Tiểu luận cơ sở lý luận báo chí anh chị có suy nghĩ gì về trách nhiệm của nhà báo trong xã hội hiện nay

LỜI MỞ ĐẦU Maxwell Maltz từng nói “ Con người chúng ta đều bình đẳng trước cái chết”. Câu nói mang tính mỉa mai nhưng cũng không thể phủ nhận sự thật về sự bất công, thiên vị đang diễn ra trong cuộc sống của chúng ta. Chỉ có khi con người đứng trước cửa tử của cuộc đời, đối mặt với cái chết và không còn biết gì nữa thì mọi thứ mới trở nên công bằng. Với trách nhiệm công việc, cũng như đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, trước sự muôn màu của cuộc sống như vậy, các nhà báo phải làm như thế nào đều là những dấu hỏi rất lớn. Nhưng câu nói của nhà nghiên cứu báo chí Stefanie Chernow đã giúp ta phần nào tìm ra hướng giải quyết cho các nhà báo “ Trong một thế giới của định kiến và thiên vị, có lẽ thách thức lớn nhất đối với các nhà báo là sống theo nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân bằng” Tính chất công việc của nhà báo mang yếu tố cộng đồng rất cao, mỗi bài viết, mỗi câu nói đều phải thật tỉ mỉ, trung thực, chính xác để truyền tải tới công chúng. Nhà báo là chủ thể trực tiếp hoạt động báo chí, chịu trách nhiệm trước pháp luật và dư luận xã hội về những thông tin mà họ cung cấp cho công chúng xã hội, trên cả hai bình diện pháp lí và đạo đức. Trong lịch sử phát triển của loài người, không khó để chúng ta bắt gặp những hình ảnh, những câu chuyện liên quan đến định kiến và thiên vị. Chuẩn mực nhất của công bằng mà chúng ta có thể dựa vào đó là pháp luật. Dưới góc độ pháp lý thì sự công bằng được hiện diện thông qua sự bình đẳng mà pháp luật thường quy định. Thực tế thì bình đẳng không phải là công bằng, bình đẳng chỉ là yếu tố cơ bản hợp thành sự công bằng. Có một sự thật là không ở đâu luật pháp qui định “mọi người đều bình đẳng”,vì điều đó không thể có, nhưng gần như pháp luật của quốc gia nào cũng qui định “mọi người đều bình đẳng trước pháp luật”. Trên lý thuyết thì bình đẳng trước pháp luật là điều kiện cơ bản để đạt đến sự công bằng. Con người sinh ra vốn dĩ đã bất bình đẳng. Vì vậy, cái gọi là công bằng mà pháp luật cố tạo ra chính là sự bình đẳng về cơ hội phát triển giữa các nhóm đối tượng. Và thực tế cũng chứng minh, pháp luật cũng có những mặt hạn chế, đôi lúc không tìm ra được phương án giải quyết mang tính bình đẳng, công tâm nhất nên vẫn có khi gây bất bình cho người dân. Hạn chế đó không chỉ là của riêng pháp luật, ngay cả ngành nghề báo chí cũng đã nhiều lần gặp phải. Các nhà báo không phải và không thể nhân danh chính nghĩa để chống lại sự thiên vị và bất công trong xã hội. Nhưng người làm báo có thể, thậm chí bất chấp những nguy hiểm để “ sống theo nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân bằng”. Đó vừa là trách nhiệm nhưng cũng là thách thức vô cùng to lớn đối với nghề báo, nhà báo trước những cám dỗ của định kiến và thiên vị. Vậy nhà báo làm thế nào để thực hiện trách nhiệm cao cả của mình, đặc biệt là trong xã hội hiện nay? Thông qua việc phân tích câu nói của Stefanie Chernow để tìm ra điều đó.

MÔN HỌC

CƠ SỞ LÍ LUẬN BÁO CHÍ

ĐỀ TÀI MỘT NHÀ NGHIÊN CỨU VỀ BÁO CHÍ ĐÃ NÓI: “ TRONG MỘT THẾ GIỚI CỦA ĐỊNH KIẾN VÀ THIÊN VỊ, CÓ LẼ THÁCH THỨC LỚN NHẤT ĐỐI VỚI CÁC NHÀ BÁO LÀ SỐNG THEO NHIỆM VỤ TRẦN THUẬT CÔNG BẰNG VÀ CÂN BẰNG” ( Stefanie Chernow)

THÔNG QUA Ý KIẾN TRÊN ANH CHỊ CÓ SUY NGHĨ GÌ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ BÁO TRONG XÃ HỘI HIỆN NAY?

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG CHÍNH 5

I Phân tích câu nói của Stefanie Chernow 5

1 Giải thích một số khái niệm 5

2 Kết luận ý nghĩa câu nói của Stefanie Chernow 7

II Thực trạng về xã hội định kiến, thiên vị, thiếu công bằng mà chúng ta đang sống 8

III Trách nhiệm của nhà báo 10

A Nhà báo là ai? 10

B Trách nhiệm của nhà báo 10

IV Nhà báo phải làm gì để thực hiện trách nhiệm của mình 17

KẾT LUẬN 19

LỜI MỞ ĐẦU

Maxwell Maltz từng nói “ Con người chúng ta đều bình đẳng trước cái chết” Câu nói mang tính mỉa mai nhưng cũng không thể phủ nhận sự thật về sự bất công, thiên vị đang diễn ra trong cuộc sống của chúng ta Chỉ có khi con người đứng trước cửa tử của cuộc đời, đối mặt với cái chết và không còn biết gì nữa thì mọi thứ mới trở nên công bằng Với trách nhiệm công việc, cũng như đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, trước sự muôn màu của cuộc sống như vậy, các nhà báo phải làm như thế nào đều là những dấu hỏi rất lớn Nhưng câu nói của nhà nghiên cứu báo chí Stefanie Chernow đã giúp ta phần nào tìm ra hướng giải quyết cho các nhà báo “ Trong một thế giới của định kiến và thiên vị, có lẽ thách thức lớn nhất đối với các nhà báo là sống theo nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân bằng”

Tính chất công việc của nhà báo mang yếu tố cộng đồng rất cao, mỗi bài viết, mỗi câu nói đều phải thật tỉ mỉ, trung thực, chính xác để truyền tải tới công chúng Nhà báo là chủ thể trực tiếp hoạt động báo chí, chịu trách nhiệm trước pháp luật và dư luận xã hội về những thông tin mà họ cung cấp cho công chúng xã hội, trên cả hai bình diện pháp lí và đạo đức

Trong lịch sử phát triển của loài người, không khó để chúng ta bắt gặp những hình ảnh, những câu chuyện liên quan đến định kiến và thiên vị Chuẩn mực nhất của công bằng mà chúng ta có thể dựa vào đó là pháp luật Dưới góc độ pháp

lý thì sự công bằng được hiện diện thông qua sự "bình đẳng" mà pháp luật thường quy định Thực tế thì bình đẳng không phải là công bằng, bình đẳng chỉ là yếu tố

cơ bản hợp thành sự công bằng Có một sự thật là không ở đâu luật pháp qui định

“mọi người đều bình đẳng”,vì điều đó không thể có, nhưng gần như pháp luật của quốc gia nào cũng qui định “mọi người đều bình đẳng trước pháp luật” Trên lý thuyết thì bình đẳng trước pháp luật là điều kiện cơ bản để đạt đến sự công bằng

Con người sinh ra vốn dĩ đã bất bình đẳng Vì vậy, cái gọi là công bằng mà pháp luật cố tạo ra chính là sự bình đẳng về cơ hội phát triển giữa các nhóm đối tượng

Và thực tế cũng chứng minh, pháp luật cũng có những mặt hạn chế, đôi lúc không tìm ra được phương án giải quyết mang tính bình đẳng, công tâm nhất nên vẫn có khi gây bất bình cho người dân

Hạn chế đó không chỉ là của riêng pháp luật, ngay cả ngành nghề báo chí cũng đã nhiều lần gặp phải Các nhà báo không phải và không thể nhân danh chính nghĩa để chống lại sự thiên vị và bất công trong xã hội Nhưng người làm báo có thể, thậm chí bất chấp những nguy hiểm để “ sống theo nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân bằng” Đó vừa là trách nhiệm nhưng cũng là thách thức vô cùng to lớn đối với nghề báo, nhà báo trước những cám dỗ của định kiến và thiên vị Vậy nhà báo làm thế nào để thực hiện trách nhiệm cao cả của mình, đặc biệt là trong xã hội hiện nay? Thông qua việc phân tích câu nói của Stefanie Chernow để tìm ra điều đó

NỘI DUNG CHÍNH

I Phân tích câu nói của Stefanie Chernow

Câu nói: “Trong một thế giới của định kiến và thiên vị, có lẽ thách thức lớn nhất đối với các nhà báo là sống theo nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân bằng”

1 Giải thích một số khái niệm

1.1 Khái niệm “ định kiến”

Định kiến ở đây được hiểu là những ý kiến, quan điểm đã được hình thành, trước khi nhận thức các dữ kiện có liên quan hoặc biết rõ những thông tin liên quan của một sự kiện cụ thể Từ “định kiến” thường được sử dụng để miêu tả những nếp suy nghĩ, quan điểm thường không thuận lợi, đánh giá chủ quan đối với người hoặc một nhóm người, bởi vì giới tính, quan điểm chính trị, quan hệ xã hội, tuổi tác, tôn giáo, chủng tộc/dân tộc, ngôn ngữ, quốc tịch, hình dáng bên ngoài hay là đặc điểm

cá nhân khác, từ đó dẫn đến việc phân biệt đối xử

Định kiến của một tập thể, một nhóm người, một xã hội, thường được gọi là định kiến xã hội Định kiến, thành kiến, đôi khi cũng gọi là "thiên kiến" Tự Điển Hán Việt của Đào Duy Anh giải nghĩa "Thiên là nghiêng về một bên", Thiên kiến

là "Ý kiến thiên lệch / thiên vị", "Ý kiến ngoan cố.”

Định kiến của một người có thể hình thành từ môi trường giáo dục, môi trường sống và sinh hoạt, và quan hệ xã hội của người đó

1.2 Khái niệm “ thiên vị”

Thiên vị hiểu một cách ngắn gọn đó là không vô tư, không công bằng, chỉ nâng đỡ cho một phía Thiên vị hay còn gọi là thiên kiến là xu hướng giữ hoặc nói một quan điểm không đầy đủ, thường đi kèm với sự từ chối xem xét các góc nhìn

khác hoặc là không sẵn lòng tiếp nhận những thông tin mới, đặc biệt khi thông tin mới không thuận theo quan điểm cũ Người ta có thể thiên kiến hướng về hay chống lại một quan điểm, một người, chủng tộc, tôn giáo, giai cấp hay đảng phái v.v Thiên kiến cũng có nghĩa là cách nhìn phiến diện, không trung lập, không

mở, đôi khi là duy ý chí Thiên kiến có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức và đôi khi được coi là đồng nghĩa với định kiến hay là cố chấp Thiên vị là đối xử không công bằng, dùng cảm xúc chủ quan để nhìn nhận, đánh giá sự vật sự việc, coi trọng, nâng đỡ một phía mà bác bỏ hoàn toàn những giá trị của sự vật, sự việc khác

Thiên vị thường xuất phát từ việc yêu thương, dành tình cảm nhiều hơn cho một ai đó, hay sự vật sự việc nào đó, như bố mẹ dành tình cảm nhiều hơn cho con trai, trọng tài thiên vị cho đội bóng họ yêu thích hơn, sếp thiên vị những nhân viên xinh đẹp hơn,

1.3 Khái niệm “ trần thuật”

Trần thuật là thuật lại một sự việc hay một sự kiện đang diễn ra Vậy câu trần thuật là dạng câu sử dụng để kể, miêu tả… về những hiện tượng , tính chất của sự vật, sự việc gì đó hay một đối tượng nào đó

1.4 Khái niệm “công bằng”

Sự giống nhau trong cách đối xử với các cá nhân được gọi là công bằng Công bằng là một khái niệm về mối quan hệ công bằng và chính đáng giữa cá nhân

và xã hội

Nhưng công bằng là một khái niệm luôn gây ra sự tranh cãi Quan niệm thế nào cho đúng về sự công bằng? Thực tế chỉ ra rằng, trong từng trường hợp, từng lĩnh vực và hoàn cảnh khác nhau, người ta lại có những định nghĩa khác nhau về sự

công bằng Điều này không sai khi công bằng là điều mà chúng ta không dễ dàng nhìn nhận, đánh giá Nên đặt công bằng trong một trường hợp cụ thể để phân tích, đánh giá và nêu định nghĩa thì sẽ khách quan hơn

1.5 Khái niệm về “ cân bằng”

Khái niệm cân bằng, trong cuộc sống thường được hiểu là phân chia đồng đều, nhất quán giữa các hoạt động, phân bố công việc hợp lý để thực hiện dễ dàng

mà không tốn quá nhiều công sức vào một vấn đề nào đó

Nếu công bằng thể hiện sự công tâm thì cân bằng thể hiện sự bình đằng, là thước đo phân chia giá trị đồng đều giữa các vấn đề với nhau Hiểu một cách thông thường, người cân bằng là người biết cân đối trong việc giải quyết một vấn đề nào đó

2 Kết luận ý nghĩa câu nói của Stefanie Chernow

Từ việc giải thích khái niệm của một số từ ngữ trong câu nói, có thể thấy câu nói chia ra làm hai vế hiểu:

Ý hiểu thứ nhất là định nghĩa về “ định kiến” và “thiên vị” được hiểu tương đối giống nhau, thể hiện cách nhìn, cách đối xử một cách không công bằng, phiến diện đối với những người yếu thế hơn trong xã hội Vế đầu của câu nói “Trong một thế giới của định kiến và thiên vị” chính là muốn chúng ta hiểu theo như vậy, muốn chúng ta nhìn rõ vào thực tại từ xưa đến nay, xã hội vốn dĩ đã không công bằng, những người yếu thế trong xã hội luôn phải đứng trước những cán cân vô cùng bấp bênh bị chi phối bởi đồng tiền, danh vọng,…

Vế hiểu thứ hai “ có lẽ thách thức lớn nhất đối với các nhà báo là sống theo nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân bằng” Công bằng và cân bằng còn là những khái niệm khó có thể định nghĩa, cho nên nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân

bằng của nhà báo lẽ dĩ nhiên vẫn còn nhiều mông lung Vì thế đó không chỉ còn là trách nhiệm đơn thuần cho người làm báo mà còn là thách thức vô cùng lớn đối với các nhà báo Như đã nói ở đầu, họ không chỉ phải đặt cho mình những câu hỏi là phải làm gì mà còn phải tự tìm cho mình đáp án rằng làm như thế nào, làm ra sao

để sống đúng với tinh thần đạo đức cũng như trách nhiệm của nghề báo

II Thực trạng về xã hội định kiến, thiên vị, thiếu công bằng mà chúng ta đang sống

Trong cuộc sống, có lẽ không ít lần chúng ta bắt gặp sự bất công, thiên vị và lối sống định kiến Những định kiến hay bất công không chỉ tồn xuất hiện trong một thời gian nhất định nó cứ kéo dài dai dẳng trong xã hội từ thời phong kiến lạc hậu cho đến cả xã hội hiện đại mà chúng ta đang sống vẫn còn tồn tại

Ở xã hội trước kia, sự định kiến, thiên vị được thể hiện rất rõ ở lối sống trọng nam khinh nữ, đề cao người đàn ông và coi thường người phụ nữ Điều này thể hiện rất rõ ở việc các nhân vật xuất chúng, các chính trị gia đa nắm giữ quyền hành đa phần là nam giới Người phụ nữ phải sống theo các phong tục, tập quán văn hóa lỗi thời, bất công Hiện nay, khi xã hội phát triển hơn, đi cùng là những nhận thức tiến bộ của con người, nhưng vấn đề trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại

ở một số nơi

Nói về vấn đề này, người đứng đầu Văn phòng Báo cáo Phát triển Con người của UNDP – ông Pedro Conceicao đã từng bày tỏ: “Chúng ta đã đi một chặng đường dài trong vài thập kỷ gần đây để bảo đảm rằng phụ nữ cũng có quyền tiếp cận tương đồng với nam giới trước những nhu cầu cơ bản của cuộc sống…

Chúng tôi đã đạt được sự bình đẳng trong việc tuyển sinh tiểu học và giảm 45% tỷ lệ bà mẹ tử vong kể từ năm 1990” Tuy nhiên, quan chức này của Liên hợp quốc cũng chỉ ra rằng, khoảng cách về giới vẫn còn hiện hữu rõ ràng trong nhiều

lĩnh vực, và ngày nay, cuộc đấu tranh vì bình đẳng giới là một câu chuyện thiên về định kiến

Những điều trên càng giúp chứng minh rằng, dù có sự bảo hộ của tổ chức xã hội nào đi nữa thì thiên vị, định kiến vẫn còn là vấn đề nhức nhối

Hay gần đây nhất, vấn đề muôn thuở tưởng chừng như đã có thay đổi vì một thế giới hòa bình, phát triển thì lại dậy sóng trở lại: vấn đề phân biệt chủng tộc Chúng ta nên biết rằng màu da và chủng tộc cho biết một người là ai và đến từ đâu nhưng không thể dựa trên điều này để phân biệt đối xử Đây là một vụ việc cách đây không lâu ở Mỹ liên quan đến cái chết của người Mỹ gốc Phi George Floyd đã gây ra cuộc biểu tình, bạo loạn ở đất nước phát triển hàng đầu thế giới này Mặc dù nước Mỹ đã trở lại nhịp sống bình thường nhưng có một điều chắc chắn là vấn nạn phân biệt chủng tộc sẽ không thể biến mất trong ngày một ngày hai

Ngoài ra còn có những định kiến, thiên vị bất công về giới tính cũng gây nhức nhối cho dư luận Có thể nhắc tới cộng đồng LGBT, tất cả những người trong cộng đồng này đang cố gắng tìm công bằng cho bản thân, tạo nên tiếng nói của riêng mình đối với xã hội Mặc dù ngày càng có nhiều người, đặc biệt là giới trẻ ủng hộ cộng đồng LGBT, công nhận, tôn trọng và yêu quý tình yêu đồng giới Nhưng thử hỏi xã hội đã thực sự rũ bỏ những định kiến cho những con người trong cộng đồng này chưa thì chắc chắn câu hỏi vẫn là chưa Vẫn có những người mang tính miệt thị, cảm thấy xấu hổ trước những người đồng tính, họ không chấp nhận cho người ta sống đúng giới tính của bản thân,…

Tất cả những thực trạng đó đều có nguyên nhân của nó, nguyên nhân khách quan là nó bắt nguồn từ các thời kì trước, nguyên nhân chủ quan là xuất phát từ suy nghĩ cá nhân chưa chịu thay đổi, chưa đòi hỏi tiến bộ, Nhưng dù xuất phát từ nguyên nhân nào thì đề mang một hệ quả chung là tạo nên những định kiến, thiên

vị, bất công trong xã hội, tạo ra những tiền đề, rào cản khiến con người phân biệt, đối xử thiếu công bằng với nhau

Và đây cũng không chỉ là thực trạng yêu cầu các nhà báo phản ánh, mà còn đặt ra thách thức đòi hỏi sự công bằng trong mỗi nét mực của người làm báo

III Trách nhiệm của nhà báo

A Nhà báo là ai?

Nhà báo là thuật ngữ với nhiều cách hiểu khác nhau, trong các từ điển cũng như trong thực tiễn đời sống nghề nghiệp, tùy theo chức năng, nhiệm vụ và vị trí công việc cụ thể

Trong khái niệm chung nhất, nhà báo có thể được hiểu là người tham gia thực hiện một trong các loại hình lao động báo chí của quá trình thu thập, xử lý và triền tải thông tin cho công chúng xã hội; đó là lao động tổ chức - quản lý ( ở nước

ta là bao gồm tổ chức quản lý vĩ mô và vi mô), lao động biên tập, lao động tác giả, lao động kỹ thuật – dịch vụ trong báo chí Nhà báo là chủ thể trực tiếp hoạt động báo chí, chịu trách nhiệm trước pháp luật và dư luận xã hội về những thông tin mà

họ cung cấp cho cung chúng xã hội, trên cả hai bình diện pháp lí và đạo đức

B Trách nhiệm của nhà báo

Trước xã hội vẫn còn nhiều định kiến, thiên vị như vậy, người mà sống với trách nhiệm cộng đồng, hoạt động vì công chúng như các nhà báo phải làm như thế nào? Như trong câu nói của Stefanie Chernow thì đứng trước những điều đó các nhà báo cần sống theo nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân bằng Vậy nhiệm vụ trần thuật công bằng và cân bằng được thể hiện trong trách nhiệm của nhà báo như thế nào:

1 Nhà báo phải có trách nhiệm với nguồn tin, thẩm định nguồn tin, tính giá trị

và thiết dụng của nguồn tin mình đưa ra

Đây là trách nhiệm hàng đầu của nhà báo được công chúng, xã hội giao cho Nhà báo là người đưa tin cho công chúng, điều này thể hiện rất rõ nhiệm vụ trần thuật của nhà báo

Dù bất kỳ loại hình báo chí nào thì thông tin, nguồn cung cấp thông tin và bảo vệ nguồn cấp thông tin vẫn là vấn đề rất quan trọng đối với báo chí Nhà báo không thể tự mình tạo ra thông tin Và báo chí tồn tại được là nhờ vào nhiều nguồn tin của mình.Nói như thế để thấy vai trò của nguồn cung cấp thông tin và vì thế trong mọi trường hợp cần trao trách nhiệm bảo vệ nguồn tin cho các nhà báo nhất

là những thông tin liên quan đến tham nhũng, đến những tệ nạn khác trong xã hội

Để có thể trần thuật thông tin một cách công bằng và cân bằng thì trước hết nhà báo phải đảm bảo những thông tin mình đưa ra tạo ra giá trị, nguồn tin đó phải được đảm bảo, thẩm định

Trước kia thường có quan niệm cho rằng nhà báo là người hay chuyện, hay mách lẻo, hay xoi mói, hóng hớt không giữ kín chuyện Tính “ hóng hớt, mách lẻo, đưa chuyện” này hiện vẫn còn trong báo chí, khi nhà báo đưa tin sai sự thật do dễ dãi, không cẩn trọng thẩm định nguồn tin thì rất dễ dàng gây xôn xao cũng như bức xúc cho dư luận

Có thể thấy nhiều dẫn chứng về hậu quả đưa ra thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng của một số tờ báo trong dịch Covid -19 căng thẳng vừa qua Những thông tin đưa ra gây hoang mang trong dư luận, làm cho sự việc càng trở nên căng thẳng, khó kiểm soát hơn Dù thông tin sau đó có được đính chính đi nữa thì cũng