TÌM HIỂU VỀ ĐỨA TRẺ TỪ 36 ĐẾN 48 TH TUỔI 5
KỸ NĂNG CÁ NHÂN 7
Trẻ em 3 tuổi thường thể hiện mong muốn độc lập bằng cách tự mặc áo và mang giày, điều này có thể khiến người lớn bất ngờ và mẹ cảm thấy hụt hẫng Dấu hiệu này cho thấy trẻ đang phát triển nhu cầu tự lập, tạo nền tảng thuận lợi cho việc giáo dục các hành vi tích cực.
Nhưng bé có thể làm gì?
-Bé có thể thực hiện một loạt thao tác (chuỗi thao tác) trong việc tự phuùc vuù
Để gấp khăn vuông, bạn cần thực hiện ba bước đơn giản: đầu tiên, đặt hai cạnh của khăn chồng lên nhau; tiếp theo, vuốt thẳng phần gập lại của khăn; cuối cùng, lặp lại hai bước trên để gấp khăn thành các kích thước nhỏ hơn.
(Như vậy hành động gấp khăn gồm hai thao tác (a, b) và hai lượt gấp)
Nhiệm vụ của sản phẩm là dạy các kỹ năng quan trọng như xếp quần áo, gấp chăn mền và sắp xếp đồ đạc vào các hộp lớn và nhỏ, nhằm nâng cao hiệu quả trong quá trình dạy học.
Phân tích một hành động thành chuỗi thao tác và giúp trẻ nhận ra, thực hiện các thao tác theo trình tự , không bỏ sót thao tác nào
-Bé có thể nhận nhiệm vụ và cố gắng hoàn thành nhiệm vụ
Khi giao nhiệm vụ cho các bé trong nhóm, hãy nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ gìn vệ sinh Ví dụ, khi pha nước tắc, nếu làm rơi đường ra bàn, các con cần sử dụng khăn khô để lau và hất đường rơi vào hộp Điều này rất quan trọng vì nếu đường rơi xuống nền nhà, sẽ thu hút kiến và gây mất vệ sinh.
* Nhiệm vụ SP thích hợp là:
Thử giao nhiệm vụ đơn giản, nói với trẻ rằng các em sẽ làm rất tốt
Khen động viên khi trẻ nỗ lực làm
Nói cho trẻ biết vì sao cần làm để bắt đầu GD động cơ, ý thức hành động cho treû
KỸ NĂNG THỬ NGHIỆM- KHÁM PHÁ 9
-HĐ tìm hiểu, khám phá TGXQ của trẻ 36- 48 th không chỉ là thử –sai theo cảm tính mà là “thử- nghiệm”, nhiều trẻ sau 36 th bắt đầu “khám phá”,
“thực nghiệm” và có thể có kế hoạch trong đầu trước khi hành động
Cô đưa ra một rỗ chứa cam và quít cùng với một số dao nhựa và que tăm răng, yêu cầu trẻ lột vỏ trái cây Bé Mi chọn một quả cam to, nhưng khi dùng móng tay để cạy vỏ thì thấy cứng Sau khi quan sát các dụng cụ, bé quyết định dùng dao nhựa để cắt vỏ, nhưng vẫn không thành công Cuối cùng, bé nhìn lại rỗ và quyết định đổi sang quả quít.
* Nhiệm vụ SP thích hợp là: Đưbina O khuyên GVMN nên lưu ý tới 3 dạng mục tiêu sau đây:
1 Tri giác thuộc tính đối tượng (trẻ 24- 36 th cũng làm được)
2 Tập cách khảo sát, tìm tòi
3 Làm biến đổi tích cực TGXQ
Từ 36 tháng tuổi, trẻ bắt đầu tham gia vào các hoạt động học tập phong phú hơn, với nhiều hình thức học đa dạng và sử dụng nhiều loại phương tiện khác nhau Trẻ cũng có khả năng tiếp thu ý kiến và nhận xét từ người lớn, giúp nâng cao khả năng học hỏi và phát triển toàn diện.
* Nhiệm vụ SP thích hợp là:
Trong buổi hoạt động ôhọc mà chơi, chơi mà họcằ cú thể tăng cường cỏc yếu tố học tập;
GV nên thay đổi hình thức dạy học cho đa dạng để trẻ yêu thích hoạt động học mới mẻ này;
Để nâng cao hiệu quả học tập của trẻ, cần thay đổi loại học cụ phù hợp với từng giai đoạn nhận thức Bắt đầu với vật thật khi trẻ mới làm quen, sau đó chuyển sang tranh ảnh khi không thể mang vật thật vào lớp hoặc khi trẻ đã quen thuộc với chúng Cuối cùng, sử dụng mô hình, sơ đồ hoặc hình vẽ phác họa khi có mục tiêu nhận thức các đặc trưng của đối tượng hoặc khi giáo viên muốn tập trung tri giác của trẻ vào những đặc điểm cụ thể.
1 Uxôva A.P., (1979), Dạy học ở mẫu giáo (bản dịch Tiếng Việt), Nxb Giáo dục, Hà nội
Nhận xét cái đạt được, chỉ ra cho thấy phần việc nào chưa làm được, động viên trẻ tiếp tục làm sau tiết học
Trẻ em sau 36 tháng tuổi bắt đầu phát triển mạnh mẽ khả năng tư duy, bao gồm ý tưởng, trí tưởng tượng và tư duy trực quan hành động Giai đoạn này cũng chứng kiến sự hình thành các yếu tố của tư duy trực quan hình ảnh, đóng vai trò quan trọng trong quá trình học hỏi và khám phá thế giới xung quanh.
Nhiều trẻ 36 th bắt đầu thể hiện nhu cầu và có thể giải quyết vấn đề khi có người lớn chỉ ra cho trẻ thấy vấn đề
Cô đưa cho bé một hộp sỏi đủ cỡ và màu sắc, khuyến khích bé làm một chiếc vòng sỏi đẹp cho búp bê Bé hăng hái nhìn vào hộp sỏi và bắt đầu sáng tạo.
“vòng sỏi màu thật đẹp” cho búp bê:
1 lựa sỏi có màu vàng, xanh lá cây; để riêng ra thành 2 nhóm
2 xếp thành một đường cong: cứ một viên vàng, đến một viên xanh lá cây, rồi một viên vàng…; có thao tác ướm thử rồi đổi viên sỏi cho cở gần giống nhau (thử- sai)
3 sửa lại cho thành cái vòng tròn hơn (tư duy trực quan hình ảnh)
Trẻ em thường có khả năng sắp xếp tư duy trực quan hình ảnh, thể hiện qua việc lên kế hoạch ít nhất hai bước trước khi thực hiện một nhiệm vụ Bước đầu tiên và thứ hai được hình thành trong đầu trẻ, trong khi bước thứ ba có thể xuất hiện khi trẻ nhận thấy rằng kết quả chưa hoàn thiện.
* Nhiệm vụ SP thích hợp là:
Giáo viên cần tạo ra những tình huống vấn đề phù hợp với khả năng của trẻ và liên quan đến cuộc sống hàng ngày Thông qua việc sử dụng lời nói hoặc hành động thực hành, giáo viên giúp trẻ nhận diện vấn đề và tìm ra hướng giải quyết hiệu quả.
Tạo cơ hội cho trẻ được tự giải quyết vấn đề, trì hoãn ý định làm mẫu nhưng không để trẻ thất bại trong thử-sai quá nhiều lần
Khen động viên những tiến bộ của trẻ
Trẻ em từ 36 tháng tuổi trở đi có khả năng chơi theo kiểu thực nghiệm, như tham gia vào các hoạt động với nước, cát và pha màu Đồng thời, trẻ cũng bắt đầu biết tuân theo các quy tắc trong trò chơi.
Hoạt động 1: Cho trẻ pha hai màu lại để ra một màu mới,
Hoạt động 2: Yêu cầu trẻ chỉ ra ống màu trong hộp màu của lớp tương ứng với màu mới tạo ra, sau đó khuyến khích trẻ gọi tên màu đó để kiểm tra khả năng nhận biết và gọi đúng tên các màu sắc.
Hoạt động 3: đưa ra một số mẫu in đơn giản, mời trẻ dùng màu mới tạo ra để tô lên một mẫu in đã chọn
* Nhiệm vụ SP thích hợp là:
Tổ chức các trò chơi có luật cho trẻ chơi ngay trong buổi học, nhắc nhở luật chơi cho trẻ lưu ý
Dành đủ thời gian cho trẻ thực nghiệm trong các hoạt động
CẢM XÚC – BẮT CHƯỚC HÀNH VI, CÁCH NÓI 11
-Trong các mục tiêu dạy học cần có mục tiêu “tập trẻ chia sẻ cảm xúc của mình với người khác”, theo Pitcher và Ames (1964)
* Nhiệm vụ SP thích hợp là:
Khuyến khích trẻ biểu cảm trong sinh hoạt, trong các giờ kể chuyện, đọc thơ hay hoạt động âm nhạc, chơi đóng kịch
Tạo bầu không khí thân thiện trong lớp học để trẻ dễ chia sẻ cảm xúc
GV chia sẻ cảm xúc với trẻ hàng ngày
Khi trẻ lên ba, chúng trải qua một cuộc khủng hoảng tâm lý, dẫn đến cảm giác "mình đã rất lớn" và "có thể làm mọi thứ như người lớn" Điều này khiến trẻ thường xuyên quan tâm và quan sát hành vi của người lớn, từ đó bắt chước qua nhiều hình thức khác nhau, như hóa trang, diễn kịch một mình trước gương, hoặc tương tác với búp bê Những hoạt động này chính là nền tảng cho việc chơi đóng vai theo chủ đề, giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội và nhận thức.
* Nhiệm vụ SP thích hợp là:
Khuyến khích trẻ chơi đóng vai (một mình, với búp bê)
Cùng chơi đóng vai theo chủ đề đơn giản với trẻ
Cung cấp trang phục hóa trang, các đồ chơi đi kèm theo chủ đề
Tạo cơ hội cho trẻ tiếp nhận thông tin từ TGXQ: qua quan sát cuộc sống xung quanh, qua phim ảnh, hình ảnh, truyện kể…
Sử dụng trò chơi đóng vai giúp trẻ thể hiện cảm xúc và giao tiếp hiệu quả, đồng thời dạy trẻ cách nói đúng ngữ cảnh và ngữ điệu Qua những hoạt động này, trẻ cũng học được cách thể hiện hành vi phù hợp trong các tình huống giao tiếp khác nhau.
Trong hoạt động vui chơi, trẻ đi qua lần lượt 2 giai đoạn phát triển 1 :
1 chơi đơn giản, bắt chước hành động nhân vật và lặp đi lặp lại
2 bắt đầu nói trong vai chơi
* Nhiệm vụ SP thích hợp là: Để lại trong góc hoạt động những đồ chơi mà trẻ mới làm quen để trẻ được chơi lặp lại
GV nói trong vai chơi của mình, kích thích trẻ nói trong vai chơi
Tăng cường việc kể và đọc truyện có nhiều lời thoại giữa các nhân vật giúp trẻ phát triển kỹ năng ngôn ngữ Hãy thử cho trẻ tham gia vào các hoạt động đóng kịch cùng cô giáo và bạn bè, để trẻ có cơ hội nói và thể hiện cảm xúc qua các vai diễn.
1 Trẻ chưa thể thực hiện giai đoạn 3: thể hiện quan hệ giữa các vai chơi
II NHỮNG VẤÂN ĐỀ CĂN BẢN TRONG VIỆC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO TRẺ TỪ 36 ĐẾN 48 TH TUỔI
2.1.VIỆC XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU DẠY HỌC
Sau 36th tuổi, trẻ cần được học theo các mục tiêu tích hợp đa dạng hơn trước kia :
-tìm hiểu các sự kiện xã hội
-phát triển ý tưởng (học từ ý tưởng của trẻ)
Mục tiêu hình thành năng lực cho trẻ em từ 3 tuổi là đặc trưng của độ tuổi mầm non Để làm rõ sự khác biệt trong phương pháp dạy học tích hợp cho trẻ từ 36 đến 48 tháng tuổi, cần nghiên cứu sâu về cơ chế hình thành năng lực trong giai đoạn này.
Cơ chế hình thành một năng lực cho trẻ 36- 48th tuổi
Muốn xác định cơ chế này cần khai thác nội hàm của khái niệm năng lực -Năng lực là gì ?
Theo lý thuyết tâm lý học, năng lực là những đặc điểm tâm lý cá nhân giúp đáp ứng yêu cầu của một hoạt động cụ thể và là điều kiện cần thiết để đạt được thành công trong hoạt động đó Năng lực được coi là đặc điểm tâm lý phức tạp nhất, vượt xa các yếu tố như cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy và tưởng tượng, vì nó còn bao gồm sự tích hợp của cảm xúc và ý chí cùng với các thành tố tâm lý khác.
Mỗi hoạt động đòi hỏi chủ thể có vài năng lực, chúng quan hệ hữu cơ với nhau
Để phát triển khả năng khám phá, trẻ em từ 36 tháng tuổi cần có các kỹ năng quan trọng như quan sát, tư duy logic, khả năng tưởng tượng sáng tạo, trí nhớ có chủ định và khả năng diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng bằng lời nói.
1 Chỉ trong hoạt động mới hình thành và phát triển năng lực
2 Có hai cơ sở để xác định một năng lực:
-độ nhanh trong việc điều khiển, thực hiện một hoạt động
-chất lượng của kết quả hoạt động
Theo Xavier Roegiers, năng lực được hiểu là một khái niệm tổng hợp bao gồm nội dung lĩnh hội, khả năng thực hiện hành động và các tình huống khác nhau trong hoạt động.
Theo De Ketele (1995), năng lực được định nghĩa là tập hợp có trật tự của các kỹ năng mà cá nhân sử dụng để tác động lên nội dung hoạt động trong những tình huống cụ thể, nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh từ những tình huống đó.
Trong đó các tình huống đều khác nhau nhiều hay ít
Năng lực giao tiếp hiệu quả là khả năng truyền đạt ý tưởng một cách rõ ràng trong nhiều tình huống khác nhau Trẻ em có kỹ năng này thường có thể diễn đạt ngay lập tức những gì đang suy nghĩ, giúp người khác hiểu đúng hoặc gần đúng ý tưởng của mình Họ cũng biết điều chỉnh cách nói khi cảm thấy người nghe chưa nắm bắt được thông điệp.
Từ các kỹ năng đã có, chủ thể hoạt động trong nhiều tình huống khác nhau để được có một năng lực
Nhờ nhóm các năng lực mà chủ thể có thể tham gia hoạt động
Từ lý thuyết trên, có thể đề ra cơ chế hình thành một năng lực cho trẻ
5 Hình thành các kỹ năng
6 Cho trẻ tham gia vài hoạt động cùng đòi hỏi một loạt các kỹ năng nhất ủũnh
7 Thay đổi các tình huống hoạt động để trẻ linh hoạt vận dụng nhóm kỹ năng đó biết, trở thành ôcú năng lực ằ đú Lỳc này quan tõm tập trẻ thao tác nhanh và đi đến kết quả
2 Xavier Roegiers (1996), Khoa sư phạm tích hợp , bản dịch tiếng Việt, NXB Giáo Dục
NHỮNG VẤÂN ĐỀ CĂN BẢN TRONG VIỆC 13
VỀ NỘI DUNG DẠY HỌC 15
So với trẻ từ 24 đến 36 tháng, nội dung dạy học tích hợp cho trẻ từ 36 đến 48 tháng phong phú hơn đáng kể, vì ở độ tuổi 36 tháng, trẻ đã có khả năng tham gia vào cả bốn kiểu dạy học tích hợp.
Dạy học tích hợp theo chủ đề/đề tài : nội dung giờ đây là nội hàm của tên đề tài/ chủ đề
Dạy học tích hợp nhằm hình thành kỹ năng/ năng lực : nội dung là cách thực hiện (các bước), các tư thế vận động, thao tác
Dạy học tích hợp theo sự kiện xã hội giúp nội dung giảng dạy trở nên thời sự và thực tế hơn, từ đó đưa trẻ vào cuộc sống của người lớn một cách hiệu quả hơn so với các phương pháp dạy học truyền thống.
Dạy học tích hợp dựa trên ý tưởng của trẻ giúp nội dung trở nên hấp dẫn và quen thuộc, từ đó kích thích sự ham học hỏi của trẻ Việc này không chỉ tạo ra sự hứng thú mà còn thúc đẩy khả năng tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn.
GV sẽ ô thổi ằ cỏi mới vào ý tưởng của trẻ để nõng trẻ lờn
Giáo viên mầm non cần trang bị kiến thức đa dạng về nhiều lĩnh vực trong đời sống Điều này giúp giáo viên kết hợp các kỹ năng cần thiết cho trẻ với nội dung giảng dạy, từ đó xác định mục tiêu học tập cho các hoạt động giáo dục.
VIỆC XÁC ĐỊNH CÁC BIỆN PHÁP DẠY HỌC 16
Ở độ tuổi 24-36 tháng, chúng ta đã nghiên cứu kỹ lưỡng các phương pháp dạy học tích hợp phù hợp với sự phát triển của trẻ Khi trẻ bước vào độ tuổi 36-48 tháng, vẫn có thể áp dụng nhiều phương pháp đó, nhưng cần điều chỉnh để phù hợp với từng độ tuổi cụ thể Dưới đây, chúng ta sẽ xem xét các phương pháp đặc thù cho từng độ tuổi.
Trẻ em từ 36 đến 48 tháng tuổi có khả năng tham gia vào nhiều hoạt động đa dạng hơn so với trẻ từ 24 đến 36 tháng Mỗi hoạt động không chỉ phong phú mà còn phức tạp hơn, mở ra nhiều cơ hội phát triển cho trẻ.
-hoạt động tích hợp, không thể hiện riêng cho bộ môn nào
-hoạt động có mục tiêu bộ môn là trội
Trẻ từ 36 đến 48 tháng tuổi thể hiện sự vượt trội trong các mục tiêu bộ môn so với trẻ lớn hơn, vì đây là giai đoạn bắt đầu tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau Ở độ tuổi này, trẻ cần được rèn luyện các kỹ năng bộ môn cũng như kỹ năng sử dụng đồ vật và công cụ, chẳng hạn như cọ, bút, màu nước trong hoạt động tạo hình, hoặc các loại bộ gõ trong hoạt động âm nhạc.
Do vậy, chủ yếu sẽ sử dụng các biện pháp đặc thù vừa cho vài loại hoạt động (tích hợp), vừa đặc thù bộ môn 1
Ngoài ra GV cũn sử dụng cỏc biện phỏp ô tạo tỡnh huống cú vấn đề ằ để tập các năng lực từ kỹ năng cho trẻ Đó là :
Các biện pháp giáo dục trẻ em liên quan đến việc đặt trẻ vào các tình huống có vấn đề bao gồm: tạo ra những tình huống phù hợp với mục tiêu dạy học, khuyến khích trẻ thử và sai, quan sát quá trình giải quyết vấn đề của trẻ, làm mẫu một cách đầy đủ hoặc một phần khi trẻ cần, cũng như nhắc nhở hoặc gợi dẫn bằng lời để hỗ trợ trẻ tìm ra giải pháp.
Để đa dạng hóa tình huống có vấn đề, cần áp dụng các biện pháp như biến đổi một số điều kiện hoạt động nhằm tạo ra các tình huống mới Việc này giúp mở rộng khả năng tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo hơn.
1 Các biện pháp này đã được nêu ra ở đề mục 1.2.2, trang 15 hợp hơn 1
VIỆC XÁC ĐỊNH CÁC HÌNH THỨC DẠY HỌC 17
VÀ TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ 36- 48 TH
-Trẻ thích hợp với cả hai cách học : a/ học trên tiết b/ học ở mọi lúc mọi nơi
Trẻ em từ 24-36 tháng tuổi chủ yếu học thông qua các giờ học mang tính chất chơi và tập, trong khi trẻ trên 36 tháng bắt đầu tham gia vào các hoạt động thực hành trải nghiệm phong phú hơn trong đời sống Những hoạt động này bao gồm học qua đồ vật, vui chơi, lao động và nghệ thuật, giúp trẻ phát triển khả năng phân tích, so sánh và rút ra kiến thức một cách rõ rệt Sự khác biệt này cho thấy tầm quan trọng của việc tạo cơ hội trải nghiệm đa dạng cho trẻ, đặc biệt là trong giai đoạn phát triển sau 36 tháng.
Trẻ em chuyển từ việc tương tác với đồ vật cụ thể sang các hoạt động có tính ký hiệu và biểu trưng, như chơi đùa Do đó, bên cạnh việc tổ chức môi trường vật chất thực tế để trẻ làm quen và khám phá, giáo viên nên tích cực đưa vào nhiều vật thay thế hơn để phát triển khả năng tư duy và sáng tạo của trẻ.
Trẻ em chuyển từ hoạt động độc lập sang hoạt động cùng nhau, có thể phối hợp với bạn bè ở mức độ sơ đẳng Để khuyến khích trẻ tham gia hoạt động nhóm, nên sắp xếp các ô bộ đồ chơi hấp dẫn và tạo ra nhiều khu vực rộng rãi cho các nhóm nhỏ.
Đồ dùng và đồ chơi đa dạng trong mỗi hoạt động giúp trẻ lặp lại thao tác nhiều lần trên các đối tượng khác nhau, từ đó phát triển kỹ năng thành năng lực.
Để phát triển ý tưởng hoạt động hiệu quả, hãy bắt đầu từ một vật đơn giản và cung cấp cho trẻ nhiều vật liên quan hoặc thuộc cùng nhóm với đối tượng chính Điều này giúp trẻ mở rộng tư duy và khám phá các mối liên hệ xung quanh.
1 Nhưng vẫn vừa sức của trẻ 36 – 48th tuổi
-Cất đồ dùng hoạt động, đồ chơi vào hộp hoặc ngăn tủ/kệ theo kiểu phân loại, dán nhãn bằng hình ảnh
Trẻ em ngày nay có cơ hội tham gia hoạt động tập thể dễ dàng hơn so với trước, với khả năng tham gia thường xuyên vào cả ba hình thức tổ chức dạy học: cá nhân, nhóm nhỏ và tập thể.
2.5.VIỆC THỰC HIỆN BUỔI DẠY HỌC
GVMN cần thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau đây khi đang tiến hành buổi dạy học tích hợp 1 :
Trẻ em tiếp cận thế giới xung quanh một cách tích cực hơn, vì vậy giáo viên cần hạn chế việc lạm dụng các biện pháp làm mẫu hoặc hướng dẫn Điều quan trọng là tạo ra nhiều cơ hội để trẻ tự giải quyết vấn đề, đồng thời cung cấp cho trẻ thời gian và điều kiện thuận lợi để quan sát và khám phá thế giới xung quanh một cách hiệu quả hơn.
Ở độ tuổi này, sự phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm cá nhân, xã hội, nhận thức và ngôn ngữ diễn ra mạnh mẽ, do đó, người thầy cần phải năng động và có khả năng xử lý tình huống hiệu quả trong giờ học.
Trẻ em cần có cơ hội để áp dụng các kỹ năng đã học vào thực tế, giúp nâng cao khả năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống Việc này không chỉ giúp trẻ phát triển kỹ năng mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng thích ứng trong các tình huống mới.
Tăng cường giao tiếp bằng lời nói với trẻ để phát triển khả năng nghe hiểu và làm quen dần với việc tư duy bằng ngôn ngữ, từ đó giảm bớt sự phụ thuộc vào các phương tiện trực quan.
Theo Lilian G Katz (1980), Carol Seefeldt (1980, 1987) và Diane Trister Dodge (1996), việc hợp tác và phối hợp ý tưởng, hành động là rất quan trọng Giáo viên cần dự đoán và tìm ra các giải pháp để tránh xung đột, đồng thời chuẩn bị tâm thế và phương pháp giải quyết các loại xung đột này.
III QUI TRèNH COÂNG VIEÄC CUẽ THEÅ CUÛA GV TRONG
DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO TRẺ NHỎ
Quy trình công việc DH của GVMN được tổng hợp thành bảng dưới đây, nêu rõ các công việc cụ thể trong từng khâu của việc DH tích hợp.
Bảng qui trình công việc DH tích hợp của GVMN
Các công đoạn theo trình tự
DH 2 Soạn mục tiêu DH Lập kế hoạch
DH (lập mạng hay hình thức khác)
Chọn ĐDDH tối ưu, số lượng
Boá trí, saép xeáp ẹD DH
Caõn nhaộc nụi Hẹ, thời điểm, thời tiết
1 ND DH tích hợp : giúp phân biệt rõ trình độ rất khác nhau giữa các độ tuổi của trẻ
Trong giáo dục hòa nhập, việc phát triển hai kỹ năng quan trọng là cần thiết để phân biệt rõ ràng trình độ học tập khác nhau giữa các độ tuổi Đặc biệt, các nhóm tuổi từ 24-36 và 36-48 cần được chú trọng để đảm bảo rằng các phương pháp giảng dạy phù hợp với nhu cầu và khả năng của từng độ tuổi.
Tạo tương tác treû- MT
DH được sử dụng để điều khiển quá trình đánh giá ngay sau buổi học, nhằm soạn thảo các nhiệm vụ tiếp theo Việc đánh giá sau mỗi giai đoạn học giúp xác định thực trạng và nhiệm vụ cho giai đoạn học tiếp theo.
IV TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ DẠY HỌC TÍCH
HỢP CHO TRẺ TỪ 36 ĐẾN 48 TH TUỔI
Cần đánh giá các mặt sau đây cho việc dạy học tích hợp
• Đánh giá kỹ năng chuẩn bị và lên tiết DH tích hợp của nhóm GV
Tiêu chí Nội dung đánh giá Điểm đạt toỏi ủa
Nội dung đánh giá quan trọng
1.Xác định được muùc tieõu
-xuất phát từ yêu cầu của độ tuổi và từ nhu cầu thực tế
-thể hiện tính thử thách qua các tình huống (để tạo năng lực từ kỹ năng đã có)
2.Xác định được nội dung , biện pháp
-đơn giản, gần gũi đời sống, tính hệ thống -tính đặc thù của loại HĐ
-tạo cơ hội thử- sai, phát hiện, mô tả…cho trẻ
3.Chọn và saép xeáp phửụng tieọn Hẹ cho treû
-khai thác tác động của nhiều loại phương tiện (vật thật, tranh ảnh/ phim, vật thay thế, ký hiệu quen thuộc, sơ đồ đơn giản)
-xếp theo “bộ”, khai thác cơ hội liên kết các đồ duứng DH
-sử dụng các tác động từ âm thanh/ âm nhạc- màu sắc- sự di chuyển, biến đổi…
DH trải nghiệm, khám phá -xử lý tình huống hợp lý -giao tiếp hai chiều giữa GVMN- trẻ 0.5
1.0 5.Đánh giá trẻ và tiết dạy
-Có dựa trên mục tiêu DH và điều kiện thực tế để đánh giá
-Đánh giá khách quan, nêu được hai mặt ưu điểm/ hạn chế
Như vậy xếp loại A: từ 8- 10 điểm
• Đánh giá hiệu quả của một giai đoạn dạy học tích hợp bằng bảng tieõu chớ sau ủaõy:
TT Tiêu chí Nội dung đánh giá Điểm đạt toỏi ủa
Nội dung đánh giá quan trọng
DH phù hợp, khả thi
-tớnh heọ thoỏng -gần gũi với trẻ, hợp lôgic đời soáng
2 Đạt được các yeâu caàu caên bản trong giai đoạn
-kiến thức, kỹ năng (hay năng lực)
3 Theồ hieọn tớch hợp cao -tích hợp tự nhiên
-thường tổ chức DH kiểu tích hợp thứ (3) hay thứ (4) (có một môn học làm trung tâm hoặc ít thể hiện bộ môn)
4 Theồ hieọn tớnh kế thừa/phát trieồn
-nội dung DH có dựa trên kinh nghiệm của trẻ, có độ khó hợp lyù
-trẻ được tích lũy kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho giai đoạn sau
5 Theồ hieọn tớnh kinh tế cao -biết khai thác phương tiện DH
-ít tốn công, thời gian, chi phí 1
Việc đánh giá trên các tiêu chí nêu trên sẽ cho phép xác định tính tin cậy của kết quả nghiên cứu thực nghiệm về mặt định lượng
Để đánh giá độ tương quan giữa kỹ năng thực hiện dạy học tích hợp theo qui trình và hiệu quả của phương pháp này, cần xây dựng bảng tiêu chí đánh giá kỹ năng thực hiện qui trình dạy học tích hợp cho một giờ giảng dạy.
• Đánh giá kỹ năng thực hiện qui trình dạy học tích hợp cho một giờ dạy của GV thực nghiệm:
TT Nội dung đánh giá Điểm đạt tối đa
1 Xác định mục tiêu dạy học có căn cứ vào yêu cầu phát triển của độ tuổi và trình độ phát triển của trẻ thực tế tại nhóm lớp
2 Thiết kế nội dung dạy học, biện pháp tác động có xuất phát từ mục tiêu dạy học đã đề ra
3 Việc xây dựng/ tổ chức môi trường dạy học có xuất phát từ mục tiêu và nội dung dạy học
4 Việc điều khiển giờ học (đặc biệt là xử lý tình huống sư phạm và giao tiếp hai chiều với trẻ) có dựa vào mục tiêu dạy học
QUI TRèNH COÂNG VIEÄC CUẽ THEÅ CUÛA GV TRONG 19
KHI THIEÁT KEÁ CHệễNG TRèNH 23
Nhiều giáo viên dạy trẻ từ 36-48 tháng tuổi nhận định rằng mục tiêu dạy học ở nhóm tuổi này rất đặc trưng so với các độ tuổi khác Qua việc quan sát nhiều tiết dạy và nghiên cứu hồ sơ chuyên môn của giáo viên, có thể rút ra những nhận xét quan trọng về đặc điểm và phương pháp giáo dục phù hợp cho nhóm trẻ này.
Nhiều giáo viên vẫn áp dụng các mục tiêu giáo dục "đặc trưng" nhưng mang tính "truyền thống", dẫn đến sự thiếu hụt trong phát triển Việc giảng dạy ở nhóm lớp từ 36-48 tháng thường rơi vào tình trạng trì trệ với những mục tiêu đơn điệu và phiến diện, chủ yếu xoay quanh các câu hỏi "truyền thống" như: "Đây là cái gì?"
Nó hình gì? Nó màu gì?
Nó dùng để làm gì?
Nó kêu nghe làm sao?
Hơn 63% số tiết dạy cho trẻ từ 36-48 tháng tuổi đã được giáo viên xác định mục tiêu dạy học, tuy nhiên nội dung dạy học vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của độ tuổi này Để thực hiện dạy học tích hợp hiệu quả, cần chú trọng không chỉ vào phương châm “dạy trên vật đơn giản, gần gũi” mà còn phải nắm vững “chìa khóa mở rộng nội dung dạy học”, có thể tham khảo ý tưởng phân chia thành 5 cấp độ phát triển nội dung dạy học.
Đại đa số giáo viên chưa hiểu rõ cơ chế chuyển đổi kỹ năng thành năng lực, dẫn đến hơn 74% tiết dạy cho trẻ từ 36 đến 48 tháng chưa đưa ra các tình huống thực tiễn để trẻ áp dụng kỹ năng đã học Điều này khiến cho việc thực hiện “học để biết làm trong đời sống” chưa được hiệu quả.
-Tớnh heọ thoỏng trong thieỏt keỏ cuỷa GV chửa cao
Theo lý thuyết về hình thành năng lực thì trẻ cần trải qua ít nhất ba giai đoạn sau đây:
Giai đoạn 1: có thể làm được giống sự hướng dẫn 2
Giai đoạn 2: có thể làm nhanh và thành thạo các thao tác chính 3
Giai đoạn 3: có thể tự biến đổi cách thao tác theo điều kiện thực tế, theo tình huoáng 4 ù
GV thường thực hiện giai đoạn 1 và 2, nhưng chưa thường xuyên cung cấp các tình huống đời sống đa dạng để trẻ rèn luyện kỹ năng và phát triển năng lực sống Điều này là yếu tố quan trọng giúp phân biệt giữa hai nhóm tuổi: nhà trẻ và mẫu giáo.
Ở độ tuổi 3, trẻ em trải qua nhiều bước ngoặt quan trọng trong phát triển Tại giai đoạn này, trẻ có khả năng tham gia vào các hoạt động học tích hợp theo bốn hình thức: theo chủ đề, theo kỹ năng, theo sự kiện xã hội, và dựa trên ý tưởng của chính trẻ.
Hiện nay, rất ít giáo viên triển khai đầy đủ cả 4 kiểu dạy học tích hợp Nghiên cứu hồ sơ chuyên môn của giáo viên cho thấy kết quả đáng chú ý.
Bảng “ Thực trạng triển khai các kiểu DH tích hợp ở nhóm trẻ 36- 48 th
Năm học DH tích hợp theo chủ đề DH tích hợp theo kỹ năng DH tích hợp theo sự kiện XH DH tích hợp từ ý tưởng của trẻ
2 Tức là có một kỹ năng
3 Tức là luyện tập sau khi có kỹ năng, để củng cố kỹ năng này thành kỹ xảo
4 Tức là có một năng lực
Nội Ngoại thành thành Nội Ngoại thành thành Nội Ngoại thành thành Nội Ngoại thành thành
Có sự khác biệt rất xa giữa các GV nội- ngoại thành trong dạy học tích hợp
Trong năm học 2006-2007, phương pháp dạy học tích hợp theo chủ đề và theo sự kiện xã hội đã chiếm ưu thế Tuy nhiên, trong cùng năm học này, kiểu dạy học tích hợp theo chủ đề và theo kỹ năng lại trở thành phương pháp chủ đạo.
Kiểu dạy học tích hợp từ ý tưởng của trẻ hiện nay vẫn chiếm tỷ lệ rất thấp Kết quả này cho thấy giáo viên ít quan sát trẻ một cách trung thực, hoặc nếu có quan sát thì chưa biết cách khai thác ý tưởng của trẻ, dẫn đến việc chưa phát triển được nội dung dạy học một cách hiệu quả.
Có sự tiến bộ rất lớn dù chỉ từ năm học 2006-07 lên năm học 2007-08 (ở cả nội lẫn ngoại thành)
Giáo viên hiện đang chú trọng vào phương pháp dạy học tích hợp để phát triển kỹ năng cho trẻ Điều này cho thấy rằng, trong độ tuổi mầm non, giáo viên cần học cách tổ chức và thực hiện các hoạt động nhằm chuyển hóa kỹ năng thành năng lực cho học sinh.
Xu hướng tích hợp giữa hai phương pháp “theo chủ đề/đề tài” và “hình thành kỹ năng khám phá” đang ngày càng phổ biến trong các trường mầm non tại TP.HCM Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục do giáo viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về tâm lý hoạt động khám phá ở trẻ từ 36 đến 48 tháng tuổi, cũng như trẻ mầm non nói chung.
Theo V.A Krutetski thì để hoạt động khám pha,ù trẻ MG cần có các năng lực như: quan sát, tư duy lôgic, trí nhớ khái quát, tưởng tượng tích cực- sáng tạo, diễn đạt ý thành lời nói Những năng lực này sẽ được hình thành theo kiểu “tự nhiên có” nếu hàng ngày trẻ được vận hành trí não và vận dụng cái đã học vào đời sống Đến đây đã rõ: việc dạy học tích hợp có thể đáp ứng yêu cầu này, nhưng GV phải thực hiện hàng ngày và đúng qui trình công việc
Xu hướng hiện nay cho thấy kỹ năng sống đang dần chiếm ưu thế hơn so với các kỹ năng cơ bản trong các môn học, dẫn đến việc nhiều giáo viên phải lén lút rèn luyện kỹ năng bộ môn ngoài giờ dạy Do đó, cần thiết phải hỗ trợ giáo viên nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc phát triển kỹ năng bộ môn trong quá trình giảng dạy.
Dưới khái niệm “kỹ năng” bao hàm nhiều loại kỹ năng, không chỉ là kỹ naêng soáng;
Không hiểu cứng nhắc : “dạy học là phải lên tiết” 1 ,
"Dạy học tích hợp" nhằm phát triển các kỹ năng tổng hợp từ nhiều môn học, tuy nhiên, nó không loại bỏ mục tiêu hình thành kỹ năng chuyên môn trong từng bộ môn.
Phần lớn giáo viên hiện nay vẫn chưa biết cách đưa ra các tình huống đời sống tự nhiên và đa dạng trong giảng dạy Họ thường bị ảnh hưởng bởi phương pháp "dạy học như diễn kịch" từ trước, dẫn đến việc tạo ra những tình huống "ảo" Hiện tượng này thường gặp nhiều hơn ở giáo viên dạy trẻ từ 24 đến 36 tháng tuổi.
KHI TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG DẠY HỌC 26
Giáo viên dạy nhóm lớp từ 36-48 tháng có nhiều cải tiến tích cực, thể hiện qua việc duy trì tinh thần sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt động đồ vật cho trẻ Họ không chỉ phát triển các hoạt động này mà còn khuyến khích trẻ sử dụng vật thay thế, tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện của trẻ.
Cần mở rộng phát triển hướng này bằng cách tăng cường khai thác chức năng của “học cụ bộ”, tạo không gian cho các khu vực hoạt động nhóm của trẻ, đồng thời đề xuất các tình huống đời sống tự nhiên trong các hoạt động với đồ vật.
67% giáo viên thực hiện nguyên tắc phân loại đồ chơi, bao gồm việc sắp xếp chúng vào thùng carton, kệ hoặc hộp Họ cũng dán nhãn cho các đồ chơi bằng hình ảnh hoặc ảnh chụp để dễ nhận diện.
Nhưng còn nhiều GV chưa thu hút trẻ cùng cất, dọn, dán nhãn (GV làm thay cho trẻ), đặc biệt là ở trường “tốp dưới” và ngoại thành
Việc lựa chọn và sử dụng phương tiện dạy học phù hợp là rất quan trọng, tuy nhiên, nhiều giáo viên vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của các công cụ dạy học Đặc biệt, việc sử dụng đối tượng và vật thật trong chương trình dạy học còn hạn chế, dẫn đến việc chưa phát huy tối đa hiệu quả giảng dạy.
Thí dụ: Dạy về quả chuối
GV chọn mua chuối cau Cắt rời từng quả trước khi bắt đầu tiết
Tự làm mất cơ hội cho trẻ tự rứt trái ra khỏi nải
Chưa biết khai thác để trẻ biết: cùi chuối, nải chuối, quài chuối,
1 Ngày nay phổ biến tư tưởng : DH ở mọi nơi mọi lúc trong các hoàn cảnh tự nhiên là hiệu quả nhaát hai hàng trái…)
Việc sử dụng âm nhạc trong giáo dục thường gặp phải vấn đề khi nhiều giáo viên chỉ phát nhạc một lần, khiến trẻ không có thời gian để cảm nhận Hơn nữa, một số giáo viên trẻ lựa chọn nhạc dân ca "kiểu mới" hoặc có yếu tố "nói ráp", điều này có thể làm ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức văn hóa của trẻ.
-Nhiều GV chưa khai thác tính đa dạng của thế giới đồ vật
Thí dụ: đưa vào giờ học ít nhất hai loại chuối, là chuối sứ và chuối già
Hoạt động của trẻ em ngày càng phức tạp, dẫn đến việc giáo viên cần tổ chức môi trường học tập một cách cẩn thận hơn Điều này có thể gây ra khó khăn trong giờ dạy, đặc biệt khi trẻ ở độ tuổi mầm non vẫn chưa đủ trưởng thành để tự quản lý các hoạt động Do đó, giáo viên không nên chủ quan mà cần chú trọng vào việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ một cách hợp lý.
KHI LEÂN TIEÁT 27
Khi trẻ bắt đầu tham gia các buổi học kéo dài từ 20 đến 25 phút với hoạt động tích hợp, sự thành công của tiết dạy tích hợp sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.
-Mục tiêu dạy học có phù hợp trình độ phát triển của trẻ không
-Thiết kế của GV có chu tất không
-GV có bản lĩnh chuyên môn trên buổi dạy không
-Cơ sở vật chất thực tế phục vụ cho buổi dạy
Không thể đánh giá một giờ dạy của giáo viên một cách cầu toàn, mà cần tập trung vào việc xác định các nguyên nhân dẫn đến thành công hoặc thất bại của giáo viên Điều này sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm và định hướng bồi dưỡng giáo viên một cách hiệu quả hơn.
Dưới đây là những ghi nhận về thực trạng kỹ năng thực hiện một giờ dạy học tích hợp của GVMN trên nhóm trẻ 36- 48 th :
Nhiều giáo viên có xu hướng vội vàng trong việc làm mẫu, dẫn đến việc trẻ em ít có cơ hội thử nghiệm và mắc lỗi Khi trẻ được phép thử và sai, cả trẻ lẫn giáo viên thường cảm thấy lúng túng Điều này ảnh hưởng đến quá trình học tập và phát triển của trẻ.
Trẻ 3 tuổi có khả năng khám phá và thử nghiệm với đồ vật tốt hơn so với trẻ nhà trẻ, cho phép chúng thực hiện nhiều phương pháp khác nhau trong một thời gian ngắn Điều này tạo ra những thách thức cho giáo viên trong việc xử lý những hành vi sai lầm của trẻ trong giai đoạn thử và sai.
Thí dụ: Bé Nhi lột quít bằng tay, nửa chừng bé thử lấy que tăm trẻ để cạy vỏ…
GV cần giữ bình tĩnh và quan sát kỹ lưỡng hành vi của trẻ, đồng thời xem xét lại mục tiêu giảng dạy của tiết học Điều này giúp nhận ra rằng nhiều trẻ có thể thực hiện các hành động mà tưởng chừng như sai, nhưng thực chất lại không phải là sai.
Thí dụ: Trẻ hoạt động với cuộn len (nhằm phát triển cácVĐ tinh, VĐ cổ tay)
GV muốn trẻ quấn chỉ thành một cuộn để phát triển khả năng chơi tưởng tượng, như mèo vờn cuộn len Trẻ cũng sẽ học cách gỡ rối cuộn len và quấn đầu dây len vào một miếng giấy gấp, sau đó nhét miếng giấy vào ruột cuộn len.
Trẻ thử-sai ở hoạt động gỡ rối cuộn len: nhiều trẻ làm rối tinh lên, nhưng vẫn bình tĩnh và chăm chú tìm đầu mối…
GV phản ứng nhanh chóng và lo lắng, di chuyển đến từng bé để tìm hiểu nguyên nhân và hỗ trợ trẻ Trong tình huống này, trẻ đang tham gia hoạt động rất tích cực, nên chưa cần sự can thiệp.
GV nên thiết kế 4-5 tiểu hoạt động cho mỗi giờ dạy, nhưng thường bỏ qua vì lo không kịp thời gian Điều này dẫn đến việc không xử lý tình huống từ trẻ, khảo sát đối tượng một cách hời hợt và thiếu thử nghiệm Hệ quả là trẻ ít có cơ hội tự giải quyết vấn đề và phát hiện ra những vấn đề mới.
Khi giáo viên phải "chạy đua với thời gian", họ thường bỏ qua các mục tiêu phát triển tình cảm, cá nhân và xã hội cho trẻ Hậu quả là, lâu dần, điều này trở thành một điểm yếu của giáo viên: họ chỉ nhìn mà không "thấy" được trẻ.
-GV nói thừa, nói rất nhiều ở các nhóm lớp MG (nhiều hơn rất nhiều so với GV nhà trẻ) Nguyên nhân tìm thấy là:
Trẻ em đã phát triển khả năng hiểu lời nói, do đó giáo viên không nên chỉ nói như ở bậc nhà trẻ Giáo án cần được thiết kế để thể hiện rõ các hoạt động của trẻ, tránh lạm dụng việc nói của giáo viên như giải thích, giới thiệu, hỏi đáp và đưa ra yêu cầu mới.
Thiết kế hoạt động giảng dạy cần được chú trọng để tránh sự sơ sài, chỉ bao gồm tiêu đề mà không có nội dung chính Điều này buộc giáo viên phải cung cấp thông tin bổ sung khi lên lớp, ảnh hưởng đến hiệu quả giảng dạy.
Giáo viên thường bỏ qua nhiều ý tưởng của trẻ vì chưa đủ khả năng giao tiếp hai chiều Nguyên nhân chính là do giáo viên quá chú tâm vào việc nhớ nội dung sẽ dạy và những gì cần nói theo thiết kế bài học, dẫn đến việc không thể tập trung lắng nghe và tiếp thu ý kiến của trẻ.
Khi giáo viên cần giao tiếp để ảnh hưởng đến trẻ, như đưa ra yêu cầu, quy định trò chơi, giải thích hoặc đặt câu hỏi, họ thường gặp khó khăn do thiếu sự chuẩn bị trong giai đoạn thiết kế.
-Chưa biết cách và nội dung quan sát khi trẻ đang hoạt động (tương tự như ghi nhận này ở nhóm lớp 24- 36 th )
Rất khó để tìm thấy nhiều giáo viên sử dụng đúng và đầy đủ các biện pháp dạy học, ngay cả ở những trường hàng đầu Nguyên nhân chủ yếu là do giáo viên chưa tự suy ngẫm về các mục tiêu cụ thể của từng hoạt động giảng dạy.
Như vậy, dù có nhiều nét khởi sắc ở nhóm lớp 36- 48 th trong việc dạy học tích hợp nhưng GV vẫn còn đương đầu với rất nhiều khó khăn
VI ĐÚC KẾT VÀ ĐỊNH HƯỚNG
CẢI THIỆN THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu thực trạng về "Hướng dẫn GVMN DH tích hợp cho trẻ nhỏ" đã chỉ ra các tồn tại cần được cải thiện, từ đó đưa ra định hướng rõ ràng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ em.
