảo” Liên Kết Việt
Ngày 24/9, Viện KSND Tối cao đã chuyển hồ sơ vụ án Đại tá “rởm” Lê XuânGiang, Chủ tịch HĐQT của “tập đoàn lừa đảo” Liên Kết Việt cùng đồng phạm đã phạmtội lừa đảo chiếm đoạt tài sản xảy đến Tòa án nhân dân TP Hà Nội
(Hình ảnh ông Lê Xuân Giang trong trang phục Đại Tá quân đội khi tham dự các sự
kiện Nguồn: Báo Dân trí )
Đây là vụ án lừa đảo mang tính đa cấp nghiêm trọng Theo cáo buộc của cơ quan
tố tụng, tập đoàn lừa đảo Liên Kết Việt đã lợi dụng được cấp phép kinh doanh bán hàng
đa cấp, nhiều nhà đầu tư cho rằng Nguồn hàng của Công ty Liên Kết Việt là do Công ty
Trang 17Cổ phần tập đoàn thiết bị y tế BQP (Công ty BQP) sản xuất Sự mập mờ này đã đánh lừakhách hàng.
Trong thời gian từ tháng 3/2014 đến tháng 11/2015, đã thực hiện hành vi gian dốitạo dựng và cung cấp thông tin sai lệch, tạo lòng tin cho các nhà đầu tư về việc Công tyLiên Kết Việt là công ty con của Công ty BQP; Công ty BQP là công ty của Bộ Quốc
phòng.(Nguồn: Báo Dân Trí, 24/09/2018)
Để phanh phui sự việc ra ánh sáng, nhóm phóng viên thực hiện phóng sự đã mặc
sự de doạ đến tính mạng của bản thân, nhóm phóng viên đã làm rõ sự thật, phanh phuiđược chân tướng sự việc Để theo đến cuối cùng, những phóng viên phải thực sự vượtqua được rào cản tâm lí và áp lực đến từ xung quanh Phải nói, họ tận tâm với nghề, lănlộn trong xã hội để mang đến những hiệu quả tốt nhất
Một trong những phóng viên điều tra đã kể lại rằng:“Trong một lần đến trụ sở Liên Kết Việt vì nghe tin cơ quan chức năng đang kiểm tra, tôi và quay phim Ngọc Phức
bị vây quanh bởi hàng chục người, trong đó có những người không phải là nhân viên công ty.Một người vóc dáng bặm trợn nói như nghiến vào tai tôi: “Mày đụng đến miếng cơm manh áo của chúng tao thì chúng tao không để mày và gia đình chúng mày được yên đâu Liệu hồn mà dừng lại” (Nguồn: Báo tuổi trẻ online; 25/06/2016 )
Để có thể tiếp tục thực hiện đề tài này, không những các nhà báo mà còn ngườithân của họ luôn phải trong tình trạng cảnh giác cao Những người phạm tội sẽ khôngngừng đe dọa, thậm chí là đòi giết người thực hiện phóng sự điều tra Bởi vậy, để lấyđược sự thật và khai quật sự thật đó, nhà báo đã phải luôn bất chấp tính mạng của mình,vượt qua những gian nan, cám dỗ và thử thách để đem đến những góc nhìn chân thật nhấtcủa cuộc sống hướng đến toàn xã hội
Trang 18Báo chí không chỉ nói về mặt tối mà bên cạnh đó báo chí cũng góp phần phát huynăng lực của mình là tuyên dương, cổ vũ, động viên những hành động, việc làm tử tế, kêugọi các nhà hảo tâm, tham gia vào các hoạt động công ích xã hội Tổ chức phát động cáccuộc thi lành mạnh, mang tính nhân văn sâu sắc.
Cuộc thi viết “Những tấm gương bình dị mà cao quý” do Báo Quân đội nhân dânphối hợp với một số cơ quan, đơn vị tổ chức, đã diễn ra được hơn 11 năm (cuộc thi viếtđược phát động tháng 4-2008, nhân kỷ niệm 60 năm Ngày Bác Hồ ra lời kêu gọi Thi đua
Ái quốc) đã góp phần tôn vinh rất nhiều những con người bình dị, tận tuy, hi sinh vàthầm lặng
Qua hơn 100 bài dự thi đã đăng trong cuộc thi lần thứ 10, sáng lên phẩm chất yêunước, thương người, cần cù, sáng tạo, khát vọng vượt khó làm giàu cho mình, cho cộngđồng và đất nước, những “kế sách” để giáo dục, cổ vũ, bồi đắp nhân tài trong thế hệ trẻ
(Nguồn: Báo Quân đội nhân dân,30/05/2019 )
(Hình ảnh buổi họp báo thông tin về Lễ tổng kết và trao giải Cuộc thi viết "Những tấm gương bình dị mà cao quý" lần thứ 11 năm 2019-2020 và Chương trình nghệ thuật "Noi
theo gương sáng Bác Hồ" Nguồn: internet)
Không chỉ vậy, các cơ quan báo chí hằng năm vẫn kêu gọi bạn đọc ở khắp mọi nơitrên mọi miền tổ quốc, kêu gọi các mạnh thường quân có tấm lòng hảo tâm để giúp đỡ