Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc tập đoàn công nghiệp than khoáng sản việt nam

Chính vì vậy tác giả đã lựa ch n đề tài “ Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than –

––––––––––––––––––––––

PHẠM THỊ HỒNG HẠNH

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN –

KHOÁNG SẢN VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI, 01/2018

Tai ngay!!! Ban co the xoa dong chu nay!!!

KHOÁNG SẢN VIỆT NAM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi, các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong kỳ bất công trình nào khác trước đó

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Tác giả

Phạm Thị Hồng Hạnh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC HÌNH ix

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 6

VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 6

1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu 6

1.1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước 9

1.2 Các vấn đề kế thừa và khoảng trống nghiên cứu 18

Kết luận chương 1 20

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ L LUẬN, KINH NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU X Y DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT KINH DOANH 21

2.1 Cơ sở lý luận về quản trị chi phí 21

2.1.1 Khái niệm và vai tr của quản trị chi phí 21

2.1.2 Nội dung của quản trị chi ph 24

2.1.3 Thông tin phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp 26

2.2 Cơ sở lý luận về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph 28

2.2.1 Các khái niệm về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí 28

2.2.2 Vai tr , chức năng của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph 33

2.2.3 Cấu thành của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph 35

2.3 Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph 37

2.3.1 Nguyên tắc và yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph 37

2.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ

quản trị chi phí 39

2.3.3 Phương pháp tiếp cận xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí 40

2.3.4 Quy trình xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph 42

2.3.5 Xây dựng các phân hệ của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí 48

2.4 Kinh nghiệm xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí tại một số nước trên thế giới và bài h c cho Việt Nam 54

2.4.1 Kinh nghiệm xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí tại một số nước trên thế giới 54

2.4.2 Bài h c kinh nghiệm xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp cho các doanh nghiệp ở Việt Nam 57

2.5 Phương pháp nghiên cứu 59

2.5.1 Phương pháp nghiên cứu chung 59

2.5.2 Phương pháp thu thập thông tin 59

2.5.3 Phương pháp xử lý thông tin 63

2.5.4 Phương pháp mô hình hóa bằng sơ đồ, bảng biểu 64

2.5.5 Phương pháp chuyên gia 64

Kết luận chương 2 64

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN – KHOÁNG SẢN VIỆT NAM 66

3.1 Khái quát chung về Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam và các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn 66

3.1.1 Khái quát chung về Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam 66

3.1.2 Khái quát chung về các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam 70

3.2 Thực trạng hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp khai thác than 79

3.2.1 Hệ thống thông tin kế toán tài chính 80

3.2.2 Hệ thống thông tin kế toán quản trị 85

3.3 Thực trạng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than 89

3.3.1 Phân hệ thông tin chi phí dự toán 89

3.3.2 Phân hệ thông tin chi phí thực hiện 93

3.3.3 Phân hệ thông tin phân tích và kiểm soát chi phí 98

3.4 Đánh giá hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam 102

3.4.1 Những kết quả đạt được 102

3.4.2 Những hạn chế tồn tại và nguyên nhân 104

Kết luận chương 3 112

CHƯƠNG 4 X Y DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN – KHOÁNG SẢN VIỆT NAM 113

4.1 Quan điểm, nguyên tắc và yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than 113

4.1.1 Quan điểm 113

4.1.2 Nguyên tắc 113

4.1.3 Yêu cầu 114

4.2 Các căn cứ xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí 115

4.3 Nội dung xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam 117

4.3.1 Nhận diện và phân loại chi phí theo yêu cầu quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV 117

4.3.2 Xây dựng mô hình dòng thông tin của hệ thống thông tin kế toán phục vụ

quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV 118

4.3.3 Xây dựng các phân hệ của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV 129

4.4 Điều kiện thực hiện 145

4.4.1 Về phía Tập đoàn 146

4.4.2 Về phía các doanh nghiệp khai thác than 147

Kết luận chương 4 148

KẾT LUẬN 149 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt Viết đầy đủ

BHTN Bảo hiểm thất nghiệp

BHXH Bảo hiểm xã hội

BHYT Bảo hiểm y tế

NXB Nhà xuất bản

Viết tắt Viết đầy đủ

PHTT Phân hệ thông tin

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Cơ cấu các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam 68

Bảng 3.2 Kết quả sản xuất kinh doanh than của tập đoàn GĐ 2011-2016 69

Bảng 3.3 Các doanh nghiệp khai thác than do TKV nắm giữ 100% vốn điều lệ 70

Bảng 3.4 Các doanh nghiệp khai thác than do TKV nắm giữ CP chi phối 71

Bảng 3.5 Tổng hợp chi phí sản xuất kinh doanh than của tập đoàn GĐ 2011 - 2016 73

Bảng 3.6 Chi phí sản xuất theo công đoạn khai thác than của tập đoàn năm 2014 74

Bảng 3.7 Chi phí sản xuất theo công đoạn khai thác than của tập đoàn năm 2015 75

Bảng 3.8 Chi phí sản xuất theo công đoạn khai thác than của tập đoàn năm 2016 76

Bảng 3.9 Kết quả khảo sát tình hình ghi nhận, xử lý dữ liệu (19 doanh nghiệp) 81

Bảng 3.10 Kết quả khảo sát tình hình phản ánh và lưu trữ dữ liệu (19 doanh nghiệp) 84

Bảng 3.11 Kết quả khảo sát tình hình lập báo cáo kế toán quản trị (19 doanh nghiệp) 89

Bảng 3.12 Kết quả khảo sát phân hệ thông tin chi phí dự toán (19 doanh nghiệp) 91

Bảng 3.13 Kết quả khảo sát tình hình ứng dụng phần mềm kế toán trong xử lý dữ liệu (19 doanh nghiệp) 97

Bảng 3.14 Kết quả khảo sát phân hệ thông tin phân tích và kiểm soát chi phí (19 doanh nghiệp) 99

Bảng 3.15 Đánh giá chất lượng thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí 109

Bảng 3.16 Kết quả đánh giá và phương hướng xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí 110

Bảng 4.1 Định mức chi phí vật tư máy khoan 131

Bảng 4.2 Phiếu lĩnh vật tư theo hạn mức 135

Bảng 4.3 Phiếu theo dõi lao động theo định mức 136

Bảng 4.4 Tài khoản chi tiết chi phí sản xuất 139

Bảng 4.5 Báo cáo phân tích biến động chi phí theo máy móc, thiết bị 143

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Nội dung quản trị chi phí 25

Hình 2.2 Quy trình thiết lập thông tin [38] 26

Hình 2.3 Thông tin phục vụ quản trị chi phí 27

Hình 2.4 Hệ thống thông tin [nguồn mạng] 30

Hình 2.5 Cấu thành của hệ thống thông tin quản lý 31

Hình 2.6 Hoạt động của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí 33

Hình 2.7 Sơ đồ cấu thành của hệ thống thông tin kế toán 35

Hình 2.8 Nhân tố ảnh hưởng đến xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ QTCP 39

Hình 2.9 Mô hình thác nước [32] 40

Hình 3.1 Sơ đồ tổ chức Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam 67

Hình 3.2 Sơ đồ dây chuyền công nghệ khai thác than hầm lò 77

Hình 3.3 Sơ đồ dây chuyền công nghệ khai thác than lộ thiên 77

Hình 3.4 Hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp khai thác than - TKV 79 Hình 3.5 Tổ chức ghi nhận và xử lý dữ liệu của HTTT KTTC trong các DN khai thác than - TKV 80

Hình 3.6 Tổ chức phản ánh, lưu trữ dữ liệu của HTTT KTTC trong các DN KKT - TKV 82

Hình 3.7 Tổ chức lập báo cáo và cung cấp thông tin của HTTT KTTC trong các DN khai thác than - TKV 85

Hình 3.8 Quy trình hoạt động của HTTT KTQT trong các DN khai thác than - TKV 86

Hình 3.9 Tổ chức ghi nhận và xử lý dữ liệu của HTTT KTQT trong các DN

khai thác than - TKV 86

Hình 3.10 Tổ chức phản ánh và lưu trữ dữ liệu của HTTT KTQT trong các DN

khai thác than - TKV 87

Hình 3.11 Tổ chức lập báo cáo và cung cấp TT của HTTT KTQT trong các DN

khai thác than - TKV 88

Hình 3.12 Quy trình hoạt động của phân hệ thông tin chi phí dự toán trong các DN 91

khai thác than - TKV 91

Hình 3.13 Tổ chức ghi nhận, xử lý dữ liệu của HTTT chi phí thực hiện trong các DN khai thác than - TKV 93

Hình 3.14 Tổ chức phản ánh, lưu trữ dữ liệu của HTTT chi phí thực hiện trong các DN khai thác than - TKV 95

Hình 3.15 Hệ thống thông tin phân tích và kiểm soát chi phí trong các DN khai thác than - TKV 100

Hình 4.1 Mô hình hệ thống thông tin tích hợp 120

Hình 4.2 Quy trình dòng thông tin trong phân hệ thông tin chi phí dự toán 121

Hình 4.3 Quy trình dòng thông tin trong phân hệ thông tin chi phí thực hiện 122

Hình 4.4 Quy trình dòng thông tin trong phân hệ kiểm soát và phân tích chi phí 123

Hình 4.5 Mô hình dòng thông tin trong hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí 124

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quản trị chi phí trong doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam nói riêng hiện nay đóng vai tr quan

tr ng trong công tác quản trị doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng chi ph cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Chính vì vậy công tác quản trị chi phí trong các doanh nghiệp hiện nay cần được đặc biệt quan tâm và thực hiện nghiêm túc, đảm bảo tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm

Để thực hiện công tác quản trị chi phí tốt các nhà quản trị cần có các thông tin cần thiết liên quan đến việc hình thành, phát sinh chi ph Các thông tin đó chủ yếu được cung cấp bởi hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp, bao gồm cả hai nhánh là hệ thống thông tin kế toán tài chính và hệ thống thông tin kế toán quản trị Chất lượng của thông tin kế toán phục vụ cho công tác quản trị chi phí trong doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào hệ thống thông tin kế toán tạo ra nó

Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin, khi công nghệ thông tin ngày càng có nhiều ảnh hưởng sâu rộng đến quá trình điều hành, quản lý doanh nghiệp, đặc biệt là ảnh hưởng đến hệ thống thông tin kế toán trong việc cung cấp thông tin nhanh và hữu ích cho nhà quản trị thì việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác kế toán là tất yếu với m i doanh nghiệp

Thực tế hiện nay giá thành than của Tập đoàn TKV ngày càng tăng cao, tại nhiều doanh nghiệp khai thác than vượt quá giá bán, dẫn đến giảm năng lực cạnh tranh và nguy cơ thua lỗ Một trong những nguyên nhân chính là do công tác quản trị chi phí còn nhiều bất cập, yếu kém do hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí cung cấp thông tin chưa đầy đủ, chính xác, kịp thời và chưa đúng địa chỉ phục

vụ cho quản trị chi phí và quyết định các vấn đề liên quan đến chi phí

Mặt khác, mặc dù các doanh nghiệp này đều nhận thấy vai tr của công tác quản trị chi ph cũng như ảnh hưởng của thông tin kế toán đến việc ra quyết định, điều hành và quản lý chi phí của đơn vị song hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp này chủ yếu mới cung cấp các thông tin kế toán tài ch nh mà chưa cung cấp được các thông tin kế toán quản trị

Hơn nữa giữa các bộ phận trong doanh nghiệp chưa có sự gắn kết chặt chẽ trong việc xử lý và cung cấp thông tin phục vụ quản trị chi phí do đó thông tin còn thiếu t nh đồng bộ, nhất quán

Ngoài ra các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam là loại doanh nghiệp sản xuất đặc thù với nhiều công đoạn sản xuất, phát sinh nhiều loại chi ph đ i hỏi phải có các phương pháp xử lý và hạch toán chi phí theo từng công đoạn rất phức tạp, tiêu hao nhiều thời gian và công sức do đó ảnh hưởng đến quá trình cung cấp thông tin (thiếu tính kịp thời)

Từ các phân tích trên, việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán nhằm phục vụ công tác quản trị chi ph được đặt trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại là một yêu cầu cần thiết và có ý nghĩa to lớn đối với các doanh nghiệp, đặc biệt đáp ứng được yêu cầu của quản trị chi ph cũng như khắc phục được các hạn chế hiện tại trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than –

Khoáng sản Việt Nam Chính vì vậy tác giả đã lựa ch n đề tài “ Nghiên cứu xây

dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam” để tìm hiểu và nghiên cứu với mục đ ch xây dựng được hệ thống thông tin kế toán đầy đủ từ dữ liệu đầu vào, phương pháp xử lý kế toán đến các báo cáo đầu ra cho cả hai nhánh kế toán tài chính và kế toán quản trị trong môi trường ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại nhằm đáp ứng được yêu cầu quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục

vụ quản trị chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời, đồng bộ thông tin

kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị trên nền ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, phục vụ đắc lực cho công tác quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chung của luận án là hệ thống thông tin kế toán phục

vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV)

Đối tượng nghiên cứu cụ thể là:

- Cơ sở lý luận về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh

- Đặc điểm công nghệ sản xuất kinh doanh, đặc điểm tổ chức quản lý, công tác

kế toán tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV chi phối việc quản trị chi phí

- Công tác quản trị chi phí, công tác tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong

các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV

- Hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than

thuộc TKV

- Những căn cứ xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ cho quản trị chi

phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV

b Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian nghiên cứu: Hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV

- Về thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu, thu thập, thống kê, phân tích số liệu liên quan giai đoạn từ 2011 – 2016

- Về nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán với 3 phân hệ thông tin chi phí dự toán, thông tin chi phí thực hiện, thông tin phân tích và kiểm soát chi phí trong phạm vi thực hiện của kế toán:

 Dữ liệu đầu vào (chứng từ, cơ sở dữ liệu)

 Phương pháp xử lý dữ liệu (các phương pháp kế toán)

 Thông tin đầu ra (báo cáo kế toán)

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục tiêu đã đặt ra ở trên, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

1 Nghiên cứu tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án

2 Nghiên cứu cơ sở lý luận về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp

3 Kinh nghiệm nước ngoài về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí và rút ra bài h c cho Việt Nam

4 Phân t ch, đánh giá thực trạng hệ thống thông tin kế toán nói chung và đặc biệt là thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV để thấy:

- Những thông tin kế toán cần cho công tác quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than là những thông tin nào?

- Đặc điểm tổ chức quản lý, sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp khai thác than có ảnh hưởng như thế nào tới tổ chức hệ thống thông tin kế toán và quản trị chi phí trong doanh nghiệp?

- Hệ thống thông tin kế toán hiện tại của các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV đã đáp ứng được công tác quản trị chi ph đến đâu?

- Cần phải xây dựng một hệ thống thông tin kế toán mới trong doanh nghiệp khai thác than như thế nào để có thể đáp ứng được yêu cầu quản trị chi phí trong các doanh nghiệp này?

5 Xây dựng hệ thống thông tin kế toán đáp ứng yêu cầu quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV

5 Những kết quả đạt được và đóng góp mới của luận án

Luận án đã đạt được các kết quả và đóng góp mới cả về lý luận và thực tiễn trong việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV nói riêng

Về lý luận:

Luận án đã nghiên cứu hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về quản trị chi phí

và hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí từ đó nhận diện thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong hệ thống thông tin quản lý của doanh nghiệp, chỉ

ra mối quan hệ và vai trò của hệ thống thông tin kế toán với công tác quản trị chi phí

Khẳng định sự cần thiết phải xây dựng hệ thống thông tin kế toán đảm bảo sự tích hợp, đầy đủ, chính xác, kịp thời, linh hoạt m i lúc m i nơi cho các doanh nghiệp

Nghiên cứu các vấn đề về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí theo các nội dung và chức năng của quản trị chi phí với ba phân hệ là hệ thống thông tin chi phí dự toán, hệ thống thông tin chi phí thực hiện và hệ thống thông tin kiểm soát và phân tích chi phí

Đặc biệt hơn nữa việc nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục

vụ quản trị chi phí tích hợp đầy đủ thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, đáp ứng yêu cầu mới của xã hội trong điều kiện bùng nổ công nghệ thông tin như hiện nay

Về thực tiễn:

Qua nghiên cứu thực trạng hệ thống thông tin kế toán hiện hành tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV luận án chỉ ra cho các doanh nghiệp này thấy vai trò, nhiệm vụ của hệ thống thông tin kế toán với công tác quản trị chi ph , đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu quản trị chi phí trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin kế toán hiện nay đồng thời cũng chỉ ra những tồn tại, hạn chế (về tính đầy đủ, kịp thời, chính xác, linh hoạt, đồng bộ) và nguyên nhân mà hệ thống chưa đáp ứng được các yêu cầu của quản trị doanh nghiệp nói chung và quản trị chi phí nói riêng

Luận án khẳng định, để quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV hiệu quả cần xây dựng hệ thống thông tin kế toán mới khắc phục các hạn chế trên với đầy đủ thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị theo các chức năng của quản trị chi phí (bao gồm ba phân hệ: hệ thống thông tin chi phí dự toán, hệ thống thông tin chi phí thực hiện và hệ thống thông tin kiểm soát và phân tích chi phí)

Ngoài ra luận án cũng chỉ ra để đảm bảo hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV hoạt động hiệu quả thì hệ thống này phải được xây dựng trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại

Với yêu cầu như vậy luận án đã xây dựng mô hình hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV theo các chức năng của quản trị chi phí và ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại theo hướng tích hợp các thông tin trong toàn bộ hệ thống đảm bảo cung cấp thông tin cho quản trị chi ph đầy đủ, kịp thời, chính xác, linh hoạt và đồng bộ Cụ thể hơn luận án đã xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí với ba phân hệ: (1) Phân hệ thông tin chi phí dự toán, (2) Phân hệ thông tin chi phí thực hiện và (3) Phân

hệ thông tin phân tích và kiểm soát chi phí theo các cấu thành của hệ thống là cơ sở

dữ liệu đầu vào, quy trình xử lý và thông tin đầu ra

6 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài luận án

Ý nghĩa khoa học:

Đề tài luận án đã góp phần bổ sung và làm phong phú cơ sở lý luận và khoa

h c về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh

Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu là tài liệu có giá trị tham khảo đối với các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV trong việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí

Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho h c tập, nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán nói chung và hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí nói riêng trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh

7 Kết cấu nội dung của luận án

Ngoài lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận án được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước về đề tài luận án Chương 2: Cơ sở lý luận, kinh nghiệm và phương pháp nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh

Chương 3: Thực trạng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam

Chương 4: Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam

8 Lời cảm ơn

Luận án được hoàn thành ngoài sự cố gắng của bản thân, nghiên cứu sinh đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của rất nhiều thầy cô giáo, các nhà khoa h c, các chuyên gia về lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình và tâm huyết của các thầy cô trong tiểu ban hướng dẫn: TS Nguyễn Văn Hải và TS Nguyễn Thị

B ch Ng c

Ngoài ra trong quá trình thực hiện luận án nghiên cứu sinh cũng nhận được

sự trợ giúp từ ph a các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV trong việc thu thập

số liệu thực tế cho luận án

Nghiên cứu sinh xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô hướng dẫn, các thầy cô giáo trong Khoa Kinh tế - QTKD trường Đại h c Mỏ - Địa chất, các nhà khoa h c, các chuyên gia cũng như các doanh nghiệp khai thác than trong Tập đoàn

đã giúp đỡ nghiên cứu sinh hoàn thành luận án của mình

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu

1.1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Ngày nay, trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin, thông tin được cung cấp bởi hệ thống thông tin ngày càng hiện đại Hệ thống thông tin kế toán cũng được ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại từ khâu ghi nhận, xử lý và cung cấp thông tin,

hệ thống này ngày càng đóng vai tr quan tr ng trong các tổ chức Nó là thành phần không thể thiếu hỗ trợ cho nhà quản trị trong việc điều hành, quản lý hoạt động và giữ vị trí quan tr ng trong sự thành bại của tổ chức Trên thế giới, các vấn đề về hệ thống thông tin kế toán không còn là mới mẻ, nhất là ở các nước phát triển, hệ thống thông tin kế toán đã ngày càng hoàn thiện từ cuối thế kỷ 20 Đến nay hệ thống thông tin kế toán đã trở thành tất yếu không thể thiếu trong các doanh nghiệp cũng như các

tổ chức kinh tế trong xã hội, đã có nhiều tài liệu, bài viết nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán Với các nội dung nghiên cứu của luận án, tổng quan các vấn đề

nghiên cứu liên quan được chia thành 3 nhóm:

1.1.1.1 Các nghiên cứu liên quan đến xây dựng hệ thống thông tin kế toán

Trên thế giới, nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán đã được phát triển mạnh mẽ vào những năm 90 trở lại đây và đã được ứng dụng khá phổ biến ở các nước phát triển, nó được coi như là công cụ quan tr ng trong quản lý doanh nghiệp nói chung và quản lý tài chính nói riêng Hiện nay nghiên cứu về lĩnh vực này đã có nhiều công trình mang tính lý thuyết của nhiều tác giả đã công bố và được sử dụng rộng rãi trên thế giới Tiêu biểu cho các nghiên cứu này là một số công trình nghiên cứu của các tác giả như: Accounting Information System – Ulric J.Gelinas, Jr.Steve G.Sutton, Thomson Learning – 2002) [56]; Accounting Information System – Basic Concept and Current Issues – Robert L.Hurt, Mc Graw – Hill/Irwin – 2010, [53]; Accounting Information System – Barry E Cushing, Marshall B Romney, Addision Wesley Publ.comp - 2010 [40]; Accounting Information Technology and Business Solution – Hollander, Dena and Cherrington.[46]

Nhìn chung các tài liệu trên đều nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán theo hướng nghiên cứu sâu về cách xây dựng thiết lập một hệ thống thông tin kế toán với đầy đủ từ xây dựng cơ sở dữ liệu ban đầu đến ghi nhận dòng thông tin phát sinh theo các chu trình kế toán như chu trình doanh thu, chu trình chi ph , chu trình sản xuất, kiểm soát hệ thống thông tin kế toán, phân tích và thiết kế hệ thống thông tin kế toán, hướng dẫn thực hiện và vận hành hệ thống thông tin kế toán từ cài đặt khai báo ban đầu đến xử lý các nghiệp vụ và khai thác thông tin trong phần mềm Theo cách nghiên cứu này vấn đề được tập trung chủ yếu vào việc thiết lập hệ thống thông tin,

về việc xây dựng cấu trúc phần mềm ứng dụng trong kế toán và thiên nhiều về lĩnh

vực của công nghệ thông tin Như vậy hệ thống thông tin theo nghiên cứu này phải bao gồm toàn bộ quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu đầu vào đầu ra trong sự kiểm soát chặt chẽ của hệ thống và thiết kế phần mềm để đáp ứng yêu cầu đó Ngoài ra theo các tài liệu này hệ thống thông tin kế toán được nói đến chủ yếu tập trung vào hệ thống thông tin kế toán tài ch nh chưa có sự kết hợp với hệ thống thông tin kế toán quản trị Với đề tài của luận án, xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí đ i hỏi hệ thống thông tin kế toán phải bao gồm cả thông tin kế toán tài chính

và thông tin kế toán quản trị đặc biệt là các thông tin phục vụ cho quản trị chi phí Như vậy dựa vào cơ sở của việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán nói chung ở các tài liệu này NCS sẽ tiến hành nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán với đầy đủ cả thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị để phục vụ cho công tác quản trị chi phí trong doanh nghiệp

Theo nghiên cứu của Laudon, JP (2003), trong nghiên cứu “Management Information System, Orgnization and Technology"[48], hệ thống thông tin kế toán được xác định gồm tập hợp con người, thiết bị, các chương trình phần mềm ứng dụng, dữ liệu lưu trữ và các phương pháp xử lý, tổ chức dữ liệu, mạng kết nối và quá trình thiết lập thông tin về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cho người sử dụng Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phải bắt nguồn từ việc xây dựng các thành phần của hệ thống thông tin trên Tuy nhiên lại không đề cập đến các yêu cầu của hệ thống thông tin kế toán đối với các yêu cầu quản lý trong doanh nghiệp có mối quan hệ như thế nào để làm cơ sở cho việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán đáp ứng được mục tiêu quản trị của doanh nghiệp

Ngoài ra, các nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán là chủ đề được nghiên cứu khá phổ biến trên thế giới hiện nay do đó có riêng một tạp chí chuyên nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán đó là Tạp chí quốc tế về hệ thống thông tin kế toán (The International journal of Accounting Information Systems) Các bài viết trên tạp

ch này đều có chất lượng quốc tế và có giá trị tham khảo lớn như: Bài “Extending Accounting Information Systems research to management accounting and control issues: A research note” The International journal of Accounting Information Systems, (Volume 12, March 2011) Murkus Granlund [52] Bài viết này đề cập đến việc mở rộng nghiên cứu hệ thống thông tin kế toán đến kế toán quản trị và các vấn

đề kiểm soát Mục đ ch ch nh của bài viết là thảo luận tình hình nghiên cứu về các quan hệ giữa kiểm soát nội bộ và kế toán quản trị đặc biệt là trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin Bài viết nghiên cứu làm thế nào để hiểu mối quan hệ này cũng như những biến đổi trong đó, cần thiết phải mở rộng phạm vi các lý thuyết và các phương pháp ứng dụng trong hệ thống thông tin kế toán, làm thế nào để công nghệ thông tin được thiết kế thích nghi với yêu cầu của quản lý và kiểm soát Đây cũng là một bài viết liên quan khá gần gũi với đề tài luận án của NCS tuy nhiên trong

khuôn khổ bài báo, bài viết mới chỉ gợi mở các ý tưởng mà chưa thật sự giải quyết được các vấn đề đặt ra một cách cụ thể do đó chỉ dừng lại ở việc nêu và đặt vấn đề 1.1.1.2 Các nghiên cứu liên quan đến hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí Nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí tại các nước đang phát triển, cụ thể ứng dụng ở Việt Nam đã có nghiên cứu của một nhóm nhà khoa h c Mỹ là Michele Pomberg, Hamid Pourjalali, Shirley Daniel và Marinilka Barros năm 2012 trong nghiên cứu “Management Accounting Information System, a case of a developing country: Vietnam”[51] Ở nghiên cứu này các tác giả đã khảo sát công tác kế toán quản trị chi phí tại một số bệnh viện ở Hà Nội và các tỉnh lân cận, tìm hiểu công tác quản lý chi phí và nhu cầu thông tin về chi phí của các nhà quản lý cũng như khả năng cung cấp thông tin chi phí từ hệ thống thông tin kế toán Nghiên cứu này cũng đã chỉ ra được sự cần thiết và vai trò của hệ thống thông tin kế toán trong việc cung cấp thông tin phục vụ quản trị chi ph trong đơn vị Tuy nhiên nghiên cứu này tại các bệnh viện là đơn vị cung cấp dịch vụ công do đó có nhiều điểm khác so với đơn vị sản xuất kinh doanh Chính vì vậy các nghiên cứu này chỉ

có thể kế thừa về mặt lý thuyết mà không thể vận dụng thực tế cho các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp khai thác than nói riêng

Ngoài ra liên quan đến xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí phù hợp với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp được giải quyết trong công trình nghiên cứu của Gerdin/ Accounting, Orgnizations and Society 30 (2005)

“Management Accounting System design in manufacturing departments: an empirical investigation using a multiple contingencies approach” [44] Nghiên cứu này đã khảo sát trên 100 doanh nghiệp thuộc các ngành nghề kinh doanh khác nhau trên thế giới để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí và chỉ ra nhân tố chủ yếu tác động đến việc thiết kế hệ thống thông tin kế toán là cấu trúc bộ máy quản lý và mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa các bộ phận chức năng, các ph ng ban trong doanh nghiệp Tuy nhiên để xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp, ngoài các nhân tố trên còn nhiều nhân tố khách quan và chủ quan khác cũng sẽ tác động lớn đến công tác này, cái mà tác giả sẽ đề cập đầy đủ hơn trong luận án

1.1.1.3 Các nghiên cứu liên quan đến tích hợp hệ thống thông tin kế toán

Xây dựng hệ thống thông tin kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại hay ứng dụng phần mềm tích hợp là giải pháp nhiều doanh nghiệp trên thế giới đã ứng dụng thành công Với việc sử dụng phần mềm tích hợp trong quản lý doanh nghiệp nói chung và công tác kế toán nói riêng giúp doanh nghiệp tích hợp các hoạt động của mình trên cùng một hệ thống từ đó xử lý và cung cấp thông tin cho các đối tượng theo yêu cầu khác nhau Liên quan đến vấn đề này cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu và công bố trên thế giới như: “Management accounting and integrated information systems: A literature review” The International journal of

Accounting Information Systems, (Volume 8, march 2007) Anders Rom, Carsten Rohde, [39] Đây là bài viết về kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp, mục

đ ch ch nh của bài viết này là phát hiện, phân loại và giải trình các nghiên cứu hiện nay về kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp từ đó xác định khoảng trống nghiên cứu để đề xuất nghiên cứu trong tương lai dựa trên các khuôn khổ hiện có là các yếu tố của kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp Kết quả đạt được của bài viết là đưa ra khung lý thuyết mới về kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp mới toàn diện hơn được trình bày dưới dạng cấu trúc, mô hình Tuy nhiên bài viết này chưa đề cập sâu về hệ thống thông tin kế toán trong hệ thống thông tin tích hợp và vai trò của nó trong công tác quản trị chi phí của doanh nghiệp Nghiên cứu

“On the covergence of management accounting and finacial accounting – The role of information technology in accounting change” The International journal of Accounting Information Systems, (Volume 14, December 2013) Jani Taipaleenmaki, Seppo Ikaheime,[47] Nội dung chính của bài viết này là đề cập đến sự tích hợp của

kế toán quản trị và kế toán tài ch nh trên cơ sở đó đưa công nghệ thông tin vào để thấy vai trò của ứng dụng công nghệ thông tin trong thay đổi kế toán Kết quả của bài viết là đưa ra các giả thuyết về sự tích hợp của kế toán quản trị và kế toán tài chính với những tiến bộ trong công nghệ thông tin, cho thấy giá trị của việc ứng dụng tiến bộ của công nghệ thông tin vào xử lý thông tin kế toán Với nội dung này

đã thấy hệ thống thông tin kế toán là sự kết hợp của cả thông tin kế toán quản trị và thông tin kế toán tài ch nh trong môi trường ứng dụng công nghệ thông tin Tuy nhiên cả hai nghiên cứu này chưa đề cập đến hệ thống thông tin tích hợp cho tất cả các hoạt động trong doanh nghiệp mà mới chỉ đề cập đến việc tích hợp thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị do đó chưa phát huy được hết vai trò của ứng dụng thông tin tích hợp trong quản lý nói chung và quản trị chi phí nói riêng

1.1.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước

Thông tin kế toán là thông tin có vai trò vô cùng quan tr ng trong công tác quản lý nói chung và quản lý chi phí nói riêng trong các doanh nghiệp hiện nay Nói đến hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp một cách đầy đủ phải bao gồm cả

hệ thống thông tin kế toán tài chính và hệ thống thông tin kế toán quản trị Trước những năm 90 khái niệm về kế toán quản trị là hoàn toàn mới mẻ và xa lạ với công tác kế toán ở Việt Nam, nhưng từ sau năm 90 trở về đây thuật ngữ này đã dần được biết đến và đặc biệt khoảng 10 năm trở về đây công tác kế toán quản trị đã thật sự được quan tâm và áp dụng trong các doanh nghiệp ở Việt Nam Điều này cũng được thể hiện rõ trong các nghiên cứu, các công trình khoa h c của các nhà khoa h c, các giới chuyên môn Từ năm 2000 đến nay nói đến kế toán không chỉ nói đến kế toán tài ch nh mà c n nói đến kế toán quản trị Hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp đã bao gồm đồng thời cả hai nhánh thông tin này Cũng từ giai đoạn này đã

có rất nhiều công trình nghiên cứu đã đề cao vai trò của kế toán quản trị trong hệ

thống thông tin kế toán, bằng chứng đó là một loạt công trình nghiên cứu: luận án tiến sĩ, bài báo khoa h c, sách nghiên cứu,… đã được công bố

1.1.2.1 Các nghiên cứu về xây dựng hệ thống thông tin kế toán

Hệ thống thông tin kế toán là khái niệm xuất hiện phổ biến ở Việt Nam hơn

10 năm trở lại đây, và bắt đầu được đưa vào trong chương trình đào tạo ngành kế toán Đến nay đã có nhiều tài liệu nghiên cứu lý thuyết về vấn đề này cụ thể là các giáo trình, bài giảng được biên soạn để phục vụ cho h c tập và nghiên cứu như:Hệ thống thông tin kế toán (2010), Ngô Hà Tấn, NXB Giáo dục Việt Nam,[26] Hệ thống thông tin kế toán (2011), Nguyễn Thế Hưng, NXB Thống Kê, TP Hồ Chí Minh,[14]Hệ thống thông tin kế toán (2012), Khoa kế toán – Kiểm toán, Đại h c kinh tế TP Hồ Chí Minh, [17] Nhóm các tài liệu này là các tài liệu nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT), các tài liệu này đều giới thiệu và đề cập đến các nội dung như khái niệm, phân loại HTTTKT, sơ sở dữ liệu trong HTTTKT, kiểm soát nội bộ trong HTTTKT, phân tích thiết kế HTTTKT, thực hiện và vận hành HTTTKT Đây là những tài liệu hữu ích có giá trị tham khảo rất lớn trong nghiên cứu của NCS, là cơ sở lý luận cho việc hình thành các ý tưởng triển khai xây dựng HTTTKT trong các doanh nghiệp khai thác than Tuy nhiên các tài liệu này là những tài liệu giới thiệu chung về HTTTKT chủ yếu phục vụ cho người h c có thể hiểu về HTTTKT nói chung mà chưa cụ thể cho đối tượng áp dụng nào hay chưa gắn cụ thể với mục tiêu cụ thể nào Với đề tài “Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – khoáng sản Việt Nam“ cần phải xây dựng HTTTKT với mục tiêu cụ thể là phục vụ quản trị chi phí và ứng dụng cho đối tượng cụ thể là các doanh nghiệp khai thác than thì các tài liệu này mới chỉ mang tính lý luận chung Dựa trên cơ sở lý luận này NCS sẽ tiếp tục nghiên cứu và phát triển lý luận này để giải quyết mục tiêu của đề tài

Cùng với các nghiên cứu lý thuyết, từ những năm đầu của thế kỷ 21, vấn đề xây dựng hệ thống thông tin kế toán áp dụng thực tế trong các doanh nghiệp cũng đã được quan tâm, do đó có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề này tiêu biểu như:

Đề tài luận án tiến sĩ “Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị doanh nghiệp kinh doanh bưu ch nh viễn thông” của tác giả Nguyễn Thanh Quý, Trường Đại h c Kinh tế quốc dân, năm 2004, [25] là một minh chứng cho thấy thành công của tác giả trong việc hệ thống hóa những vấn đề liên quan đến sự hình thành

hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị doanh nghiệp, sự cần thiết phải xây dựng

hệ thống thông tin kế toán cho quản trị doanh nghiệp; mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp với hệ thống thông tin kế toán; cơ sở hình thành hệ thống thông tin kế toán, hệ thống tài khoản kế toán, hệ thống báo cáo kế toán của doanh nghiệp, làm rõ hai loại thông tin kế toán trong doanh nghiệp là thông tin kế toán tài chính và thông

tin kế toán quản trị, mục đ ch phục vụ và phương pháp hình thành hai loại thông tin này; phân t ch đánh giá thực trạng hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp để đưa ra yêu cầu nội dung xây dựng hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Bưu ch nh viễn thông Tuy nhiên công trình khoa h c này c n chưa giải quyết được một cách triệt để được một số vấn đề sau: Thứ nhất là cấu trúc của hệ thống thông tin

kế toán cụ thể gồm những thành phần nào chưa được tác giả làm rõ trong nội dung của công trình nghiên cứu Thứ hai là vai trò của hệ thống thông tin kế toán đối với công tác quản trị doanh nghiệp nói chung đã được đề cập song vai trò của nó trong công tác quản trị chi phí nói riêng lại chưa được đề cập và phân tích trong khi công tác quản trị chi phí là một trong những nội dung quan tr ng của quản trị doanh nghiệp Thứ ba là việc xây dựng phát triển hệ thống thông tin kế toán cần phải được thực hiện theo quy trình, giai đoạn cụ thể từ lập kế hoạch phát triển hệ thống, phân tích hệ thống, thiết kế hệ thống cho đến thực hiện, vận hành hệ thống cũng chưa được tác giả đề cập đến trong công trình nghiên cứu này Thứ tư là công trình đã phân t ch thực trạng hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp Bưu chính viễn thông, đánh giá để từ đó đưa ra yêu cầu nội dung xây dựng hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp này song chưa thực sự xây dựng được một hệ thống thông tin kế toán đầy

đủ có sự kết hợp giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị để nhằm phục vụ công tác quản trị nói chung và quản trị chi phí nói riêng

Đề tài luận án tiến sĩ “Tổ chức hệ thống thông tin kế toán phục vụ công tác quản lý trong các tập đoàn kinh tế ở Việt Nam”, của tác giả Hoàng Văn Ninh, H c viện Tài ch nh năm 2010, [22] Trong đề tài này tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận chung và phân tích về tổ chức hệ thống thông tin kế toán phục vụ công tác quản lý dựa trên các quy định hiện hành của quốc tế và ở Việt Nam từ đó làm tiền đề cho các giải pháp hoàn thiện tổ chức hệ thống thông tin kế toán ở các tập đoàn kinh tế một cách khoa h c toàn diện mang tính khả thi cao đáp ứng được các yêu cầu của các tập đoàn kinh tế trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên với các nội dung nghiên cứu cụ thể trong đề tài trên vẫn còn một số vấn đề chưa được đề cập một cách toàn diện Đề tài

đã đề cập đến hệ thống thông tin kế toán và vai trò của nó với công tác quản lý song lại chưa đặt hệ thống thông tin kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại ngày nay với việc tích hợp các phần mềm ứng dụng trong quản lý nói chung

và phần mềm kế toán nói riêng Chính vì vậy đề tài mới chỉ nêu được hệ thống thông tin kế toán với sự kết hợp của hệ thống thông tin kế toán quản trị và kế toán tài chính thông qua các nội dung nghiên cứu về hệ thống chứng từ, hệ thống sổ sách, hệ thống

dự toán,… một cách thủ công không có ứng dụng công nghệ thông tin để liên kết tích hợp các hệ thống này Hơn thế nữa với phạm vi đề tài chỉ nghiên cứu tổ chức hệ thống thông tin kế toán phục vụ công tác quản lý nên về lý luận cũng mới chỉ tập trung nêu nội dung của tổ chức hệ thống thông tin như thế nào để đáp ứng yêu cầu quản lý chung mà không nêu được cụ thể với công tác quản trị chi phí Trong vận

dụng thực tế, đề tài mới chỉ dừng lại ở việc đưa ra các giải pháp hoàn thiện tổ chức

hệ thống thông tin kế toán từ tổ chức hệ thống chứng từ, tổ chức hệ thống sổ sách đến lập dự toán,… phục vụ cho công tác quản lý nói chung trong các tập đoàn kinh

tế ở Việt nam mà chưa thực sự xây dựng được hệ thống thông tin kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại với sự tích hợp của các phần mềm quản

lý Hơn nữa các giải pháp về hoàn thiện tổ chức hệ thống thông tin kế toán đưa ra cũng mới chỉ phục vụ cho công tác quản lý ở các tập đoàn kinh tế chung chứ không

cụ thể cho công tác quản trị chi ph cũng như cho một tập đoàn kinh tế riêng nào Thực tế cũng cho thấy mặc dù các tập đoàn kinh tế đều là tổ chức mô hình lớn tương

tự nhau song mỗi một loại hình, ngành nghề khác nhau lại có những đ i hỏi riêng để phù hợp với điều kiện thực tế của mình, chính vì vậy các giải pháp đưa ra ở đề tài này chỉ mang tính khái quát, chung chung không thể ứng dụng cụ thể cho từng đối tượng riêng

Đề tài luận án tiến sĩ “Hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán trong các trường

ĐH công lập Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hữu Đồng, Trường ĐH Kinh tế quốc dân năm 2012, [7] Đây là đề tài cũng khá thành công trong việc hệ thống hóa và phát triển các lý thuyết về hệ thống thông tin kế toán trong các tổ chức, xác định các yếu tố cấu thành nên hệ thống thông tin kế toán trong tổ chức bao gồm bộ máy kế toán, phương tiện kỹ thuật, hệ thống chứng từ sổ sách kế toán, quy trình kế toán,… một cách toàn diện Tác giả đa tiến hành phân tích thực trạng hệ thống thông tin kế toán trong các trường đại h c công lập trên cơ sở các yếu tố trên từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán phù hợp với đặc điểm hoạt động, quyền

và trách nhiệm tự chủ tài ch nh cho các trường đại h c công lập Việt Nam Mặc dù

đã rất thành công trong việc phát triển các lý thuyết về hệ thống thông tin kế toán và xác định các yếu tố cấu thành nên hệ thống thông tin kế toán trong tổ chức song vẫn tồn tại hạn chế tương tự nghiên cứu của tác giả Hoàng Văn Ninh đó là chưa đặt nó trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại ngày nay do đó chưa thấy được sự ảnh hưởng của việc ứng dụng công nghệ thông tin đến chất lượng thông tin

kế toán, và sự chi phối khối lượng và chất lượng thông tin kế toán của hệ thống tích hợp các phần mềm quản lý như thế nào

Ngoài ra, một trong những kênh cung cấp khá phong phú các nghiên cứu mới

là các tạp chí, báo cáo khoa h c Liên quan đến những vấn đề đã nêu trong đề tài của NCS cũng đã có một số bài báo và báo cáo khoa h c đề cập và nghiên cứu với giá trị khoa h c nhất định đối với quá trình nghiên cứu của NCS, các bài viết này đã nêu ra các vấn đề liên quan đến đề tài của NCS và giải quyết phần nào các vấn đề đó tuy nhiên trong những nghiên cứu đó vẫn tồn tại nhiều khoảng trống chưa giải quyết mà NCS sẽ tiếp tục nghiên cứu sau này cụ thể như sau:

Tạp chí Doanh nghiệp 13/2006, Hoàng Văn Tưởng, “Hệ thống thông tin kế toán quản trị trong nền kinh tế thị trường” [36] Trong bài báo này tác giả đã đề cập

đến hệ thống thông tin kế toán quản trị trong nền kinh tế thị trường là hệ thống thông tin kế toán dự báo tương lai và những thông tin được xử lý từ các thông tin kế toán tài chính thông qua việc phân t ch đánh giá so sánh thông tin kế toán dự toán với thông tin kế toán tổng hợp từ kết quả thực hiện trong kỳ Trong điều kiện nền kinh tế thị trường đ i hỏi thông tin phải có sự linh hoạt kịp thời, do đó thông tin kế toán quản trị là thông tin thích hợp đáp ứng được các điều kiện của nền kinh tế thị trường Như vậy mặc dù có đề cập đến hệ thống thông tin kế toán song cũng mới chỉ đề cập đến hệ thống thông tin kế toán quản trị và các quan điểm về hệ thống thông tin kế toán này trong nền kinh tế thị trường cũng chưa thật đầy đủ và toàn diện Hệ thống thông tin kế toán quản trị theo tiếp cận ngày nay không chỉ là những thông tin dự báo, thông tin phân t ch đánh giá thực hiện mà phạm vi của nó đã được mở rộng hơn

để có thể hỗ trợ cho nhà quản trị nhiều hơn trong việc đưa ra các quyết định quản lý Đây cũng ch nh là vấn đề chưa được đề cập trong bài báo này

Tạp chí Phát triển kinh tế, 198/2007, Phạm Ng c Toàn, “Vai tr của hệ thống thông tin kế toán trong việc xây dựng hệ thống đánh giá thành quả thực hiện trong các Công ty cổ phần” [34] Với bài viết này tác giả Phạm Ng c Toàn đã làm rõ và khẳng định được tầm quan tr ng cũng như vai tr của hệ thống thông tin kế toán trong việc xây dựng hệ thống đánh giá thành quả thực hiện trong các công ty cổ phần Bài viết cho thấy thông tin kế toán có một giá trị vô cùng to lớn giúp cho nhà quản trị đánh giá được rõ nét thành quả thực hiện trong kỳ, hệ thống thông tin kế toán là cơ sở cho việc xây dựng hệ thống đánh giá thành quả thực hiện Tuy nhiên bài viết này chỉ giới hạn vai trò của hệ thống thông tin kế toán với công tác đánh giá kết quả thực hiện mà không đề cập đến vai trò của nó trong kết quả thực hiện hay ảnh hưởng của nó đến hiệu quả thực hiện như thế nào?

Ngoài ra một số bài báo như: “Bàn về tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí sản xuất ngành dệt may” [10]; “Tiếp cận tổng thể và đa chiều về hệ thống thông tin kế toán” [11], đều đề cập đến hệ thống thông tin kế toán với các nội dung

về tổ chức hệ thống thông tin kế toán nói chung và kế toán quản trị chi ph nói riêng, tiếp cận đa chiều về hệ thống thông tin kế toán dưới cả góc độ hệ thống thông tin kế toán bao gồm kế toán quản trị và kế toán tài ch nh và cả góc độ hệ thống thông tin kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin Về cơ bản các nội dung của tổ chức hệ thống thông tin kế toán đều đã được đề cập và làm rõ tuy nhiên các bài viết này chưa hề đề cập đến việc t ch hợp các thông tin này như thế nào để có thể phục vụ đắc lực cho công tác quản trị chi ph nói riêng và quản trị doanh nghiệp nói chung 1.1.2.2 Các nghiên cứu về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí

Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí cũng có nhiều công trình đề cập đến với cách tiếp cận và giải quyết khác nhau như: Đề tài luận án tiến sĩ “Tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp May Việt Nam” của tác giả Hồ Mỹ Hạnh,

Trường ĐH Kinh tế quốc dân năm 2013, [9] Với đề tài này tác giả đã nghiên cứu đồng bộ 3 nội dung của hệ thống thông tin kế toán quản trị là hệ thống thông tin dự toán chi phí, hệ thống thông tin chi phí thực hiện và hệ thống thông tin kiểm soát chi phí Ngoài ra đề tài đã nêu được mối quan hệ giữa hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí và hiệu quả công tác quản trị doanh nghiệp là vấn đề cốt lõi của nghiên cứu

Về mặt thực tiễn, đề tài cũng đã chỉ ra được những tồn tại trong tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí cụ thể trong kiểm soát chi phí, phân loại tính toán chi phí ở từng khâu từng bộ phận trong doanh nghiệp qua đó đề xuất các giải pháp tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi ph như nhận diện các chi phí phục vụ yêu cầu quản trị doanh nghiệp, dự toán chi phí, chi phí thực hiện, kiểm soát chi phí

và bộ máy kế toán quản trị trong các doanh nghiệp may Tuy nhiên trong đề tài này còn một số vấn đề chưa được đề cập đến cụ thể như sau: Đề tài mới chỉ nghiên cứu

và đề cập đến hệ thống thông tin dự toán chi phí, hệ thống thông tin chi phí thực hiện

và hệ thống thông tin kiểm soát chi phí một cách độc lập trong hệ thống thông tin kế toán quản trị mà chưa có sự kết hợp đồng bộ với hệ thống thông tin kế toán tài chính Mặc dù đã phát hiện ra mối quan hệ giữa hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí

và hiệu quả công tác quản trị doanh nghiệp song chưa đề cập được toàn diện, chưa khẳng định được vai trò của hệ thống thông tin kế toán nói chung với công tác quản trị chi phí trong doanh nghiệp như thế nào, cũng như ảnh hưởng của hệ thống thông tin kế toán đến công tác quản trị chi phí nhất là trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện nay Chính vì vậy đề tài chỉ thực hiện việc tổ chức hệ thống thông tin

kế toán quản trị chi ph đã có trong doanh nghiệp mà chưa xây dựng được hệ thống thông tin kế toán một cách đầy đủ nhằm phục vụ cho công tác quản trị chi phí Hơn nữa, mặc dù đề tài đã chỉ ra được những tồn tại trong tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí qua đó đề xuất các giải pháp tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp may song các giải pháp này chỉ mang tính tổ chức lại hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí dựa trên những tồn tại trước đây của doanh nghiệp phù hợp hơn với đặc điểm đặc thù cũng như điều kiện thực tế của các doanh nghiệp ngành may Để phục vụ một cách hiệu quả cho công tác quản trị chi phí không chỉ tổ chức lại hệ thống thông tin kế toán quản trị mà cần phải tổ chức lại cả

hệ thống thông tin kế toán, hơn nữa còn cần xây dựng được một hệ thống thông tin kế toán đầy đủ với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, đặc biệt là ứng dụng tích hợp các phần mềm quản lý trong doanh nghiệp đây là vấn đề mà đề tài chưa giải quyết và đề cập đến Hơn nữa đề tài cũng chỉ mới giới hạn phạm vi ứng dụng cho các doanh nghiệp ngành may với đặc thù riêng nên không đủ điều kiện để ứng dụng rộng rãi cho các loại hình doanh nghiệp khác nhất là các doanh nghiệp khai thác than

Liên quan đến hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí còn có các

đề tài về tổ chức công tác kế toán quản trị chi ph như: Đề tài luận án tiến sĩ “Tổ chức công tác kế toán quản trị chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các

doanh nghiệp khai thác than” của tác giả Trần Văn Hợi, H c viện Tài ch nh năm

2007, [13] Đây là một đề tài liên quan đến công tác quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác Với đề tài này tác giả Trần Văn Hợi đã nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức công tác kế toán quản trị chi ph sản xuất và tính giá thành trong các doanh nghiệp, bao gồm các nội dung như: Tổng quan về chi ph sản xuất

và giá thành sản phẩm, phương pháp kế toán tập hợp chi ph sản xuất và t nh giá thành trong kế toán quản trị, báo cáo kế toán quản trị chi ph sản xuất và giá thành sản phẩm và kinh nghiệm tổ chức kế toán quản trị chi ph , giá thành ở một số nước

có nền kinh tế phát triển Trên cơ sở đó tác giả đã đi tìm hiểu thực trạng tổ chức công tác kế toán quản trị chi ph sản xuất và t nh giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc ngành than, đánh giá thực trạng này nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán quản trị chi ph sản xuất và t nh giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp khai thác than ở Việt Nam Đề tài cũng đã thành công với việc giải quyết được các vấn đề trong khuôn khổ tên đề tài “Tổ chức công tác kế toán quản trị chi ph sản xuất và t nh giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp khai thác than” do đó mới chỉ dừng lại ở việc tổ chức thực hiện kế toán quản trị chi ph sản xuất và giá thành sản phẩm từ tổ chức tập hợp chi ph , t nh giá thành sản phẩm đến tổ chức đánh giá giá trị sản phẩm dở dang và lập báo cáo kế toán quản trị chi ph mà chưa tổ chức được hệ thống thông tin kế toán phục vụ cho quản trị chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp khai thác than Chính vì vậy đề tài chưa cho thấy hiệu quả của hệ thống thông tin kế toán đầy đủ ảnh hưởng đến việc tổ chức quản trị doanh nghiệp nói chung và quản trị chi phí trong doanh nghiệp nói riêng như thế nào Đề tài luận án tiến sĩ “Tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo của Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hoản, Trường Đại h c Kinh tế quốc dân, năm 2012, [12] với nội dung tổ chức kế toán quản trị chi ph tác giả đã hệ thống được một cách đầy đủ các nội dung của tổ chức kế toán quản trị từ tổ chức chứng từ, tổ chức sổ sách, đến tổ chức bộ máy kế toán cũng như quy trình thực hiện kế toán quản trị chi ph trong doanh nghiệp nói chung và ứng dụng trong các doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo của Việt Nam Tuy không nêu một cách trực tiếp việc tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong tổ chức kế toán quản trị chi ph song đề tài cũng đã đề cập đến nội dung tổ chức hệ thống chứng từ, sổ sách là những thành phần quan tr ng trong hệ thống thông tin kế toán, đã chỉ ra được vai tr của hệ thống thông tin này trong công tác quản trị chi ph của doanh nghiệp, tuy nhiên cũng như các đề tài trước đây chưa đặt được giá trị của hệ thống thông tin kế toán với đầy đủ thông tin kế toán quản trị và kế toán tài ch nh trong quản trị chi ph như thế nào nhất

là trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin như hiện nay

Ngoài các đề tài khoa h c c n có các đề tài phục vụ sản xuất, ứng dụng thực

tế trong doanh nghiệp cũng đề cập đến vấn đề liên quan Đặc biệt với công tác quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than hiện nay cũng có nhiều đề tài đã

triển khai thực tế như: Đề tài “Nâng cao hiệu quả công tác khoán, quản trị chi phí tại công ty cổ phần than Hà Tu – Vinacomin”, Chủ nhiệm đề tài TS Nguyễn Ng c Khánh và các thành viên tham gia của Khoa Kinh tế - QTKD, Trường ĐH Mỏ - Địa chất, 2014, [18] Với nhiệm vụ đặt ra là nâng cao hiệu quả công tác khoán, quản trị chi ph đề tài cũng đã đi tìm hiểu công tác này tại công ty cổ phần than Hà Tu xác định những hạn chế trong công tác này làm cơ sở cho việc đưa ra các giải pháp hoàn thiện Đề tài đã tập trung vào tìm hiểu các trung tâm phát sinh chi phí, các yếu tố chi

ph , các cơ sở xác định khoán chi phí và hoàn thiện nó nhằm mục tiêu quản lý chặt chẽ các chi phí trong doanh nghiệp Đây cũng là đề tài có giá trị thực tế cao có tính khả thi khi ứng dụng vào thực tế giúp cho việc quản trị chi phí có hiệu quả Tuy nhiên để quản trị chi phí tốt cũng cần phải quản lý tốt ngay từ khâu phát sinh ban đầu, từ cách ghi nhận đến xử lý và cung cấp thông tin cho các nhà quản trị Với cách tiếp cận như vậy muốn quản trị chi phí tốt còn cần phải xác lập được hệ thống thông tin từ cơ sở dữ liệu đầu vào, quy trình xử lý đến dữ liệu đầu ra của chi phí Song trong phạm vi đề tài này chưa đề cập đến hệ thống thông tin đặc biệt là thông tin kế toán phục vụ cho quản trị chi ph do đó chưa thực hiện được một cách triệt để hiệu quả công tác quản trị chi phí trong doanh nghiệp

Đề tài “Tăng cường công tác quản trị chi phí kinh doanh tại công ty khai thác khoáng sản – TCT Đông Bắc”, chủ nhiệm đề tài TS Nguyễn Duy Lạc và các thành viên tham gia của Khoa Kinh tế - QTKD, Trường ĐH Mỏ - Địa chất, Tháng 6/2015, [19] là đề tài có giá trị ứng dụng vào thực tế rất cao Để giải quyết vấn đề nhằm tăng cường công tác quản trị chi phí kinh doanh tại công ty khai thác khoáng sản – TCT Đông Bắc đề tài đã tập trung vào việc hoàn thiện từ công tác thống kê phục vụ quản trị chi ph cho đến hoàn thiện công tác tập hợp chi ph và xác định giá thành sản phẩm Nhìn nhận ở một góc độ khác liên quan đến hệ thống thông tin kế toán thì việc hoàn thiện công tác thống kê từ việc xây dựng cơ sở dữ liệu cho đến ghi nhận các phát sinh và cung cấp báo cáo đều là các vấn đề của hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán Ngoài ra việc hoàn thiện công tác tập hợp chi ph và xác định giá thành sản phẩm mà đề tài nghiên cứu cũng tập trung vào việc xác định và hoàn thiện lại các phương pháp tập hợp, phân bổ chi phí cho từng đối tượng chịu ph và đối tượng tính giá thành, đây cũng ch nh là nội dung quan tr ng giúp quản trị chi phí hiệu quả hơn Như vậy với các nội dung mà đề tài này thực hiện cũng là những nội dung mà NCS

sẽ hướng đến cho đề tài của mình, song do phạm vi đề tài này áp dụng chỉ cho công

ty khai thác khoáng sản – TCT Đông Bắc nên các nghiên cứu hoàn thiện mang đặc thù riêng của công ty Thêm vào nữa việc hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán này mặc dù đã có đưa ứng dụng công nghệ thông tin vào song việc ứng dụng mới chỉ là

sử dụng công cụ bảng tính trong kết nối từ cơ sở dữ liệu đầu vào đến báo cáo đầu ra

ở bộ phận thống kê mà chưa đề cập đến việc ứng dụng hệ thống phần mềm tích hợp

để có thể kết nối được giữa bộ phận thống kê và bộ phận kế toán Đây ch nh là

khoảng trống mà NCS sẽ tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện trong luận án của mình sau này

1.1.2.3 Các nghiên cứu về tích hợp hệ thống thông tin kế toán

Hệ thống thông tin tích hợp là vấn đề còn khá mới mẻ ở Việt Nam, liên quan đến vấn đề này chưa có nhiều nghiên cứu, việc đưa ứng dụng tích hợp thông tin vào công tác quản lý nói chung và công tác quản trị chi ph nói riêng là bước ngoặt lớn trong ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại vào xây dựng hệ thống thông tin quản

lý và hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Liên quan đến vấn đề này có đề tài “Xác định và kiểm soát các nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ứng dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) tại các doanh nghiệp ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn B ch Liên, Trường Đại h c Kinh tế

TP Hồ Ch Minh, năm 2013, [20] Đây là công trình nghiên cứu rất mới khi tiếp cận

về hệ thống thông tin kế toán trong môi trường ứng dụng công nghệ thông tin đó là ứng dụng phần mềm tích hợp ERP – Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp

Về mặt lý thuyết, luận án đã kết nối, phân tích các khái niệm chất lượng thông tin, quản lý chất lượng toàn bộ và mô hình “thực hiện sản phẩm và dịch vụ cho chất lượng thông tin”, mô hình liên quan hệ thống thông tin để giải quyết các lý luận về phương pháp xác định các nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP - môi trường quản lý mới tại Việt Nam mà rất nhiều doanh nghiệp còn lúng túng trong việc quản lý, kiểm soát để đảm bảo và nâng cao chất lượng thông tin

kế toán trong môi trường này Luận án đã sử dụng cách tiếp cận mới trong xác định nhân tố ảnh hưởng, đó là phân t ch dựa trên mô hình “hệ thống hoạt động” để có một cái nhìn toàn diện, logic, rõ ràng vấn đề nghiên cứu Kết quả phân t ch xác định được các nhân tố mới và thang đo nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ứng dụng ERP tại doanh nghiệp Việt Nam Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận án sẽ là một tham khảo hữu ích giúp các nhà quản lý doanh nghiệp ở Việt Nam sử dụng ERP cũng như các nhà tư vấn triển khai ERP lập kế hoạch triển khai và sử dụng cũng như giám sát, kiểm soát hệ thống ERP của doanh nghiệp phù hợp và hiệu quả nhất Tuy nhiên với cách tiếp cận trên nên đề tài không thể đề cập được một cách cụ thể và rõ ràng khi ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý mà cụ thể là ứng dụng ERP thì sẽ ảnh hưởng như thế nào đến hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí Với mục tiêu tăng cường hiệu quả trong quản trị chi phí thì phải xây dựng hệ thống thông tin kế toán như thế nào trong môi trường ứng dụng công nghệ thông tin mà cụ thể là ứng dụng ERP Bằng các nghiên cứu của mình NCS sẽ tiếp cận vấn đề này để xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin cho các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV

Ngoài ra liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác kế toán

có đề tài “Tổ chức công tác kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin tại

các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu Việt Nam” của tác giả Nguyễn Đăng Huy, ĐH Kinh tế quốc dân năm 2011, [15] Đề tài đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về tổ chức công tác kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là ứng dụng các phần mềm kế toán qua đó tìm hiểu thực trạng tổ chức công tác

kế toán trong các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu từ đó đưa ra các giải pháp tổ chức công tác kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam theo hướng vừa đáp ứng yêu cầu của hội nhập Kế toán Việt Nam với kế toán quốc tế, phù hợp với đặc điểm các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu trong nền kinh tế thị trường, thỏa mãn m i yêu cầu của các đối tượng sử dụng thông tin khác nhau Như vậy với cách tiếp cận này đề tài đã đưa việc ứng dụng công nghệ thông tin vào tổ chức công tác kế toán với địa chỉ áp dụng là các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu Việt Nam tuy nhiên cũng chỉ mới dừng lại ở việc tổ chức công tác kế toán mà cụ thể là tổ chức kế toán tài chính, chính vì vậy các thông tin kế toán chưa được tổ chức theo một hệ thống thông tin đầy đủ gồm cả kế toán tài chính và kế toán quản trị Tuy nhiên đề tài chỉ dừng lại ở việc nêu các vấn đề cơ bản trong tổ chức công tác kế toán mà cụ thể là tổ chức công tác kế toán tài chính với tổ chức hệ thống chứng từ, sổ sách, báo cáo tài chính trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin mà chưa đề cập đến hệ thống thông tin kế toán bao gồm cả thông tin của kế toán tài chính và thông tin của kế toán quản trị Hơn thế nữa việc tổ chức hệ thống thông tin kế toán tài ch nh trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin chỉ là ứng dụng phần mềm kế toán mà chưa được đặt trong môi trường tích hợp các phần mềm quản lý (trong đó phần mềm kế toán chỉ là một trong những phần mềm phục vụ cho quản lý)

1.2 Các vấn đề kế thừa và khoảng trống nghiên cứu

Qua tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án cho thấy: Các công trình này đều là những công trình có giá trị khoa h c cao đã được công nhận như các luận án tiến sĩ, các đề tài nghiên cứu, các bài báo, báo cáo khoa h c, các tài liệu h c tập, nghiên cứu (giáo trình, bài giảng, sách tham khảo) Trong các công trình nghiên cứu đó luận án có thể kế thừa được nhiều vấn đề song cũng c n nhiều khoảng trống chưa được nghiên cứu Cụ thể các công trình [7], [9], [22], [25] là những công trình liên quan gần nhất với đề tài luận

án, đặc biệt là công trình [9], tuy nhiên đối tượng và phạm vi áp dụng khác với đối tượng và phạm vi áp dụng của đề tài của NCS, ngoài ra trong nội dung của nghiên cứu đó c n có những hạn chế nhất định về cách tiếp cận trong nghiên cứu hệ thống thông tin kế toán, chưa thật sự đưa được công nghệ thông tin vào hệ thống thông tin

kế toán Các công trình như [8], [12], [13], [31], [33] cũng có liên quan đến đề tài luận án song các vấn đề nghiên cứu đó được tiếp cận theo góc độ khác với mục tiêu

đề tài của NCS Các công trình này chủ yếu liên quan đến việc xây dựng mô hình kế toán quản trị, tổ chức công tác kế toán quản trị và kế toán quản trị chi phí Mặc dù

nội dung cũng đề cập đến các thông tin kế toán phục vụ quản trị nói chung và quản trị chi ph song chưa đặt nó trong hệ thống thông tin kế toán chung mà chỉ đề cập đến thông tin kế toán quản trị Các bài báo nghiên cứu [10], [11], [23], [34], [36], [39], [47], [52] gồm cả bài báo trong nước và quốc tế cũng đã nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán, cũng đã giải quyết được phần nào các vấn đề về tổ chức hệ thống thông tin kế toán, vai trò của hệ thống thông tin kế toán trong tổ chức cũng như chỉ ra được hệ thống thông tin kế toán bao gồm thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị Tuy nhiên trong khuôn khổ bài báo nên các vấn đề chủ yếu mới chỉ được nêu ra và giải quyết phần nào mà chưa thật sự nghiên cứu sâu và giải quyết triệt để Liên quan đến nhóm đề tài nghiên cứu có đề tài [18], [19] là hai

đề tài phục vụ sản xuất có giá trị ứng dụng thực tế cao đã giải quyết được một số nội dung quản trị chi phí thông qua việc hoàn thiện về các thông tin kế toán trong hệ thống thông tin kế toán của một doanh nghiệp khai thác than cụ thể Đây là những đề tài có giá trị ứng dụng gần với đối tượng ứng dụng của đề tài luận án, song cách tiếp cận nghiên cứu chưa đầy đủ theo các nhiệm vụ của đề tài luận án Ngoài ra liên quan đến các nội dung nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán và quản trị chi phí còn có các công trình nghiên cứu là các tài liệu h c tập như giáo trình, sách tham khảo Liên quan đến hệ thống thông tin kế toán cũng có nhiều tài liệu nước ngoài cũng như trong nước nghiên cứu khá đầy đủ như các tài liệu [14], [17], [26], [40], [46], [53], [56] là các sách phục vụ nghiên cứu và h c tập về hệ thống thông tin kế toán nên nhìn chung nội dung được trình bày khoa h c và đầy đủ Tuy nhiên để phục vụ chủ yếu cho h c tập nghiên cứu nên chưa có sự liên hệ thực tế, nghiên cứu chủ yêu về hệ thống thông tin kế toán chung không đề cập đến thông tin kế toán phục vụ quản trị nói chung và quản trị chi ph nói riêng, do đó các nghiên cứu này là cơ sở lý luận để NCS tiếp tục nghiên cứu sâu về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị và quản trị chi phí trong doanh nghiệp

Như vậy, có thể thấy liên quan đến đề tài luận án của NCS cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến, với mỗi đề tài đã nêu đều có những đóng góp, những kết quả nghiên cứu nhất định song với những vấn đề đặt ra trong đề tài của NCS thì chưa được giải quyết triệt để, còn có những khoảng trống cần được tiếp tục nghiên cứu, cụ thể:

Những vấn đề kế thừa:

- Luận án kế thừa các quan điểm, cơ sở lý luận về xây dựng hệ thống thông tin kế toán nói chung và hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí nói riêng trong doanh nghiệp

- Luận án kế thừa kinh nghiệm xây dựng hệ thống thông tin kế toán nói chung và hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí của các doanh nghiệp trong và ngoài nước

- Luận án kế thừa các phương pháp hạch toán, xử lý thông tin kế toán mang tính đặc thù tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV hiện nay

Những khoảng trống nghiên cứu:

- Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí dựa trên quan điểm hệ thống và yêu cầu của quản trị chi ph chưa được triển khai thực hiện một cách đầy đủ và hiệu quả, còn thiếu tính logic và đồng bộ

- Hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí được xây dựng chưa có

sự kết hợp chặt chẽ, còn chồng chéo, thiếu đồng bộ, nhất quán giữa hệ thống thông tin kế toán quản trị và hệ thống thông tin kế toán tài chính

- Hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph chưa được đặt trong môi trường ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại - tích hợp thông tin toàn hệ thống

Với những khoảng trống nghiên cứu trên NCS sẽ tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện trong luận án của mình – xây dựng hệ thống thông tin kế toán mới hoàn thiện hơn, khắc phục các hạn chế của hệ thống thông tin kế toán trước đây tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV

Kết luận chương 1

Xây dựng hệ thống thông tin kế toán nói chung và xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay Liên quan đến vấn đề này trên thế giới cũng như trong nước đã có nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn Các nghiên cứu này đã đóng góp nhiều thành tựu có giá trị khoa h c tuy nhiên với mục tiêu cụ thể của đề tài luận

án “Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam"

đ i hỏi phải xây dựng được hệ thống thông tin kế toán tích hợp kế toán tài chính và

kế toán quản trị nhằm cung cấp thông tin đắc lực cho công tác quản trị chi phí thì các nghiên cứu trước đây chưa giải quyết được

Bằng các phân tích trong nghiên cứu tổng quan các công trình trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án, tác giả đã chỉ ra được các đóng góp cũng như những khoảng trống nghiên cứu để từ đó luận án sẽ hướng tới và tiếp tục hoàn thiện

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN, KINH NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI

PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN UẤT KINH DOANH

2.1 Cơ sở lý luận về quản trị chi phí

Mỗi doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển được một cách bền vững thì vấn

đề hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh là mục tiêu được đặt lên hàng đầu Quản trị chi ph là giải pháp giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu trên, nó quyết định phần lớn hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Để thực hiện mục tiêu quản trị chi ph thì cần phải nắm rõ quản trị chi ph là gì? Quản trị chi ph để làm gì? Các nội dung cần thực hiện trong quản trị chi ph ? Đây là những vấn đề quan tr ng

và cần thiết trong nghiên cứu về quản trị chi ph

n v v tr quản trị chi phí

Từ trước đến nay có rất nhiều khái niệm về chi ph sản xuất kinh doanh mà ngay trong khái niệm đã cho thấy phần nào vai tr của chi ph đối với doanh nghiệp và sự cần thiết phải quản trị chi phí trong doanh nghiệp Nhìn chung chi

ph đều được hiểu đó là toàn bộ các hao ph về lao động sống và lao động vật hóa

mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong quá trình sản xuất kinh doanh để tạo ra sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ Nó có thể là những ph tổn thực tế gắn liền với các hoạt động của doanh nghiệp song cũng có thể là những ph tổn ước t nh để thực hiện dự án hay những lợi ch doanh nghiệp có thể bị mất đi do lựa ch n phương án, hi sinh

cơ hội kinh doanh khác.Về mặt lý thuyết, chi phí kinh doanh là tổng số tiền tương đương với toàn bộ hao phí về các nguồn lực mà công ty đã bỏ ra trong một giai đoạn kinh doanh nhất định

Với một doanh nghiệp, để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh không thể thiếu được công tác quản trị doanh nghiệp, quản trị chi ph là một trong những nội dung quan tr ng của quản trị doanh nghiệp Vậy quản trị chi ph là gì? và tại sao lại phải quản trị chi ph trong doanh nghiệp? là những câu hỏi luôn được đặt

ra cho các doanh nghiệp cụ thể là cho các nhà quản trị Các nhà quản trị muốn thực hiện tốt vai tr của mình trong doanh nghiệp thì phải hiểu được bản chất quản trị chi ph là gì? cũng như vai tr của nó trong công tác quản trị doanh nghiệp như thế nào?

Thứ nhất, với câu hỏi quản trị chi phí là gì? Các nghiên cứu trước đây đã đưa ra một số khái niệm về quản trị chi phí:

Theo GS.TS Lothar Haberstock, nhà quản trị kinh doanh Đức đã viết trong cuốn “Kostenrechung I” [50] về chi phí kế toán: “Quản trị chi phí kinh doanh là

t nh toán hướng nội, nó mô tả về nguyên tắc được thực hiện hàng tháng, đường vận động các nhân tố sản xuất trong quá trình kết hợp chúng và giới hạn ở việc tính toán m i hao phí nhằm tạo ra và thực hiện các kết quả của doanh nghiệp, đó

ch nh là chi ph kinh doanh” Theo quan điểm này quản trị chi phí chỉ là việc tính toán các hao phí trong quá trình hoạt động kinh doanh và xem xét quá trình hình thành các hao ph đó trong quá trình kết hợp các yếu tố sản xuất, đây là cơ sở cho việc xác định được các nguyên nhân phát sinh chi ph Tuy nhiên theo quan điểm này chưa thể hiện được mục tiêu kiểm soát chi ph , chưa có sự đánh giá chi ph phát sinh hiệu quả hay không hiệu quả

Theo Brinker B.J (2000), “Guide to Cost Management” John Wiley & Sons [41]: “Quản trị chi phí kinh doanh là một tổ hợp kỹ thuật và phương pháp nhằm kiểm soát và cải thiện các hoạt động, các quá trình, các sản phẩm và dịch

vụ của một công ty” Đây là quan điểm khá rộng về quản trị chi phí, theo quan điểm này tác giả hướng tới mục đ ch phải đạt cuối cùng là kiểm soát và cải thiện

m i hoạt động của một công ty Quan điểm này có sự tiến bộ hơn quan điểm trên

là quản trị chi phí không chỉ dừng lại ở việc tính toán và xem xét chi phí phát sinh

ở đâu mà phải đạt được mục tiêu hiệu quả Tuy nhiên theo quan điểm này quản trị chi ph chưa cụ thể còn trừu tượng không thể hiện được nhiệm vụ, nội dung mà quản trị chi phí phải đảm nhiệm

Theo giáo trình “Quản trị chi ph kinh doanh”, NXB Thống kê Hà Nội, tác giả Nguyễn Ng c Huyền (2003):[16] “Quản trị chi phí kinh doanh là quá trình phân tích, tập hợp, tính toán và quản trị các chi phí kinh doanh phát sinh trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm (dịch vụ) nhằm cung cấp thường xuyên các thông tin về chi ph kinh doanh, đảm bảo độ chính xác cần thiết làm cơ sở cho các quyết định quản trị doanh nghiệp” Theo khái niệm này quản trị chi ph được xác định là một hệ thống các quá trình cụ thể như tập hợp, phân tích, tính toán, quản trị các chi phí nhằm cung cấp thông tin về chi phí cho các quyết định quản trị Theo quan điểm này đã sáng tỏ hơn những công việc cụ thể của quản trị chi phí song bản thân khái niệm này lại luẩn quẩn vì khái niệm cần được giải thích lại được giải thích bởi chính nó Chính vì vậy xét một cách khoa h c thì khái niệm này chưa thật thuyết phục

Từ các phân t ch trên, theo tác giả quản trị chi ph được hiểu như sau: Quản trị chi ph là tổng hợp các quá trình từ hoạch định, tổ chức thực hiện, tập hợp, t nh toán, phân t ch và kiểm soát chi ph phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh giúp doanh nghiệp sử dụng chi ph đúng mục đ ch, hợp lý và có hiệu quả Quản trị chi ph được thực hiện từ khâu lập kế hoạch, dự toán chi ph cho đến tập hợp các chi ph thực tế phát sinh, phân t ch, kiểm soát chi ph phát sinh hạn chế thất thoát, lãng ph chi ph nhằm quản lý chặt chẽ nhất các chi ph phát sinh trong kỳ Theo cách hiểu về quản trị chi ph như vậy, công tác quản trị chi ph có quan hệ mật thiết với công tác kế toán chi ph trong doanh nghiệp bao gồm cả kế toán tài ch nh và kế toán quản trị chi ph , nhà quản trị chi ph muốn quản lý tốt chi ph sản xuất kinh

doanh trong doanh nghiệp không thể không dựa vào các thông tin của kế toán cung cấp cụ thể là thông tin của kế toán tài ch nh và kế toán quản trị chi ph

Thứ hai, tại sao phải quản trị chi ph trong doanh nghiệp? Quản trị chi ph

để làm gì? Đây ch nh là mục đ ch ch nh của quản trị chi ph và cũng ch nh là những câu hỏi được đặt ra đầu tiên đối với các nhà quản trị chi ph

Khi bắt tay vào xây dựng các chiến lược sản xuất kinh doanh có một điều

vô cùng quan tr ng mà không một doanh nghiệp nào được phép bỏ qua là phải

t nh đến việc các chi phí sẽ được quản lý và sử dụng như thế nào, xem các đồng vốn bỏ ra hiệu quả đến đâu, có đem lại lợi nhuận và hiệu quả như mong muốn ban đầu hay không? Có thể nói, tri thức quản trị chi ph là một yếu tố thiết yếu trong đầu tư và kinh doanh Nếu không có kiến thức cơ bản về quản trị chi ph , thì không thể nào nhận biết được tình hình thực tế của những dự án kinh doanh, các

kế hoạch kinh doanh cũng như thực trạng hoạt động của doanh nghiệp

Trong phương trình tổng quát đo lường lợi nhuận của doanh nghiệp: Lợi nhuận Doanh thu – Chi ph , chi ph đóng vai tr là số trừ, con số này càng lớn thì hiệu số càng giảm, mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận do đó quản trị chi ph ch nh là việc làm để đạt được mục tiêu này Theo phương trình trên, nhà quản trị chi ph phải tìm m i cách để quản lý chặt chẽ chi ph , hạn chế, tiết giảm tối đa các chi ph phát sinh không cần thiết Việc quản trị chi ph kinh doanh không chỉ đơn thuần là kiểm soát, theo dõi, phản ánh tổng hợp chi phí mà phải dựa trên các đặc điểm yếu tố chi phí riêng biệt để phân tích toàn bộ chi phí sản xuất theo từng đối tượng hay theo nơi phát sinh chi ph

Trên thực tế, công tác quản trị chi ph được tổ chức riêng ở bộ phận riêng độc lập với công tác kế toán, công tác thống kê chi ph Quản trị chi ph tổng hợp, phân t ch, đánh giá thực trạng về việc sử dụng chi phí, từ đó đưa ra những quyết định về các chi phí ngắn hạn cũng như dài hạn của công ty Tuy nhiên, để thực hiện quản trị tri chi ph các nhà quản trị chi ph phải dựa vào các thông tin, báo cáo của thống kê, kế toán, báo cáo doanh thu, báo cáo nhân sự và tiền lương, do các bộ phận kế toán, quản trị và thống kê cung cấp, đồng thời kết hợp với những yếu tố khách quan để tiến hành phân loại, tổng, hợp, phân t ch và đánh giá các khoản chi phí của công ty, so sánh kết quả phân loại của kỳ này với kỳ trước của công ty mình với các công ty cùng ngành, lĩnh vực sản xuất, so sánh với các chuẩn mực của ngành Như vậy, kết hợp với công tác kế toán và thống kê, bằng các chỉ tiêu và sự nhạy bén mà bộ phận quản trị chi ph có thể chỉ ra những mặt mạnh cũng như những thiếu sót của công ty trong kỳ

Ngoài ra, bộ phận quản trị chi ph c n giúp giám đốc hoạch định chiến lược chi tiêu ngắn và dài hạn của công ty dựa trên sự đánh giá tổng quát cũng như từng khía cạnh cụ thể các yếu tố chi phí có ảnh hưởng quan tr ng tới sự tồn tại của công ty, bao gồm: tham gia vào thị trường tiền tệ, thị trường vốn, thị trường

chứng khoán; xác định chiến lược tài ch nh cho các chương trình, các dự án của công ty là mở rộng hay thu hẹp sản xuất

Có thể nói, nhiệm vụ của bộ phận quản trị chi ph , bộ não của công ty, rộng hơn và phức tạp hơn rất nhiều so với các bộ phận khác như bộ phận kế toán, thống kê… Quản trị chi phí giúp doanh nghiệp tập trung năng lực của mình vào các điểm mạnh, tìm ra các cơ hội hoặc các vấn đề quan tr ng trong sản xuất kinh doanh Quản trị chi phí giúp doanh nghiệp có thể cải thiện chất lượng sản phẩm hay dịch vụ của mình mà không làm thay đổi chi phí Quản trị chi ph giúp người

ra quyết định nhận diện được các nguồn lực có chi phí thấp nhất trong việc sản xuất và cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ Quản trị chi ph là công việc không thể thiếu trong bất kỳ một doanh nghiệp nào

ung quản trị p

Với vai tr của quản trị chi ph trong doanh nghiệp đã nêu trên có thể thấy mỗi doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển bền vững, hiệu quả thì phải đặt tr ng tâm vào công tác quản trị chi ph Quản trị chi ph như thế nào để đem lại hiệu quả cao nhất là vấn đề các doanh nghiệp cần phải cân nhắc Cụ thể những công việc doanh nghiệp sẽ phải thực hiện trong quá trình quản lý chi ph của mình là gì? đó

ch nh là những nội dung ch nh của quản trị chi ph trong doanh nghiệp

Về các nội dung của quản trị chi ph theo một số tài liệu nghiên cứu trước đây chủ yếu đề cập đến hai nội dung cơ bản: (1) T nh toán và xác định chi ph kinh doanh, (2) Phân t ch chi ph kinh doanh Với nội dung (1) chủ yếu tập trung vào việc thu thập tổng hợp các thông tin về chi ph , t nh toán, xác định chi ph sản xuất kinh doanh theo từng đối tượng, từng địa điểm phát sinh Nội dung (2) thực hiện việc phân t ch các thông tin chi ph đã tổng hợp được ở nội dung (1) trên cơ

sở đó đánh giá tình hình thực hiện chi ph trong kỳ Như vậy, có thể hiểu, trước đây quản trị chi ph là thực hiện việc t nh toán, xác định các chi phí phát sinh, trên cơ sở đó phân t ch chi ph để xác định nguyên nhân phát sinh chi ph , làm cơ

sở cho việc đánh giá hiệu quả thực hiện chi phí kinh doanh của đơn vị trong kỳ, chưa thực sự quản lý được chi phí một cách toàn diện, chưa có các biện pháp kiểm soát và quản lý chi phí ngay khi có sự phát sinh mà phải sau phát sinh mới xác định, phân t ch đánh giá do đó theo quan điểm này chủ yếu là để khắc phục, rút kinh nghiệm cho quản lý chi phí ở kỳ sau

Theo tác giả, nếu nhìn nhận vấn đề từ bản chất và vai trò của quản trị chi phí thì nội dung của quản trị chi ph không chỉ bao gồm: (1) Tính toán và xác định chi phí kinh doanh; (2) Phân tích chi phí kinh doanh, mà bao gồm: (1) Hoạch định chi ph , (2) T nh toán, xác định chi ph cho từng đối tượng, từng địa điểm phát sinh chi ph , (3) Phân t ch chi ph , (4) Kiểm soát chi ph Với các nội dung này sẽ thể hiện được đầy đủ chức năng của quản trị chi ph , để quản trị chi ph là công tác

hỗ trợ đắc lực cho nhà quản trị trong việc điều hành, quản lý chi ph , kiểm soát hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

(1) Hoạch định chi ph được thực hiện trước khi bắt đầu tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh Đó là việc dự trù, t nh toán các chi ph mình sẽ phải bỏ

ra tương ứng với quy mô sản xuất kinh doanh và lợi ch sẽ thu được Việc dự toán trước các chi ph này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình thực hiện

và kiểm soát các chi ph phát sinh trong kỳ Doanh nghiệp hoạch định tốt chi ph thì quá trình tổ chức thực hiện sẽ thuận lợi và có thể thấy rõ điểm mạnh điểm yếu trong từng khâu từng giai đoạn theo từng đối tượng và địa điểm phát sinh chi ph Mục đ ch ch nh của nội dung hoạch định chi ph là giúp cho các nhà quản trị chi

ph nói riêng và nhà quản trị nói chung chủ động được trong quá trình quản lý và kiểm soát các chi ph sản xuất kinh doanh sẽ phát sinh trong kỳ

(2) T nh toán và xác định chi ph cho từng đối tượng, từng địa điểm phát sinh chi ph là việc xác định ch nh xác các chi ph phát sinh trực tiếp cho từng đối tượng và lựa ch n tiêu thức phân bổ hợp lý các chi ph gián tiếp Công việc này

đ i hỏi xác định rõ các đối tượng chịu ph , các địa điểm phát sinh chi ph (trung tâm chi ph ) vì đây là cơ sở để đánh giá trách nhiệm trong quản lý chi ph của từng trung tâm phát sinh chi ph Việc xác định và t nh toán chi ph ch nh xác cho các trung tâm chi ph sẽ làm cơ sở cho việc phân t ch chi ph , xác định nguyên nhân biến động của chi ph cũng như xác định được đối tượng phải chịu trách nhiệm với chi ph phát sinh trong kỳ

(3) Phân t ch chi ph được thực hiện sau khi đã t nh toán và xác định được chi ph cho từng đối tượng, từng địa điểm phát sinh Thực chất của việc phân t ch chi ph là so sánh giữa chi ph thực tế phát sinh đã tập hợp được ở nội dung (2) với chi ph đã hoạch định, dự toán ở nội dung (1) xác định chênh lệch và nguyên nhân chênh lệch, cũng như phát hiện các khoản chi phí không có trong kế hoạch

và xem xét mức độ phù hợp của chi phí phát sinh từ đó đưa ra các đánh giá kết luận về tình hình thực hiện chi ph trong kỳ Trong nội dung này các nhà quản trị

Kiểm soát chi phí

Phân tích chi phí

Hoạch định chi phí

Tính toán xác định chi phí

Hình 2.1 N i dung quản trị chi phí

chi ph phải xác định rõ được trách nhiệm chi ph thuộc về ai để từ đó đưa ra các biện pháp nhằm tăng cường công tác quản trị chi ph trong doanh nghiệp, cụ thể như có chế độ thưởng phạt hợp lý với các đối tượng tiết kiệm chi ph hay lãng ph chi ph Như vậy có thể thấy nếu ở nội dung (2) việc xác định, tập hợp và phân bổ

ch ph ch nh xác ở các trung tâm chi ph sẽ giúp cho việc phân t ch chi ph được

ch nh xác và hợp lý

(4) Kiểm soát chi ph được thực hiện xuyên suốt quá trình sản xuất kinh doanh, kiểm soát chi ph ở đây được hiểu là kiểm soát từ khâu lập dự toán chi ph đến tổ chức thực hiện, tập hợp xác định chi ph phát sinh, so sánh thường xuyên liên tục giữa chi ph dự toán với chi ph thực hiện nhằm điều chỉnh kịp thời các chênh lệch chi ph phát sinh trong kỳ Mục đ ch của kiểm soát chi ph là nhằm giám sát chặt chẽ các chi ph phát sinh trong kỳ không bị dao động quá lớn so với chi ph dự toán, nếu thực tế và dự toán có sự chênh lệch bất thường phải có sự điều chỉnh phù hợp Như vậy với chức năng này giúp cho các nhà quản trị chi ph nói riêng và nhà quản trị doanh nghiệp nói chung sẽ kiểm soát và quản lý chặt chẽ các chi ph sản xuất kinh doanh phát sinh trong kỳ

Như vậy quản trị chi ph phải tổng hợp đầy đủ các nội dung từ hoạch định chi

ph đến thực hiện t nh toán xác định chi ph phát sinh theo từng đối tượng trên cơ sở

đó phân t ch đánh giá chi ph thực hiện trong kỳ và thường xuyên kiểm soát các chi

ph phát sinh để kịp thời điều chỉnh và quản lý chặt chẽ các chi ph phát sinh theo từng trung tâm chi ph và theo từng đối tượng tập hợp chi ph Các nội dung của quản trị chi ph đều có mối quan hệ tác động qua lại

2.1.3 Thông tin phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghi p

Thông tin là các tin tức mà con người trao đổi với nhau bao gồm các tri thức về các đối tượng nghiên cứu Biểu tượng mang thông tin có thể là âm thanh, chữ viết, băng từ, cử chỉ được g i chung là dữ liệu Thông tin được bắt đầu từ đối tượng gửi hình thành ý tưởng, mã hóa và truyền đạt được đối tượng nhận tiếp nhận giải mã và nhận thức sau đó phản hồi lại với đối tượng gửi

Hình 2.2 Quy trình thiết lập thông tin [38]

Truyền đạt

Phản hồi

Ý

tưởng

Mã hóa

Tiếp nhận

Giải mã

Nhận thức

Thông tin trong doanh nghiệp rất phong phú đa dạng, tồn tại dưới nhiều hình thái khác nhau, tùy theo mục đ ch sử dụng có thể khai thác thông tin theo các yêu cầu của người sử dụng Với yêu cầu phục vụ quản trị chi ph trong doanh nghiệp, thông tin bao gồm toàn bộ tin tức, dữ liệu về quá trình hình thành, phát sinh chi ph , quá trình xử lý, phản ánh và cung cấp báo cáo về chi ph trong doanh nghiệp Các thông tin về chi ph trong doanh nghiệp được xác định từ các hoạt động cung ứng, hoạt động sản xuất, hoạt động bán hàng… Thông tin của các hoạt động này được ghi nhận, xử lý và cung cấp bởi tổng hợp các hệ thống thông tin như hệ thống thông tin sản xuất, hệ thống thông tin kinh doanh, hệ thống thông tin kế toán… Trong đó thông tin chủ yếu và đóng vai tr quan tr ng hơn cả trong việc phục vụ quản trị chi

ph trong doanh nghiệp là các thông tin được xử lý và cung cấp bởi hệ thống thông tin kế toán Cụ thể các thông tin này bao gồm: thông tin chi ph dự toán, thông tin chi

ph thực hiện và thông tin phân t ch, kiểm soát chi phí

Thông tin kế toán phục vụ quản trị chi ph trong doanh nghiệp là các thông tin được cung cấp bởi hệ thống thông tin kế toán Xuất phát từ khái niệm và nội dung của quản trị chi ph cho thấy những thông tin mà nhà quản trị chi ph cần xử lý như thông tin để hoạch định chi ph , thông tin để tập hợp, t nh toán và xác định chi ph cho từng đối tượng cũng như các thông tin để phân t ch đánh giá chi ph thực hiện trong kỳ do đó đ i hỏi thông tin kế toán phục vụ cho công tác này sẽ phải đảm bảo cung cấp được đầy đủ, chi tiết theo các yêu cầu của từng nội dung quản trị chi ph nhằm đạt được hiệu quả cao nhất của quản trị chi ph Cụ thể như sau:

(1) Để phục vụ cho việc hoạch định chi ph , nhà quản trị chi ph cần những

Thông tin

Hình 2.3 Thông tin phục vụ quản trị chi phí

Thông tin

Quản trị chi phí

Phân hệ TT chi phí dự toán

H thống thông tin kế toán

Phân hệ TT chi phí thực hiện Phân hệ TT phân tích và kiểm soát CP

thông tin liên quan đến kế hoạch sản xuất kinh doanh chung của toàn doanh nghiệp, đặc biệt là thông tin liên quan đến chi ph như thông tin về định mức chi ph , chi ph của các kỳ trước một cách chi tiết làm cơ sở cho xây dựng kế hoạch chi ph của kỳ này (Thông tin chi ph dự toán)

(2) Để phục vụ cho việc t nh toán, xác định chi ph cho từng đối tượng đảm bảo ch nh xác, hợp lý đ i hỏi các thông tin kế toán ngay từ khi tập hợp đã phải xác định và theo dõi chi tiết cho các đối tượng, phải phân loại các chi ph trực tiếp, chi

ph gián tiếp, xác định các tiêu thức phân bổ chi ph gián tiếp để khi cần xác định chi

ph cho đối tượng nào sẽ xác định được một cách nhanh chóng và có căn cứ hợp lý Tùy mục đ ch quản trị chi ph mà nhà quản trị chi ph đ i hỏi tập hợp chi ph theo các đối tượng, phạm vị khác nhau do đó đ i hỏi thông tin kế toán phục vụ cho quản trị chi ph phải có sự linh hoạt để đáp ứng yêu cầu này (Thông tin chi ph thực hiện)

(3) Để phân t ch đánh giá và kiểm soát chi ph đ i hỏi thông tin chi ph phải được xây dựng thống nhất, tương đồng về các chỉ tiêu (theo từng yếu tố chi tiết chi

ph ) trong chi ph dự toán với chi ph thực hiện trong kỳ Ngoài ra phải có cơ chế kiểm soát thống nhất chặt chẽ chi ph cho tất cả các đơn vị trong doanh nghiệp.(Thông tin phân t ch và kiểm soát chi phí)

Như vậy để phục vụ quản trị chi ph nhà quản trị cần tổng hợp nhiều thông tin khác nhau trong hệ thống thông tin quản lý của toàn doanh nghiệp trong đó thông tin

kế toán là một trong những thông tin quan tr ng, cốt lõi của hệ thống thông tin phục

vụ quản trị chi ph Hệ thống thông tin kế toán cung cấp các thông tin phục vụ quản trị chi ph bao gồm ba loại thông tin cốt lõi là thông tin chi ph dự toán, thông tin chi

ph thực hiện và thông tin phân t ch và kiểm soát chi ph

2.2 Cơ sở lý luận về hệ thống thông tin kế to n phục vụ quản trị chi ph

2.2.1 Các khái ni m về h thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí

2.2.1.1 Khái niệm hệ thống

Hệ thống là khái niệm quen thuộc được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như hệ thống giao thông, hệ thống ch nh trị, hệ thống giáo dục, hệ thống truyền thông…Như vậy theo cách tiếp cận này hiện nay có nhiều tài liệu đã đề cập về khái niệm hệ thống như sau:

Theo một số quan điểm về khoa h c hệ thống “Hệ thống là các tập hợp có trật

tự bên trong (hay bên ngoài) của các yếu tố có liên hệ (hay tác động lẫn nhau)” hay

“Hệ thống là một tổng thể gồm nhiều yếu tố (bộ phận) quan hệ và tương tác với nhau và với môi trường xung quanh một các phức tạp”

Theo từ điển bách khoa toàn thư “Hệ thống là tập hợp các phần tử có quan hệ hữu cơ với nhau, tác động chi phối lẫn nhau theo các quy luật nhất định để trở thành