Tính cấp thiết của đề tài
Thi hành án, đặc biệt là thi hành án hành chính, là hoạt động quan trọng của bộ máy nhà nước nhằm đảm bảo tính hiệu lực của bản án và quyết định của Tòa án Hoạt động này không chỉ thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật và quyền lực nhà nước, mà còn là công cụ hiệu quả để khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp cho Nhà nước, xã hội và công dân bị xâm hại Tuy nhiên, thi hành án hành chính gặp nhiều khó khăn và phức tạp do tính tự nguyện cao, thiếu cơ quan chuyên trách, và các biện pháp bảo đảm hạn chế, trong khi bên đương sự thường là cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước.
Đảng và Nhà nước đã nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác thi hành án, từ đó đề ra nhiều chính sách nhằm cải cách và hoàn thiện quy trình này Nghị quyết số 48-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW đã nhấn mạnh sự cần thiết đổi mới tổ chức và hoạt động thi hành án, bảo đảm mọi bản án của Tòa án được thi hành nghiêm túc Luật Tố tụng hành chính năm 2015 đã bổ sung nhiều quy định quan trọng, như quyền của Tòa án trong việc buộc thi hành án và quy trình thi hành án trong các trường hợp khác nhau Gần đây, Nghị định 71/2016/NĐ-CP đã quy định rõ về thời hạn và thủ tục thi hành án hành chính, cũng như xử lý trách nhiệm đối với những người không thi hành bản án Những quy định này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các bên liên quan thực thi phán quyết của Tòa án, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Tuy nhiên, việc thi hành án hành chính ở nước ta trong khoảng thời gian qua gặp những khó khăn, vướng mắc sau:
Thực tiễn thi hành án hành chính đã chỉ ra nhiều hạn chế, với những khó khăn trong việc thực hiện pháp luật là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng tồn đọng án Điều này không đáp ứng kịp thời quyền lợi hợp pháp của người được thi hành án và các bên liên quan Chỉ thị số 26/CT-TTg ngày 15/11/2019 của Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh rằng tình hình chấp hành pháp luật tố tụng hành chính và thi hành án vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề, như việc không ít vụ kiện không có sự tham gia của người đại diện tại phiên tòa Số lượng bản án hành chính đã có hiệu lực nhưng chưa được thi hành ngày càng gia tăng qua các năm, theo báo cáo của Chính phủ và Bộ Tư pháp từ năm 2015 đến 2019.
Từ năm 2010 đến nay, hoạt động thi hành án hành chính chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, với số lượng án chuyển sang năm sau thi hành lớn Nhiều vụ việc mà Tòa án đã ra quyết định buộc thi hành án hành chính nhưng cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền vẫn không thực hiện, gây bức xúc trong dư luận Một số vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp và kéo dài, trong khi xã hội vẫn quan tâm nhưng chưa được xử lý dứt điểm.
Công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật về thi hành án hành chính hiện đang gặp khó khăn do sự chậm trễ và thiếu sót trong cơ sở pháp lý Hoạt động thi hành án dân sự và hình sự đã được quy định rõ ràng bằng các đạo luật riêng, trong khi thi hành án hành chính chủ yếu chỉ được điều chỉnh bởi một văn bản dưới luật Thủ tục thi hành án hành chính hiện nay còn rải rác và không đồng bộ trong nhiều văn bản khác nhau, như Luật Tố tụng hành chính và Luật Thi hành án dân sự, gây khó khăn cho người tổ chức và đương sự Hơn nữa, một số quy định pháp luật chưa dựa trên cơ sở lý luận vững chắc, dẫn đến mâu thuẫn và không phù hợp với thực tiễn, làm giảm hiệu quả thi hành án.
Ý thức chấp hành bản án và quyết định của Tòa án trong các vụ án hành chính hiện nay còn hạn chế, không chỉ ở phía người khởi kiện mà còn thường xuyên xảy ra với người bị kiện Nhiều cơ quan nhà nước chưa nhận thức đúng vai trò và tầm quan trọng của công tác thi hành án hành chính, dẫn đến tình trạng thiếu tôn trọng các bản án và quyết định của Tòa án, cũng như việc chây ỳ trong việc thi hành án.
Đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện thi hành án hành chính hiện nay còn yếu về năng lực chuyên môn, dẫn đến việc tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án chủ yếu do những người không được đào tạo thực hiện Việc thiếu cơ quan thi hành án hành chính chuyên trách khiến cơ quan thi hành án dân sự phải kiêm nhiệm theo dõi thi hành án hành chính, trong khi họ đang quá tải với công việc chính Điều này dẫn đến việc cơ quan thi hành án dân sự không thể đầu tư, quan tâm đúng mức đến nhiệm vụ theo dõi thi hành án hành chính.
Nghiên cứu về thi hành án hành chính ở Việt Nam hiện còn hạn chế, với phần lớn công trình chỉ đề cập đến một số khía cạnh lý luận và pháp lý mà chưa có cái nhìn hệ thống Do đó, việc nghiên cứu sâu về lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực này là cần thiết, nhằm phát triển các giải pháp khả thi và đột phá Những nỗ lực này sẽ giúp hoàn thiện quy định pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về thi hành án hành chính, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp cũng như hội nhập quốc tế.
Xuất phát từ nhận thức như vậy, Nghiên cứu sinh cho rằng việc lựa chọn vấn đề
"Đề tài luận án tiến sĩ về 'Thi hành án hành chính ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn' là rất cần thiết, mang lại ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng."
Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài
Đối tượng nghiên cứu của Luận án bao gồm các quan điểm và nhận thức lý luận về thi hành án hành chính, cũng như các quy định pháp luật liên quan đến thi hành án hành chính Bên cạnh đó, Luận án còn phân tích thực tiễn thi hành pháp luật trong lĩnh vực này tại Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài "Thi hành án hành chính ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn" là một nghiên cứu sâu rộng và phức tạp, tuy nhiên, trong khuôn khổ của Luận án tiến sĩ, đề tài sẽ xác định rõ giới hạn và phạm vi nghiên cứu để đảm bảo tính khả thi và tập trung.
Luận án tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn liên quan đến thi hành án hành chính tại Việt Nam Nội dung nghiên cứu sẽ được giới hạn trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, nhằm làm rõ những khía cạnh thực tiễn của thi hành án hành chính.
Việc so sánh quy phạm pháp luật hành chính được thực hiện chủ yếu ở các nước châu Âu, nơi có hệ thống thi hành án hành chính phát triển Bên cạnh đó, luận án cũng nghiên cứu pháp luật của một số quốc gia châu Á như Trung Quốc và Nhật Bản, có những đặc điểm chính trị - xã hội tương đồng với Việt Nam, nhằm rút ra bài học kinh nghiệm quý giá cho nước ta.
Thời gian nghiên cứu bắt đầu từ năm 1996 và kéo dài đến nay, đánh dấu giai đoạn quan trọng kể từ khi Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính được ban hành và có hiệu lực.
Nghiên cứu sử dụng thông tin và số liệu thu thập trên toàn quốc, chủ yếu từ khi Luật Tố tụng hành chính năm 2010 có hiệu lực Trong giai đoạn từ năm 1996 đến 2010, số liệu ít được thu thập và trình bày do số vụ việc thi hành rất hạn chế Công tác báo cáo và thống kê về thi hành án hành chính trong giai đoạn này chưa được quy định cụ thể, dẫn đến số liệu không đảm bảo tính liên tục và chính xác.
Ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của Luận án
Luận án nghiên cứu chuyên sâu về thi hành án hành chính, góp phần quan trọng vào lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực này tại Việt Nam Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở lý luận vững chắc, làm tài liệu tham khảo giá trị cho việc hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về thi hành án hành chính cũng như pháp luật tố tụng hành chính, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động thi hành án hành chính ở Việt Nam.
Luận án cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho nghiên cứu, giảng dạy và học tập về Luật Tố tụng hành chính Việt Nam, phục vụ cho các cơ sở chuyên nghiên cứu pháp luật và đào tạo cán bộ pháp luật Ngoài ra, luận án còn có giá trị tham khảo hữu ích cho cán bộ thực tiễn trong công tác thi hành án hành chính tại Việt Nam hiện nay.
Kết quả nghiên cứu của Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo để xây dựng Luật thi hành án hành chính trong tương lai Nó cũng sẽ hướng dẫn việc áp dụng pháp luật tố tụng hành chính, đồng thời góp phần sửa đổi và bổ sung các quy định liên quan đến thi hành án hành chính, nhằm đảm bảo tính thống nhất và chính xác trong thực tiễn thi hành pháp luật này.
Những điểm mới của Luận án
Luận án là một nghiên cứu khoa học toàn diện và có hệ thống về thi hành án hành chính tại Việt Nam, với những điểm mới nổi bật trong kết quả nghiên cứu được thể hiện qua các nội dung chính.
Xây dựng các vấn đề lý luận cơ bản về thi hành án hành chính là cần thiết để làm rõ các quy định pháp luật liên quan Việc này không chỉ giúp tiếp cận hiệu quả hơn các quy định hiện hành mà còn định hướng cho việc kiến nghị hoàn thiện pháp luật về thi hành án hành chính và pháp luật tố tụng hành chính.
Luận án này phân tích và đánh giá các quy định pháp luật hiện hành về thi hành án hành chính, đồng thời xem xét thực tiễn thi hành án hành chính để chỉ ra những vướng mắc và bất cập Bên cạnh việc nêu rõ những vấn đề tồn tại, luận án còn đi sâu vào nguyên nhân dẫn đến các hạn chế trong quy định pháp luật hiện nay.
Luận án đề xuất các kiến nghị sửa đổi và bổ sung quy định pháp luật, cùng với các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về thi hành án hành chính Những kiến nghị này được xây dựng dựa trên các căn cứ khoa học, phù hợp với chủ trương cải cách tư pháp của Đảng, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án hành chính tại Việt Nam, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan và tổ chức trong xã hội.
Cơ cấu của Luận án
Nội dung chính của Luận án được cấu trúc thành bốn chương, bên cạnh các phần như cam đoan, danh mục từ viết tắt, mục lục, phần mở đầu, kết luận, danh mục công trình nghiên cứu liên quan đã công bố, danh mục tài liệu tham khảo, và các phụ lục, bảng biểu, biểu đồ.
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết của đề tài nghiên cứu
Chương 2: Những vấn đề lý luận về thi hành án hành chính ở Việt Nam
Chương 3: Thực trạng pháp luật về thi hành án hành chính và thực tiễn thi hành án hành chính ở Việt Nam
Chương 4: Quan điểm và các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành án hành chính ở Việt Nam.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Tổng quan về tình hình nghiên cứu
1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
Các nghiên cứu khoa học về THAHC tại Việt Nam trong thời gian qua chủ yếu được công bố dưới dạng bài báo khoa học, giáo trình, sách chuyên khảo, luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ và các đề tài nghiên cứu khoa học.
1.1.1.1 Tình hình nghiên cứu lý luận về thi hành án hành chính ở Việt Nam
Sau khi tổng hợp và phân tích các công trình khoa học liên quan đến THAHC tại Việt Nam, chúng tôi nhận thấy rằng nhiều nghiên cứu đã đề cập đến các vấn đề lý luận như khái niệm, đặc điểm, lịch sử hình thành và phát triển của THAHC Bên cạnh đó, các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của THAHC cũng được khảo sát, cùng với việc so sánh THAHC theo quy định pháp luật của một số quốc gia trên thế giới, từ đó rút ra những giá trị và kinh nghiệm có thể áp dụng cho Việt Nam.
Thứ nhất, về khái niệm THAHC
Theo Giáo trình Luật TTHC Việt Nam của Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2012), THAHC được định nghĩa là giai đoạn tố tụng độc lập, kết thúc quá trình TTHC, trong đó các chủ thể liên quan thực hiện các hoạt động nhằm thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án Nghiên cứu này tương đồng với các kết quả từ Giáo trình Luật TTHC Việt Nam của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội (2013) và Giáo trình Luật TTHC Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội (2014), cho thấy sự thống nhất trong cách hiểu về giai đoạn này.
THAHC là giai đoạn cuối cùng trong quá trình TTHC, bao gồm hoạt động hành chính – tư pháp của Nhà nước, thực hiện bởi các cơ quan có thẩm quyền như Tòa án, Viện kiểm sát và cơ quan THADS, cùng với các cá nhân được Nhà nước ủy quyền Hoạt động này tuân theo trình tự và thủ tục luật định nhằm đảm bảo thi hành các bản án và quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật về VAHC Theo giáo trình của Trường Đại học Luật Hà Nội và Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, THAHC không chỉ là hoạt động hành chính – tư pháp mà còn chỉ rõ các chủ thể chịu trách nhiệm trong việc thực hiện THAHC.
Lê Đình Phùng (2011) trong luận văn thạc sĩ "THAHC ở Việt Nam" tại Trường Đại học Luật Hà Nội đã định nghĩa THAHC là hoạt động hành chính – tư pháp quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam.
Nhà nước thực hiện thi hành án theo trình tự, thủ tục luật định nhằm đảm bảo việc thực hiện tài sản trong bản án, quyết định của Tòa án hoặc các quyết định hành chính Phạm Xuân Nam (2012) trong luận văn thạc sĩ "THAHC ở Việt Nam: Thực trạng và phương hướng hoàn thiện" tại Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh đã phân tích vấn đề này.
THAHC là giai đoạn diễn ra sau khi bản án, quyết định giải quyết VAHC của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, nhằm thực hiện nghiêm chỉnh các bản án, quyết định này Theo Nguyễn Thị Thương Huyền (2012), THAHC là hoạt động do các chủ thể có thẩm quyền tiến hành để thực hiện các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật theo quy trình pháp luật quy định Nguyễn Thị Phương Hà (2019) cũng nhấn mạnh rằng thi hành bản án, quyết định của Tòa án về VAHC là hành vi của các đương sự và các chủ thể liên quan nhằm hiện thực hóa các bản án theo thủ tục pháp luật Tuy nhiên, vẫn còn những điểm chưa thống nhất về việc THAHC có phải là giai đoạn tố tụng độc lập hay không, và liệu nội dung của THAHC có bao gồm thi hành phần tài sản hay không.
Các luận văn thạc sĩ và luận án tiến sĩ đã thực hiện nghiên cứu sâu rộng về thi hành án dân sự (THADS) và pháp luật liên quan, nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật THADS Các tác giả đã cung cấp những phân tích rõ ràng về các vấn đề lý luận trong lĩnh vực này.
1 Bao gồm các Luận án tiến sĩ và thạc sĩ Luật học: Nguyễn Thanh Thủy (2001), Hoàn thiện pháp luật về THADS
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Văn Hiệp (2003) tại Đại học Luật Hà Nội tập trung vào việc hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự (THADS) tại Việt Nam Bên cạnh đó, Phạm Thị Thu Nga (2004) cũng đã nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả THADS ở Việt Nam trong luận văn thạc sĩ của mình tại Khoa Luật, Đại học Luật TP Hồ Chí Minh.
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Nguyễn Thanh Thủy (2008) đã nghiên cứu về việc hoàn thiện pháp luật liên quan đến thi hành án dân sự (THADS) ở Việt Nam trong luận án tiến sĩ Luật học tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Đồng thời, Nguyễn Văn Công (2013) đã phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả THADS tại tỉnh Bắc Giang trong luận văn thạc sĩ Luật học của Khoa Luật – Đại học Quốc gia.
Hà Nội, Việt Nam, là nơi diễn ra nhiều nghiên cứu quan trọng về pháp luật thi hành án dân sự (THADS) Trần Mạnh Quân (2013) đã trình bày trong luận văn thạc sĩ của mình về việc hoàn thiện pháp luật THADS hiện nay, trong khi Phạm Văn Hùng (2014) tập trung vào thực trạng và giải pháp cho THADS tại tỉnh Hải Dương Cả hai nghiên cứu đều thuộc Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, góp phần làm rõ các vấn đề pháp lý và thực tiễn trong lĩnh vực này.
Lê Vĩnh Châu (2015) trong luận án tiến sĩ của mình đã nghiên cứu về việc thi hành bản án và quyết định của Tòa án trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Việt Nam Cùng năm, Vũ Văn Tuyên cũng đã trình bày trong luận văn thạc sĩ của mình những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự tại tỉnh Thái Bình.
Bài viết này sẽ khám phá khái niệm, đặc điểm, nội dung và vai trò của pháp luật thi hành án dân sự (THADS), cùng với các tiêu chí để hoàn thiện pháp luật này Ngoài ra, nó cũng sẽ phân tích lịch sử và thực trạng của pháp luật THADS, từ đó đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động THADS Mặc dù không trực tiếp nghiên cứu về thi hành án hành chính (THAHC), nhưng phần cơ sở lý luận từ các luận văn, luận án về THADS sẽ được sử dụng để so sánh với THAHC, nhằm làm rõ bản chất của THAHC và đưa ra một khái niệm khách quan và khoa học về nó.
Đến nay, đã có một số nghiên cứu khoa học về khái niệm THAHC, với những kết luận bước đầu cho thấy đối tượng của THAHC là bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật về VAHC của Tòa án và được thực hiện sau hoạt động xét xử Tuy nhiên, khái niệm này vẫn còn nhiều nội dung chưa thống nhất, như việc xác định THAHC là giai đoạn TTHC độc lập hay không, và liệu nó thuộc về hoạt động tư pháp hay hành chính – tư pháp Các chủ thể thực hiện và có trách nhiệm trong THAHC cũng cần được làm rõ, cùng với việc xác định nội dung thi hành án có bao gồm việc thi hành bản án liên quan đến tài sản trong VAHC hay không Do đó, khái niệm về THAHC cần được xây dựng chính xác hơn để phân biệt rõ ràng với các loại thi hành án khác, từ đó làm tiền đề cho việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả THAHC tại Việt Nam.
Thứ hai, đặc điểm THAHC
Trong các luận văn thạc sĩ và tiến sĩ của Nguyễn Xuân Nam, Lê Đình Phùng, và Nguyễn Thị Phương Hà, đều có sự đồng nhất trong kết quả nghiên cứu cho rằng THAHC là hoạt động mang tính hành chính - tư pháp Tuy nhiên, cơ sở lý luận giải thích cho đặc điểm này lại khác nhau giữa các tác giả, thể hiện sự đa dạng trong cách tiếp cận và phân tích vấn đề.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Luận án đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật về THAHC, đồng thời nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật trong lĩnh vực này Những kiến nghị này được xây dựng dựa trên căn cứ và lập luận khoa học, phù hợp với chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
1.2 Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
1.2.1.1 Câu hỏi nghiên cứu Để giải quyết được các nhiệm vụ của Luận án, đề tài “THAHC ở Việt Nam – Lý luận và thực tiễn” được tiến hành để trả lời cho câu hỏi “THAHC ở Việt Nam có những hạn chế, bất cập gì? Quy định của pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về THAHC ở Việt Nam cần phải hoàn thiện như thế nào để bảo đảm bản án, quyết định của Tòa án về VAHC được thi hành và đạt hiệu quả? Để trả lời cho câu hỏi này, Luận án xác định cần làm rõ câu trả lời cho các câu hỏi chi tiết bên dưới:
Nội dung lý luận và cơ sở khoa học của thi hành án hành chính (THAHC) ở Việt Nam bao gồm bản chất và đặc điểm riêng biệt so với thi hành án dân sự (THADS) và thi hành án hình sự (THAHS) THAHC được thể hiện qua các nguyên tắc thực hiện, đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả trong quá trình thi hành án Các quy định và nguyên tắc này đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn và kiểm soát hoạt động thi hành án hành chính, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và tổ chức.
Các quy định cơ bản về THAHC được pháp luật các nước phát triển quy định rõ ràng, từ đó cung cấp những giá trị tham khảo quan trọng cho việc áp dụng tại Việt Nam Việc nghiên cứu và vận dụng các mô hình thành công từ quốc tế sẽ giúp cải thiện hiệu quả quản lý và phát triển hệ thống THAHC trong nước.
Thứ ba, thực trạng pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành pháp luật THAHC ở
Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những hạn chế và vướng mắc cần được khắc phục Nguyên nhân của những bất cập này chủ yếu liên quan đến yếu tố quản lý, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực.
Để nâng cao hiệu quả thực thi án hành chính (THAHC) ở Việt Nam, cần xây dựng các quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật, đồng thời tổ chức thực hiện pháp luật một cách hiệu quả Việc này đòi hỏi sự đồng bộ giữa các quy định pháp lý và thực tiễn, cũng như sự tham gia tích cực của các cơ quan chức năng và cộng đồng.
Luận án được nghiên cứu dựa trên các cơ sở lý thuyết chủ yếu sau:
Bài viết nhấn mạnh rằng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là nền tảng quan trọng cho việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phục vụ lợi ích của nhân dân Những quan điểm này được tác giả sử dụng làm cơ sở lý luận cho các đề xuất và kiến nghị trong Luận án.
Học thuyết về mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân đóng vai trò quan trọng trong việc luận giải các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn về thi hành án hình sự (THAHC) ở Việt Nam Nó thể hiện nghĩa vụ của Nhà nước trong việc tổ chức thi hành phán quyết của Tòa án, đồng thời yêu cầu các đương sự thực hiện nghĩa vụ trước Nhà nước Người được THAHC có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền buộc thi hành án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp Nhà nước có trách nhiệm đảm bảo phán quyết được thực thi và có quyền áp dụng biện pháp xử lý vi phạm nếu có hành vi vi phạm pháp luật Nghiên cứu này đã chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong thực thi THAHC, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành án tại Việt Nam.
Dựa vào các học thuyết pháp lý như học thuyết thực chứng pháp lý và học thuyết giải thích pháp luật của Dworkin, luận án này nhằm làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về THAHC Nghiên cứu thực trạng pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về THAHC, chúng tôi áp dụng các học thuyết này để có cái nhìn khách quan và toàn diện, từ đó đưa ra quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả THAHC tại Việt Nam.
Có bốn học thuyết chính về mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân được nghiên cứu rộng rãi ở các nước dân chủ Những tác phẩm nổi bật như “Tinh thần pháp luật” của Montesquieu và “Bàn về khế ước xã hội” của Jean Jacques Rousseau đã tạo ra nền tảng lý luận quan trọng cho mối quan hệ này.
Học thuyết thực chứng pháp lý, phát triển chủ yếu bởi các nhà tư tưởng như Jeremy Bentham, John Austin và H L A Hart trong thế kỷ 18 và 19, khẳng định rằng luật là hiện tượng khách quan do con người tạo ra và chấp nhận Theo học thuyết này, các quy tắc pháp luật tồn tại khách quan và có thể kiểm chứng, không phải là những giá trị siêu nhiên hay siêu hình (Phạm Duy Nghĩa, 2014, Phương pháp nghiên cứu luật học, Nxb Công an nhân dân, tr 62).
Học thuyết tiếp nhận pháp luật nước ngoài (legal transplant) cung cấp cơ sở để đề xuất cải thiện các quy định pháp luật về THAHC tại Việt Nam, thông qua việc tham khảo những giá trị tiến bộ từ kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật của các quốc gia khác trên thế giới về lĩnh vực này.
1.2.1.3 Các giả thuyết nghiên cứu Để trả lời cũng như giải quyết các vấn đề được đặt ra trong câu hỏi nghiên cứu, Luận án nêu ra và tiến hành chứng minh các giả thuyết nghiên cứu thông qua việc trả lời sơ bộ câu hỏi nghiên cứu như sau: THAHC ở Việt Nam còn nhiều hạn chế, bất cập về lý luận, pháp lý và thực tiễn thi hành Quy định của pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về THAHC ở Việt Nam cần phải hoàn thiện dựa trên cơ sở lý luận khoa học về THAHC, kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật của các nước tiến bộ và kinh nghiệm thực tiễn thi hành ở nước ta thời gian qua để bảo đảm bản án, quyết định của Tòa án về VAHC được thi hành và đạt hiệu quả cao Các giả thuyết cụ thể như sau:
Bản chất của THAHC thể hiện qua hai tính chất chính: hành chính và tư pháp Tính hành chính trong THAHC, với sự chấp hành và quản lý rõ nét, tạo ra sự khác biệt so với thủ tục THAHS và THADS THAHC được hiểu là hoạt động hành chính – tư pháp do cơ quan, tổ chức, hoặc người có thẩm quyền thực hiện nhằm thi hành bản án, quyết định của Tòa án về VAHC, trừ phần tài sản trong bản án Mục tiêu của THAHC là bảo đảm lợi ích của Nhà nước cùng quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân Bên cạnh những dấu hiệu chung của thi hành án, THAHC còn có những điểm riêng biệt để phân biệt với các loại hình thi hành án khác Các nguyên tắc của THAHC được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận khoa học, đảm bảo việc thực hiện THAHC đạt hiệu quả cao.
Pháp luật ở nhiều quốc gia đã thiết lập các quy định hiệu quả về những chế định cơ bản của THAHC, từ đó có thể tham khảo và áp dụng tại Việt Nam để xây dựng một mô hình THAHC hiệu quả.