Chuyên đề nghi luan xa hoi

Nógồm tất cả những vấn đề về tư tưởng, đạo lí, một lối sống đẹp, một hiện tượng tíchcực hoặc tiêu cực trong cuộc sống hàng ngày, vấn đề thiên nhiên môi trường, vấn đề hội nhập, toàn cầu

CHUYÊN ĐỀ: NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Ngày thực hiện: 13/02/2023 Giáo viên: Tô Thị Bích Thủy

Nguyễn Thị Thanh Hương

I NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

- Nghị luận là một thể loại văn học đặc biệt, dùng lí lẽ, phán đoán, chứng cứ

để bàn luận về một vấn đề nào đó (chính trị, xã hội, văn học nghệ thuật, triết học,đạo đức) Vấn đề được nêu ra như một câu hỏi cần giải đáp, làm sáng tỏ Luận làbàn về đúng, sai, phải, trái, khẳng định điều này, bác bỏ điều kia, để người ta nhận

ra chân lí, đồng tình với mình, chia sẻ quan điểm và niềm tin của mình

- Nghị luận xã hội là những bài văn bàn về những vấn đề diễn ra xung quanhđời sống, xã hội Đề tài của dạng bài nghị luận xã hội cũng hết sức rộng mở Nógồm tất cả những vấn đề về tư tưởng, đạo lí, một lối sống đẹp, một hiện tượng tíchcực hoặc tiêu cực trong cuộc sống hàng ngày, vấn đề thiên nhiên môi trường, vấn

đề hội nhập, toàn cầu hoá…Nghĩa là, ngoài những tác phẩm nghị luận văn học (lấytác phẩm văn học, nhà văn làm đối tượng), tất cả các dạng văn bản viết khác đều

có khả năng được xếp vào dạng nghị luận xã hội, chính trị

II NHỮNG YÊU CẦU KHI LÀM VĂN NLXH

- Phải đọc kĩ đề, phân biệt được đề thuộc kiểu (dạng) nào?

- Nắm được cấu trúc từng loại, từng dạng để bám vào viết cho đúng

- Nội dung trọng tâm, lời văn, câu văn, đoạn văn viết phải cô đúc, ngắn gọn Lậpluận phải chặt chẽ, cảm xúc phải trong sáng, lành mạnh

- Không lấy dẫn chứng chung chung mà phải có tính thực tế và thuyết phục

- Phải đọc kĩ đề, gạch chân dưới những từ, cụm từ quan trọng để giải thích và lậpluận cho đúng Những từ, cụm từ này phải thường xuyên được nhắc lại trong cácluận điểm

- Có năng lực thâu tóm, nắm bắt các vấn đề xã hội xảy ra ngoài cuộc sống…

- Mạnh dạn đề xuất quan điểm, cách nghĩ của bản thân, lập luận sao cho thuyếtphục được người đọc.

- Biết lật ngược vấn đề, soi chiếu vấn đề ở nhiều khía cạnh để luận bàn – yêu cầuđòi hỏi bản lĩnh của người viết

III ĐỀ VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Nghị luận xã hội trong nhà trường phổ thông thường có ba dạng đề chính.Tuy nhiên để cụ thể hơn trong việc nhận diện, từ đó có cách làm tương ứng phùhợp, dựa vào đề thi của các năm, chuyên đề sẽ cụ thể hóa thành các dạng sau:

1 Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

2 Nghị luận về một hiện tượng đời sống

3 Nghị luận về một vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm văn học hoặc trongmột câu chuyện

4 Nghị luận kết hợp hai mặt tốt - xấu trong một vấn đề

5 Nghị luận mang tính chất đối thoại - bộc lộ suy nghĩ, quan điểm bản thân (mangtính đối thoại) về vấn đề được đặt ra

6 Nghị luận về một vấn đề được gợi ra từ một hình ảnh/bức tranh Việc phân chiachỉ mang tính tương đối, vì trong thực tế có những đề không rạch ròi, mang tínhđánh lừa người viết Do đó, cần linh hoạt, tỉnh táo để nhận diện chính xác từngdạng, từ đó đề xuất cho mình cách viết phù hợp

IV CẤU TRÚC/DÀN Ý GỢI Ý

Dạng 1 : NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÝ

1 Khái niệm:

Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng,đạo đức, quan điểm nhân sinh (như các vấn đề về nhận thức, về tâm hồn nhâncách, về các quan hệ gia đình, xã hội, cách ứng xử, lối sống của con người trong xãhội…)

2 Cách làm:

- Trước hết, phần mở bài phải giới thiệu khái quát tư tưởng, đạo lý cần nghị luận.

Nêu ý chính (vấn đề) hoặc câu nói về tư tưởng, đạo lý mà đề bài đưa ra

- Phần thân bài, có nhiều luận điểm Tuy nhiên cần đảm bảo:

+Luận điểm 1: Giải thích rõ nội dung tư tưởng đạo lý Bao gồm:

Giải thích các từ ngữ, thuật ngữ, khái niệm, nghĩa đen/nghĩa bóng (nếu có)

Rút ra ý nghĩa chung của tư tưởng, đạo lý

Thực chất là đi trả lời cho câu hỏi LÀ GÌ?

+Luận điểm 2: Phân tích, chứng minh các mặt đúng của tư tưởng, đạo lý Dùng

dẫn chứng để chứng minh Từ đó, chỉ ra tầm quan trọng, tác dụng của tư tưởng,đạo lý đối với đời sống xã hội

Thực chất là đi trả lời cho câu hỏi TẠI SAO? NHƯ THẾ NÀO?

+Luận điểm 3: Bình luận, mở rộng vấn đề, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên

quan đến tư tưởng, đạo lý vì có những tư tưởng, đạo lý đúng trong thời đại nàynhưng hạn chế trong thời đại khác, đúng trong hoàn cảnh này nhưng chưa đúngtrong hoàn cảnh khác Dùng dẫn chứng minh họa

Thực chất của luận điểm này là trả lời một số câu hỏi nhằm lật ngược vấn

đề, nhìn nhận vấn đề trong nhiều chiều, nhiều góc độ, thấu đáo hơn, tránh áp đặt

khiên cưỡng (VD, các câu hỏi như: có ngoại lệ hay không? Vấn đề có thể đúng/saitrong những hoàn cảnh khác nhau như thế nào? )

+Luận điểm 4: Rút ra bài học nhận thức (đúng hay sai?) và hành động (cần làm

gì?) Đây là một luận điểm nhỏ nhưng là vấn đề cơ bản của nghị luận xã hội bởimục đích của việc nghị luận là rút ra những kết luận đúng để thuyết phục ngườiđọc

- Phần kết bài, liên hệ bản thân, đánh giá chung về vấn đề.

Viết bài văn ngắn (không quá 600 từ) trình bày ý kiến của anh/chị về câu nói sau

đây của nhà văn Nga Lep Tôn-xtôi:“Bạn đừng nên chờ đợi những quà tặng bất ngờ của cuộc sống mà hãy tự mình làm nên cuộc sống”.

2 Thân đoạn:

- Giải thích + Quà tặng bất ngờ: có thể hiểu theo nghĩa cụ thể - khái quát

(vật chất và tinh thần, những cơ hội, may mắn bất ngờ…)+ Nội dung ý nghĩa của câu nói: khuyên con người cần có thái

độ sống chủ động, có ý chí và nghị lực vươn lên

- Biểu hiện "Những quà tặng bất ngờ trong cuộc sống" ở đây có thể thuộc

nhiều khía cạnh và phạm vi khác nhau

- Món quà khiến ta hạnh phúc, vui vẻ:

+ Món quà vật chất, tinh thần bất ngờ mà người thân, bạn bèthậm chí là một người lạ dành tặng cho bạn

+ Chúng cũng có thể là những điều may mắn đến với bạn trongcông việc, học tập hay còn có khi là những cơ hội bất ngờ đếnvới chúng ta

- Nhưng "quà tặng bất ngờ của cuộc sống" không phải lúc nàocũng đầy những điều tốt đẹp, may mắn mà đôi khi nó còn mangđến cho bạn những niềm đau

=> Câu nói của Lép Tôn-xtôi nhằm khuyên mỗi chúng ta cần

có sự chủ động, luôn luôn sẵn sàng trong mọi tình huống củacuộc sống, đừng nên ỷ lại hay mong chờ vào một thứ gì đó tốtđẹp kiểu ăn may

- Vai trò - Quà tặng bất ngờ mang lại niềm vui, sự hào hứng…nhưng

không phải lúc nào nó cũng có.

- Vượt qua được những điều bất ngờ không may mắn sẽ giúp tavững vàng hơn trong cuộc sống

- Mở rộng Nhiều người khi nhận được quà tặng bất ngờ: có tâm lí chờ

đợi, ỷ lại, thậm chí phung phí những quà tặng ấy

+ Phê phán một số người sống thụ động, thiếu ý chí vươn lên,

chỉ chờ đợi quà tặng bất ngờ mà không tự mình làm nên cuộc sống.

+ Không thể phủ nhận những giá trị, ý nghĩa của quà tặng bấtngờ mà cuộc sống mang lại cho con người, vấn đề là biết tậndụng, trân trọng quà tặng ấy như thế nào

- Bài học nhận

thức và hành

động

Phải chủ động trang bị kiến thức, rèn luyện cách sống bản lĩnh,

có ý chí…để có thể đón nhận những quà tặng kì dịêu của cuộc

sống do chính bản thân mình làm nên

3 Kết đoạn:

( Khẳng định

vấn đề)

Hãy để cuộc sống của mình luôn xuất hiện điều kỳ diệu nhờ sự

cố gắng không ngừng nghỉ của bạn và thi thoảng thêm một vàimón quà bất ngờ mà cuộc sống ban tặng, có thế cuộc đời mớithực sự có ý nghĩa và rực rỡ sắc màu

Dạng 2 : NGHỊ LUẬN VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

1 Khái niệm:

Là bàn về một hiện tượng đang diễn ra trong thực tế đời sống xã hội, mangtính chất thời sự, thu hút sự quan tâm của nhiều người (như ô nhiễm môi trường,tai nạn giao thông, bạo hành gia đình, bệnh vô cảm…) Đó có thể là hiện tượng tốthoặc xấu, đáng khen hoặc đáng chê

2 Cách làm:

Để làm được kiểu bài này HS cần phải hiểu hiện tượng đời sống được đưa ranghị luận, có thể có ý nghĩa tích cực cũng có thể là tiêu cực, có hiện tượng vừa tíchcực vừa tiêu cực… Do vậy, cần căn cứ vào yêu cầu cụ thể của đề để gia giảm liềulượng cho hợp lí, tránh làm bài chung chung, không phân biệt được mặt tích cựchay tiêu cực

Các nội dung chính:

- Mở bài: Giới thiệu hiện tượng đời sống cần nghị luận

- Thân bài:

+Luận điểm 1: Giải thích sơ lược hiện tượng đời sống,làm rõ những từ ngữ, hình

ảnh, khái niệm có trong đề bài (nếu có)

+Luận điểm 2: Nêu rõ thực trạng, biểu hiện và ảnh hưởng của hiện tượng đời

sống (thực tế vấn đề đang diễn ra như thế nào?có ảnh hưởng ra sao đối với đờisống? thái độ của xã hội đối với vấn đề như thế nào?) Chú ý liên hệ thực tế địaphương để đưa ra những dẫn chứng sắc bén, thuyết phục Từ đó, làm nổi bật tínhcấp thiết phải giải quyết vấn đề

+Luận điểm 3: Chỉ ra nguyên nhân dẫn đến hiện tượng (nguyên nhân chủ quan,

nguyên nhân khách quan, nguyên nhân do thiên nhiên, do con người…)

+Luận điểm 4: Chỉ ra kết quả hoặc hậu quả

+Luận điểm 5: Đề xuất giải pháp để giải quyết hiện tượng (chú ý, nguyên nhân

nào thì giải pháp đó) Cần chỉ rõ những việc cần làm, cách thức thực hiện, đòi hỏiphải phối hợp với những lực lượng nào?

+Luận điểm 6: Rút ra 2 bài học: nhận thức và hành động (Nhận thức về vấn đề

như thế nào? Đúng hay sai? Cần phải làm gì?)

- Kết bài: Cần khái quát lại vấn đề đang nghị luận, bày tỏ thái độ của bản thân vềhiên tượng đời sống

1 Giải thích hiện tượng 1 Giải thích hiện tượng

2 Nêu biểu hiện, thực trạng (diễn

ra như thế nào? ở đâu?)

2 Nêu biểu hiện (mô tả lại hiện

tượng)

3 Nguyên nhân (tại sao?) 3 Nguyên nhân (tại sao?)

4 Tác hại (tác động tiêu cực gì? Chi

phối như thế nào đến con người, xã

hội…)

4 Tác dụng, ý nghĩa hiện tượng

5 Luận bàn (nhìn nhận của xã hội

về vấn đề đó như thế nào? Soi vấn

Đề 1: Hãy trình bày suy nghĩ của anh/chị bằng đoạn văn nghị luận (khoảng 200

chữ) về vấn đề đặt ra trong văn bản đọc hiểu: “Phải chăng sống ảo có nguy cơ

- Giải thích “Sống ảo” là khái niệm chỉ cách sống trong hoang tưởng,

không đúng với thực tại bản thân hay cố ý tự tô vẽ cho mìnhmột cuộc sống tốt đẹp, hoàn hảo trong mắt người khác mà cuộc

sống đó khác với thực tại

- Thực trạng - Biểu hiện: “Sống ảo” thường thể hiện rõ nhất qua các trang

mạng xã hội như Facebook, Instagram,

- Hiện tượng sống ảo xuất hiện tràn lan dưới nhiều hình thức

+ Các bạn trẻ có thể kết bạn, nói chuyện, tâm sự những điều

thầm kín hay thậm chí là yêu đương với những người mới biếtqua mạng xã hội dù chưa hề gặp mặt

+ Họ còn dùng mạng xã hội như công cụ để khoe khoangnhững thứ không có thực của bản thân như giàu có, danh tiếng,

… + Sống ảo còn là gây sự chú ý, khiến mình nổi tiếng bằngnhững nội dung không lành mạnh hay bịa đặt hay thườngxuyên trở thành “anh hùng bàn phím”, dùng lời nói hoa mĩ, tỏ

ra mình văn minh, nhân ái,…

- Nguyên nhân - Các bạn trẻ chưa ý thức được giá trị của bản than

- Một số bạn trẻ sống không có lí tưởng, mục đích, chạy theonhững thú vui phì phiếm

- Sự lan tràn của các trang mạng xã hội

- Hậu quả - Cách sống này tạo ra một thế hệ chìm đắm trong ảo vọng,

thích khoe khoang, dối trá, chỉ cố tô vẽ cho hình ảnh bản thânbằng những thứ không tồn tại, phớt lờ cuộc sống thực tế

- Khi trút bỏ vẻ ngoài hào nhoáng trở về cuộc đời thực, họ lạlẫm, không xác định được hướng di của chính mình, làm phântán, ảnh hưởng đến học tập và lao động cũng như các mối quan

hệ thực

- Sự tăng chóng mặt của các trang mạng xã hội, sức hút củanhững nút “like”, những lời ca tụng ảo khiến “sống ảo” trởthành căn bệnh khó chữa, ảnh hưởng đến nhân cách, tinh thần

- Hãy chủ động thay đổi, điều chỉnh lại cách sống

- Công nghệ là con dao hay lưỡi, nếu biết cách sử dụng đó sẽ làcông cụ vô cùng hiệu quả nhưng chỉ cần nhìn nhận sai nó sẽ làcon dao giết chết tâm hồn bạn

Mỗi chúng ta hãy học tập thật tốt để trở thành người công dân

có ích cho xã hội Đắm chìm trong thế giới ảo sẽ khiến chúng

ta bỏ lỡ đi những giá trị thực của cuộc sống Vì thế, hãy bước

ra khỏi thế giới ảo để khám phá cuộc sống muôn màu muôn vẻcác bạn nhé!

Đề 2: Hãy trình bày suy nghĩ của anh/chị bằng đoạn văn nghị luận (khoảng

200 chữ) về vấn đề đặt ra trong văn bản đọc hiểu: “Sống ở thế chủ động”

2 Thân đoạn:

- Giải thích Chủ động- có thể được hiểu là tự mình lập kế hoạch, thực hiện,

và chịu trách nhiệm với mọi vấn đề trong cuộc sống mà khôngchịu sự chi phối bởi hoàn cảnh bên ngoài

- Thực trạng - Nhiều bạn trẻ sống thụ động, phụ thuộc vào cha mẹ

- Trong học tập, không cố gắng mà trông chờ vào các bạn khác

- Bài tập về không tự giải quyết mà chỉ chăm chăm chép trênmạng

- Nguyên nhân - Do được nuông chiều

- Thiếu kĩ năng sống

- Thiếu ý chí

- Vai trò - Có thể ví cuộc sống mỗi chúng ta như một chặng đường, thì

chủ động chính là chúng ta biết được hướng đi, tốc độ, điểm dừng, đích đến, chính vì thế mà người chủ động thường dễ thành công hơn

(- Chỉ có sống trong thế chủ động, Bác mới hướng mình sang phương Tây, để tìm hiểu cuộc sống nhân dân bên đó, để tìm ra con đường cứu nước cứu dân

- Chỉ có sống và làm chủ bản thân, Bill Gate hay Mark mới bỏ ngang trường đại học danh giá nhất nước Mỹ để thực hiện ước

mơ của mình

- Và cũng chỉ có thế chủ động, bất cứ ai trong chúng ta mới cóthể sẵn sàng đối diện với sóng gió

- Giải pháp Cuộc sống luôn đặt tuổi trẻ vào những tình huống, thử thách

phải chủ động tìm cách giải quyết;

+ Sống chủ động khiến con người tự tin, bản lĩnh, linh hoạt ứng

xử trong mọi tình huống để vượt qua khó khăn, hoàn thànhmục tiêu, khát vọng, ước mơ;

+ Tuổi trẻ chủ động sẽ không ngừng tạo được cơ hội mớikhẳng định bản thân, đạt được thành công;

+ Xã hội có nhiều cá nhân sống chủ động sẽ tạo ra một bầukhông khí dám nghĩ, dám làm, nâng cao chất lượng công việc

và cuộc sống (D/c minh họa)+ Cần phê phán những bạn trẻ sống dựa dẫm, thiếu tự tin, thụđộng: Sống ở thế chủ động cần thiết trong môi trường xã hộihôm nay, là một thái độ tích cực của tuổi trẻ trong thời đại toàn

cầu hóa, đặc biệt không thể thiếu đối với công dân toàn cầu.

2 Thân đoạn:

- Giải thích Kỹ năng xác định mục tiêu là: kỹ năng định hướng, chủ động

nắm bắt được tình hình và xác định mục đích, từ đó lên kếhoạch để thực hiện và đạt kết quả

- Thực trạng - Nhiều bạn trẻ sống không có mục tiêu cụ thể, không biết

mình nên làm gì và làm như thế nào?

- Nguyên nhân - Do thiếu sự định hướng của cha mẹ

- Do bản than không có kĩ năng sống và mục đích sống

- Vai trò: - Khi có kỹ năng xác định mục tiêu, bạn sẽ chủ động vạch ra kế

hoạch, chiến lược để đạt kết quả cao trong công việc

- Không rơi vào tình trạng mơ hồ, bế tắc, chán nản

- Cuộc đời của mỗi người là một hành trình dài Phải đề ra cáiđích cho từng giai đoạn và cho cả cuộc đời mình Đó là độnglực để bản thân chúng ta phấn đấu đạt được

- Giải pháp - Sống cần phải có mục tiêu, vì có mục tiêu thì ta mới có một

hướng đi đúng cho cuộc đời mình.

- Có mục đích trước mắt, có mục đích lâu dài Tùy theo điều kiện và hoàn cảnh cụ thể, mỗi người có mục đích sao cho phù hợp

- Xác định mục tiêu phải đi liền với hành động thực hiện mục tiêu

- Mục tiêu xác định cần có cơ sở không phải là mục tiêu mơ hồ,

Trong một bài viết trên báo, có một bạn trẻ tâm sự:

"Tôi ưa nói, ưa tranh luận, nhưng khi tôi 17 tuổi nếu tôi giơ tay phát biểu trước lớp

về một vấn đề không đồng ý với quan điểm của thầy cô, tôi bị dòm ngó, tẩy chay, cười mỉa Hình như ở Việt Nam, người ta rất khó chấp nhận chuyện người nhỏ hơn mình "sửa sai" hay tranh luận thẳng thắn với người lớn".

(Đặng Anh, Sống đúng là chính mình, tuoitre.vn, ngày 9/9/2013).

Từ góc độ của một người trẻ, anh/chị hãy viết bài văn ngắn khoảng 600 từ cho biếtsuy nghĩ của mình về ý kiến trên

Gợi ý làm bài:

I Mở bài: Dẫn dắt àGiới thiệu hiện tượng cần bàn.

II Thân bài:

1 Nêu bản chất của hiện tượng- giải thích hiện tượng

- Ý kiến trên nêu lên một thực tế khá phổ biến trong xã hội Việt Nam: nhữngngười trẻ tuổi có tư duy độc lập, khi vượt qua rào cản tuổi tác có chủ kiến cá nhân

thường phải đối mặt với cái nhìn và đánh giá mang tính định kiến của cộng đồng

xã hội

- Từ đấy, chính bản thân người trẻ cũng dễ mang tâm lí kém tự tin, luôn có thái độrụt rè, thụ động khi bộc lộ chủ kiến, thậm chí không bao giờ nói ra suy nghĩ củamình trước đám đông

2 Thực trạng.

- Hiện tượng được đề cập là hiện tượng khá phổ biến trong trường học của ViệtNam Với lối giảng dạy truyền thống và nếp sống của cộng đồng, học sinh củanước ta khá thụ động trong học tập, gần như chỉ tiếp thu kiến thức một chiều và ítkhi đặt ra câu hỏi hay đưa ra những suy nghĩ đi ngược lại với điều được dạy Tuynhiên, cũng có một số học sinh dám bộc lộ chủ kiến của mình thì lại ít được gvkhuyến khích, thậm chí còn bị bác bỏ, bị phủ nhận

- Ở cấp độ xã hội, hiện tượng này cũng xuất hiện rất nhiều Người trẻ tuổi thường

bị nhìn nhận là "trẻ người non dạ", "ngựa non háu đá", "trứng khôn hơn vịt" Vìvậy, đa phần người trẻ, những người giàu sức sống, sự năng động, sáng tạo trong

tư duy và hành động nhất lại trở thành những cỗ máy câm lặng, ít dám bộc lộ bảnthân

3 Nguyên nhân:

- Xã hội Việt Nam vốn có truyền thống "kính lão đắc thọ", người trẻ tuổi phải luônlắng nghe và tôn trọng người lớn tuổi hơn để học tập kinh nghiệm sống

- Do sự ích kỉ, bảo thủ của người lớn

- Trong xã hội Á Đông nói chung và xã hội Việt Nam nói riêng, con người cókhuynh hướng sống khép mình, giấu cái tôi cá nhân đi chứ không chủ động bộcphát cái tôi mạnh mẽ như người phương Tây Vì vậy, người Việt Nam có tâm língại nói lên suy nghĩ riêng trước đám đông, đặc biệt là người trẻ tuổi…

4 Hậu quả:

- Những người trẻ có tâm huyết trở nên bất mãn, thờ ơ, thiếu tự tin…

- Người trẻ không có điều kiện thể hiện tài năng và sự cống hiến cho xã hội.

- Thiếu công bằng khi bình xét, đánh giá khen thưởng …

5 Giải pháp:

- Bộc lộ chủ kiến là một hành động tích cực, cần được khuyến khích và người trẻcũng cần có ý thức về cách thức và thái độ khi thể hiện chủ kiến của mình: thẳngthắn và khiêm tốn, bộc trực, mạnh mẽ, biết bảo vệ ý kiến riêng nhưng không đượckiêu căng, thất lễ với người khác

- Về phía những người lớn tuổi, những bậc tiền nhân và cả cộng đồng cần có cáinhìn rộng mở hơn với người trẻ, biết lắng nghe, chia sẻ và trao đổi ý kiến với họ;đồng thời đánh giá và nhìn nhận đúng mức sự đóng góp của người trẻ chứ khôngnên có thái độ "dòm ngó, tẩy chay, cười mỉa" làm ảnh hưởng đến tinh thần và tâm