KIẾN THỨC THÁI ĐỘ THỰC HÀNH CỦA BÀ MẸ CÓ CON DƯỚI 5 TUỔI MẮC VIÊM PHỔI VÀ MỘT SỐ YẾU LIÊN QUAN TẠI KHOA NHI BỆNH VIỆN BẠCH MAI

“Kiến thức, thái độ, thực hành của bà mẹ có con dưới 5 tuổi mắc viêm phổi và một số yếu tố liên quan tại khoa nhi bệnh viện Bạch Mai năm 2019”. Các kết quả của đề tài sẽ giúp cho việc lập kế hoạch truyền thông giáo dục sức khỏe cho các bà mẹ cách chăm sóc trẻ viêm phổi tại cộng đồng cũng như tại bệnh viện

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

NGUYỄN THỊ THU THỦY

KIẾN THỨC THÁI ĐỘ THỰC HÀNH CỦA BÀ MẸ CÓ CON DƯỚI 5 TUỔI MẮC VIÊM PHỔI VÀ MỘT SỐ YẾU LIÊN QUAN TẠI KHOA NHI BỆNH VIỆN BẠCH MAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG

Hà Nội - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

NGUYỄN THỊ THU THỦY

KIẾN THỨC THÁI ĐỘ THỰC HÀNH CỦA BÀ MẸ CÓ CON DƯỚI 5 TUỔI MẮC VIÊM PHỔI VÀ MỘT SỐ YẾU LIÊN QUAN TẠI KHOA NHI BỆNH VIỆN BẠCH MAI

Chuyên ngành: điều dưỡng

Mã số : 60720501

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN TIẾN DŨNG

Hà Nội 2019

NVYT Nhân viên y tế

MỤC LỤC

Trang

ĐẶT VẤN ĐỀ ……… 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN………

3 1.1 Đại cương về viêm phổi ở trẻ em……… 3

1.1.1 Khái niệm ……… 3

1.1.2 Một số yếu tố dịch tễ……… 3

1.1.3 Triệu chứng bệnh viêm phổi ở trẻ em……… 4

1.1.3.1. Triệu chứng lâm sàng của viêm phổi……… 4

1.1.3.2 Triệu chứng cận lâm sàng……… 7

1.1.4 Nguyên nhân viêm phổi……… 8

1.1.5 Phân loại độ nặng viêm phổi……… 11

1.1.6 Biến chứng của viêm phổi ở trẻ nhỏ……… 12

1.1.7 Nhận biết dấu hiệu sớm viêm phổi ở trẻ em……… 15

1.1.8 Chăm sóc cho trẻ bị viêm phổi……… 16

1.2 Nhiệm vụ, hoạt động của điều dưỡng cho bà mẹ có trẻ mắc viêm phổi………

18 1.3. Các nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi mắc viêm phổi và một số yếu tố liên quan………

20 1.3.1 Kiến thức và một số yếu tố liên quan……… 20

1.3.2 Thái độ và một số yếu tố liên quan……… 21

1.3.3 Thực hành và một số yếu tố liên quan……… 23

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………

2.1. Đối tượng nghiên cứu……… 25

2.2 Phương pháp nghiên cứu……… 25

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu……… 25

2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu……… 25

2.2.3 Kỹ thuật và công cụ thu thập thông tin……… 26

2.2.4 Các thông số nghiên cứu……… 26

2.2.5 Phân tích và xử lý số liệu……… 30

2.3 Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục…… 31

2.4 Đạo đức trong nghiên cứu……… 31

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ

33 3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu……… 33

3.2 Kiến thức về viêm phổi của đối tượng nghiên cứu……… 36

3.3 Thái độ về viêm phổi của đối tượng……… 37

3.4 Thực hành của đối tượng……… 38

3.5 Một số yếu tố liên quan đến KAP của đối tượng nghiên cứu 40

3.5.1 Một số yếu tố liên quan tới kiến thức……… 40

3.5.2 Một số yếu tố liên quan đến thực hành……… 43

3.5.3 Một số yếu tố liên quan đến thái độ……… 46

CHƯƠNG 4 DỰ KIẾN BÀN LUẬN………

49 4.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu……… 49

4.2 KAP của bà mẹ có trẻ mắc viêm phổi……… 49

DỰ KIẾN KẾT LUẬN……… 49

KẾ HOẠCH THỰC HIỆN

TÀI LIỆU THAM KHẢOPHỤ LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) mà đặc biệt là viêm phổi lànhóm bệnh lý thường gặp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ < 5 tuổi Tỷ lệ mắc bệnhcòn cao và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ nhỏ.Theo báo cáo của tổ chức UNICEF và tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm có trên

2 triệu trẻ tử vong vì viêm phổi, chiếm 1/5 số ca tử vong ở trẻ < 5 tuổi [15]

Tỷ lệ mắc viêm phổi đặc biệt cao ở các nước đang phát triển trong đó có ViệtNam [15],[16],[17] Theo báo cáo tại bệnh viện Nhi Trung Ương, trong năm

2010 có khoảng 170.000 lượt trẻ đến khám vì nhiễm khuẩn hô hấp cấp, trong

đó viêm phổi (VP) chiếm 50,59% số trẻ bị NKHHCT phải điều trị nội trú [1].Hiện nay nhờ có những thành tựu khoa học kỹ thuật và những chươngtrình phòng chống NKHHCT ở trẻ em trên phạm vi toàn cầu, tỷ lệ mắc bệnh

và tỷ lệ tử vong do viêm phổi ở trẻ em trên toàn thế giới cũng như tại ViệtNam đã giảm Tuy nhiên tỷ lệ tử vong cũng như tái nhập viện vẫn còn cao.Theo một điều tra tại 18 xã vùng đồng bằng sông Hồng của tác giả HoàngHiệp, tử vong do NKHHCT chiếm 38,55% tử vong chung của trẻ em dưới 5tuổi [18] Như vậy việc chăm sóc viêm phổi không tốt của nhân viên y tếcũng như gia đình bệnh nhân đặc biệt là các bà mẹ có thể dẫn đến tình trạngviêm phổi tái nhiễm là tình trạng viêm phổi ít nhất từ 3 lần trong một năm[18]

Trong viêm phổi, kiến thức, thái độ, thực hành của các bà mẹ đóng vaitrò quan trọng trong sự giảm mắc bệnh và giảm tử vong của viêm phổi Do đóviệc xử trí trẻ mắc viêm phổi đạt kết quả không chỉ phụ thuộc vào việc chẩnđoán và xử trí của cán bộ y tế mà còn phụ thuộc vào KAP về viêm phổi của

bà mẹ có con mắc viêm phổi để có thể vừa phát hiện trẻ bị bệnh sớm, kịp thờiđưa trẻ tới cơ sở y tế, vừa theo dõi chăm sóc trẻ khi mắc bệnh tốt nhất

Việc chăm sóc trẻ viêm phổi rất quan trọng, nếu KAP của các bà mẹkhông đúng thì dễ dẫn đến hậu quả xấu như bệnh nặng, tử vong Từ đó việcđánh giá KAP của bà mẹ có con mắc bệnh viêm phổi cũng như xác định đượcmột số yếu tố liên quan đến công tác chăm sóc của trẻ em viêm phổi giúp hạnchế tỷ lệ viêm phổi ở trẻ em cũng như tỷ lệ tái nhiễm

Cho đến nay, ở Việt Nam các nghiên cứu về KAP của bà mẹ có con mắc

viêm phổi còn chưa đầy đủ, do đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Kiến

thức, thái độ, thực hành của bà mẹ có con dưới 5 tuổi mắc viêm phổi và một

số yếu tố liên quan tại khoa nhi bệnh viện Bạch Mai năm 2019” Các kết quả

của đề tài sẽ giúp cho việc lập kế hoạch truyền thông giáo dục sức khỏe cho các

bà mẹ cách chăm sóc trẻ viêm phổi tại cộng đồng cũng như tại bệnh viện Đề tàiđược nghiên cứu với hai mục tiêu sau:

1 Đánh giá KAP của bà mẹ có con dưới 5 tuổi mắc viêm phổi tại khoa Nhi bệnh viện Bạch Mai năm 2019.

2 Phân tích một số yêu tố ảnh hưởng đến KAP của bà mẹ có con dưới 5 tuổi mắc viêm phổi tại khoa Nhi bệnh viện Bạch Mai năm 2019.

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN

1.1 Đại cương về viêm phổi ở trẻ em

1.1.1 Khái niệm

Viêm phổi là viêm nhu mô phổi, tổn thương lan tỏa các phế quản, tiểu phế quản, phế nang và các tổ chức xung quanh phế nang rải rác hai phổi, làm rối loạn trao đổi khí, tắc nghẽn đường thở dẫn đến suy hô hấp

1.1.2 Một số yếu tố dịch tễ

Bệnh viêm phổi ở trẻ em có rất nhiều nguyên nhân, tại chỗ hoặc toànthân Bệnh cảnh viêm nhiễm phế quản phổi dai dẳng, tái phát nhiều đợt Dokhó khăn trong việc phát hiện các yếu tố nguy cơ cũng như xác định vi khuẩngây bệnh, việc điều trị dứt điểm còn gặp nhiều hạn chế

Theo tổ chức Y tế thế giới, hằng năm có khoảng 15 triệu trẻ em <5 tuổi

tử vong trên toàn thế giới, trong đó tử vong do viêm phổi chiếm 35%

Ở Việt Nam, viêm phổi là một trong những nguyên nhân gây tử vongcao Theo GS Nguyễn Đình Hường (1994) tử vong do viêm phổi là 2,8/1000trẻ tử vong, chiếm 33% tổng số tử vong do mọi nguyên nhân ở nước ta [4] Bệnh xảy ra khắp nơi trên thế giới, các nước phát triển nguyên nhân chủ

yếu do virus, các nước chậm phát triển chủ yếu do vi trùng Bên cạnh đó VPtái nhiễm cũng là một vấn đề nhức nhối tại các nước cũng như tại Việt Nam

Ở Việt Nam chưa có một thống kê chính xác về tỷ lệ bệnh viêm phổi trẻ

em Tuy nhiên, theo báo cáo tình hình bệnh hô hấp 5 năm (1985 - 1990), tạiViện Bảo vệ sức khỏe trẻ em, tỷ lệ bệnh nhiễm khuẩn hô hấp ngày càng cao.Hơn nữa số trẻ bị tử vong ở nhóm bệnh này cũng khá cao Trẻ VP lần đầu có

tỷ lệ tử vong là 3,4%, trong khi tỷ lệ tử vong của nhóm bệnh viêm phổi táinhiễm cao hơn rõ rệt, khoảng 9,2% [1]

Không có sự khác biệt về tỷ lệ giữa trẻ trai và trẻ gái Bệnh xảy ra chủyếu ở trẻ < 5 tuổi, nhiều nhất là < 3 tuổi (chiếm 80%), trong đó trẻ < 12 thángtuổi chiếm 65% [31] Các đợt viêm nhiễm tái phát thường vào mùa đôngxuân (tháng 11 đến tháng 1) [22]

Trong nghiên cứu của Đào Minh Tuấn bệnh gặp nhiều nhất ở trẻ 12tháng đến 5 tuổi (chiếm 53,2 % tổng số bệnh nhân), tỷ lệ nam: nữ là 1,35:1,thời gian vào viện rải rác tương đối đều trong năm [3]

Số lần mắc bệnh của trẻ em/năm ở thành thị nhiều hơn nông thôn Bệnhtăng cao vào mùa đông xuân, nhất là vào mùa lạnh Lây trực tiếp từ ngườibệnh sang người lành qua các giọt nước bọt, hắt hơi [5]

1.1.3 Triệu chứng bệnh viêm phổi ở trẻ em

1.1.3.1 Triệu chứng lâm sàng của viêm phổi

Biểu hiện lâm sàng thay đổi theo tuổi, độ nặng của bệnh và tác nhân gây bệnh

a Triệu chứng cơ năng:

- Ho: Là một triệu chứng thường gặp trong các bệnh lý NKHHCT Tuynhiên ho không đặc hiệu cho một bệnh nhiễm trùng hô hấp riêng biệt nào.Đặc điểm là ho thường dai dẳng, dùng thuốc giảm ho ít hiệu quả [24], [25]

- Sốt: Là phản ứng thường gặp của cơ thể trước nhiễm khuẩn Có thể sốt

từ nhẹ đến rất cao Sốt có thể liên tục hay dao động Nhiều trường hợp trẻ sốtcao, rét run trong bệnh cảnh nhiễm trùng nặng [26]

- Khò khè, cò cử: Khi viêm nhiễm, sự tăng tiết đờm rãi kết hợp sự co thắtlàm hẹp lòng đường thở, cản trở thông khí, gây ra tiếng khò khè cò cử Triệuchứng này rất hay gặp ở trẻ nhỏ khi VP [27], [28]

- Khạc đờm: Các trẻ lớn có khả năng ho, khạc đờm Tính chất của đờmdãi có thể thay đổi theo mức độ viêm nhiễm cũng như loại vi sinh vật gâybệnh trực tiếp Đánh giá tính chất, số lượng, màu sắc, độ quánh dính, mùi củađờm dãi gợi ý cho chẩn đoán nguyên nhân [28]

- Đau ngực: Triệu chứng này thường được mô tả ở các trẻ lớn Cần phânbiệt đau ngực do thương tổn hệ thống hô hấp hay đau cơ thành ngực, hậu quảcủa các cơn ho kéo dài, liên tục [26], [27]

- Thở rít: Xuất hiện ở thì hít vào với âm sắc cao Thở rít là hậu quả củaviêm nhiễm, phù nề khu vực thanh khí quản, gây cản trở thông khí Mặc dùtriệu chứng này không gặp thường xuyên, nhưng thở rít là dấu hiệu lâm sàngquan trọng cần nhận biết và theo dõi

- Các triệu chứng rối loạn của các cơ quan khác như thần kinh (kích thích,

li bì hay co giật), tiêu hóa (ỉa lỏng, nôn, bú kém), tim mạch (mạch nhanh)biểu hiện phụ thuộc từng bệnh cảnh cụ thể [27], [29]

b Triệu chứng thực thể:

- Khó thở: Khó thở có vai trò đặc biệt quan trọng trong điều trị và tiênlượng bệnh Tình trạng khó thở thể hiện bằng rối loạn nhịp thở Xu hướnglúc đầu là tăng tần số, sau có thể chậm, không đều rồi ngừng thở Có thểthở kiểu Cheynes – Stock hay Kussmaul Khi khó thở, trẻ co kéo các cơ hôhấp, thể hiện bằng dấu hiệu rút lõm lồng ngực Trẻ vật vã, kích thích khisuy thở nặng [30]

 Rối loạn nhịp thở: ở trẻ em, nhịp thở là thông số thay đổi sớm nhất khi

có tổn thương hệ thống hô hấp Đánh giá tần số thở dựa vào lứa tuổi Tùytừng mức độ nặng nhẹ của bệnh, nhịp thở có thể nhanh, chậm hay không đều.Khi có cơn ngừng thở là biểu hiện của suy hô hấp nặng [24], [26], [29] Haygặp trên lâm sàng là triệu chứng thở nhanh Nhịp thở bình thường của trẻ thayđổi theo lứa tuổi, trẻ càng nhỏ nhịp thở càng nhanh Thở nhanh ở trẻ được xácđịnh khi:

bị viêm phổi nặng và phải đưa đi cấp cứu ở viện ngay

- Tiếng ran ở phổi: Là triệu chứng quan trọng để chẩn đoán VP Tìnhtrạng viêm tiết dịch ở trong lòng phế nang tạo ra ran ẩm nhỏ hay to hạt Khi

có tình trạng co thắt hay bít tắc đường thở, nghe phổi có ran rít, ran ngáy Cácran phát hiện được khi nghe phổi có giá trị lớn trong chẩn đoán và tiên lượngbệnh [24], [31], [6]

- Tình trạng thông khí phổi: Có thể giảm hay tăng Thường thông khí tăng

ở giai đoạn đầu, thể hiện sự bù trừ, chống đỡ tình trạng suy thở Sau đó trẻhay có hiện tượng giảm thông khí do tắc nghẽn đường thở [28]

Hình ảnh theo dõi dấu hiệu/triệu chứng của trẻ viêm phổi

1.1.3.2 Triệu chứng cận lâm sàng

X-quang phổi:

- Hình ảnh tổn thương là các nốt, đám hay bóng mờ tập trung hay lan toả

Những hình ảnh thâm nhiễm, khí phế thũng, xẹp phổi cũng hay gặp Đặc biệtX-quang có thể chẩn đoán được nguyên nhân của bệnh như dị vật đường thở

bỏ quên có cản quang (tuy hiếm gặp) [32]

- Các phương pháp chụp cắt lớp (Tomographie) hoặc chụp cắt lớp điệntoán, chụp phế quản có cản quang, chụp hệ thống mạch máu phổi(Angiographic) v.v có giá trị chẩn đoán nguyên nhân và mức độ tổn thương[7]

1.1.4 Nguyên nhân dẫn đến VP

1.1.4.1 Nguyên nhân trực tiếp:

- Virus: Đây là nguyên nhân ưu thế gây VP ở trẻ em Lây truyền có thể do

tiếp xúc trực tiếp hoặc qua các giọt chất tiết lớn hoặc các hạt khí dung Viruschiếm 80-85% nguyên nhân gây viêm phổi ở trẻ em Mỹ, chủ yếu là virusđường hô hấp: các virus thường gặp là virus hợp bào hô hấp (RSV), viruscúm, á cúm, Adenovirus Giao mùa là thời điểm virus gây bệnh hô hấp pháttriển mạnh [7], [39], [34]

- Vi khuẩn: có nhiều loại và tùy vào lứa tuổi khác nhau dễ bị nhiễm các loại

vi khuẩn khác nhau, các loại vi khuẩn hay gặp như Phế cầu, Liên cầu nhóm B,

tụ cầu…[7]

- Ký sinh trùng, nấm: thường gặp là nấm Candida albicans gây tưa miệng có

thể gây viêm phế quản phổi [40]

- Không do vi sinh: hít, sặc thức ăn dịch vị dị vật dầu hôi hay các quá trình

quá mẫn dị ứng do thuốc, chất phóng xạ…cũng có thể gây ra viêm phổi chotrẻ [7]

1.1.4.2 Yếu tố thuận lợi [7], [33], [34]:

- Hoàn cảnh kinh tế – xã hội không thuận lợi về các mặt như tiện nghi, nguồnnước, nhà vệ sinh, chăm sóc sức khỏe ban đầu…

- Môi trường sống đông đúc, kém vệ sinh, ô nhiễm không khí trong nhà

- Trong gia đình có người mắc bệnh lao, hút thuốc lá

- Không biết cách chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ: không bú mẹ, suy dinh dưỡng,thiếu vitamin A, thiếu kẽm , không được tiêm phòng đầy đủ và đúng lịch

- Trẻ đẻ non, cân nặng thấp khi sinh, dị tật bẩm sinh tại đường hô hấp, suygiảm miễn dịch bẩm sinh hay mắc phải …

- Thời điểm giao mùa, thời tiết thay đổi đột ngột

1.1.4.3 Một số yếu tố nguy cơ [7], [8]

Suy dinh dưỡng

SDD do thiếu calo – protein là tình trạng bệnh lý khi chế độ ăn nghèoprotein và năng lượng Giữa nhiễm trùng và SDD có một vòng bệnh lý luẩnquẩn, nhiễm khuẩn tiên phát (khi trẻ bị bệnh sởi, tiêu chảy kéo dài ) lànguyên nhân dẫn đến SDD, ngược lại SDD thường tạo điều kiện cho nhiễmkhuẩn phát triển

Tình trạng SDD với VP có mối quan hệ nhân quả hai chiều Khi lànguyên nhân lúc lại là hậu quả Có nhiều nghiên cứu khẳng định suy dinhdưỡng là yếu tố nguy cơ cao của nhiễm trùng hô hấp cấp tính Các yếu tố dinhdưỡng, cả về năng lượng lẫn các yếu tố vi chất, đều ảnh hưởng lớn đến tìnhtrạng nhiễm khuẩn hô hấp Đặc biệt với VP, SDD là một yếu tố nguy cơ cao,đòi hỏi phải lưu ý trong quá trình chẩn đoán và điều trị

Trong nghiên cứu của Đào Minh Tuấn (2002), suy dinh dưỡng chiếm tỷ

lệ cao (32,9%) và là bệnh lý có liên quan mật thiết với VP ở trẻ em, và giữachúng có mối quan hệ 2 chiều [3]

về canxi, phospho, phosphataza kiềm trong máu, Xquang tuổi xương v.v…Bệnh lý còi xương với VP cũng có mối liên quan khá chặt chẽ TheoChesney (1996) [41], còi xương ở trẻ em còn gặp với tỷ lệ khá cao Hơnnữa còi xương có thể là một yếu tố nguy cơ trong tình trạng tái nhiễm VP Nghiên cứu của Đào Minh Tuấn [3] cho thấy bệnh còi xương gặp ở14.9% các trẻ bị VP, còi xương vừa là hậu quả của bệnh đồng thời còi xương

sẽ góp phần làm thông khí ở phổi giảm

ở nhóm VP cấp chỉ là 4.8%, qua phân tích đơn biến, thiếu máu thực sự là mộtyếu tố liên quan đến VP tái nhiễm [3]

Cơ địa dị ứng, hen phế quản

Nghiên cứu của Eigen H và cs (1982) [42] về viêm phổi tái nhiễm vàviêm phổi kéo dài đã đặc biệt nhấn mạnh vai trò tăng mẫn cảm đường thở(bronchial hyperreactivity) Trong 81 bệnh nhân, có 20 bệnh nhân tìm được

nguyên nhân tiềm ẩn Trong 61 bệnh nhân còn lại, 49% bệnh nhân có tiền sử

dị ứng hoặc gia đình có người bị hen, 31% có tiền sử khò khè và 18% khò khèkéo dài ở lần bị đầu tiên Trong 12 bệnh nhân làm được xét nghiệm đo chứcnăng thông khí phổi, 3 bệnh nhân có rối loạn thông khí tắc nghẽn có hồi phục,đáp ứng với thuốc giãn phế quản, trong 9 bệnh nhân có chức năng thông khíphổi bình thường thì có 8 bệnh nhân có đáp ứng với methacholine với FEV1tăng 20%

Theo Enarson (1999) [43], cơ địa dị ứng và tăng mẫn cảm đường thở làyếu tố nguy cơ cao nhất đối với hen phế quản nhưng cũng có vai trò quantrọng trong nhiễm trùng hô hấp tái phát

Trong nghiên cứu của Đào Minh Tuấn, 15,9% trẻ VP có biểu hiện của cơđịa dị ứng và tăng mẫn cảm đường thở [3]

1.1.5 Phân loại độ nặng viêm phổi [8]:

Dấu hiệu hoặc triệu

chứng

Ho hoặc khó thở với:

- Độ bão hòa oxy < 90%

hoặc tím trung ương

- Suy hô hấp nặng (ví

dụ: thở rên, thở rút lõm

lồng ngực rất nặng)

- Những dấu hiệu của

viêm phổi với một dấu

hiệu nguy hiểm toàn

Viêm phổi nặng - Nhập viện

- Thở oxy nếu SpO2 < 90%

- Kiểm soát đường thở thích hợp

- Kháng sinh phù hợp

- Điều trị sốt cao nếu có

thân (không thể bú hoặc

- Tái khám sau 3 ngày

- Không dấu hiệu của

viêm phổi hoặc viêm

- Nếu ho trên 14 ngày hướng đến ho mạn tính

1.1.6 Biến chứng của viêm phổi ở trẻ nhỏ

 Gây viêm màng não

Viêm phổi ở trẻ nhỏ tác động nguy hiểm nhất đó chính là nguy cơ viêm màng não Nó tác động tới hệ thần kinh của trẻ và có thể làm ảnh hưởng tới tính mạng của bé

Nguyên nhân gây nên biến chứng này đó chính là do khi bị viêm phổi, hệ hô hấp của bé không được ổn định, đồng thời hệ miễn dịch trong cơ thể lúc này cũng đang bị suy yếu Khiến các vi khuẩn có hại bên ngoài môi trường dễ dàng tấn công tới trẻ và tác động đến khu vực não bộ, sau đó hình thành loại virus viêm màng não, làm tổn thương não bộ Nếu không được điều trị sẽ dẫn tới việc hình thành nên các biến chứng nguy hiểm

Tình trạng này khiến trẻ phải đối mặt với nguy cơ tử vong, hay những tác động nặng nề đến hệ thần kinh của trẻ như tổn thương não, rối loạn hệ thần kinh, mù, điếc, hoặc suy giảm chức năng vận động

 Nhiễm trùng máu

Viêm phổi đối với trẻ nhỏ còn có nguy cơ gây nhiễm trùng máu nếu như những loại virus nguy hiểm nhân cơ hội hệ miễn dịch suy yếu của bé, xâm nhập vào hệ tuần hoàn, đồng thời gây biến chứng nhiễm trùng

Nhiễm trùng máu là một trong biến chứng đáng lo ngại nhất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ Nó có thể dẫn tới tử vong trong thời gian ngắn

 Tràn mủ màng phổi

Viêm phổi ở trẻ nhỏ tác động và làm suy yếu tới những chức năng của phổi, hình thành các biến chứng nguy hiểm Cụ thể là nó khiến tình trạng tăng cao bạch cầu trong máu, đồng thời hạn chế khả năng thích ứng thuốc, điều trị và kháng lại mạnh mẽ

Thông thường bệnh nhân sẽ có những biểu hiện bên ngoài như ho nhiều, thường xuyên và có các biểu hiện khó thở, mệt mỏi, sốt cao, suy hô hấp, thậmchí dẫn đến hôn mê sâu

 Tràn dịch màng tim, trụy tim

Ngoài ra bệnh viêm phổi ở trẻ nhỏ còn có thể khiến các bé phải đối mặt với nguy cơ tác động đến chức năng hoạt động của tim, ví dụ như tràn dịch màng tim, trụy tim, nhiễm trùng huyết Nguyên nhân xảy ra thường là do sốc thuốc,

dị ứng kháng thuốc hay tác động trực tiếp tới hệ tuần hoàn

 Còi xương, kém phát triển

Khi trẻ nhỏ bị viêm phổi thường khiến trẻ mệt mỏi nhiều dẫn tới sức khỏe yếu Bé sẽ thường biếng ăn, ăn không ngon, lâu dần khiến trẻ bị suy dinh dưỡng cũng như còi xương Do đó, sức khỏe của trẻ ngày càng đi xuống bởi không còn năng lượng gia tăng sức đề kháng cũng như hỗ trợ hệ miễn dịch

Việc trẻ bị thiếu dinh dưỡng lâu ngày cũng dẫn tới những biến chứng nguy hiểm hơn như viêm màng não, viêm xương chũm, áp xe não

 Gây phù phổi cấp

Việc biến chứng của viêm phổi còn có nguy cơ xuất hiện những tình trạng phù phổi cấp Xảy ra do vi khuẩn tác động dẫn tới tổn thương sâu đến toàn bộ

hệ hô hấp trong cơ thể Nếu biến chứng nhẹ, bệnh nhi sẽ phải đối mặt với các

di chứng về hô hấp, tác động trực tiếp tới thể chất của trẻ về lâu dài, ngoài ra cũng có thể tác động trực tiếp đến khả năng sống của trẻ

 Viêm phổi dẫn tới phát triển suy hô hấp cấp

Trẻ em bị viêm phổi còn làm gia tăng tình trạng suy hô hấp cấp, gây áp xe và dẫn tới biến chứng viêm phổi mãn tính Các chứng bệnh này đều làm suy yếu chức năng phổi và làm giảm khả năng hô hấp về lâu dài ở trẻ nhỏ, suy yếu sứckhỏe

 Kháng thuốc kháng sinh

Virus viêm phổi phát triển mạnh mẽ còn có khả năng làm kháng lại những loại thuốc kháng sinh, hạn chế hiệu quả điều trị Bên cạnh đó, viêm phổi ở trẻ nhỏ nếu không được điều trị kịp thời cũng sẽ làm hệ miễn dịch suy yếu hơn, tạo điều kiện để nhiều loại virus nguy hiểm hơn xâm nhập

 Những biến chứng khác

Ngoài ra còn có nhiều biến chứng khác như tăng nguy cơ mắc bệnh viêm nội tâm mạc cấp Hoặc có thể làm viêm phúc mạc, viêm khớp, tăng phế cầu chứa trong nước não, sốc nhiễm trùng, hạn chế giảm thiểu bạch cầu đa nhân

1.1.7 Nhận biết dấu hiệu sớm viêm phổi ở trẻ nhỏ

Dấu hiệu phát hiện sớm viêm phổi ở trẻ nhỏ

Dấu hiệu viêm phổi ở trẻ nhỏ mới đầu sẽ là phổi của trẻ sẽ mất tính mềm mại,không thể giãn nở dễ dàng để hít thở, hậu quả là trẻ có thể bị thiếu oxy Do đó

mà trẻ phải thở nhanh hơn để bù đắp sự thiếu hụt này

Do đó mà thở nhanh là triệu chứng xuất hiện sớm nhất phát hiện ra trẻ vị viêm phổi, sớm hơn cả những dấu hiệu có được khi nghe phổi bằng ống nghe.Đây cũng là một trong những triệu chứng dễ phát hiện ở mọi lúc, mọi nơi.

Chúng ta có thể đếm được nhịp thở của bé trong một phút để xem trẻ có thở nhanh hay không Nếu bé thở nhanh khi:

 Trẻ dưới 2 tháng tuổi có nhịp thở từ 60 lần/phút trở lên

 Trẻ từ 2 tháng – 11 tháng có nhịp thở từ 50 lần/phút trở lên

 Từ 40 lần/phút trở lên đối với các bé từ 12 tháng – 5 tuổi

Khi có những triệu chứng này bé bị viêm phổi và cần được đưa tới các cơ sở

y tế để thăm khám và điều trị

Vì nhịp thở của bé có thể tăng khi gắng sức bú hay quấy khóc, do đó chúng

ta cần phải đếm nhịp thở của bé khi nằm im, tốt nhất là khi trẻ đang ngủ để biết được kết quả rõ ràng nhất

1.1.8 Chăm sóc trẻ em bị viêm phổi

1.1.8.1 Hạ sốt cho trẻ

- Chườm ấm tích cực (nhiệt độ nước chườm được xác định bằng cách nhúng cùi chỏ của người lớn vào chậu nước, nếu thấy ấm là được)

- Nếu trẻ sốt ≥ 38,5°C, cho trẻ uống thuốc hạ sốt theo chỉ định của bác sĩ

- Chống hạ nhiệt độ: ở trẻ nhỏ có thể sốt mà hạ nhiệt độ, khi thân nhiệt đo ở nách <36°C Điều trị bằng ủ ấm, nằm phòng kín gió, cho trẻ ăn đủ để tránh hạđường huyết Chú ý giữ ấm cho trẻ khi chuyển tuyến

1.1.8.2 Vỗ lưng và giúp trẻ bài tiết đờm hiệu quả

- Phương pháp vỗ lưng: cho trẻ khi bị ho có đờm sẽ giúp lưu thông tuần hoàn

máu của phổi, giúp đờm trong phế quản long ra và thải ra ngoài dễ dàng Thực hiện vỗ lưng tốt nhất là trước bữa ăn hoặc sớm nhất là 1 giờ sau khi ăn

để tránh gây nôn, bằng cách gập bàn tay của bạn ở chỗ cổ tay rồi khum bàn tay lại Giữ cho ngón cái ép vào ngón trỏ Vỗ bên trái rồi sang bên phải, khoảng 3-5 phút ở mỗi khu vực Chú ý không vỗ vào vùng dạ dày, xương ức hay xương sống

1.1.8.3 Vệ sinh và chế độ ăn cho trẻ

- Vệ sinh:

Vệ sinh mũi miệng: Dùng khăn giấy mềm lau sạch nước mũi, nước dãi rồi vứt

bỏ khăn ngay sau khi sử dụng Nếu dùng khăn xô thì phải đặc biệt chú ý giữ

vệ sinh khăn Việc dùng đi dùng lại khăn xô đã nhiễm bẩn và không được giặtsạch sẽ tạo điều kiện để vi khuẩn/ virus bám trên khăn quay trở lại cơ thể bé

Vệ sinh nhà cửa, đồ chơi, đồ dùng của trẻ.Người chăm sóc cần rửa tay sạch sẽkhi chăm sóc và chuẩn bị đồ ăn cho trẻ

- Chế độ ăn:

Cho trẻ ăn thức ăn giàu dinh dưỡng, mềm, dễ tiêu, dễ nuốt

Cho trẻ ăn theo nhu cầu, chia nhiều bữa trong ngày và số lượng mỗi bữa ít hơn bình thường, không nên ép trẻ ăn hết phần thức ăn cha mẹ đã chuẩn bị

Có thể dùng quất hấp mật ong, hoa hồng hấp đường, gừng, chanh đào ngâm mật ong cho trẻ uống để giảm

Nếu trẻ không ăn được cần cho trẻ ăn qua sond dạ dày

Nếu mất nước, rối loạn điện giải mà không uống được, nôn nhiều cần bù nướcđiện giải bằng đường tĩnh mạch

1.1.8.4 Cách phòng bệnh

- Vệ sinh sạch sẽ, tránh lây lan Không hút thuốc, đun nấu trong phòng có trẻ nhỏ Cách ly trẻ với người bị bệnh để tránh lây lan thành dịch

- Nơi ở đủ ánh sáng, thoáng mát, lưu thông không khí tốt Nếu sử dụng điều hòa thì nên điều chỉnh sao cho chênh lệch nhiệt độ trong nhà và ngoài trời từ

5 – 7°C để trẻ có thể thích ứng được

- Đưa trẻ đi tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch các vắc-xin như bạch hầu – ho gà – uốn ván, Hemophilus influenzae typ B (Hib), phế cầu, cúm…

- Phát hiện các biểu hiện sớm của bệnh viêm đường hô hấp nói chung như:

ho, sốt, chảy nước mũi, khó thở… và các rối loạn khác như tiêu chảy, ăn kém,chậm tăng cân… để chăm sóc và điều trị kịp thời

- Đảm bảo cho trẻ có một sức khỏe tốt Khi mang thai, bà mẹ phải khám thai đầy đủ, đảm bảo thai nhi phát triển tốt, có chế độ ăn đủ chất dinh dưỡng như protid, lipid, các loại vitamin, muối khoáng… Nên cho trẻ bú mẹ từ ngay sau khi sinh đến 2 tuổi để cơ thể trẻ phát triển toàn diện và khả năng chống lại bệnh tật tốt hơn

1.3 Một số nghiên cứu về kiến thức thái độ hành vi của bà mẹ có con dưới 5 tuổi về viêm phổi và một số yếu tố liên quan

1.3.1 Kiến thức viêm phổi và một số yếu tố liên quan

Một nghiên cứu hợp tác giữa trường đại học Y dược thành phố Hồ ChíMinh và Friendship Bridge Group- USA do Nguyễn Xuân Lành làm tác giảchính đã tiến hành nghiên cứu kiến thức của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi vềbệnh viêm phổi Theo đó tỷ lệ có kiến thức đúng là 57,1% Các tỷ lệ kiến thứcđúng chia nhỏ cho các câu hỏi về khái niệm, nguyên nhân, yếu tố nguy cơ lầnlượt là 67,1%; 57,6%; 54,8% Các yếu tố tìm thấy sự liên quan có ý nghĩathống kê giữa kiến thức đúng với yếu tố có con sinh đủ tháng hay đủ cân(p<0.05) Nơi sinh sống, trình độ học vấn và kinh tế gia đình cũng có liênquan tới kiến thức đúng của bà mẹ (p<0.05) [11]

Một nghiên cứu khác của Trần Đỗ Hùng và cộng sự (2012) tiến hànhnghiên cứu trên 100 trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi bị viêm phổi và 100 bà mẹ củacác trẻ trên tại khoa Nội tổng hợp, bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ đã thu đượckết quả như sau: Kiến thức chăm sóc trẻ viêm phổi: Có 96% bà mẹ biết rằngnếu trẻ bị viêm phổi thường xuyên kèm theo không ăn uống được thì sẽ bị sụtcân có thể dẫn đến suy dinh dưỡng Có 64% bà mẹ biết rằng nên cho trẻ ănuống hoặc bú bình thường xuyên hoặc nhiều hơn khi trẻ bị viêm phổi, 60% bà

mẹ biết nên cho trẻ ăn loại thức ăn như bình thường hoặc bổ dưỡng hơn khitrẻ bị bệnh, có 61% các bà mẹ biết nên cho trẻ uống nước trái cây hoặc uốngthêm sữa khi trẻ bị bệnh viêm phổi Có 97% bà mẹ cho rằng cần thiết phảitheo dõi các dấu hiệu bệnh nặng khi trẻ bị ho cảm Có 64% bà mẹ sẽ dùngthuốc ho tây y để làm giảm ho cho trẻ, chỉ có khoảng 7% bà mẹ dùng các loạithuốc giảm ho đông y Có 29% bà mẹ biết nên lau sạch mũi cho trẻ khi trẻ sổmũi để làm thông thoáng mũi Kiến thức về phòng bệnh cho trẻ: giữ ấm cơthể cho trẻ khi trời lạnh 87%, tránh tiếp xúc với những người bị ho 74%, tránhtiếp xúc với khói bụi, khói thuốc lá, lông súc vật là 52% và có 32% bà mẹnghĩ có thể phòng bệnh cho trẻ bằng cách bú sữa mẹ, không để trẻ bị suy dinhdưỡng [12]

1.3.2 Thái độ và một số yếu tố liên quan

Thái độ là sự biểu hiện ra bên ngoài của những ý nghĩ ,tình cảm của một cá thể đối với con người hay sự vật hiện tượng thông qua cử chỉ, điệu bộ, lời nói và nét mặt thể hiện ngay lúc đó Thái độ chính là sự ý thức, cách nhìn nhận, đánh giá Và các hành động theo một xu hướng trước một sự vật, sự việc Như vậy có thể thấy rằng, chính thái độ sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến hành

vi của con người Hay chính thái độ của các bà mẹ về viêm phổi và chăm sóc cho trẻ viêm phổi sẽ có ý nghĩa quan trọng tác động đến hành vi, thực hành

chăm sóc cho trẻ Mặc dù quan trọng như vậy nhưng hiện nay chưa có một nghiên cứu nào tại Việt Nam nghiên cứu về thái độ của các bà mẹ có con mắcviêm phổi

1.3.3 Thực hành chăm sóc trẻ mắc viêm phổi của các bà mẹ và yếu tố liên quan

Đặng Thị Thu Lệ và cộng sự (2014) mô tả thực hành chăm sóc trẻ dưới

5 tuổi bị viêm phổi và một số yếu tố liên quan của các bà mẹ tại khoa hô hấpnhi, Bệnh viện Xanh Pôn năm 2014, tiến hành trên 200 bà mẹ qua hình thức

sử dụng phiếu câu hỏi tự điền Kết quả cho thấy 53% bà mẹ có thực hànhđúng khi chăm sóc trẻ bị viêm phổi; 86,5% bà mẹ vệ sinh mũi họng hàngngày cho trẻ; 67% bà mẹ cho trẻ dùng siro ho khi trẻ bị ho Các bà mẹ có kiếnthức đúng về viêm phổi thực hành đúng cao gấp 8,1 lần các bà mẹ thiếu kiếnthức, trong đó các bà mẹ có trình độ học vấn trên THPT thực hành đúng caogấp 2,1 lần các bà mẹ có trình độ học vấn từ THPT trở xuống Việc nâng caokhả năng thực hành chăm sóc trẻ của các bà mẹ sẽ làm giảm thời gian điều trị

và những biến chứng xấu có thể xảy ra cho trẻ [13]

Một nghiên cứu khác tại Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố Cần Thơ năm

2017 cho kết quả như sau: Có 68% bà mẹ đã được nghe về bệnh NKHHCT ởtrẻ em dưới 5 tuổi Có 74% bà mẹ nhận biết được biểu hiện trẻ khi mắc bệnhNKHHCT Có 78% bà mẹ đồng ý rằng bệnh NHHCT là bệnh viêm phổi Khinhà có trẻ dưới 5 tuổi bị mắc NKHHCT có 84% bà mẹ đưa trẻ đi bệnh việnkhám Có 74% bà mẹ thay đổi chế độ sinh hoạt, ăn uống khi trẻ mắc bệnhNKHHCT Có 62% bà mẹ biết cần phải làm gì để phòng ngừa NKHHCT cho

trẻ dưới 5 tuổi [14]

Tại Việt Nam đã có những công trình nghiên cứu về kiến thức thái độ thực hành của bà mẹ có con dưới 5 tuổi viêm phổi tuy nhiên các nghiên cứu còn riêng rẽ và tập trung nhiều ở khu vực phía Nam Chính vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu kiến thức thái độ thực hành của bà mẹ có con dưới 5 tuổi viêm phổi tại khoa Nhi, bệnh viện Bạch mai nhằm đưa ra khuyến nghị phù hợp cho cộng đồng trong việc chăm sóc trẻ viêm phổi.

CHƯƠNG 2

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Các bà mẹ có con được chẩn đoán là VP, dưới 5 tuổi, được điều trị tạikhoa Nhi Bệnh viện Bạch Mai từ 1/1/2019 đến 30/6/2019

* Tiêu chuẩn lựa chọn:

- Bà mẹ trên 18 tuổi, có con bị VP đi khám và điều trị tại khoa Nhi bệnh viện Bạch Mai

- Bà mẹ không có biểu hiện rối loạn tâm thần kinh

- Bà mẹ có khả năng giao tiếp thông thường

- Có đủ năng lực trả lời các câu hỏi điều tra và đồng ý tham gia vào nghiên cứu (không phân biệt địa chỉ thường trú; dân tộc; trình độ học vấn; tình trạng sức khỏe; …)

* Tiêu chuẩn loại trừ: những bà mẹ không thỏa mãn ít nhất 1 tiêu chuẩn nói trên.

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang

- d = 0,05 độ chính xác tuyệt đối mong muốn giữa mẫu nghiên cứu vàquần thể.

Thay vào công thức ta được n = 354

Quá trình nghiên cứu thu thập được 360 đối tượng đủ điều kiện nghiêncứu

2.2.3 Kỹ thuật và công cụ thu thập thông tin

- Kỹ thuật thu thập: phỏng vấn

- Công cụ thu thập thông tin: Bộ câu hỏi

2.2.4 Các thông số nghiên cứu

Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu

+ Tuổi/ Địa chỉ/ Nghề nghiệp

+ Trình độ học vấn

+ Cách tiếp cận phương tiện truyền thông

+ Tình trạng lúc sinh: cân nặng/ đủ tháng…

Với các phương tiện truyền thông thì có 2 loại hình sau:

- Loại hình chính thông đáng tin cậy bao gồm sách, báo, đài phát thanh,tivi: thông tin trên loại hình truyền thông này đã được kiểm duyệt quacác chuyên gia về y học

- Loại hình truyền thông chưa hoặc không đáng tin cậy như mạng xã hôi(facebook, zalo), tra Google : các trang mạng này chủ yếu do người

dùng đăng nhằm mục đích cá nhân nhưng không được kiểm duyệt bởicác chuyên gia nghiên cứu về y học nên không đáng tin cậy

+ Mức độ quan trọng của kiến thức về bệnh, những dấu hiệu sớm

+ Mức độ cần thiết của người mẹ chăm sóc trẻ

+ Mức độ cần thiết của việc tiêm phòng vắc xin trong viêm phổi

+ Mức độ cần thiết tuân thủ hướng dẫn của bà mẹ

+ Mức độ cần thiết của việc chú ý theo dõi dấu hiệu bất thường của trẻ

Thực hành về chăm sóc trẻ viêm phổi

+ Nhận biết tình trạng bệnh của trẻ

+ Các bước tiến hành khi trẻ sốt

+ Các bước tiến hành khi trẻ ho

+ Các bước tiến hành vệ sinh cho trẻ

+ Các bước tiến hành khi trẻ khó thở

+ Các bước tiến hành dinh dưỡng

 CÁCH TÍNH ĐIỂM ĐÁNH GIÁ KIẾN THỨC VỀ VIÊM PHỔI

Điểm kiến thức là điểm trung bình cộng của 10 câu hỏi.

 CÁCH TÍNH ĐIỂM ĐÁNH GIÁ THỰC HÀNH CHĂM SÓC TRẺ

VIÊM PHỔI

Sử dụng bảng kiểm Đánh giá thực hành chăm sóc trẻ (Phụ lục bảng kiểm 01)

- 0 điểm: Không làm, không biết

- 1 điểm: có làm, làm chưa đúng hoàn toàn

Sử dụng thang điểm đánh giá Likert 5 để đo lường thái độ của các bà mẹ

Rất Đồng ý Đồng

ý

Khôngbiết

Khôngđồng ý

Rất khôngđồng ý

7 C7 5 4 3 2 1

Thang điểm với tổng số tối đa 35 điểm \

Các bà mẹ có thái độ tốt là các bà mẹ trả lời các câu hỏi có điểm số 4 hoặc 5 Các bà mẹ có thái độ chưa tốt là các bà mẹ trả lời các câu hỏi có điểm số 3hoặc 2 hoặc 1

Tổng điểm về thái độ là trung bình cộng của các câu trả lời

 2.2.6 Phân tích và xử lí số liệu

Sau mỗi ngày điều tra, phiếu khảo sát được kiểm tra, làm sạch về sự đầy

đủ của thông tin, sự logic trong câu trả lời của bà mẹ có trẻ bị viêm phổi.Nghiên cứu sử dụng phần mềm Epidata 3.1 để nhập liệu

Trước khi tiến hành phân tích, số liệu tiếp tục được làm sạch bằng cáchkiểm tra các giá trị bất thường và lỗi do mã hóa với phần mềm STATA 13.0

Phân tích số liệu bằng phần mềm STATA 13.0

Thống kê mô tả: được dùng để mô tả các biến về đặc điểm của bà mẹ cócon bị mắc viêm phổi và KAP của họ về viêm phổi Biến định tính: tỷ lệ (%),biến định lượng: Số trung bình (mean), độ lệch chuẩn (SD) (khi biến số kiểmtra có phân bố tương đối chuẩn) Kết hợp phân nhóm thành biến thứ hạng đểtính tỷ lệ %

2.7 Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục

Khi triển khai, nghiên cứu khó tránh khỏi một số hạn chế, sai số như:

- Một số bà mẹ có con mắc viêm phổi có thể không hiểu hoặc cố ý trả lờisai câu hỏi

- Sai sót trong quá trình nhập liệu được kiểm soát bằng kiểm tra quátrình nhập liệu, đối chiếu với bản gốc để điều chỉnh.

Để khắc phục và hạn chế sai số, dự kiến tiến hành các công việc sau:

2.8 Đạo đức trong nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu được thông qua bởi Hội đồng thông qua luận vănThạc sỹ ngành Điều dưỡng, trường Đại học Thăng Long

Đối tượng nghiên cứu được giải thích về mục đích và nội dung của nghiêncứu trước khi tiến hành và có quyền từ chối tham gia nghiên cứu Phiếu khảo sátkhông ghi họ tên người trả lời, những thông tin cá nhân khác được giữ bí mật vàtổng hợp cùng thông tin từ các đối tượng khác, chỉ phục vụ mục đích nghiên cứu

mà không phục vụ cho bất kỳ một mục đích nào khác

Sau khi được Hội đồng khoa học thông qua, kết quả nghiên cứu vànhững khuyến nghị, đề xuất sẽ được phản hồi đến Ban Giám đốc bệnh việnBạch Mai nhằm mục đích nâng cao và cải thiện công tác chăm sóc sức khỏengười dân

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ

Trong thời gian từ 01/01/2019 - 15/6/2019, chúng tôi tiến hành nghiêncứu trên 360 bà mẹ có con dưới 5 tuổi mắc VP điều trị tại khoa Nhi bệnh việnBạch Mai, kết quả thu được như sau:

3.1 Đặc điểm thông tin chung của trẻ

Biểu đồ 3.1: Độ tuổi của trẻ em mắc viêm phổi Nhận xét:

Từ biểu đồ 3.1 cho thấy trong 360 trẻ bị viêm phổi thì độ tuổi bị mắc lớn nhất

là trên 24 tháng tuổi chiếm 65,83%; tiếp đó là các trẻ có độ tuổi dưới 6 thángtuổi chiếm 26,61%; số trẻ ít bị mắc viêm phổi nhất có độ tuổi từ 6 – 24 thángtuổi

Bảng 3.1 Thông tin chung của trẻ

Nuôi dưỡng trong

06 tháng đầu

34,73%

Nhận xét:

- Có 334 trẻ sinh đủ tháng chiếm 95,56%; chỉ có 4,44% trẻ bị sinh nontháng

- Cân nặng khi sinh thì có 05 trẻ có cân nặng dưới 2500 gam, thiếu cân

so với quy định chiếm 1,39%; số trẻ được sinh trên 2500 gam chiếm 98,61%.Cân nặng trung bình của cỡ mẫu nghiên cứu là 3,18 ± 0,31 kg

- Chế độ nuôi dưỡng trong 6 tháng đầu: phần lớn các trẻ đều được búhoàn toàn bằng sữa mẹ chiếm 50,0%; có 175 trẻ vừa được bú sữa mẹ và ănsữa ngoài chiếm 48,61% và có 05 trẻ được ăn hoàn toàn bằng sữa ngoàichiếm 1,49%

3.2 Đặc điểm chung của các bà mẹ

Bảng 3.2 Thông tin chung của các bà mẹ

Nông thôn 55 15,28

Nhận xét:

Trong 360 bà mẹ có con dưới 5 tuổi mắc viêm phổi tham gia nghiên cứu có một số thông tin chung như sau:

- Độ tuổi: Có 05 bà mẹ có độ tuổi từ dưới 22 chiếm 1,39%; độ tuổi từ 23 – 35

có 322 bà mẹ chiếm tỷ lệ cao nhất 89,44%; độ tuổi từ 36 tuổi trở lên có 33 bà

mẹ chiếm 9,17% Bà mẹ có tuổi thấp nhất là 21 tuổi, cao nhất là 41 tuổi; tuổi trung bình là 29,82 ± 3,71 tuổi

- Trình độ học vấn: Chiếm tỷ lệ lớn nhất là các bà mẹ có trình độ học vấn làTrung cấp/Cao đẳng có 176 bà mẹ chiếm tỷ lệ 48,49%; tiếp đó là trình độTHPH và Đại học/sau đại học có tỷ lệ tương tự nhau lần lượt là 26,94% và23,89%; thấp nhất là các bà mẹ có trình độ từ THCS trở xuống chỉ 01 bà mẹchiếm tỷ lệ 0,28%

- Nghề nghiệp: Chủ yếu là các bà mẹ là công nhân viên chức/công nhân chiếm phần lớn 77,72%; nông dân chiếm 17,83%; chỉ có 4,46% các bà mẹ ở nhà làm nội trợ

- Nơi sống: có 305 bà mẹ sống ở thành thị chiếm 84,72% và chỉ có 15,28% các bà mẹ ở khu vực nông thôn

Bảng 3.3 Tỷ lệ bà mẹ đã từngchăm sóc trẻ viêm phổi :

Đã từng chăm sóc trẻ 26 7,22

Nhận xét: Từ bảng 3.6 cho thấy: Tỷ lệ các bà mẹ chăm sóc trẻ bị viêm phổi

lần đầu chiếm 92,78%; trong khi đó các bà mẹ đã chăm sóc trẻ viêm phổi ≥ 2 lần chiếm tỷ lệ 7,22%

Bảng 3.4 Tỷ lệ bà mẹ hay tìm hiểu thông tin về chăm sóc trẻ viêm phổi

các bà mẹ hay tìm hiểu thông tin Số lượng Tỷ lệ (%)

Bảng 3.5 Tỷ lệ các loại hình truyền thông mà các bà mẹ hay tiếp cận:

Loại hình truyền thông Số lượng Tỷ lệ (%)

Nhận xét: Từ bảng 3.5 cho thấy tỷ lệ bà mẹ đã từng tìm hiểu về cách chăm

sóc con thì chủ yếu các bà mẹ tra các thông tin trên mạng xã hội chiếm92,75%; tiếp đó là tra google chiếm 70,69% thấp nhất là sự dụng loại hìnhtruyền thông như sách, báo hay đài phát thanh chỉ có 12,07% và 2,41%

3.3 Kiến thức, thái độ và thực hành về viêm phổi của đối tượng nghiên cứu

3.3.1 Kiến thức về viêm phổi của đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.6 Kiến thức đúng về viêm phổi

Vị trí tổn thương khi viêm phổi 304 87,87

Năng lượng dinh dưỡng cho trẻ

VP

Nhận xét: Từ bảng 3.6 cho thấy kiến thức của các bà mẹ về viêm phổi như

sau:

- Chỉ có 8 bà mẹ trả lời đúng về các dấu hiệu chăm sóc trẻ tại nhà chiếm2,22% Đây là tỷ lệ các bà mẹ đã trả lời đúng thấp nhất trong nghiên cứu củachúng tôi về phần kiến thức.

- Xét về thời điểm tái khám, là một trong những yếu tố có tỷ lệ các bà mẹ trảlời đúng chiếm tỷ lệ thấp hơn chỉ có 45,28%

- Có đến 300 các bà mẹ trả lời đúng về khái niệm viêm phổi, đa số là donhiễm khuẩn gây viêm nhu mô phổi dẫn đến tắc nghẽn đường thở chiếm83,33%

- Có 304 các bà mẹ trả lời đúng về vị trí tổn thương khi bị viêm phổi chiếm87,87%

- Xét về các yếu tố nguy cơ gây viêm phổi, các bà mẹ do rằng do suy dinhdưỡng, môi trường, cơ địa dị ứng, hen; tỷ lệ các bà mẹ trả lời đúng chiếm tỷ lệ93,61%; chỉ có 23 bà mẹ chiếm tỷ lệ 6,39% không biết các yếu tố nguy cơ vềviêm phổi

- Có đến 86,67% các bà mẹ biết đến biến chứng của viêm phổi;

- Tỷ lệ các bà mẹ biết cách phòng bệnh viêm phổi tương đối cao, có 325 bà

mẹ chiếm tỷ lệ 90,28%; tỷ lệ các bà mẹ không biết chỉ có 09,72%

- Thời điểm các triệu chứng nặng lên của viêm phổi cần phải cho trẻ nhậpviện có 71,94% các bà mẹ trả lời đúng

- Tỷ lệ các bà mẹ trả lời đúng về dinh dưỡng hợp lý khi trẻ mắc viêm phổichiếm tỷ lệ cao nhất 355 bà mẹ chiếm 98,61%

Bảng 3.7 Kiến thức của bà mẹ về yếu tố nguy cơ viêm phổi ở trẻ em