Quản lý dạy học môn ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện quảng hòa, tỉnh cao bằng

Dạy học theo hướng trải nghiệm do đó là hình thức dạy học quan trọng, cần được quan tâm thực hiện ở các nhà trường, đồng thời, tăng cường công tác quản lý hoạt động này là đòi hỏi tất yế

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐINH THI TOAN

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN QUẢNG HÒA, TỈNH CAO BẰNG

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHÍ THỊ HIẾU

THÁI NGUYÊN – 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học

Kết quả thu được của luận văn là hoàn toàn khách quan, trung thực Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào khác

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2021

Tác giả luận văn

Đinh Thị Toan

tôi hoàn thành luận văn

Sở Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu, giáo viên, nhân viên các trường THPT huyện Quảng Hòa, Tỉnh Cao Bằng đã tạo điều kiện, ủng hộ tôi trong suốt

quá trình học tập và nghiên cứu

Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp luôn nhiệt tâm ủng hộ tôi trong suốt thời

gian đã qua

Tác giả luận văn

Đinh Thị Toan

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Giới hạn nghiên cứu của đề tài 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 5

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Quản lý 9

1.2.2 Trải nghiệm 10

1.2.3 Dạy học theo hướng trải nghiệm 10

1.2.4 Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 12

1.2.5 Quản lí dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông 12

1.3 Một số vấn đề cơ bản về dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông 12

1.3.1 Mục tiêu dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông 12

1.3.2 Nội dung dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung

học phổ thông 14

1.3.3 Phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông 16

1.3.4 Hình thức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông 18

1.3.5 Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông 21

1.3.6 Quy trình dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông 22

1.4 Nội dung quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông 24

1.4.1 Hiệu trưởng trường trung học phổ thông với công tác quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 24

1.4.2 Nội dung quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung phổ thông 25

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông 28

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 28

1.5.2 Các yếu tố khách quan 30

Kết luận chương 1 31

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN QUẢNG HÒA, TỈNH CAO BẰNG 33

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 33

2.1.1 Vài nét về khách thể khảo sát 33

2.1.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 36

2.2 Thực trạng dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 37

2.2.1 Thực trạng xác định mục tiêu dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 37

2.2.2 Thực trạng thực hiện nội dung dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 43 2.2.3 Thực trạng phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 45 2.2.4 Thực trạng hình thức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 46 2.2.5 Thực trạng kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 48 2.2.6 Thực trạng thực hiện quy trình dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở

các trường THPT huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 49 2.2.7 Thực trạng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động dạy học

Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 51 2.3 Thực trạng quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các

trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 53 2.3.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải

nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 53 2.3.2 Thực trạng tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các

trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 56 2.3.3 Thực trạng chỉ đạo dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các

trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 60 2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 63 2.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới thực trạng quản lý dạy học môn Ngữ văn theo

hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 66 2.5 Đánh giá chung về thực trạng quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải

nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 69 2.5.1 Những ưu điểm và hạn chế 69 2.5.2 Nguyên nhân của hạn chế 71 Kết luận chương 2 71

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN QUẢNG HÒA, TỈNH CAO BẰNG 74

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải

nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 74

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện và hệ thống 74

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích, tính tổ chức, tính kế hoạch 74

3.1.3 Nguyên tắc phát huy vai trò của TTCM 75

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, tính khả thi 76

3.2 Các biện pháp quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 76

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên môn Ngữ văn về dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 76

3.2.2 Chỉ đạo đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 79

3.2.3 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho đội ngũ giáo viên môn Ngữ văn 82

3.2.4 Tổ chức phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường trong hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 84

3.2.5 Đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 87

3.2.6 Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm 89

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 92

3.4 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 93

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 93

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 93

3.4.3 Nội dung khảo nghiệm 93

3.4.4 Phương pháp khảo nghiệm 93

Kết luận chương 3 96

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC

HĐTN : Hoạt động trải nghiệm

HĐTNST : Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

trải nghiệm ở các trường THPT huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 43 Bảng 2.6: Thực trạng phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải

nghiệm ở các trường THPT huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 45 Bảng 2.7: Thực trạng các hình thức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải

nghiệm ở các trường THPT huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 47 Bảng 2.8: Thực trạng kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

ở các trường THPT huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 48 Bảng 2.9: Thực trạng thực hiện quy trình trong hoạt động dạy học môn Ngữ

văn theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 50 Bảng 2.10: Thực trạng cơ sở vật chất phục vụ hoạt động dạy học môn Ngữ

văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 51 Bảng 2.11: Thực trạng xây dựng kế hoạch quản lý dạy học môn Ngữ văn theo

hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 53

Bảng 2.12: Thực trạng tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở

các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 56 Bảng 2.13: Thực trạng chỉ đạo dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở

các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 60

Bảng 2.14: Thực trạng kiểm tra, đánh giá dạy học môn Ngữ văn theo hướng

trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 64 Bảng 2.15: Các yếu tố ảnh hưởng tới thực trạng quản lý dạy học môn Ngữ

văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng 66 Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm về mức độ cần thiết và tính khả thi của các

biện pháp đề xuất 94

Đổi mới giáo dục đã trở thành nhu cầu cấp thiết và là xu thế mang tính toàn cầu Trong bối cảnh hiện nay, toàn ngành giáo dục đang nỗ lực phấn đấu đổi mới căn bản

toàn diện giáo dục, chuyển từ “tiếp cận nội dung” sang “tiếp cận năng lực”, nghĩa là chuyển từ việc quan tâm học sinh "học được cái gì" sang quan tâm đến học sinh "làm được cái gì" sau khi học xong Để đạt được điều đó, hoạt động giáo dục cần thành

công trong việc thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “Truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành phẩm chất, năng lực người học Dạy học theo hướng trải nghiệm do đó là hình thức dạy học quan trọng, cần được quan tâm thực hiện ở các nhà trường, đồng thời, tăng cường công tác quản lý hoạt động này là đòi hỏi tất yếu để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và dịch chuyển có hiệu quả sang chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở cấp Trung học phổ thông

Ngữ văn là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành

và chương trình giáo dục phổ thông 2018 Đây là môn học có vị trí đặc biệt quan trọng trong toàn bộ chương trình giáo dục, vừa là môn học mang tính công cụ và tính thẩm

mĩ, nhân văn giúp học sinh có phương tiện giao tiếp, tạo cơ sở để học tập toàn bộ các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường Đồng thời, đây cũng là công cụ quan trọng để giáo dục học sinh những giá trị cao đẹp về văn hóa, văn học và ngôn ngữ dân tộc; góp phần hình thành, phát triển ở HS những cảm xúc tích cực, tình cảm nhân văn, lối sống nhân ái, vị tha,

Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm là hình thức dạy học ưu việt, giúp học sinh có cơ hội hình thành và phát triển tối đa năng lực thực tiễn, tiềm năng

sáng tạo, phẩm chất nhân cách cần thiết để thích ứng, hợp tác và hội nhập quốc tế Thông qua dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm, học sinh phát huy vai trò chủ thể tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân Các em chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình giáo dục và dạy học: từ thiết kế đến chuẩn bị, từ thực hiện đến đánh giá kết quả phù hợp đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân Thông qua dạy học, các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, được lựa chọn

ý tưởng, được tự khẳng định bản thân, được đánh giá và tự đánh giá kết quả hoạt động của nhóm, của bạn bè và cá nhân

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 bắt đầu thực hiện ở lớp 10 từ năm 2022

Để việc dịch chuyển, thực hiện chương trình mới có hiệu quả đòi hỏi đội ngũ cán bộ quản lý các nhà trường phải chỉ đạo đổi mới phương pháp, hình thức dạy học theo định hướng của chương trình giáo dục phổ thông 2018 Có thể thấy, dạy học theo hướng trải nghiệm là một trong các hình thức dạy học cơ bản đáp ứng được yêu cầu của đổi mới giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

Tuy nhiên, trên thực tế, các trường trung học phổ thông nói chung, các trường trung học phổ thông ở huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng nói riêng việc giảng dạy môn Ngữ văn vẫn chủ yếu được thực hiện theo các hình thức phương pháp dạy học truyền thống Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm tại các nhà trường chưa được đầu tư cả về trí tuệ, thời gian và nguồn lực để tổ chức cho học sinh nên chất lượng giáo dục toàn diện nói chung và chất lượng giáo dục Môn Ngữ văn nói riêng ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng trong những năm vừa qua chưa cao Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh nói chung

và chất lượng giáo dục môn Ngữ văn nói riêng đòi hỏi cần đổi mới phương pháp, hình thức dạy học, đổi mới công tác quản lý dạy học, trong đó có công tác quản lí dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

Xuất phát từ lý do trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý dạy học

môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực trạng quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng, đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm góp phần nâng

cao chất lượng bộ môn và chất lượng giáo dục tại các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý dạy học môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải

nghiệm ở trường trung học phổ thông

4.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm, quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng

4.3 Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng

5 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng đã được quan tâm, tuy nhiên kết quả chưa đạt được như mong muốn do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân thuộc về công tác quản lý Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý một cách phù hợp

và khả thi sẽ góp phần khắc phục được những khó khăn, hạn chế trong dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm, giúp học sinh phát huy được các năng lực, tiềm năng của bản thân, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục môn Ngữ văn ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng

6 Giới hạn nghiên cứu của đề tài

Trong đề tài này chúng tôi tiến hành nghiên cứu các biện pháp quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm của Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng (Gồm 4 trường THPT: THPT Phục Hòa, THPT Quảng Uyên, THPT Cách Linh, THPT Đống Đa) Khách thể điều tra bao gồm 11 CBQL, 19 GV giảng dạy môn Ngữ Văn của 04 trường THPT trong huyện Quảng Hòa

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Chúng tôi tiến hành phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa các tài liệu

có liên quan đến dạy học trải nghiệm, dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

và quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm để xây dựng cơ sở lý luận

cho đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Chúng tôi xây dựng các mẫu phiếu khảo sát để thu thập thông tin từ cán bộ quản lí giáo dục, giáo viên các trường THPT huyện Quảng Hòa về thực trạng dạy học và quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý, giáo viên để thu được những thông tin sống động về dạy học theo hướng trải nghiệm và quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường THPT huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng

7.2.3 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm của hoạt động: Nghiên cứu kế hoạch dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm, sản phẩm học tập của học sinh trong học tập môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

7.2.4 Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến chuyên gia về tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp được đề xuất

7.3 Nhóm các phương pháp bổ trợ

Sử dụng các phương pháp toán thống kê để xử lý các số liệu thu được trong quá trình nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, phần nội dung luận văn được trình bày gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng

Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THEO HƯỚNG

TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Nghiên cứu về quá trình học tập dựa vào trải nghiệm có lịch sử phát triển lâu dài trên thế giới Nhà tâm lý học người Nga L.S Vugotsky trong các nghiên cứu của mình khẳng định phải học tập dựa trên những kinh nghiệm mà bản thân đã thu thập được từ trước Nhà giáo dục cho rằng, mỗi cá nhân, mỗi con người thông qua các trải nghiệm

sẽ tự mình tích lũy kinh nghiệm, điều chỉnh, phát triển làm cho các kinh nghiệm ấy dần được phong phú hơn Nếu biết phát huy những kinh nghiệm ấy con người có thể vượt qua các khó khăn trong cuộc sống (dẫn theo[27]

Cuối thế kỷ XIX, nhà tâm lí học người Mỹ gốc Đức Kurt Lewin là người đầu tiên trên thế giới đưa ra mô hình dạy học trải nghiệm Đó là mô hình về nghiên cứu ứng dụng, đào tạo thực nghiệm Đồng thời, ông cũng là một trong những người đầu tiên nghiên cứu về động cơ học nhóm và phát triển của nhóm Lewin nhấn mạnh tới

sự kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và thực hành Ông cho rằng, việc học chỉ có thể đạt hiệu quả tối đa khi có mối quan hệ chặt chẽ giữa kinh nghiệm cá nhân và việc giải quyết các nhiệm vụ học tập

Theo nhà triết học, tâm lý học, nhà cải cách giáo dục người Mỹ là J.Dewey, mỗi người đều có thể “học qua trải nghiệm” một cách chủ động trong cuộc sống Đó là quá trình mà một người sau khi tham gia trải nghiệm đã nhìn nhận, đánh giá, xác định lại cái gì là hữu ích/quan trọng cần ghi nhớ để sử dụng trong các hoạt động ở tương lai Sự học chỉ có nghĩa khi người học tích cực huy động các kinh nghiệm riêng của bản thân để đạt được mục tiêu hoạt động thông qua những hành động cụ thể [21] Theo D.Schon, trong học tập trải nghiệm, người học không chỉ phát triển kiến thức của bản thân bằng cách áp dụng lý thuyết vào thực tiễn mà còn phát triển nhận thức kép (nhận thức trong hành động, nhận thức thông qua hành động mà mình thực hiện) [7]

Lí thuyết học qua trải nghiệm do David.A.Kolb nhà lí luận giáo dục người Mỹ

đề xuất là sự kế thừa, phát triển lí thuyết học tập qua kinh nghiệm của John Dewey,

Kurt Lewin và dựa trên cơ sở các lí thuyết tâm lí học về sự phát sinh/phát triển trí tuệ

cá nhân của J.Piaget, L.X Vưigotxki cũng như các nhà tâm lí học khác Theo David Kolb, học tập là quá trình trong đó kiến thức được tạo ra thông qua chuyển hóa kinh nghiệm Sự kết hợp giữa nắm bắt kinh nghiệm và chuyển đổi nó tạo ra kiến thức

Lí thuyết học tập qua trải nghiệm của David Kolb được thể hiện bởi một chu trình gồm 4 giai đoạn, trong đó người học “chạm đến tất cả các giai đoạn” Đó là: trải nghiệm (kinh nghiệm) cụ thể, quan sát phản ánh (quan sát có tư duy), khái niệm hóa trừu tượng, thử nghiệm tích cực [33]

Mô hình dạy học trải nghiệm của Betts S.C được phát triển dựa trên mô hình

của D.Kolb [26] được mô tả cụ thể như sau:

+ Làm/ Trải nghiệm: Người học được trực tiếp thực hiện các hoạt động tuân theo hướng dẫn của giáo viên, tổ chức hoặc quy định về thời gian và các quy định cụ thể về cách làm

+ Chia sẻ: Người học chia sẻ lại những trải nghiệm, kiến thức mà mình đã quan sát được Qua đó, phát triển năng lực tư duy và sắp sếp ngôn ngữ trình bày trước đám đông + Triển khai: Người học thảo luận, phân tích lại quá trình trải nghiệm, từ đó liên

hệ các kỹ năng sống đã học được qua các chủ đề trải nghiệm

+ Khái quát hóa: Người học sẽ liên hệ những kết quả và những điều đã học được từ trải nghiệm với các ví dụ trong cuộc sống Từ đó, thúc đẩy người học suy nghĩ về việc có thể áp dụng những điều đã học được vào các tình huống cuộc sống như thế nào

+ Ứng dụng: Hay còn gọi là thực hành Đây là quá trình người học sẽ sử dụng những kỹ năng, kiến thức mới vào trong cuộc sống thực tế của mình

Như vậy, Theo D.Kolb và Betts S.C, học tập trải nghiệm dựa trên sự tương tác giữa kiến thức và sự trải nghiệm Đó là kiến thức được rút ra từ trải nghiệm của chính người học và ý nghĩa, giá trị của kiến thức lại được xác nhận qua sự trải nghiệm mới của người học Như vậy, kiến thức mới luôn được hình thành qua trải nghiệm thực tế của người học và sự trải nghiệm mới lại là cơ sở để xây dựng kiến thức mới [9] Đây

là những mô hình học tập tiên tiến trên thế giới đã và đang được áp dụng tại các bậc học ở Việt Nam

Như vậy, học tập trải nghiệm là hướng nghiên cứu đã được quan tâm nghiên cứu từ lâu trên thế giới Tuy nhiên, vai trò của người giáo viên trong quá trình học tập trải nghiệm

của học sinh, dạy học theo hướng trải nghiệm và quản lý hoạt động này vẫn còn ít được đề cập đến

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, các hướng nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm, dạy học theo hướng trải nghiệm đã rất được chú ý Có thể kể tới những công trình nghiên cứu sau:

Nhóm tác giả Nguyễn Thị Liên, Nguyễn Thị Hằng, Tưởng Duy Hải, Đào Thị

Ngọc Minh đã cho ra mắt cuốn: “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông” [15] Trong cuốn sách này, các tác giả đã tập trung vào 3 vấn đề:

Hiểu thế nào về HĐTN; Đặc điểm cơ bản của HĐTN, trong đặc điểm cơ bản của HĐTN con người được trực tiếp tham gia vào các mối quan hệ giao lưu, dưới nhiều hình thức một cách tự giác; Con người có thể tự khám phá và đánh giá năng lực bản thân thông qua sự thử nghiệm, thể nghiệm từ trong các hoạt động thực tế; Con người

là một phần tử của bối cảnh trải nghiệm, vì thế có môi trường để con người có thể được tương tác, giao tiếp với nhau và tương tác với những đối tương xung quanh của cuộc trải nghiệm Trong cuộc trải nghiệm, con người là chủ thể tích cực, chủ động và

sáng tạo; Kết quả của trải nghiệm là hình thành: “kinh nghiệm mới, tri thức mới, năng lực mới, thái độ mới” Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường phổ thông cần

xác định nội dung, phương pháp, hình thức, định hướng đánh giá tổ chức Đặc biệt, cuốn sách đã trang bị cho cán bộ, giáo viên phổ thông những kiến thức kỹ năng cơ bản về HĐTN Vận dụng thiết kế HĐTN trong một số bài học cụ thể, đây được coi là một nội dung rất có giá trị thực tiễn cho giáo viên khi vận dụng các thiết kế mẫu HĐTN theo các chủ đề vào quá trình tổ chức HĐTN trong các môn học cụ thể

Đã có nhiều nghiên cứu trong nước đề cập đến HĐTN như: “Kỷ yếu hội thảo tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh phổ thông” [1] của Bộ Giáo dục và Đào tạo Tài liệu tập huấn 2015 “Kỹ năng xây dựng và tổ chức HĐTNST trong trường học”[2] Tổ chức các hoạt động giáo dục trong trường trung học theo định hướng phát triển năng lực học sinh”của tác giả Đinh Thị Kim Thoa “Nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo giải pháp phát huy năng lực người học” (2014) của tác giả Nguyễn Thị Thu Hoài Tài liệu tập huấn 2017 “Thiết kế tổ chức hoạt động trải nghiệm

ở trường phổ thông” [9] của tác giả Trần Thu Hương… Các tài liệu này đã đề cập đến

cách thiết kế, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hoạt động giáo dục cho học sinh nhằm hình thành, phát triển các phẩm chất, năng lực người học

Tác giả Nguyễn Văn Dần (2019) trong công trình Quản lý dạy học tiếng Anh theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên [8] đã phân tích chất lượng hoạt động dạy và học môn Tiếng Anh ở các

trường trung học phổ thông huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên phụ thuộc một phần vào sự trải nghiệm của học sinh Tác giả đã đề xuất một số biện pháp như: Xây dựng

kế hoạch, tổ chức dạy học tiếng Anh theo hướng trải nghiệm nhằm hình thành năng lực giao tiếp và các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh; Bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học tiếng Anh theo hướng trải nghiệm của học sinh cho giáo viên tiếng Anh; Chỉ đạo tổ chuyên môn hướng dẫn giáo viên thực hiện đổi mới đánh giá kết quả học tập môn tiếng Anh theo hướng trải nghiệm; Xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá dạy học tiếng Anh theo hướng trải nghiệm của giáo viên ở các trường trung học phổ thông…góp phần nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh ở các trường trung học phổ thông huyện Phú Bình theo hướng trải nghiệm

Trong đề tài luận văn thạc sĩ “Quản lý dạy học trải nghiệm môn Lịch sử ở các trường THCS thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái”, tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền đã

đề cập đến các nội dung dạy học trải nghiệm môn Lịch sử (mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, quy trình dạy học trải nghiệm) và quản lý dạy học trải nghiệm môn Lịch sử ở trường THCS theo cách tiếp cận chức năng, đồng thời đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động này trên địa bàn thành phố Yên Bái [12]

Tác giả Phạm Minh Đức trong công trình Quản lí hoạt động trải nghiệm ở trường phổ thông dân tộc nội trú THCS & THPT Bắc Quang, Hà Giang [10] đã phân

tích thực trạng hoạt động trải nghiệm ở trường dân tộc nội trú THCS&THPT Bắc Quang, Hà Giang đã được quan tâm thực hiện, tuy nhiên chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và nhu cầu của học sinh hiện nay, vì vậy, hiệu quả chưa cao Tác giả đã

đề xuất các biện pháp như: Nâng cao nhận thức cho CBQL và GV về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của các HĐTN; Nâng cao hiệu quả công tác quản lý của hiệu trưởng đối với các HĐTN; Huy động các nguồn lực để tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh… góp phần nâng cao chất lượng hoạt động trải nghiệm

Như vậy, hoạt động trải nghiệm, dạy học trải nghiệm đã được các tác giả quan tâm nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau Các tác giả đã chỉ ra tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm, dạy học trải nghiệm, đồng thời đề xuất các biện pháp để quản lý tốt hoạt động này Tuy nhiên, còn rất ít công trình nghiên cứu về dạy học theo hướng trải nghiệm nói chung, dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT nói riêng ở những địa bàn cụ thể, có tính đặc thù vùng miền là khu vực miền núi, dân tộc thiểu số Vì vậy, chúng tôi nhận thấy nghiên cứu vấn đề này để nâng cao chất lượng bộ môn nhằm đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới là cần thiết, cấp bách trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản

đã đề xuất thuyết quản lý khoa học dựa trên các luận điểm về chuyên môn hoá lao động, xây dựng tiêu chuẩn định mức trong lao động để làm cơ sở cho tuyển chọn, huấn luyện, phân công lao động; thực hiện chế độ trả lương theo sản phẩm

Trong Từ điển Bách khoa Việt Nam, “Quản lý là chức năng và hoạt động của

hệ thống có tổ chức thuộc các giới khác nhau (sinh học, kỹ thuật, xã hội), bảo đảm giữ gìn một cơ cấu ổn định nhất định, duy trì sự hoạt động tối ưu và bảo đảm thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó” [18]

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Định nghĩa quản lý một cách kinh điển nhất là: tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”[16]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang quan niệm: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (khách thể quản lý) nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến”[21]

Từ những quan niệm trên có thể hiểu: Quản lý là quá trình tác động có mục đích, có

kế hoạch của nhà quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu, kế hoạch đề ra

Tuy có nhiều cách định nghĩa khác nhau, song đều nhấn mạnh đến sự tác động, phối hợp các thành viên trong tổ chức trong thực hiện các công việc chung để đạt được mục tiêu đã định Trong luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm quản lý theo nghĩa hiểu là quá trình người cán bộ quản lý lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo, kiểm tra công việc của các thành viên trong đơn vị và sử dụng các nguồn lực phù hợp để đạt được các mục đích đã đề ra

1.2.2 Trải nghiệm

“Trải nghiệm là trải qua, kinh qua” (Từ điển tiếng Việt) [22] Theo từ điển Bách khoa Việt Nam [19], “trải nghiệm” được diễn giải theo hai nghĩa Trải nghiệm theo nghĩa chung nhất “là bất kì một trạng thái có màu sắc, cảm xúc nào được chủ thể cảm nhận, trải qua, đọng lại thành bộ phận (cùng với tri thức, ý thức…) trong đời sống tâm

lí của từng người” Theo nghĩa hẹp, “trải nghiệm là những tín hiệu bên trong, nhờ đó các sự kiện diễn ra đối với cá nhân được ý thức chuyển thành ý kiến cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần thiết, điều chỉnh hành vi của cá nhân”

Từ việc phân tích khái niệm của các tác giả, chúng tôi hiểu: trải nghiệm là một quá trình nhận thức, trong đó chủ thể hành động tương tác trực tiếp với đối tượng trải nghiệm Từ đó, chủ thể trải nghiệm tìm tòi, tiếp thu, sáng tạo để tích lũy những kinh nghiệm cho bản thân và phát triển các năng lực thực tiễn

1.2.3 Dạy học theo hướng trải nghiệm

Theo Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm (Association for Experiential Education -

AEE) (1977): “Dạy học trải nghiệm là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích người học tham gia trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềm năng bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng

và xã hội” [32] Khái niệm “dạy học trải nghiệm” là một phạm trù rộng, bao gồm hệ

thống của các phương pháp, hình thức dạy học đảm bảo cho người học được tham gia vào hoạt động thực tế hoặc mô phỏng phải có quá trình chiêm nghiệm Nếu chỉ có nghĩa là “kinh qua” thì những hành động có thể mang tính “bắt chước, rập khuôn” mà không có sự nhận thức của chủ thể Nếu chỉ có nghĩa là “chiêm nghiệm” không dựa trên sự tham gia thì kinh nghiệm đó chưa thực sự vững chắc do không dựa trên cảm

nhận, xúc cảm thực tế của người học Trong cuộc sống mỗi chúng ta đều có thể “học qua trải nghiệm” một cách chủ động

Việc học có thể được diễn ra ở nhiều môi trường khác nhau Người học có thể học qua người thân, thầy cô và bạn, Tuy nhiên, không phải những kinh nghiệm tự tích lũy bao giờ cũng đúng mà nhiều khi kinh nghiệm phải trải qua nhiều sai lầm, thất bại trong một khoảng thời gian dài mới đi đến được chân lí Vì thế, giáo dục nhà trường có vai trò rất quan trọng trong việc định hướng, thúc đẩy và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người học được trải nghiệm trong môi trường sư phạm Nhờ đó, có thể rút ngắn thời gian để người học phát hiện, chiếm lĩnh tri thức một cách có ý nghĩa đối với mỗi cá nhân

Dạy học theo hướng trải nghiệm có thể thực hiện ở trong và ngoài lớp học Ở trên lớp là việc học sinh được trải nghiệm thông qua những hoạt động giao tiếp và hợp tác với bạn học, thầy cô, các phương tiện trực quan như video, hình ảnh, mô hình, và các tình huống dạy học, các hoạt động thực hành, thí nghiệm Ở ngoài lớp học, không gian trải nghiệm rất phong phú, đa dạng (như tham quan, chơi ngoài trời, giao lưu văn nghệ, hoạt động cộng đồng, ) Ở mỗi không gian khác nhau thì hoạt động và cách thức tổ chức có những điểm khác nhau song mục tiêu chung là phát triển phẩm chất và năng lực người học

David A.Kolb nhấn mạnh kinh nghiệm đóng vai trò trung tâm trong quá trình học

“Học tập là quá trình mà kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyển đổi kinh nghiệm Kết quả của kiến thức là sự kết hợp giữa nắm bắt kinh nghiệm và chuyển đổi nó” [7]

Mô hình học tập trải nghiệm của Kolb mô tả việc học khởi nguồn từ kinh nghiệm, diễn

ra liên tục thúc đẩy sự phát triển không ngừng kinh nghiệm của người học

Tác giả Đinh Thị Kim Thoa cho rằng: “Dạy học trải nghiệm là việc tổ chức hoạt động giáo dục tiếp nối các hoạt động dạy và học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hoạt động nhằm phát triển năng lực toàn diện của học sinh” [30]

Từ các quan niệm trên, theo chúng tôi: Dạy học theo hướng trải nghiệm là hoạt động hướng tới việc tạo cơ hội cho HS tham gia vào các tình huống, các hoạt động thực tiễn để được tương tác trực tiếp với đối tượng trải nghiệm để tăng vốn hiểu biết, kinh nghiệm giao tiếp, vốn sống và rèn luyện năng lực cho bản thân

1.2.4 Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

Theo Tài liệu bồi dưỡng giáo viên phổ thông đại trà modun 2 (2020), về “Sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trung học phổ thông môn Ngữ Văn”, Bộ Giáo dục và Đào tạo: Dạy học Ngữ văn qua hoạt động trải nghiệm là dạy học dựa trên mô hình gắn với lí thuyết học tập trải nghiệm (Experiential Learning Theory) được đưa ra từ năm 1971 bởi David Kolb [6]

Từ sự phân tích trên, chúng tôi hiểu: Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm là quá trình GV tổ chức các hình thức dạy học đa dạng, phù hợp với đặc điểm

bộ môn và hứng thú của người học, giúp người học có cơ hội tham gia vào các tình huống và hoạt động thực tiễn, được tương tác trực tiếp với đối tượng học tập nhằm tiếp thu các kiến thức Ngữ văn, góp phần hình thành/phát triển ở học sinh các phẩm chất và những năng lực chung, năng lực đặc thù

1.2.5 Quản lí dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm là một quá trình gồm nhiều yếu tố như: mục đích, nhiệm vụ, nội dung, chương trình, các hoạt động dạy-học, kiểm tra, đánh giá kết quả dạy và học Để quản lý có hiệu quả hoạt động này cần sự phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng có liên quan như gia đình, các tổ

chức xã hội khác

Từ các khái niệm: Dạy học theo hướng trải nghiệm, dạy học môn Ngữ văn theo

hướng trải nghiệm, chúng tôi hiểu: Quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông là sự tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của nhà quản lý đến giáo viên và học sinh, tạo điều kiện cho giáo viên tổ chức được các hình thức dạy học phù hợp với đặc điểm, hứng thú của người học để người học được tham gia vào các tình huống, các hoạt động thực tiễn phong phú, được tương tác trực tiếp với đối tượng học tập để tiếp thu các kiến thức Văn học, góp phần hình thành, phát triển ở người học các phẩm chất, năng lực chung và năng lực đặc thù

1.3 Một số vấn đề cơ bản về dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

1.3.1 Mục tiêu dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Mục tiêu dạy học là kết quả học tập cần đạt của người học sau khi hoạt động dạy học nào đó kết thúc Nội dung dạy học là những kiến thức khoa học cơ bản về tự

nhiên, xã hội, con người và phương thức hoạt động cần thiết cho người học trong cuộc sống mà họ cần phải lĩnh hội và chuyển hoá thành giá trị nhân cách, giúp họ có thể tồn tại và phát triển xã hội

Trung học phổ thông là một bậc đào tạo chính quy trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam hiện nay, cao hơn trung học cơ sở và thấp hơn cao đẳng, đại học; dành cho lứa tuổi từ 15 tới 18 Mục tiêu của giáo dục trung học phổ thông là giúp cho học sinh củng cố và phát triển những kết quả của Trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học Cao đẳng - Đại học, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề và đi vào cuộc sống lao động

Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm là một hình thức tổ chức dạy học, có thể thực hiện trong và ngoài nhà trường Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm nhằm hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực người học

Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm góp phần hình thành và phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu như: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực

Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm mang lại hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập Hình thức dạy học theo hướng trải nghiệm là hình thức dạy học gắn liền với thực tế, có thể tiến hành ở cả trong và ngoài nhà trường Học sinh có

cơ hội vận dụng kiến thức, kinh nghiệm đã có vào cuộc sống một cách linh hoạt

Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của bản thân trong quá trình học tập Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm hình thành, củng cố sự tự tin, năng lực tự học, tự nghiên cứu,

năng lực tổ chức làm việc nhóm, thu thập và xử lí thông tin cho học sinh Việc học này giúp học sinh dễ dàng nắm bắt, đồng thời hiểu kiến thức một cách sâu sắc hơn Ngoài ra, học tập theo hướng trải nghiệm tạo điều kiện cho học sinh được trao đổi, học hỏi lẫn nhau Đây là cơ hội giúp các em phát huy tính tích cực tự học, sáng tạo, tính tự giác, phát triển tốt các kỹ năng: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác

Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm nhằm từng bước đáp ứng mục tiêu chương trình GDPT mới Đó là thay đổi từ cách tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực cho người học

Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm còn giúp học sinh biết giữ gìn và chủ động vận động người khác giữ gìn, phát huy giá trị các di sản văn hoá của quê hương, đất nước

1.3.2 Nội dung dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Chương trình môn Ngữ văn THPT hiện hành được quy định trong trương trình giáo dục phổ thông với tổng số tiết cụ thể như sau: lớp 10: 105 tiết; lớp 11: 123 tiết; lớp 12: 105 tiết; được thực hiện giảng dạy trong 37 tuần (Trong đó, thực dạy 35 tuần

02 tuần còn lại dành cho thi học kỳ, hoàn thiện chương trình và thực hiện các hoạt động giáo dục khác)

Căn cứ theo Chương trình môn Ngữ văn trung học phổ thông thì các nội dung dạy học theo hướng trải nghiệm tương đối phong phú và được phân phối đều ở các khối lớp

- Văn học lớp 10, có các nội dung phù hợp dạy học theo hướng trải nghiệm như: Văn học dân gian; Thơ trung đại (tiêu biểu nhất là Truyện Kiều); Các văn bản

văn học trung đại; Thơ đường; một số đoạn trích hay trong văn học Trung Quốc,… ngoài ra phần Tiếng Việt và Làm văn cũng có thể lồng ghép hoạt động trải nghiệm

như ở các nội dung Thực hành các phép tu từ; Viết quảng cáo,…

Dạy học Ngữ văn lớp 10 theo hướng trải nghiệm ở các nội dung trên có thể kết hợp nhiều hình thức như: Sân khấu hóa; đọc phân vai; chơi trò chơi ô chữ;… kết hợp giữa việc phân tích, cảm thụ văn học với thực hành đóng vai sẽ giúp học sinh cảm nhận các tác phẩm Văn học một cách sâu sắc hơn; đưa các tác phẩm văn học dân gian, văn học trung đại đến gần hơn với thế giới tư duy và cuộc sống của các em

- Văn học lớp 11, có các nội dung: Thơ, văn trung đại; Truyện ngắn trước cách

mạng tháng 8, 1945; Thơ mới; Thơ cách mạng (Thơ HCM, Tố Hữu); Thơ, văn nước ngoài; Phần Làm văn; Tiếng việt,…

Dạy học Ngữ văn lớp 11 theo hướng trải nghiệm cũng rất phong phú về nội dung và hình thức Vì vậy, tùy theo từng thể loại văn học và mục tiêu giáo dục cũng như tình hình thực tế của nhà trường mà giáo viên và tổ chuyên môn cần xây dựng kế hoạch dạy học một cách cụ thể, phù hợp để đạt hiệu quả giáo dục cao nhất Ví dụ, với các tác phẩm truyện ngắn giáo viên có thể sử dụng hình thức dạy học đóng vai hoặc sân khấu hóa,…để học sinh hiểu rõ hơn không chỉ ở các hình tượng văn học như Chí Phèo; Huấn Cao mà ở cả bối cảnh xã hội lúc bấy giờ Từ đó, giúp học sinh có cách hiểu và cảm nhận tác phẩm văn học một cách bao quát và chân thực hơn

- Văn học lớp 12, nổi bật ở các nội dung sau: Thơ kháng chiến chống Pháp; Thơ tự do; Các tác phẩm văn nghị luận (tiêu biêu là Tuyên ngôn Độc Lập của HCM);

Các tác phẩm văn học hiện đại; Kịch; Phần Làm văn; Tiếng việt

Dạy học môn Ngữ Văn lớp 12 theo hướng trải nghiệm sẽ chuyển từ việc giúp người học tập trung vào nội dung kiến thức là chủ yếu sang hướng chú ý nhiều hơn tới các hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học Giúp học sinh được tự mình trải qua, chiêm nghiệm, tích lũy kiến thức, hình thành kỹ năng vận dụng, thực hành giải quyết vấn đề, phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Ví dụ, với văn bản nhật dụng “Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống AIDS, 1-12-2003”

của tổng thư ký Liên hợp quốc Cô-phi An nan sẽ giúp học sinh thấy được các hiểm

họa trong cuộc sống cũng như cách phòng ngừa, cách sống đẹp, an toàn, lành mạnh, cách ứng xử đối với bệnh nhân AIDS, để từ đó các em vừa tự xác định được trách nhiệm của bản thân đối với cộng đồng, vừa có những suy nghĩ nhân văn, tích cực

Đối với các bài thơ kháng chiến chống Pháp tiêu biểu như Tây tiến, Việt Bắc,… thì

việc sử dụng các phương pháp, hình thức dạy học trải nghiệm sẽ giúp học sinh tái hiện được không khí đau thương mà hào hùng của một thời khói lửa; khơi gợi ở các

em niềm tự hào về dân tộc, đất nước; bồi đắp thêm tình yêu và ý thức trách nhiệm với quê hương, đất nước hôm nay

Như vậy, căn cứ theo yêu cầu nhiệm vụ và kế hoạch của Ban giám hiệu, tổ chuyên môn và các giáo viên bộ môn sẽ lựa chọn nội dung, chủ đề để thực hiện

dạy học theo hướng trải nghiệm cho học sinh trong từng năm học hoặc lồng ghép từng hoạt động nhỏ trong các bài, nội dung còn lại theo nhiều hình thức phong phú khác nhau.

1.3.3 Phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông

Phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT chính là cách thức, là con đường nhanh nhất để đạt được mục tiêu giáo dục môn học trong nhà trường phổ thông

Để tổ chức hiệu quả hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT có thể thực hiện theo các phương pháp sau:

a) Phương pháp dạy học theo tình huống

Tình huống có vấn đề ở đây là chứa đựng nội dung chính, xác định một nhiệm

vụ cụ thể, một vấn đề nào đó cần được giải quyết, một vướng mắc cần được tháo gỡ Kết quả của việc nghiên cứu, giải quyết đó sẽ tìm ra được tri thức mới, nhận thức mới hay phương pháp hành động mới đối với học sinh

Ở đây giáo viên là người sẽ đặt vấn đề để xây dựng nội dung bài học, học sinh

là người phát hiện vấn đề, đưa ra các đề xuất, lập kế hoạch để giải quyết vấn đề Nếu

có nhiều vấn đề cần được giải quyết thì giáo viên có thể chia ra mỗi nhóm giải quyết một vấn đề Cuối cùng là thảo luận kết quả, khẳng định và kết luận cho vấn đề

Giải quyết các tình huống có vấn đề trong dạy học Ngữ văn yêu cầu học sinh phải tích cực suy nghĩ, luyện tập, xây dựng và tiến hành giải đáp đối với nội dung, chủ đề văn học cụ thể, các kỹ năng giải quyết vấn đề được thực hiện chủ yếu qua thực hành trải nghiệm

b) Phương pháp thảo luận nhóm

Sử dụng phương pháp này trong dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm, lớp học sẽ được chia thành nhiều nhóm khác nhau tùy thuộc vào mục đích và yêu cầu của nội dung bài học Mỗi nhóm thực hiện một nhiệm vụ khác nhau hoặc cùng thực hiện một nhiệm vụ chung Các em sẽ bầu chọn nhóm trưởng, các thành viên còn lại đều phải làm việc tích cực và đưa ra quan điểm, ý kiến riêng, không ỷ lại Sau đó sẽ được tổng hợp thành ý kiến chung của nhóm Các nhóm thi đua nhau trong một bầu

không khí vui vẻ để cùng đưa ra kết quả chung cuối cùng Lúc này giáo viên sẽ là người tổng kết vấn đề

Phương pháp thảo luận nhóm có ý nghĩa rất lớn trong việc phát huy vai trò chủ thể, tính tự giác, tích cực, sáng tạo, năng động, tinh thần trách nhiệm của HS, tạo cơ hội cho các em tự thể hiện, tự khẳng định bản thân, thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao; Giúp HS hình thành các kỹ năng giao tiếp và hợp tác, kỹ năng thuyết trình trước đám đông, kỹ năng tổ chức, quản lí, giải quyết vấn đề và sáng tạo Đồng thời, phương pháp này còn thể hiện mối quan hệ bình đẳng, dân chủ và nhân văn

d) Phương pháp tổ chức trò chơi

Phương pháp tổ chức trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học mà chơi” Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau của dạy học theo hướng trải nghiệm như: làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp - tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện kĩ năng, củng

cố những tri thức đã được tiếp nhận,…Trong dạy học môn Ngữ văn, phương pháp trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau, chẳng hạn như làm quen, khởi động, dẫn dắt vào bài mới, hình thành tri thức mới, củng cố các kiến thức và đánh giá kết quả học tập

e) Phương pháp thuyết trình

Sử dụng phương pháp này giúp giáo viên trình bày đầy đủ, rõ ràng và truyền cảm các nội dung dạy học trải nghiệm như thuyết trình về các hình thức học tập, các hình ảnh, mô hình minh họa,… mang lại sự sinh động và hấp dẫn cho bài học Đối

với học sinh, khi giáo viên hướng dẫn học sinh thuyết trình sẽ giúp các em hình thành kỹ năng nói trước đám đông như thuyết trình các sản phẩm học tập theo nhóm, thuyết trình ý tưởng mới, từ đó giúp các em có năng lực lựa chọn từ ngữ và

tự tin trong cuộc sống

1.3.4 Hình thức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Căn cứ theo kế hoạch dạy học và mục tiêu cần đạt của bài dạy, giáo viên linh hoạt tổ chức các hình thức dạy học sao cho học sinh được trải nghiệm nhiều nhất Khi dạy học cần tổ chức cho học sinh được trao đổi, thảo luận, đưa ra các phán đoán dựa trên kinh nghiệm sống hoặc cảm nhận của từng cá nhân, sau đó giáo viên mới định hướng thảo luận để hình thành kiến thức mới

Đặc trưng của môn Ngữ văn là giúp học sinh cảm nhận được cái hay, cái đep, biết phân biệt tốt, xấu, qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh sẽ có cái nhìn thực tế

và sâu sắc hơn về các vấn đề đó Có thể sử dụng các hình thức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm như sau:

- Sân khấu hóa văn học

GS Phan Trọng Luận cho rằng: “Nhà văn chỉ miêu tả bức tranh, còn người đọc

phải nhìn thấy bức tranh từ trong hình dung, tưởng tượng” [31] Vì thế, người đọc có

thể diễn tả bức tranh đời sống, hình tượng nghệ thuật qua trí tưởng tượng, liên tưởng của mình bằng các chất liệu nghệ thuật khác như: hội họa, âm nhạc, sân khấu

Hình thức sân khấu hóa văn học thường được GV lựa chọn nhiều nhất là dựng nên các đoạn kịch từ một số văn bản nghệ thuật giàu chất kịch, gần gũi với đời sống Hình thức này vừa tạo được hứng thú cho HS vừa phù hợp với năng lực lứa tuổi người học

Bước 1 - Chuẩn bị: Giáo viên trao đổi thống nhất với học sinh về nội dung sẽ

thực hiện sân khấu hóa (Các đoạn văn hoặc đoạn kịch tiêu biểu trong các tác phẩm văn học hay các vở kịch) sau đó phân công công tác chuẩn bị cho học sinh, có thể theo từng nhóm để tạo ra sự thi đua giữa các nhóm, đồng thời GV kiểm tra sự chuẩn

bị và hướng dẫn luyện tập cho các nhóm

Bước 2 - Tiến hành thực hiện: Các nhóm sẽ trình diễn vở kịch đã được giao

theo ý tưởng và sự sáng tạo của từng nhóm Qua hoạt động sân khâu hóa, HS có cơ

hội tương tác, hỗ trợ lẫn nhau giúp tăng cường năng lực hợp tác, làm việc nhóm, sự sáng tạo và chủ động trong học tập

Bước 3 - Đánh giá, nhận xét: Dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao,

giáo viên tiến hành nhận xét, đánh giá hoạt động của học sinh Khuyến khích tuyên dương các nhóm làm việc hiệu quả, tích cực, đoàn kết, đồng thời chỉ ra các mặt còn hạn chế để học sinh rút kinh nghiệm Quan trọng nhất là học sinh phải thấy được giá trị của các tác phẩm Văn học qua các hoạt động trải nghiệm này

Bước 4 - Áp dụng: sau quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập theo nhóm để tạo

ra các đoạn kịch bản biểu diễn, học sinh sẽ hiểu sâu sắc hơn về các giá trị của văn bản văn học như: nội dung, nghệ thuật và giá trị tư tưởng mà văn bản gửi gắm, từ đó có thể hình thành những giá trị sống tốt đẹp ở các em như: nhân ái, bao dung, đoàn kết, tương trợ,

- Tham quan tìm hiểu

Ưu điểm nổi bật của hình thức này chính là tính trực quan sinh động, giúp tạo ra

sự hứng thú cho người học bởi họ được hòa mình vào môi trường văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc khi được tận mắt khám phá nét đẹp văn hóa từ trong sách vở đến đời sống chân thật, hữu hình, đặc biệt khi người học được tiếp xúc với các vật thể, địa danh, di tích, danh nhân…

Thông qua việc tham gia vào các hoạt động tham quan, học sinh phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động và sáng tạo của bản thân Từ đó, giúp các em chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động, từ thiết kế đến việc chuẩn

bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động Học sinh sau khi trải nghiệm sẽ được bày

tỏ quan điểm, ý tưởng, và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân/nhóm…

Bước 1 - Chuẩn bị: GV hướng dẫn HS các nội dung tìm hiểu và chuẩn bị như:

địa điểm thăm quan và các dụng cụ cần thiết phải mang theo, lên kế hoạch chi tiết về khung thời gian và các hình thức tiến hành tham quan Công việc chuẩn bị càng chu đáo thì kết quả hoạt động sẽ càng hiệu quả

Bước 2 - Tiến hành tham quan tìm hiểu: HS sẽ trực tiếp được tham quan địa

điểm văn hóa mà GV và HS đã lựa chọn, đây là bước quan trọng nhất HS sẽ được cảm nhận trực tiếp các giá trị văn học, văn hóa từ cảnh vật trực quan mà mình tiếp

xúc bằng việc ghi chép, ghi âm, trao đổi, thảo luận trong quá trình tìm hiểu trong thực tiễn Vai trò của GV là định hướng, khơi gợi nguồn cảm hứng cho HS

Bước 3 - Chia sẻ: HS sẽ trình bày lại những kết quả mà bản thân thu được từ

thực tế quan sát, cảm nhận thực tiễn bằng nhiều hình thức khác nhau: vẽ tranh, viết bài, thuyết trình…, Hoạt động này giúp HS có cơ hội bày tỏ quan điểm riêng, phát triển ngôn ngữ, năng lực giao tiếp…

Bước 4 - Tổng quát: GV tiến hành đánh giá, nhận xét và ghi nhận những kiến

thức HS có được từ hình thức tham quan Đồng thời, xây dựng ý thức cho HS đối với niềm tự hào về giá trị văn hóa dân tộc, bảo vệ và phát huy những truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam

- Tổ chức Câu lạc bộ Văn học

Mục đích tập hợp các em học sinh yêu thích môn Ngữ văn được trao đổi, học tập lẫn nhau và trao đổi thêm với giáo viên về các chủ đề văn học Câu lạc sẽ sinh hoạt định kỳ mỗi tháng 1 lần hoặc có thể sinh hoạt nhiều hơn tùy vào nhu cầu và kế hoạch của Ban chủ nhiệm Câu lạc bộ Ban chủ nhiệm gồm lãnh đạo trường, giáo viên chuyên môn và một số học sinh khá, giỏi bộ môn Nội dung sinh hoạt được giáo viên, học sinh xây dựng theo kế hoạch đầu năm và phải được Ban giám hiệu ký duyệt trước mỗi lần sinh hoạt chủ để sinh hoạt phải phong phú, đa dạng và tạo điều kiện để các thành viên được phát biểu, chia sẻ nhiều nhất Ngoài ra có thể có các trò chơi trong thời gian sinh hoạt hoặc có thể tổ chức thăm quan dã ngoại nhằm giới thiệu văn hóa dịa phương

- Hình thức lớp - bài

Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm có thể tiến hành bằng cả hình thức lớp-bài Đây là hình thức dạy học mà trong suốt thời gian học tập được quy định một cách chính xác và ở một địa điểm riêng biệt, GV chỉ đạo hoạt động nhận thức có tính chất tập thể ổn định, với thành phần không đổi, đồng thời chú ý đến đặc điểm riêng của từng học sinh để sử dụng các phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho HS nắm vững tài liệu học tập một cách trực tiếp cũng như phát triển năng lực nhận thức tại lớp Dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm đòi hỏi người GV tạo cơ hội cho người học tương tác trực tiếp với đối tượng trải nghiệm là những kiến thức văn học bằng hoạt động tự học, tự nghiên cứu, chuẩn bị thuyết trình nội dung bài học mới, bằng việc hóa thân vào các nhân vật trong các tác phẩm văn học hoặc trình bày quan điểm của mình về nội dung bài học…

1.3.5 Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Cơ sở vật chất là điều kiện quan trọng đảm bảo cho hoạt động dạy học, giáo dục

ở nhà trường Kết quả tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm phụ thuộc vào cơ sở vật chất, phương tiện dạy học

Thông tư 13/2020, ngày 26/5/2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định tiêu chuẩn kỹ thuật cơ sở vật chất các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ

sở, trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học Dựa vào thông tư này

có thể thấy cơ sở vật chất tối thiểu để có thể dạy học môn Ngữ văn nói chung, dạy học theo hướng trải nghiệm nói riêng đối với trường trung học phổ thông bao gồm: Phòng học: bảo đảm tối thiểu số lượng 0,6 phòng/lớp; được trang bị đầy đủ: Bàn, ghế học sinh đúng quy cách và đủ chỗ ngồi cho học sinh; bàn, ghế giáo viên; bảng lớp; hệ thống đèn và hệ thống quạt; tối thiểu 01 phòng đa chức năng; mỗi trường có tối thiểu

01 thư viện; thư viện tối thiểu có các khu chức năng: kho sách, khu quản lý (nơi làm việc của nhân viên thư viện), khu đọc sách dành riêng cho giáo viên và học sinh; có tối thiểu 01 phòng thiết bị giáo dục; có đầy đủ giá, tủ để đựng và bảo quản thiết bị dạy học của toàn trường; d) bảo đảm có 01 phòng truyền thống, trang bị đầy đủ thiết bị; có 01 phòng Đoàn Thanh niên được trang bị đầy đủ thiết bị; có thể kết hợp với phòng truyền thống; bảo đảm có 01 phòng họp toàn thể cán bộ, giáo viên và nhân

viên nhà trường:, trang bị đầy đủ các thiết bị theo quy định hiện hành; có tối thiểu 01 phòng sử dụng chung cho các tổ chuyên môn; đối với trường có quy mô lớn hơn 30 lớp cần có tối thiểu 02 phòng; trang bị đầy đủ các thiết bị theo quy định hiện hành; khuôn viên của trường, điểm trường phải ngăn cách với bên ngoài bằng hàng rào bảo

vệ, bảo đảm vững chắc, an toàn, cổng trường, điểm trường phải kiên cố, vững chắc để gắn cổng và biển tên trường; Có một sân chung của nhà trường để tổ chức các hoạt động của toàn trường; sân phải bằng phẳng, có cây xanh bóng mát Thiết bị dạy học được trang bị theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; Các phòng học bộ môn được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất như bàn, ghế, tủ, giá, kệ ,các thiết bị dạy học, học liệu theo tính chất đặc thù của từng bộ môn

Ngoài ra, nhưng yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật như hệ thống cấp nước sạch, hệ thống cấp điện, phòng cháy, chữa cháy, công nghệ thông tin liên lạc cũng phải đảm bảo theo các quy định hiện hành

Điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị là rất cần thiết, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức các hoạt động dạy học nói chung và dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm nói riêng

1.3.6 Quy trình dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Căn cứ vào mục tiêu dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm và đặc điểm kiến thức môn Ngữ văn trong chương trình giáo dục THPT; Căn cứ vào yêu cần đạt

về phẩm chất, năng lực HS, đồng thời vận dụng mô hình học tập trải nghiệm của David.A.Kolb…, theo chúng tôi, dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm bao gồm các bước sau:

Bước 1: Xác định chủ đề học tập trải nghiệm môn Ngữ văn Căn cứ vào mục tiêu giáo dục, đặc điểm kiến thức môn Ngữ văn cấp THPT, đặc điểm người học, tình hình cụ thể địa phương, GV xác định các chuẩn đầu ra cụ thể, từ đó lựa chọn các nội dung cấu thành chủ đề dạy học theo hướng trải nghiệm môn học cho phù hợp

Bước 2: Xác định mục tiêu của chủ đề dạy học theo hướng trải nghiệm môn Ngữ văn Để xác định mục tiêu HS cần đạt được sau dạy học theo hướng trải nghiệm môn Ngữ văn, giáo viên cần trả lời các câu hỏi: HS sẽ đạt được những gì, làm được

những gì sau khi tham gia học tập chủ đề này? Dạy học theo hướng trải nghiệm chủ

đề này tạo được niềm tin vào giá trị nào cho HS? Các mục tiêu cần được xác định cụ thể, rõ ràng và có thể đo đạc được

Bước 3: Xác định nội dung dạy học theo hướng trải nghiệm môn Ngữ văn Căn

cứ vào mục tiêu của chủ đề dạy học theo hướng trải nghiệm đã được xác định ở bước

2 để xác định các nội dung hoạt động Cần đảm bảo mối liên hệ chặt chẽ giữa mục tiêu, nôi dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động, đồng thời trong mỗi hoạt động cũng cần xác định mục tiêu và cách thức thực hiện

Bước 4: Thiết kế các hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm môn Ngữ văn Khi thiết kế các hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm môn Ngữ văn, GV cần dựa vào quy trình học tập trải nghiệm của Kolb bao gồm các giai đoạn cụ thể:

- Giai đoạn 1: Trải nghiệm cụ thể Ở giai đoạn này, GV tổ chức cho HS tham gia trải nghiệm cụ thể bằng việc sử dụng một câu hỏi động não/một gameshow, hoặc

có thể tổ chức tham quan, dã ngoại liên quan đến nội dung học tập trải nghiệm môn Ngữ văn…với mục đích đánh giá bản thân người học đã có những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm nào liên quan đến kiễn thức, kỹ năng sẽ được hình thành

- Giai đoạn 2: Quan sát, đối chiếu, phản hồi Giai đoạn này nhằm mục đích kết nối vốn kinh nghiệm đã có của học sinh với những kiến thức thu được từ việc quan sát, đối chiếu, phân tích sự vật hiện tượng Sau trải nghệm cụ thể, HS sẽ suy nghĩ hoặc thảo luận với HS khác về tính hợp lý, đúng đắn của sự việc Từ đó, trong mỗi

HS sẽ xuất hiện các ý tưởng, quan điểm về sự vật hiện tượng Nhiệm vụ của GV là bao quát lớp, tạo điều kiện cho người học tự do trình bày các ý tưởng, trợ giúp, hướng dẫn, điều chỉnh kịp thời những vấn đề liên quan đến người học

- Giai đoạn 3: Hình thành khái niệm Ở giai đoạn này, GV hỗ trợ HS tìm kiếm, làm sáng tỏ các kiến thức liên quan đến sản phẩm hoạt động hoặc kết quả học tập môn Ngữ văn Nhờ đó, HS tiếp thu kiến thức mới, đồng thời xây dựng quy trình luyện tập, thực hành

- Giai đoạn 4: Thử nghiệm tích cực HS chủ động luyện tập, thực hành dưới sự hướng dẫn của GV Kết thúc quá trình này, HS được củng cố kiến thức, phát triển kỹ năng mới, từ đó hình thành kinh nghiệm mới và kinh nghiệm này lại trở thành kinh nghiệm ban đầu cho tiến trình học tập tiếp theo

Bước 5: Thiết kế các tiêu chí, bộ công cụ kiểm tra, đánh giá HS trong dạy học theo hướng trải nghiệm môn Ngữ văn Các công cụ, tiêu chí đánh giá được thiết kế phải phù hợp, có tác dụng đo được mục tiêu của chủ đề, mức độ đạt được về phẩm chất và năng lực của HS

1.4 Nội dung quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông

1.4.1 Hiệu trưởng trường trung học phổ thông với công tác quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

Trong công tác quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho học sinh, người Hiệu trưởng giữ vai trò đặc biệt quan trọng Hoạt động này có được duy trì đều đặn và có đạt được kết quả như mong muốn hay không phụ thuộc rất lớn vào

sự chỉ đạo từ phía người Hiệu trưởng

Muốn vậy, trước hết người Hiệu trưởng phải nhận thức đúng về vị trí, tầm quan trọng của công tác dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm Có nhận thức được vấn đề này, người Hiệu trưởng mới thấy được tính cấp thiết của việc cần tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

Khi đã hiểu được vị trí, vai trò và tác dụng của việc dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho học sinh, Hiệu trưởng sẽ xây dựng kế hoạch năm học, đưa các hoạt động dạy học trải nghiệm theo môn học cho học sinh vào kế hoạch và chỉ đạo các tổ chuyên môn tổ chức thực hiện Hiệu trưởng chỉ đạo thực hiện, kiểm tra, đánh giá hiệu quả của hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm, tiến hành rút kinh nghiệm để nâng cao chất lượng hoạt động

Chất lượng môn học sẽ được nâng lên một phần không nhỏ từ chính việc dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho học sinh Muốn vậy, người Hiệu trưởng phải có kế hoạch cụ thể, giao nhiệm vụ cho người phụ trách chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn, dự trù các hoạt động chính trong học kỳ, trong năm học chủ động, chỉ đạo và điều hành các hoạt động của nhà trường trong đó có hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

Hiệu trưởng là người chỉ đạo, chỉ huy và tạo các điều kiện để tổ chức tốt các hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho học sinh, đồng thời là người kiểm tra giám sát, đánh giá chất lượng của các hoạt động này

Hiệu trưởng phải xây dựng cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội

để tổ chức có hiệu quả các hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm Hiệu trưởng cần phát huy được vai trò của Tổ trưởng chuyên môn trong quá trình xây dựng và triển khai kế hoạch dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

1.4.2 Nội dung quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung phổ thông

1.4.2.1 Xây dựng kế hoạch quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông

Khi lập kế hoạch quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho học sinh trung học phổ thông, Hiệu trưởng cần thực hiện các nội dung sau:

- Nghiên cứu nội dung dạy học môn Ngữ văn trong chương trình giáo dục phổ thông làm căn cứ xác định chủ đề/bài học, mục tiêu, nội dung, phương thức tổ chức dạy học theo môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho phù hợp

- Đánh giá thực trạng các điều kiện về cơ sở vật chất, thực tế của nhà trường, địa phương liên quan đến tổ chức hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Xác định rõ mục tiêu có tính khả thi khi thực hiện giảng dạy môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Lựa chọn các hoạt động trải nghiệm cần tiến hành theo từng chủ đề của bộ môn theo từng thời giai đoạn (tuần, tháng, học kỳ và năm học); cách thức tiến hành hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Sắp xếp thời gian, bố trí công việc theo tiến độ một cách phù hợp, đáp ứng nguồn lực và có các biện pháp nhằm thực hiện hiệu quả hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Dự kiến kết quả từ việc tổ chức hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

Khi xây dựng kế hoạch dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm cần đảm bảo các yêu cầu về tên hoạt động; Mục tiêu của hoạt động; Nội dung dạy môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm; Năng lực dạy học theo hướng trải nghiệm của giáo viên; Nguồn lực tham gia; Thời gian thực hiện; Các tiêu chí đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

1.4.2.2 Tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông

Trong quá trình tổ chức thực hiện dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm, Hiệu trưởng cần:

- Phân công phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn điều hành hoạt động, đồng thời huy động và phối hợp các nguồn lực thực hiện dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Phổ biến mục tiêu, yêu cầu của việc dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm, chỉ đạo bộ phận chuyên môn, tổ trưởng (nhóm trưởng) cùng giáo viên bộ môn xây dựng kế hoạch tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm theo yêu cầu cần đạt

- Phổ biến kế hoạch tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm đến các thành viên trong ban chỉ đạo để tổ chức thảo luận nhằm tìm ra các biện pháp, định hướng triển khai thực hiện kế hoạch

Bố trí nhân sự, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên tham gia; huy động tài chính, cơ sở vật chất cần thiết phục vụ cho việc thực hiện kế hoạch Việc nắm rõ phẩm chất, năng lực, mặt mạnh, mặt yếu của từng người là yêu cầu quan trọng đối với Hiệu trưởng để nếu cần có thể phân công, điều chỉnh việc thực hiện nhiệm vụ cho các thành viên một cách hợp lý

- Tạo điều kiện cho những người tham gia tổ chức hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm phát huy được năng lực bản thân và phối hợp với các thành viên khác trong đơn vị cùng hoàn thành tốt nhiệm vụ

- Quan tâm, sắp xếp thời gian, tài chính cử đội ngũ cán bộ, giáo viên nói chung

và giáo viên môn Ngữ văn nói riêng tham gia các lớp bồi dưỡng năng lực tổ chức dạy học bộ môn theo hướng trải nghiệm

- Huy động và phân phối các nguồn lực để tổ chức hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm có hiệu quả Việc huy động có thể bằng nhiều nguồn khác nhau (ngân sách nhà nước, từ sự đóng góp của phụ huynh học sinh, từ nguồn xã hội hóa của các tổ chức, đoàn thể, cá nhân trong và ngoài nhà trường,

- Phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài trường để thực hiện có hiệu quả hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm Mỗi lực lượng giáo dục đều có thế

mạnh riêng Do đó, quản lý tốt việc phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường là điều kiện để tổ chức tốt hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

1.4.2.3 Chỉ đạo dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông là sự can thiệp của Hiệu trưởng vào toàn bộ các quá trình quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học bộ môn nhằm đảm bảo thực hiện kế hoạch dạy học đạt mục tiêu đề ra Các nội dung dạy học và các hoạt động trải nghiệm được diễn ra theo đúng kế hoạch và đạt hiệu quả nhất định Việc chỉ đạo sẽ đạt hiệu quả cao nếu trong quá trình chỉ đạo Hiệu trưởng biết cách kết hợp giữa sử dụng quyền lực và uy tín Biết động viên khuyến khích và tạo điều kiện cho người dưới quyền được phát huy năng lực và tính sáng tạo của họ

Việc chỉ đạo thực hiện dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm của Hiệu trưởng trường THPT được thể hiện như sau:

- Chỉ đạo Tổ trưởng chuyên môn, giáo viên bộ môn xây dựng chương trình, kế hoạch chủ đề dạy học theo hướng trải nghiệm dựa trên kế hoạch hoạt động và định hướng dạy học theo hướng trải nghiệm môn học

- Chỉ đạo Tổ trưởng/nhóm trưởng chuyên môn, giáo viên xây dựng kế hoạch thực hiện, phối hợp với các lực lượng khác trong và ngoài nhà trường để thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Chỉ đạo giáo viên dạy Ngữ văn đổi mới phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học theo hướng trải nghiệm

- Chỉ đạo rà soát, đầu tư cơ sở vật chất, tài chính từ nhiều nguồn khác nhau phục

vụ cho hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Chỉ đạo giáo viên môn Ngữ văn thực hiện nhận xét đánh giá kết quả tổ chức

và tham giá học tập theo hướng trải nghiệm cho học sinh Việc này kích thích tính tích cực hoạt động của học sinh để hoạt động có hiệu quả hơn

Tóm lại, chỉ đạo dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm có vai trò quan trọng trong việc tổ chức, triển khai, điều chỉnh hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm phù hợp với định hướng, mục tiêu giáo dục của môn học

1.4.2.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Kiểm tra, đánh giá là khâu cuối cùng trong chu trình quản lý dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm Công tác này giúp Hiệu trưởng đối chiếu kết quả đạt được với mục tiêu đã đề ra, từ đó phát hiện kịp thời và điều chỉnh những thiếu sót trong quá trình thực hiện kế hoạch, đồng thời rút kinh nghiệm cho giai đoạn tiếp theo

Để làm tốt công tác này Hiệu trưởng cần:

- Xây dựng lực lượng kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm: thành phần, đối tượng, số lượng tham gia công tác kiểm tra, đánh giá

- Xây dựng được các tiêu chí đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm sát với mục tiêu, mục đích yêu cầu của môn học, trong từng thời điểm

- Xây dựng bộ công cụ kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Tổ chức triển khai kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm theo kế hoạch, bằng các công cụ đã xây dựng với nhiều hình thức khác nhau như: Sử dụng phiếu khảo sát, quan sát thực tế, trao đổi trực tiếp với giáo viên, học sinh hoặc các chuyên gia, các nhà khoa học

- Phân tích kết quả kiểm tra, đánh giá và phản hồi thông tin đến giáo viên cùng các lực lượng tham gia dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

học môn học theo hướng trải nghiệm của nhà trường và ngược lại

* Năng lực của đội ngũ cán bộ QLGD

- Sự am hiểu về mục tiêu giáo dục, nguyên lý dạy học, đổi mới PPDH bộ môn theo hướng trải nghiệm

- Năng lực chỉ đạo, tổ chức thực hiện nội dung dạy học, đổi mới PPDH và kiểm tra đánh giá theo hướng trải nghiệm

- Giao quyền tự chủ cho nhóm chuyên môn về việc xây dựng kế hoạch, thiết kế các chủ đề, bài giảng, đánh giá dạy học của giáo viên…nhưng có sự kiểm soát hợp lý đối với dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Tạo điều kiện, môi trường làm việc thuận lợi, thân thiện cho giáo viên dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Động viên, khuyến khích và chấp nhận sự thay đổi, sáng tạo của giáo viên dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Đánh giá công bằng, khách quan năng lực của giáo viên dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Động viên, khen thưởng kịp thời, hợp lý đối với những giáo viên có thành tích trong dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

- Chia sẻ với những khó khăn của giáo viên trong dạy học Ngữ văn theo hướng trải nghiệm

Tóm lại: Nếu người quản lí có năng lực quản lý, năng lực chuyên môn tốt, nắm bắt và chỉ đạo kịp thời việc đổi mới hình thức, phương pháp dạy học thì sẽ giải quyết tốt mọi vấn đề nảy sinh, tạo động lực thúc đẩy hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo

hướng trải nghiệm của nhà trường một cách hiệu quả và ngược lại

* Năng lực tổ chức dạy học theo hướng trải nghiệm của giáo viên

Giáo viên là người thực hiện nhiệm vụ dưới sự điều khiển của cán bộ quản lý Nếu người giáo viên dạy Ngữ văn có năng lực chuyên môn tốt, xây dựng được kế hoạch dạy học bộ môn theo hướng trải nghiệm phù hợp, có tinh thần trách nhiệm cao,

có ý thức tổ chức kỷ luật thì hoạt động quản lý của nhà trường đạt được hiệu quả Ngược lại, nếu giáo viên yếu kém về chuyên môn, về ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm thì hiệu quả quản lý nhà trường sẽ kém

* Ý thức, thái độ, động cơ học tập của học sinh: Đây là yếu tố có ảnh hưởng

lớn đến hoạt động giáo dục nói chung, dạy học theo hướng trải nghiệm nói riêng Nếu học sinh có ý thức học tập tốt, động cơ học tập đúng đắn thì các em sẽ tự giác, có tinh thần trách nhiệm, chủ động trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức Ngược lại, nếu ý thức học tập kém, học sinh có động cơ học tập không đúng đắn thì sẽ ỷ lại, thiếu tự

giác khi tham gia các hoạt động giáo dục, nhất là khi tổ chức dạy học theo hướng trải nghiệm Bên cạnh đó chất lượng đầu vào của học sinh cũng là yếu tố then chốt có ảnh

hưởng đến quá trình dạy học theo hướng trải nghiệm

1.5.2 Các yếu tố khách quan

Các yếu tố khách quan thuộc về môi trường tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường THPT, bao gồm:

* Điều kiện về kinh tế, văn hoá - xã hội ở địa phương

Điều kiện về kinh tế, văn hoá - xã hội ở địa phương có ảnh hưởng trực tiếp tới việc phối hợp giáo dục giữa 3 môi trường nhà trường, gia đình và xã hội, tới chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm nói riêng Nếu được sự ủng hộ, quan tâm của chính quyền địa phương và huy động được sự tham gia của các tổ chức đoàn thể, của nhân dân địa phương đến hoạt động trải nghiệm thì sẽ đảm bảo chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm nói riêng và ngược lại

* Sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá của lãnh đạo Sở GD&ĐT đối với nhà trường

Sở GD&ĐT chỉ đạo, giám sát trực tiếp hoạt động của các trường THPT Do đó,

sự quan tâm, chỉ đạo kịp thời, sát sao của cấp trên chính là những định hướng quan trọng trong việc giúp nhà trường xác định chủ trương, mục tiêu và phương hướng của các hoạt động giáo dục nói chung, dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm nói riêng và ngược lại

* Sự hợp tác, phối hợp của các thành viên, các tổ chức trong và ngoài nhà trường

Để thực hiện quản lý tốt dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở trường THPT cần có sự hợp tác, phối hợp giữa các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nhà trường Đây là điều kiện quan trọng cho việc tạo nên sức mạnh tập thể và sự thống nhất, đoàn kết trong công tác quản lý, điều hành thực hiện kế hoạch đề ra Do đó, nếu

có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng thì sẽ góp phần đảm bảo chất lượng dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm và ngược lại

* Điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của nhà trường: Ngoài nhân tố

con người, yếu tố về cơ sở vật chất, tài chính phục vụ cho hoạt động giáo dục nói chung, dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm nói riêng đóng vai trò vô cùng