Luận văn sư phạm Hoạt động quan sát, nhận xét “ Chìa khóa thành công” trong dạy học Mỹ thuật THCS

Hoạt động hướng dẫn quan sát nhận xét thường diễn ra trong thời gianngắn vào đầu tiết học tưởng chừng như nó đơn giản nhưng nó lại vô cùng quantrọng, nó là chiếc chìa khóa vạn năng để dẫ

1 Chương I: Thực trạng của Mỹ thuật hiện nay 4

I Tình hình chung về địa bàn, con người, phong tục tập quán

và đối tượng học sinh

4

II Một số vấn đề về chất lượng học tập trong Dạy – Học Mỹ

thuật trong thời gian qua

4

2 Chương II: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng học

II Hoạt động quan sát, nhận xét “Chìa khóa thành công”

trong dạy học Mỹ thuật THCS

7

3 Vận dụng phương pháp trong dạy học Mỹ thuật 9

4 Một số ví dụ về áp dụng kinh nghiệm của bản thân trong

hoạt động hướng dẫn học sinh quan sát nhận xét

14

3 Chương III Kết quả đạt được trong quá trình áp dụng kinh

nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả chất lượng học tập môn Mỹ

thuật

18

I Tình hình chung về kết quả Dạy – Học Mỹ thuật hiện nay 18

II Kết quả đạt được trong quá trình áp dụng kinh nghiệm của

bản thân trong dạy học

19

III So sánh kết quả học tập trước và sau khi áp dụng kinh

nghiệm trong dạy học

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài :

Trong lịch sử giáo dục có nhiều lý thuyết, nhiều quan điểm dạy học khácnhau; mỗi một lý thuyết, mỗi quan điểm đều mang đến một hiệu quả dạy họcnhất định Song lý thuyết ấy, quan điểm ấy phải được chúng ta khai thác vậndụng một cách tích cực, sáng tạo thì chúng ta mới thu được sản phẩm giáo dục

tối ưu Nghị quyết TW II khoá VIII tiếp tục khẳng định: “Đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phát triển hiện đại vào quá trình dạy học Chính vì vậy mà “Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề thời sự “nóng” không chỉ đối với nhà trường, thầy cô và học trò mà với tất cả những ai có tư duy về dạy học và tự học…” Có thể nói đổi

mới phương pháp là khâu then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển

tư duy sáng tạo của người học ở mọi quốc gia, mọi thời đại

Mỹ thuật cũng là một trong những môn học mà cần phải đổi mới phươngpháp dạy học một cách tích cực sao cho phù hợp với mục tiêu giáo dục chungcủa đất nước Thực hiện nhiệm vụ môn Mỹ thuật là giáo dục cái đẹp thông quanhiều hoạt động và nhiều môn học Trong đó, Mỹ thuật đóng vai trò quan trọng

là cơ sở của giáo dục thẩm mĩ Mỹ thuật chỉ ra những quan điểm, những tiêuchuẩn của cái đẹp Môn Mỹ thuật bồi dưỡng thị hiếu, tình cảm, thẩm Mỹ giúpcác em cảm thụ vẻ đẹp của tác phẩm hội họa, vẻ đẹp của thiên nhiên, của quêhương đất nước Bên cạnh đó, Mỹ thuật còn bồi dưỡng năng khiếu và khả năngsáng tạo nghệ thuật cho học sinh

Dạy học Mỹ thuật là dạy học phát huy tính chủ động sáng tạo của mỗihọc sinh để mỗi câu trả lời mỗi bài vẽ (bố cục, hình ảnh, màu sắc) đều có “cáitôi” Trong đó thể hiện sự hiểu biết và cảm thụ riêng, mỗi bài vẽ một kiểu, đadạng phong phú Dạy học Mỹ thuật như thể góp phần đổi mới cách dạy của giáoviên và cách học của học sinh

Dạy học Mỹ thuật chỉ có hiệu quả khi người giáo viên chọn được phươngpháp dạy học thích hợp nhất để khơi nguồn sáng tạo trong các em, tôn trọng tự

do sáng tạo của từng học sinh, biết động viên khích lệ tạo cơ hội cho học sinhphát huy hết được năng lực tiềm ẩn trong bản thân các em Giáo viên dạy Mỹthuật cần quan tâm đến phương pháp dạy Mỹ thuật nhiều hơn đến kiến thức Mỹthuật

Hoạt động hướng dẫn quan sát nhận xét thường diễn ra trong thời gianngắn vào đầu tiết học tưởng chừng như nó đơn giản nhưng nó lại vô cùng quantrọng, nó là chiếc chìa khóa vạn năng để dẫn dắt cho học sinh bước vào thế giớicái đẹp với một thị hiếu đúng đắn, lành mạnh, có thể biết thường thức cái đẹptrong cuộc sống và trong nghệ thuật và từ đó biết yêu quý, tôn trọng cái đẹp.Trước tình hình đó chúng tôi mạnh dạn trao đổi những kinh nghiệm của chúng

tôi về “Hoạt động quan sát, nhận xét “ Chìa khóa thành công” trong dạy học

Mỹ thuật THCS”

2 Mục đích nghiên cứu:

Nâng cao chất lượng học tập trong Dạy – Học môn Mỹ thuật bậc THCS

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Hoạt động quan sát, nhận xét “Chìa khóa thành công” trong dạy học Mỹthuật THCS

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Giáo viên Mỹ thuật và Trường THCS Tiến Thắng

- PP nghiên cứu lý thuyết

- PP nghiên cứu thực tiễn

6 Bố cục của đề tài:

Gồm có các phần mở đầu, phần nội dung, phần kết luận

Phần nội dung gồm có các chương:

Chương I Thực trạng của Dạy – Học Mỹ thuật

Chương II: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng học tập

Chương III Kết quả đạt được trong quá trình áp dụng kinh nghiêm nhằm nâng cao hiệu quả chất lượng học tập môn Mỹ thuật

B PHẦN NỘI DUNGChương I: THỰC TRẠNG CỦA DẠY – HỌC MỸ THUẬT HIỆN NAY

I Tình hình chung về địa bàn, con người, phong tục tập quán và đối tượng học sinh.

Là một huyện miền núi với 80% là đồng bào các dân tộc ít người sinhsống như Thái, Thanh, Thổ,… nên có nhiều nét văn hóa, phong tục tập quánkhác nhau, tạo thành một khối phong phú đa dạng về văn hóa Đây cũng là mộtđiều thuận lợi nhưng cũng là một nỗi khó khăn bởi đa số học sinh là con em dântộc thiểu số, cuộc sống còn nhiều khó khăn vất vả, tầm nhận thức và hiểu biết xãhội còn nhiều hạn chế, đặc biệt là vấn đề tìm hiểu thông tin về văn hóa – nghệthuật chưa được các em quan tâm Đa số học sinh thuộc diện hộ nghèo của các

xã, nhiều học sinh không đủ đồ dùng học tập, một số phụ huynh chưa thực sựquan tâm đến việc học tập của con cái, họ mới chỉ lo đến việc cho con ăn nochưa nghĩ đến việc học hành Một số ít gia đình có quan tâm thì đang có quanđiểm coi thường các môn phụ mà chủ yếu đầu tư cho con em mình học các mônchính Do đó ít nhiều gây khó khăn trong việc giảng dạy môn mỹ thuật

Bên cạnh đó là một môn năng khiếu nhưng nhà trường chưa có phònghọc riêng cho phân môn Mỹ thuật Giá vẽ không có, đồ dùng dạy học còn thiếunhiều Các nhà quản lý giáo dục chưa thực sự chú ý nhiều đến chất lượng củamôn học, phụ huynh và một số học sinh chưa thực sự quan tâm

II Một số vấn đề về chất lượng học tập trong Dạy – Học Mỹ thuật trong thời gian qua.

Trong những năm học vừa qua, chất lượng môn học thực sự đáng lo ngại,đối với một huyện miền núi môi trường thẩm mỹ còn hạn hẹp, các em ít đượctiếp xúc với văn hóa, nghệ thuật, đặc biệt là Mỹ thuật nên kiến thức của các em

về Mỹ thuật còn quá sơ sài chưa có hệ thống, học sinh ít được đi thăm quannhững danh lam thắng cảnh, những bảo tàng, những trung tâm triển lãm… Vìthế mà những hiểu biết của các em về Mỹ thuật, về cái đẹp chưa sâu, chưa rộngnên các em còn tiếp thu bài một cách rất thụ động, không chịu quan sát, suynghĩ, không biết cách vận dụng kiến thức đã học vào thực hành mà lại có thóiquen cầm bút là vẽ ngay vẽ cho xong bài, vẽ cho qua chuyện dẫn đến bài vẽ củacác em không cò chất lượng Hình vẽ thì méo mó, xộc xệch không đúng tỉ lệ,không đúng cấu tạo của vật, của con người Bố cục không hợp lý, màu sắc nhạtnhẽo các bức tranh chưa có “hồn” Có một số em lười suy nghĩ, nhác tìm tòi nênđến giờ học Mỹ thuật là các em lại tìm tranh có trong các sách giáo khoa hoặctạp chí nào đó cùng chủ đề sao chép Chính vì vậy mà chất lượng môn học thật

sự đáng lo Bởi các em cứ như thế này thì sẽ hình thành trong các em một tácphong chậm chạp, ỉ lại, không sáng tạo một cốt cách, một tâm hồn nghèo nàn

III Nguyên nhân.

- Địa bàn: Là một huyện miền núi cao, việc tiếp xúc với văn hóa nghệ

thuật còn nhiều hạn chế chính điều này cũng phần nào ảnh hưởng đến hiểu biếtcũng như nhận thức của các em

- Đối tượng học sinh: Đa số học sinh là con em các dận tộc thiểu số lại

thuộc diện hộ nghèo, cuộc sống còn quá nhiều khó khăn vất vả, các em cònnặng gánh để mưu sinh kiếm sống chứ chưa có thời gian để chú ý đến việc họchành đặc biệt là những môn năng khiếu

- Phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến môn học: Các bậc phụ huynh

chưa quan tâm đến môn học, họ đang quan niệm về môn chính môn phụ, chỉđầu tư cho con em học các môn chính như Toán, Lý, Hóa, Văn, Ngoại ngữ…còn các môn phụ thì được chăng hay chớ

- Các nhà quản lý giáo dục chưa thực sự đế ý đến chất lượng giáo dục của môn học: Phòng học riêng, giá vẽ chưa có, các đồ dùng dạy học còn thiếu

nhiều

- Giáo viên bộ môn: Giáo viên chưa biết vận dụng các phương pháp dạy

học mới để lôi cuốn học sinh yêu thích và đam mê môn học

Là một giáo viên Mỹ thuật, trong những năm học vừa qua chúng tôi đãtrăn trở suy nghĩ rất nhiều, làm thế nào để các em yêu thích môn học và nângcao được chất lượng dạy học của bộ môn Nhưng may mắn thay vẫn còn một số

em yêu thích môn học, đó là động lực để thúc đẩy chúng tôi đi tìm “chìa khóathành công trong dạy học Mỹ thuật THCS ”

Chương II: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng học tập

I Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn Mỹ thuật:

Trong những năm học gần đây, với sự thay đổi chương trình sách giáokhoa mới và sử dụng phương pháp dạy học mới nên phần nào thay đổi đượccách dạy của giáo viên và cách học của học sinh Để nâng cao được hiệu quảhọc tập của môn Mỹ thuật thì ngoài lượng kiến thức nhất định mỗi giáo viênchúng ta phải sở hữu cho mình nhiều phương pháp dạy học tích cực, phải năngđộng, linh hoạt, mềm dẻo trong dạy học mới có thể đưa môn Mỹ thuật trở thànhmột môn học đặc biệt yêu thích của học sinh

Có nhiều phương pháp để chúng ta có thể vận dụng trong các tiết họcnhư:

- Phương pháp Học sinh - Trung tâm Các nghiên cứu gần đây cho thấytrẻ em học hiệu quả nhất khi các em được tích cực tham gia vào quá trình họctập Dạy học đã chuyển từ giảng giải - ghi nhớ sang tổ chức của giáo viên - hoạtđộng của học sinh Trọng tâm dạy học đã thay đổi từ kiến thức mà học sinh thuđược thành bản thân quá trình học tập của học sinh

- Phương pháp nhóm, nhóm là một trong những phương pháp gây đượchứng thú cho các em nhiều nhất Các em có thể cùng nhau trao đổi, phân tích,thảo luận với nhau cùng một vấn đề và sau đó tìm ra sự thống nhất chung

- Phương pháp trực quan… Đặc biệt là với sự hỗ trợ của công nghệ thôngtin chúng ta có thể khai thác hiệu quả ứng dụng của nó đặc biệt là môn Mỹ thuậtrất cần nhiều hình ảnh trực quan sinh động Trước đây, để minh họa nội dungbài giảng, giáo viên chỉ có thể sử dụng lời nói giàu hình tượng và gợi cảm kèmtheo những cử chỉ, điệu bộ diễn tả nội tâm hoặc có thêm bộ tranh giáo khoa hỗtrợ Ngày nay có cả một loạt phương tiện để giáo viên lựa chọn sử dụng như:máy chiếu, băng ghi âm, băng ghi hình, đĩa CD, phần mềm máy vi tính. Điều

đó sẽ giúp học sinh tiếp thu kiến thức bài học một cách nhanh hơn, sâu hơn, vàhiệu quả hơn Muốn sử dụng được các phương pháp dạy học tích cực đòi hỏingười giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo cho tiết học như các đồ dùng trựcquan, tranh ảnh, phiếu học tập, bảng nhóm… Có sự chuẩn bị chu đáo chúng ta

có thể tự tin sử dụng linh hoạt những phương pháp phù hợp với từng hoạt độngtừng mục tiêu bài dạy

Trong quá trình giảng dạy trên lớp nếu chúng ta áp dụng các phươngpháp dạy học mới để gợi ý cho học sinh tìm tòi khám phá, luyện tập khai thác,

xử lý thông tin thì học sinh sẽ hào hứng say sưa học tập hơn và từ đó hình thànhnăng lực phẩm chất cho bản thân Các em đa số chăm chú nghe giảng và sôi nổixây dựng bài Cùng nhau tranh luận một vấn đề nào đó rất nhẹ nhàng tự nhiênsau đó thống nhất quan điểm và trình bày trước cả lớp

Ví dụ: Tiết 31 - Mỹ thuật lớp 6 Một số công trình kiến trúc tiêu biểu của Mỹ thuật Ai Cập - Hi Lạp - La Mã thời kỳ cổ đại.

Ở bài thường thức mỹ thuật này nếu như giáo viên chỉ cầm một cuốn

sách giáo khoa trên tay và dạy theo phương pháp thuyết trình truyền đạt thôngtin một chiều tới cả lớp thì chắc hẳn rằng sẽ tạo cho học sinh tiếp thu kiến thứcmột cách thụ động, tẻ nhạt, nhưng nếu chúng ta áp dụng công nghệ thông tinvào soạn giảng bằng giáo điện tử mới với sự đầu tư sưu tầm nhiều hình ảnhnhiều thông tin về những công trình kiến trúc tiêu biểu của Ai Cập - Hi Lạp - La

Mã thì chắc chắn hiệu quả sẽ khác Giáo viên có thể sắm vai một hướng dẫn

viên du lịch đưa đoàn lữ khách đi thăm quan từng đất nước một thông quanhững hình ảnh trực quan sinh động, phong phú và giới thiệu sơ qua từng côngtrình kiến trúc một và từ đó đoàn lữ khách sẽ tự tìm tòi khám phá các thông tin

về công trình đó thông qua hệ thống câu hỏi dành cho hướng dẫn viên du lịch.Hoặc chúng ta có thể cho học sinh hoạt động nhóm Giáo viên sẽ đưa ra câu hỏihọc sinh hoạt động nhóm, nhóm nào có tín hiệu trước nhóm đó sẽ được quyềntrả lời Mỗi câu trả lời đúng sẽ được 10 điểm cuối cùng giáo viên tổng điểmxem nhóm nào giải nhất, nhì, ba và có hình thức khen thưởng… Sử dụng nhữngphương pháp như vậy bản thân chúng tôi thấy các em hào hứng say sưa yêuthích và chờ đợi tiết học hơn

Để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh, giáo viên cầnphải chuẩn bị tốt các hoạt động cũng như các yêu cầu sau: Chuẩn bị tốt bàigiảng Chia nhóm học sinh trong lớp: mỗi nhóm tối thiểu 2-4 em hay từ 6-8 em,tùy theo điều kiện về sĩ số lớp, điều kiện phòng học để tất cả thành viên trongnhóm đều được tham gia thảo luận, tham gia thể hiện kỹ năng vẽ của mình, xâydựng bài học, tạo điều kiện cho các em thể hiện ý kiến cá nhân trong tập thể.Chuẩn bị tốt các trang thiết bị cho việc dạy học như: phiếu học tập, giáo án điện

tử, máy chiếu, bảng phụ, nam châm, tư liệu, tranh ảnh… Xây dựng câu hỏi hợplý: câu hỏi có vấn đề hoặc đưa ra các tình huống để học sinh suy nghĩ trả lờihoặc làm bài Từ đó giáo viên mới đánh giá được trình độ nhận thức học sinhcũng như khả năng vẽ của các em Hướng dẫn các nhóm thảo luận và đưa ranhận xét, kết luận Giáo viên chốt lại và nhấn mạnh trọng tâm của hoạt động.Phần củng cố kiến thức, có thể tổ chức bằng các hình thức ô chữ, đố vui, tìm từkhóa hoặc ứng dụng vẽ tranh để học sinh khắc sâu kiến thức bài học Sau đónhận xét về phần chuẩn bị ở nhà và tinh thần xây dựng bài trên lớp giữa cácnhóm để tạo sự hưng phấn, ganh đua học tập tích cực hơn giữa các nhóm trongcác tiết học sau Phần dặn dò: cho học sinh chuẩn bị tốt những đồ dùng cho bàihọc sau

II Hoạt động quan sát, nhận xét “Chìa khóa thành công” trong dạy học Mỹ thuật THCS.

Như chúng ta biết trong dạy học Mỹ thuật có 4 hoạt động chính:

- Hoạt động quan sát nhận xét

- Hoạt động hướng dẫn cách vẽ

- Thực hành

- Nhận xét đánh giá Hoạt động nào cũng quan trọng nhưng trong đề tài này, chúng tôi muốntrao đổi về hoạt động quan sát nhận xét bởi nó là một hoạt động đầu tiên dẫn dắtchúng ta vào thế giới của cái đẹp với một quan điểm, nhận thức thẩm mỹ đúngđắn nó là một hoạt động chỉ diễn ra trong tiết học chỉ khoảng 5 phút thôi tưởngchừng như nó đơn giản nhưng thực ra nó rất quan trọng, nếu như chúng ta khaithác hoạt động này hiệu quả thì chính nó sẽ là chìa khoát thành công của tiếtdạy đó

Quan sát nhận xét là hoạt động mà đòi hỏi người giáo viên phải nhanhnhẹn, linh hoạt đưa ra những đồ dùng trực quan hay vật mẫu đúng thời điểm vàphải có một khả năng dẫn dắt học sinh quan sát bằng hệ thống câu hỏi hấp dẫn,hóm hỉnh thì mới thu được hiệu quả Về phía học sinh các em không chỉ quansát bằng mắt mà phải quan sát bằng cả khối óc, trái tim và cả tâm hồn nữa Khối

óc để phân tích đối chiếu, so sánh tỉ lệ… còn trái tim và tâm hồn còn phải quansát và cảm nhận cái hay cái đẹp của đối tượng quan sát

1 Tìm hiểu về phương pháp quan sát:

Phương pháp quan sát được giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách nhìn,cách ngắm đối tượng với mục đích nhất định để có những nhận xét, đánh giáchính xác về đối tượng, …

2 Phân loại phương pháp quan sát:

a) Quan sát từ bao quát đến chi tiết: (từ cái chung đến cái riêng) Cụ thể

là:

- Tìm vị trí nhìn để đối tượng có hình dáng bề ngoài (Hình khối, đậm nhạt)đẹp Từ đó người vẽ sẽ có ý định bố cục cho bài vẽ của mình (đặt hình vẽ trongtrang giấy thế nào? Dọc hay ngang )

- Nhìn vào toàn bộ bài vẽ để thấy được bố cục chung: sắp xếp hình mảng,xác định mảng chính mảng phụ, khoảng trống Tìm màu sắc chung của toàn bài

và màu trọng tâm, không nhìn chi tiết vào hình vẽ hay riêng một màu sắc nào

b) Quan sát các chi tiết, bộ phận và đối chiếu so sánh với tổng quát (từ

cái chung đến cái riêng) để nhận thức sâu sắc hơn, vẽ được đúng hơn Trongquá trình vẽ, mối quan hệ riêng – chung này luôn tương tác với nhau, Thí dụ:

- Ở vẽ theo mẫu: Vẽ khung hình trước rồi mới tìm tỉ lệ bộ phận; sau đókhi vẽ chi tiết lại phải đối chiếu so sánh với khung hình hay vạch mảng đậmnhạt, vẽ sơ bộ đậm nhạt trước, nhưng khi vẽ đậm nhạt ở chi tiết vẫn phải nhìnđậm nhạt chung của các mảng lớn

- Ở vẽ trang trí, vẽ đề tài, tập nặn, tạo dáng: vẽ các mảng lớn, nhỏ (bố cục)

và lên đậm nhạt trước, sau mới tìm hoạ tiết hay vẽ hình cho phù hợp với cácmảng Khi vẽ màu cũng phải tuân theo độ đậm nhạt lớn đã tạo nên từ bố cụcban đầu còn khi vẽ chi tiết luôn nhìn bố cục chung (toàn thể) để điều chỉnh

c) Quan sát đồng thời phân tích, so sánh để có nhận xét đúng về đối tượng Khi vẽ ta, thường so sánh:

- Theo chiều ngang – thường dùng que đo

- Theo chiều dọc – thường dùng dây dọi

- So sánh phải có “chuẩn” chẳng hạn tìm tỉ lệ các bộ phận phải lấy chiềungang hay chiều cao khung hình làm chuẩn, tìm đậm nhạt thì lấy độ đậm nhất

để tìm ra độ đậm vừa và độ nhạt

- So sánh giữa các bộ phận, chi tiết với nhau: Hình mảng ở gần nhauthường hay có kích cỡ tương đương sẽ giúp cho người vẽ nhận xét đúng hơntrong khi vẽ, quá trình quan sát luôn luôn được vận hành như sau:

Quan sát để ghi nhận những điều đã thấy ở đối tượng, sau đó khi thể hiện

(vẽ) hoạ sĩ vẽ bằng cách nhớ lại những gì đã ghi nhận Nếu thấy nghi ngờ

những điều gì đó là chưa chuẩn xác, người vẽ lại phải quan sát đối tượng đểkiểm tra hay tiếp tục quan sát để phát hiện những đặc điểm khác của đối tượngrồi ghi lại ghi nhận và vẽ tiếp

3.Vận dụng phương pháp trong dạy học Mỹ thuật

Trong quá trình dạy học chúng tôi đã đi sâu tìm tòi nghiên cứu về hoạtđộng quan sát sao cho phù hợp với từng phân môn

Chúng tôi thấy mỗi phân môn đều phải có cách hướng dẫn học sinh quansát nhận xét riêng để tìm ra bố cục, hình ảnh chính phụ, đặc điểm, hình dáng,màu sắc và “cái thần” của mỗi bức tranh…

Phân môn Vẽ theo mẫu.

Vẽ theo mẫu là để học sinh biết cách quan sát, so sánh, phân tích, tổnghợp để nắm được đặc điểm, cấu trúc, tỉ lệ, màu sắc, chất liệu của đồ vật và biếtthể hiện tương quan của đối tượng trên tờ giấy Quá trình thực hành giúp chohọc sinh nắm được những đặc điểm tiêu biểu của đồ vật để trí nhớ được bềnvững góp phần phát triển trí tuệ cho học sinh Nhiệm vụ chính của vẽ theo mẫu

là rèn luyện thị giác, tri giác và khả năng thể hiện đối tượng cho học sinh

Đối với loại bài này, để hoạt động quan sát nhận xét có hiệu quả thì sựchuẩn bị của giáo viên về vật mẫu phải đúng yêu cầu của tiết học Vật mẫu phảiphong phú, phải đẹp Đối với những loại vật mẫu nhỏ như: quả, lá, cốc, ly giáoviên nên tổ chức vẽ theo nhóm Bởi vì đối với Mỹ thuật thì mẫu vẽ đóng vai tròcho thành công của tiết dạy và trở thành một bộ phận không thể thiếu của mỗibài dạy Những mẫu này giáo viên có thể chuẩn bị hoặc giao cho học sinh chuẩn

bị Mỗi tiết dạy vẽ theo mẫu nếu thiếu đồ dùng dạy học thì tiết học sẽ trở nênnhạt nhẽo, khô khan và kém hiệu quả

Để hoạt động quan sát nhận xét thực sự có kết quả tốt, chúng ta không thểkhông quan tâm đến vấn đề bày mẫu và tranh mẫu với điều kiện cụ thể của lớphọc

a) Bày mẫu vẽ, tranh mẫu:

Bày mẫu vẽ ở giờ vẽ theo mẫu sao cho học sinh nhìn thấy được mẫu rõ,đẹp theo đúng yêu cầu của chương trình

Giáo viên phải tạo điều kiện đặt mẫu vừa tầm mắt học sinh để sao chomỗi học sinh đều quan sát được, tránh quá gần, quá xa, quá cao, quá thấp ảnhhưởng đến chất lượng bài vẽ của học sinh.

- Treo tranh mẫu theo trình tự các bước của bài giảng, học sinh nhìn rõtranh

b) Cung cấp kiến thức:

Vận dung các phương pháp dạy học tích cực Dùng hệ thống câu hỏi:

- Hướng dẫn học sinh nhận xét mẫu, hoặc phân tích tranh

- Hướng dẫn cách vẽ bài đó theo yêu cầu nội dung bài học

Học sinh THCS có thói quen cầm bút là vẽ ngay, không quan sát Do đó,hình vẽ thường xộc xệch, méo mó, không giống mẫu Cho nên đặt mẫu xonggiáo viên phải yêu cầu học sinh dành thời gian quan sát vật mẫu Đây là bướcquan trọng nhất của bài vẽ theo mẫu Có quan sát và nhận xét theo hệ thống câuhỏi gợi mở của giáo viên thì các em mới nhận biết và ghi nhớ được hình dáng

và đặc điểm, tỉ lệ của vật mẫu, có quan sát kĩ và nhận xét kĩ vật mẫu thì khi vẽhọc sinh sẽ không lúng túng, hình vẽ sẽ gần với với mẫu, tránh tình trạng vẽ sai,

vẽ bịa Khi hướng dẫn học sinh quan sát mẫu giáo viên cần nhấn mạnh một sốđiểm quan trọng đó là:

- Dạy học sinh quan sát nhận xét hình dáng chung của vật mẫu

- Tập ước lượng, so sánh, phân tích mẫu thành nhiều bộ phận để nắmđược cấu trúc, đặc điểm và tỉ lệ của mẫu

- Khi dạy các em tri giác cần dạy các em quy mẫu vào các loại hình họcđơn giản (hình chữ nhật, hình vuông, hình tròn, hình tam giác, ) điều này giúphọc sinh luyện tập cách nhìn, vẽ từ đơn giản đến phức tạp

- Khi yêu cầu học sinh tri giác phần nào, đoạn nào của mẫu giáo viên chỉcần chỉ cụ thể vào phần đó, đoạn đó để học sinh theo dõi được dễ dàng và cónhững câu hỏi gợi ý để tập trung cự chú ý của học sinh

- Hệ thống câu hỏi phải quán triệt từ bao quát đến chi tiết

+ Câu hỏi đầu tiên để biết hình dáng chung của vật mẫu (cao, thấp, dày,mỏng ), có khung hình gì Giáo viên chỉ vào chu vi của mẫu theo đường khépkín

+ Tiếp đến là câu hỏi cho học sinh nắm được cấu trúc của mẫu (mẫu cómấy bộ phận và những bộ phận nào?), tỉ lệ của chúng (so sánh các bộ phận vớinhau)

- Hướng dẫn cách quan sát và hướng dẫn cách vẽ là hai công việc của quátrình cung cấp kiến thức cho học sinh Vì thế nó được xen kẽ vào nhau, khôngtách rời Sau mỗi câu trả lời của học về quan sát mẫu, giáo viên khẳng định

đồng thời vẽ minh họa ngay cho học sinh nhìn thấy trình tự các bước vẽ trênbảng để học sinh hình dung được cách vẽ.

- Động viên các em quan sát mẫu tìm tỉ lệ bộ phận Vì học sinh THCSlàm việc còn nặng về cảm tính, thích gì vẽ nấy, vẽ theo sự “hiểu” của mình chứkhông thích làm mẫu để vẽ Vì thế, giáo viên cần kiên nhẫn uốn nắn, động viêncác em quan sát, so sánh để vẽ cho đúng mẫu ở mức độ cao nhất Ở hoạt độngnày chủ yếu là dạy học sinh biết cách quan sát và cách thể hiện theo đúngphương pháp của bộ môn

Đặc trưng của hoạt động quan sát nhận xét của bài vẽ theo mẫu không chỉdừng lại ở hoạt động quan sát nhận xét ở đầu tiết học mà nó xuyên suốt cả quátrình học sinh vẽ Khi nào học sinh ngừng vẽ thì hoạt động quan sát mới chấmdứt Vì thế, hoạt động quan sát nhận xét của bài vẽ theo mẫu rất quan trọng

Phân môn Vẽ trang trí.

Đối với bài vẽ trang trí ở bậc THCS thì chủ yếu là vẽ trang trí các hình cơbản như: hình vuông, hình tròn, hình chữ nhật, hình tam giác, đường diềm vàmột số bài trang trí thuộc thể loại ứng dụng như trang trí tấm thảm, khăn trảibàn, cái bát, lọ hoa

Đối với bậc THCS, nội dung những bài vẽ trang trí có ý nghĩa rất lớntrong việc giáo dục tính cẩn thận, khéo léo trong công việc và nhận thức thẩm

mĩ của học sinh Học trang trí học sinh làm quen với vẽ màu, vẽ họa tiết bằngnhững đường nét cơ bản, biết cách sắp xếp họa tiết theo luật trang trí một cáchsáng tạo để tạo ra được những sản phẩm trang trí đầu tiên của bản thân mình.Chính những sản phẩm này là thành quả lao động có ảnh hưởng rất lớn đến việcgiáo dục thị hiếu thẩm mĩ và tình cảm thẩm mĩ của học sinh khi đứng trước cáiđẹp

Cũng như vẽ theo mẫu, khi dạy bài vẽ trang trí thì sự chuẩn bị mẫu chohọc sinh quan sát là rất cần thiết vì đó là thực tế sinh động giúp trẻ rất nhiềutrong việc tư duy các hình tượng liên quan đến bài học Do đó ngoài thiết bị,sách giáo khoa thì giáo viên cần vẽ và sưu tầm nhiều loại bài trang trí khác nhauphù hợp cho việc giảng dạy từng bài Nên sử dụng các bài vẽ của các học sinhnăm trước làm bài tham khảo Giáo viên chọn lọc và sử dụng tối đa đồ dùng dạyhọc, câu hỏi nên ngắn gọn, rõ ràng, có trọng tâm, tránh gợi ý lan man không cầnthiết

Dạy vẽ trang trí nhằm phát huy khả năng sáng tạo và giáo dục thẩm mĩcho học sinh Do đó, sự sáng tạo ở trang trí của học sinh THCS không đòi hỏicao xa mà chỉ là sự thay đổi đôi chút trong việc sắp xếp bố cục, tô màu vàđường nét để bài vẽ có nét rõ ràng, yêu cầu không được giống mẫu và khônggiống bài của bạn

Đối với hoạt động quan sát nhận xét giáo viên giới thiệu những đồ dùngdạy học hoặc bài mẫu đồng thời đặt các câu hỏi để học sinh suy nghĩ quan sát

và thấy được vẻ đẹp và sự khác nhau của chúng

Phân môn Vẽ tranh.

Vẽ tranh là tên chung của các loại tranh đề tài, tranh tĩnh vật, tranh phongcảnh, tranh chân dung Tranh có nhiều thể loại, mỗi thể loại có một đặc điểm,một yêu cầu riêng trong cách diễn tả

Tranh phong cảnh là tranh vẽ cảnh vật, tuy nhiên có thể vẽ thêm hoạtđộng con người và con vật để cho bức tranh thêm sinh động

Tranh sinh hoạt là vẽ cảnh là tranh vẽ cảnh sinh hoạt của con người, miêu

tả hoạt động của con người là chính Tuy nhiên kết hợp với vẽ cảnh đẹp khi cầnthiết

Tranh tĩnh vật là vẽ đồ vật, lọ hoa quả ở dạng tĩnh

Tranh chân dung là tranh vẽ người diễn tả nét mặt và một phần thân, song

có thể vẽ toàn thân hoặc vẽ chân dung một nhóm người

Tranh minh họa, tranh áp phích, tranh lịch sử

Mỗi thể loại tranh đòi hỏi người vẽ đi sâu nghiên cứu và diễn tả để bài vẽkhông chung chung và mang phong cách riêng

Muốn học sinh hiểu về đề tài và vẽ tranh đẹp thì cần cho các em xemtranh để các em biết chọn chủ đề và cách xây dựng hình tượng, cách vẽ màu.Cho học sinh xem tranh cần phải đa dạng về đề tài và cách vẽ để các em nhận rakhái niệm và cách thể hiện đề tài định vẽ Mỗi tranh minh họa cần có hai đến batranh có cách vẽ khác nhau về bố cục, hình tượng và màu sắc Cần chuẩn bịtranh vẽ của học sinh năm trước về đề tài định vẽ vì đó là nguồn động viênkhích lệ các em vẽ đẹp hơn Giới thiệu hình minh họa cách tiến hành vẽ tranh:

bố cục, mảng vẽ, vẽ màu Có thể cho học sinh xem tranh về phong cảnh đềnchùa, các con vật để học sinh cảm nhận bố cục, hình dáng, màu sắc của tranh

Giáo viên cần nghiên cứu nội dung của các bài dạy, có kế hoạch chuẩn bịthường xuyên như sưu tầm tranh, ảnh, bài vẽ để đồ dùng dạy học của giáo viênphong phú thêm

Hoạt động hướng dẫn quan sát nhận xét giáo viên cho học sinh xem tranhmẫu và dùng hệ thống câu hỏi để hướng dẫn học sinh quan sát, suy nghĩ từ đónhận ra khái niệm, so sánh phân tích để tìm ra nội dung, đặc điểm của đề tài sẽ

vẽ Từ đó thấy được mảng chính và những hình tượng tiêu biểu về hình dáng,màu sắc Đồng thời giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của tranh, mong muốn

vẽ tranh đẹp

Giáo viên gợi ý học sinh khai thác nội dung đề tài sẽ vẽ:

Khung cảnh, hình tượng

Phân môn Thường thức Mỹ thuật

Thường thức Mỹ thuật thường là tiếp xúc, làm quen với tác phẩm Mỹthuật thông qua phân tích, tìm hiểu để cảm nhận cái hay cái đẹp và thường thứccác tác phẩm bằng khả năng và ý thích của mình

- Tranh là tác phẩm hội họa do họa sĩ vẽ trên mặt phẳng, giấy vải, gỗ,tường bằng nhiều chất liệu khác nhau

- Ảnh là tác phẩm của nghệ thuật nhiếp ảnh do nghệ sỹ thể hiện với sự hỗtrỡ của máy ảnh

Học sinh THCS rất thích xem tranh vì ngôn ngữ của tranh ngắn gọn, cụthể, súc tích tạo nên cái đẹp - vốn là nhu cầu, sở thích của các em Khi xemtranh học sinh sẽ hiểu, cảm thụ thế giới xung quanh sâu sắc, phong phú, tạo điềukiện cho các em học môn Mỹ thuật và các môn khác hiệu quả hơn Ngoài giờchính khóa có thể tổ chức cho học sinh thăm phòng trưng bày tranh, các bài vẽđẹp (nếu có)

+ Chuẩn bị đồ dùng dạy học:

Sách giáo khoa chỉ giới thiệu một vài tác phẩm Do đó giáo viên cầnnghiên cứu nội dung để chuẩn bị thêm hoặc cho học sinh sưu tầm tranh để bàidạy có nội dung phong phú hơn Giáo viên có thể xem trước toàn bộ chươngtrình để chuẩn bị dần dần khi có điều kiện Cụ thể cần sưu tầm các loại tranhsau:

- Tranh của họa sỹ về các thể loại như tranh sinh hoạt, tranh chân dung,tranh tĩnh vật, tranh phong cảnh

- Tranh vẽ của thiếu nhi (đã in ấn) hoặc những tranh đẹp trên mạng và cácbài vẽ đẹp của học sinh năm trước Sau khi sưu tầm xong thì cần phân loại tranh

để có kế hoạch sử dụng cho từng bài và dùng để minh họa các bài vẽ tranh đềtài, tranh tự do Giáo viên dán tranh lên nền, ghi tên tác giả tác phẩm, chất liệuvào bìa bằng chữ nhỏ có thể phân loại để riêng hay đóng thành tập cùng khổgiấy tranh phong cảnh, tranh sinh hoạt, tranh chân dung Nếu giáo viên quantâm đến việc chuẩn bị đồ dùng dạy học và có kế hoạch chuẩn bị chu đáo thì sẽđược học sinh và phụ huynh đồng tình ủng hộ, tích cực đóng góp nhiều tranhđẹp có giá trị vào bộ sưu tập tranh hằng năm của giáo viên

+ Hướng dẫn học sinh quan sát và nhận xét

Đối với phân môn này thì hoạt động quan sát là phần trọng tâm cơ bản đểkhai thác nội dung bức tranh

Tuy nhiên giáo viên không dựa vào kiến thức có sẵn của chính mình để

gò ép, áp đặt học sinh mà giáo viên cần nghiên cứu kỹ nội dung, chuẩn bị kỹthiết kế bài dạy Đồ dùng dạy học để giúp học sinh tiếp xúc với tác phẩm quacác câu hỏi gợi ý Học sinh suy nghĩ trả lời theo cảm nhận riêng Giáo viên tóm