đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành thanh tra trong cơ chế thị trường định hướng xhcn luận cứ khoa học cho việc sửa đổi luật thanh tra và hoàn thiện pháp luật về thanh tra 1

nghiệp nhà nước...Trong quản lý và điều hành đất nước, Chính phủ cũng quyết tâm thực hiện cải cách hành chính với các nội dung: Phân cấp mạnh mẽ hoạt động quản lý nhà nước; cải cách, tin

Thanh tra chính phủ

viện khoa học thanh tra

báo cáo tổng kết đề tài trọng điểm cấp bộ

đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành thanh tra trong cơ chế thị trường định hướng xhcn – luận cứ khoa học cho việc sửa đổi luật thanh tra và hoàn thiện pháp luật về thanh tra

7282

08/4/2009

Hà nội - 2009

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH THANH TRA TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 12

1.1 Một số vấn đề cơ bản về công tác thanh tra 12

1.1.1 Khái niệm về tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra 12

1.1.2 Vị trí, vai trò, đặc điểm của công tác thanh tra 16

1.1.3 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra 25

1.2 Quan điểm của Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác thanh tra 32

1.3 Khái quát về tổ chức và hoạt động thanh tra trước khi có Luật thanh tra 41

1.3.1 Giai đoạn trước khi có Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 41

1.3.2 Giai đoạn thực hiện Pháp lệnh Thanh tra (từ năm 1990 đến 2004) 52

1.4 Quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và yêu cầu đối với công tác thanh tra 59

1.4.1 Vai trò quản lý của nhà nước trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 59

1.4.2 Yêu cầu của công tác thanh tra trong điều kịên phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 66

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA TỪ KHI CÓ LUẬT THANH TRA ĐẾN NAY 71

2.1 Thực trạng tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan thanh tra 71

2.2 Thực trạng hoạt động của ngành Thanh tra 79

2.2.1 Thực trạng về hoạt động thanh tra 79

2.2.2 Thực trạng hoạt động thanh tra trong thực hiện nhiệm vụ cụ thể 93

2.3 Những tồn tại, hạn chế trong tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra .138

2.3.1 Về tổ chức 139

2.3.2 Về hoạt động 145

CHƯƠNG III : ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH THANH TRA ĐÁP ỨNG CÁC YÊU CẦU CỦA CƠ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 157

3.1 Định hướng đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra 157

3.1.1 Định hướng đổi mới về tổ chức của ngành Thanh tra 161 3.1.2 Định hướng đổi mới về hoạt động thanh tra 164

3.2 Các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra trong cơ chế kinh tế thị trường định hướng XHCN 166

3.2.1 Xây dựng và hoàn thiện tổ chức của ngành Thanh tra đồng bộ, thông suốt và có tính liên kết chặt chẽ; tăng cường thẩm quyền, phân định rành mạch chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan thanh tra phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN và cải cách hành chính 166 3.2.2 Đổi mới phương thức nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của ngành Thanh tra trong từng lĩnh vực cụ thể, bảo đảm tính khách quan, kịp thời, chính xác, hiệu quả của công tác thanh tra 170 3.2.3 Đổi mới việc tuyển dụng, sử dụng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức nhằm tạo dựng tính chuyên nghiệp nhạy bén, bản lĩnh chính trị vững vàng cho đội ngũ cán bộ của ngành Thanh tra .178

3.3 Một số kiến nghị đối với việc sửa đổi Luật Thanh tra năm 2004 và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động thanh tra 182 KẾT LUẬN 187

MỞ ĐẦU

I Tính cấp thiết của đề tài

Ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số 64/SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt – tiền thân của ngành Thanh tra Hơn 63 năm qua, ngành Thanh tra đã khẳng định được vị trí, vai trò và tầm quan trọng của mình trong quá trình hoạt động và góp phần xây dựng, hoàn thiện bộ máy Nhà nước Trong suốt quá trình đó, tuỳ thuộc và thời điểm và tình tình chính trị, kinh tế, xã hội của từng giai đoạn mà tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra đều có sự thay đổi nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước

Kể từ khi Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới, nền kinh tế quan liêu, tập trung bao cấp dần được thay thế bởi nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo

cơ chế thị trường định hướng XHCN Phương thức lãnh đạo, quản lý đời sống kinh tế, xã hội của Đảng và Nhà nước cũng có những thay đổi mạnh mẽ thể hiện qua hàng loạt chủ trương lớn như: Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; mở cửa nền kinh tế; đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế; đẩy nhanh tiến trình cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước; thực hiện cải cách trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội - cải cách pháp luật, cải cách tư pháp, cải cách hành chính v.v Sau hơn 20 năm đổi mới, Việt Nam đã thu được những thành tựu quan trọng trong đời sống chính trị, kinh tế,

xã hội của đất nước, đã có những bước phát triển rõ rệt Những sự thay đổi đó đã tác động mạnh mẽ và đặt ra những đòi hỏi mới đối với phương thức tổ chức và hoạt động của nhà nước, trong đó có tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra trên hầu hết các lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ

- Về hoạt động thanh tra kinh tế - xã hội:

Trong những năm qua, nhằm thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển, phát huy hiệu quả tối đa của các nguồn lực, Đảng CSVN đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách và có những hoạt động tích cực thể hiện quyết tâm của mình Nhà nước đã thể chế hoá những yêu cầu đó bằng các đạo luật trên nhiều lĩnh vực như: Đầu tư, kinh doanh, thương mại, xây dựng, đất đai, cổ phần hoá doanh

nghiệp nhà nước Trong quản lý và điều hành đất nước, Chính phủ cũng quyết tâm thực hiện cải cách hành chính với các nội dung: Phân cấp mạnh mẽ hoạt động quản lý nhà nước; cải cách, tinh giản bộ máy hành chính trên cơ sở làm rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị; phân định và xây dựng phương thức quản lý riêng phù hợp đối với từng loại hình hoạt động - hoạt động hành chính, hoạt động sự nghiệp và hoạt động sản xuất kinh doanh; công khai minh bạch hoạt động của cơ quan nhà nước Bên cạnh đó, với chính sách hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là sau khi gia nhập và chính thức trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào năm 2006, Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức to lớn, đòi hỏi Việt Nam không chỉ tiếp tục cải cách hệ thống pháp luật đảm bảo sự tương thích với pháp luật quốc tế mà còn đòi hỏi phương thức quản lý nhà nước phải dần tiến tới những chuẩn mực chung Đứng trước bối cảnh trong nước và quốc tế trên đây, để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, ngành Thanh tra khẩn trương đổi mới từ tư duy, nhận thức, đổi mới tổ chức bộ máy, nguyên tắc, phương pháp, quy trình nghiệp vụ hoạt động thanh tra; đổi mới chuẩn mực đánh giá đối tượng thanh tra Sự đổi mới này nhằm đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế thị trường, xây dựng Nhà nước pháp quyền, hội nhập kinh tế, quốc tế và xây dựng xã hội dân chủ, minh bạch

- Về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo

Trong thời gian qua, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn được Đảng, Nhà nước và ngành Thanh tra quan tâm, đổi mới Luật Khiếu nại, tố cáo ban hành năm 1998, được sửa đổi, bổ sung vào năm 2003 và năm 2005 đã phần nào đáp ứng các yêu cầu cấp thiết của thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo Tuy nhiên, tình trạng khiếu kiện đông người, khiếu kiện dai dẳng, giải quyết khiếu nại, tố cáo vòng vo đã và đang là mối bức xúc trong dư luận xã hội Thực trạng này cho thấy cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo của chúng ta hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, chưa thực sự hiệu quả, cần phải được đổi mới Điều

đó cũng đặt ra những đòi hỏi về việc xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và kiện toàn tổ chức ngành Thanh tra Bên cạnh đó, xu hướng thành lập

cơ quan Tài phán Hành chính là xu hướng chung của nhiều nước trên thế giới

Xu hướng này từng bước được nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam Chính phủ cũng đã giao cho Thanh tra Chính phủ chủ trì nghiên cứu xây dựng Đề án thành lập cơ quan Tài phán Hành chính Việc thành lập một thiết chế mới cũng sẽ đặt

ra những yêu cầu mới về chức năng, nhiệm vụ và tổ chức của ngành Thanh tra

- Về công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng

Công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng đang là vấn đề nóng bỏng được xã hội quan tâm nhất hiện nay Đảng ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách liên quan đến công tác phòng, chống tham nhũng Năm 2005, Quốc hội cũng thông qua Luật phòng, chống tham nhũng Ngay sau khi Luật phòng, chống tham nhũng được ban hành, Chính phủ cũng ban hành Chương trình hành động thực hành Luật phòng, chống tham nhũng và nhiều văn bản hướng dẫn thi hành luật này Để đưa những chủ trương, quy định đi vào cuộc sống với những hiệu quả thiết thực, nhiều thiết chế chuyên môn phục vụ cho công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng đã được thành lập trong cả nước, từ Trung ương cho đến bộ, ngành, địa phương Thực tế này chứng minh rằng Đảng và Nhà nước đang nỗ lực tập trung vào công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng Nhằm thực hiện đấu tranh phòng, chống tham nhũng có hiệu qủa, Thanh tra Chính phủ phải đóng vai trò to lớn và quan trọng Chính phủ chuẩn bị phê chuẩn Công ước chống tham nhũng của Liên Hợp Quốc Hệ thống pháp luật của Việt Nam từng bước được bổ sung, hoàn thiện cho phù hợp với pháp luật quốc tế Tuy nhiên, hiệu quả của cuộc đấu tranh chống tham nhũng còn hạn chế Vai trò, chức năng, nhiệm vụ bản thân các tổ chức Thanh tra Việt Nam trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng còn chưa vững vàng Cùng với việc xây dựng và kiện toàn cơ quan chuyên trách chống tham nhũng thuộc Thanh tra Chính phủ là một loạt vấn đề đặt ra trong tình hình mới, đặc biệt là việc xây dựng, hoàn thiện mối quan hệ phối hợp với các cơ quan có trách nhiệm trực tiếp trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng Việc xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng có hiệu quả với các cơ quan điều tra, kiểm sát, tòa án, kiểm toán cũng là một nhiệm vụ hết sức quan trọng

Qua hơn 60 năm xây dựng và phát triển, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh cơ cấu tổ chức cũng như chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn của ngành Thanh tra, tạo cơ sở cho hoạt động thanh tra Nhưng với những yêu cầu của quá trình đổi mới hiện nay cho thấy nhiều vấn đề về tổ chức và nhiệm vụ của ngành Thanh tra vẫn chưa được nghiên cứu thấu đáo, đòi hỏi phải được tiếp tục nghiên cứu làm rõ và đưa ra những đề xuất nhằm kiện toàn tổ chức của ngành Thanh tra tương ứng với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao

Từ những lý do trên đây, việc triển khai nghiên cứu đề tài “Đổi mới tổ chức

và hoạt động của ngành Thanh tra trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa - Luận cứ khoa học phục vụ sửa đổi Luật Thanh tra và hoàn thiện pháp luật về thanh tra” là rất cần thiết Đề tài sẽ cung cấp luận cứ khoa học phục

vụ trực tiếp việc sửa đổi Luật Thanh tra năm 2004 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra nói chung trong thời gian tới

II Quá trình thực hiện đề tài

Đây là đề tài được thực hiện gối 2 năm (2007 và 2008) Sau khi có quyết định triển khai nghiên cứu Đề tài, trên cơ sở Đề cương đã được Hội đồng khoa học cơ quan Thanh tra Chính phủ phê duyệt và nội dung Thuyết minh đề tài, Ban chủ nhiệm đề tài đã xây dựng kế hoạch cụ thể về việc thực hiện các công việc cần triển khai; dự kiến các chuyên đề nghiên cứu và trực tiếp trao đổi với các cộng tác viên về nội dung của từng chuyên đề cũng như yêu cầu đặt ra cần giải quyết trong mỗi chuyên đề đó Tiếp đó, Ban Chủ nhiệm tiến hành ký hợp đồng nghiên cứu để các cộng tác viên nghiên cứu theo nội dung đã được xác định Sau khi các cộng tác viên hoàn thành các chuyên đề nghiên cứu, Ban Chủ nhiệm đã tổ chức xem xét đánh giá từng chuyên đề Từ việc tổng hợp kết quả nghiên cứu từ các chuyên đề, Ban chủ nhiệm rút ra những kết luận ban đầu cũng như xác định các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, trao đổi và thảo luận làm cơ sở

để xây dựng kế hoạch Hội thảo khoa học Ngoài ra, Nhóm cán bộ tham gia

nghiên cứu Đề tài còn tham gia nhiều cuộc hội thảo khoa học, dự án, đề án liên quan đến tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra để tổng hợp, tiếp thu các ý kiến từ Thanh tra các Bộ, ngành, địa phương phục vụ cho việc nghiên cứu Đề tài

Tháng 8 năm 2008, Ban Chủ nhiệm đã tổ chức Hội thảo khoa học “thanh

tra hành chính, thanh tra chuyên ngành – thực trạng và giải pháp” với sự

tham gia của các cộng tác viên, nhiều nhà khoa học, nhà quản lý cũng như những người có am hiểu thực tiễn về tổ chức và hoạt động trong và ngoài ngành Thanh tra để thảo luận về những nội dung của Đề tài và những vấn đề còn có ý kiến khác nhau Tháng 12 năm 2008, Ban Chủ nhiệm đề tài đã tổ chức Hội thảo khoa học để lấy ý kiến góp ý của các đại biểu vào dự thảo Báo cáo tổng thuật đề tài Trên cơ sở kết quả nghiên cứu các chuyên đề, kết quả thảo luận tại các Hội thảo khoa học và kết quả khảo sát, tổng hợp ý kiến của gần 1.000 cán bộ thanh tra, Ban Chủ nhiệm đề tài đã xây dựng Báo cáo tổng thuật kết quả nghiên cứu

Đề tài

Trong quá trình thực hiện Đề tài, Ban Chủ nhiệm đề tài còn bám sát với những hoạt động cụ thể trong việc sửa đổi Luật phòng, chống tham nhũng, sửa đổi Luật Thanh tra năm 2004, xây dựng Đề án Tài phán Hành chính và nhiều

văn bản khác liên quan đến thể chế của Ngành Nhóm nghiên cứu cho rằng

những kết quả nghiên cứu của Đề tài sẽ là cơ sở khoa học để ngành Thanh tra hoàn thiện hệ thống thể chế về tổ chức và hoạt động của ngành; xây dựng và hoàn thiện mô hình tổ chức phương pháp hoạt động để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, định hướng XHCN ở Việt Nam

III Mục tiêu, phạm vi nghiên cứu của Đề tài

Mục tiêu của đề tài là hình thành cơ sở lý luận cho việc hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra nói chung và phục vụ cho việc sửa đổi Luật Thanh tra nói riêng

Với việc xác định mục tiêu chung như vậy, Đề tài có phạm vi nghiên cứu

và hướng đến các mục tiêu cụ thể như sau:

- Khái quát về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của ngành Thanh tra qua hơn 60 xây dựng và trưởng thành và đánh giá tổ chức và hoạt động thanh tra qua từng thời kỳ phát triển để hoàn thiện lý luận về công tác thanh tra

- Vận dụng và quán triệt quan điểm của Đảng, Nhà nước và tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác thanh tra vào việc xác định tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường; làm rõ yêu cầu đối với tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra, xác định vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của ngành Thanh tra trong điều kiện mới

- Đánh giá đúng thực trạng tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra trên các lĩnh vực hoạt động: hoạt động thanh tra kinh tế - xã hội, hoạt động thanh tra xét khiếu tố và phòng, chống tham nhũng Dự báo xu hướng phát triển của công tác thanh tra, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra

- Đề xuất phương hướng xác định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của các cơ quan thanh tra nhà nước trong giai đoạn mới

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao vị trí, vai trò của ngành Thanh tra; nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thanh tra; xác định mô hình tổ chức ngành Thanh tra phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

IV Phương pháp nghiên cứu Đề tài

Cơ sở phương pháp luận để nghiên cứu Đề tài là chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan quan điểm của Đảng và Nhà nước về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nói chung, tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra nói riêng

Trong quá trình nghiên cứu, Ban Chủ nhiệm đề tài đã sử dụng các phương pháp nghiên cụ thể như sau:

- Phương pháp chuyên gia: Ban chủ nhiệm đề tài đã huy động hơn 30

chuyên gia là những người làm công tác nghiên cứu khoa học và hoạt động thực tiễn có kinh nghiệm trong và ngoài ngành Thanh tra trực tiếp viết chuyên đề và đóng góp ý kiến trực tiếp việc xây dựng đề tài

- Phương pháp hội thảo: Trong quá trình triển khai, Ban Chủ nhiệm đã tổ

chức 02 cuộc hội thảo khoa học và nhiều buổi toạ đàm để thảo luận nhằm làm sáng tỏ những vấn đề liên quan đến nội dung và hình thức, kết cấu của đề tài

- Phương pháp khảo sát: Để có cơ sở khoa học cho việc đánh giá thực

trạng và đưa ra các kết luận, kiến nghị về đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN, Ban Chủ nhiệm đã tiến hành khảo sát bằng cách phát phiếu hỏi tới gần 1000 cán bộ làm công tác thanh tra tại một số bộ, ngành và nhiều địa phương trong cả nước trên

cả ba miền Bắc, Trung, Nam

- Ban Chủ nhiệm còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội cơ bản như: Phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh

V Cơ cấu của Đề tài

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Đề tài “Đổi mới tổ chức và hoạt động của

ngành Thanh tra trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa - Luận cứ khoa học phục vụ sửa đổi Luật Thanh tra và hoàn thiện pháp luật về thanh tra”

gồm 3 chương:

Chương I: Một số vấn đề về đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành

Thanh tra trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Chương II: Thực trạng tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra từ khi có

Luật Thanh tra đến nay

Chương III: Định hướng và giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của

ngành Thanh tra đáp ứng các yêu cầu của cơ chế kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa

CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH THANH TRA TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1.1 Một số vấn đề cơ bản về công tác thanh tra

1.1.1 Khái niệm về tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra

Tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra là vấn đề mà đến nay vẫn còn nhiều tranh luận khoa học Trên bình diện chung, vấn đề đặc biệt quan trọng cho hoạt động của mỗi cơ quan, tổ chức, đơn vị là việc thiết kế tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ để phục vụ cho công tác quản lý Có thể thấy rằng bất cứ hoạt động của cơ quan nhà nước nào thì điều quan trọng đầu tiên là xây dựng được cấu trúc bộ máy của nó Nếu tổ chức bộ máy hoàn chỉnh và khoa học thì hoạt động của nó sẽ có hiệu quả và ngược lại Điều này được V.I.Lênin khẳng định: “Nếu cho tôi một tổ chức thì tôi sẽ làm đảo lộn nước Nga”

Như vậy, tổ chức là vấn đề quan trọng liên quan đến hoạt động của các cơ quan nhà nước và việc xây dựng tổ chức là nhiệm vụ quan trọng để phục vụ cho công tác quản lý nhà nước Đề cập đến tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra thì cần tiếp cận từ góc độ chung nhất về tổ chức, trước hết cần trả lời các câu hỏi: tổ chức là gì? tổ chức bao gồm những nội dung gì?, từ đó xác định vai trò

và vị trí của nó trong tổng thể tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước

Có thể nói tổ chức là công việc cần thiết và quan trong đầu tiên để tạo điều kiện cho hoạt động của cơ quan, bộ phận và là vấn đề khó nhất trong quá trình hoạt động của bất cứ một cơ quan nào Hiểu một cách chung nhất, tổ chức là một tập hợp gồm từ hai người trở lên kết hợp với nhau theo một cách thức nhất định nhằm thực hiện một hay nhiều mục tiêu chung Để mọi người có thể làm việc chung với nhau một cách có hiệu quả và hoàn thành được mục tiêu đã định

ra thì cần phải thiết lập và duy trì một cơ cấu nhất định, trong đó xác định chính xác các bộ phận và vị trí công việc (nhiệm vụ, thẩm quyền) của mỗi bộ phận đó

Chính vì vậy, việc duy trì một hệ thống các bộ phận, chức vụ với các chức năng, nhiệm vụ nhất định được gọi là chức năng tổ chức trong quản lý

Như vậy, nhiệm vụ của nhà lãnh đạo hay của công tác tổ chức chính là thiết

kế một cơ cấu tổ chức thích hợp để liên kết các hoạt động của các cá nhân, bộ phận với nhau Việc liên kết các hoạt động của các các nhân và bộ phận muốn đạt yêu cầu mong muốn và có hiệu quả thì phải theo những cách thức và mục tiêu nhật định Đó là phải liên kết được các mục tiêu của tổ chức, chỉ rõ được cách thức phân công nhiệm vụ giữa các bộ phận và qua đó xác định được cấu trúc các bộ phận có thể hoàn thành nhiệm vụ đó, xác định được mối quan hệ của các công việc và hoạt động chủ yếu của tổ chức do các bộ phận thực hiện

Xét từ góc độ hoạt động thì công tác tổ chức là việc nhóm các hoạt động cần thiết để thực hiện một mục tiêu của tổ chức và giao hoạt động đó cho một bộ phận với một thẩm quyền được xác định thực hiện và tạo mối liên hệ giữa các

bộ phận đó Do vậy, khi đề cập đến công tác tổ chức thì việc phân cấp thẩm quyền là vô cùng quan trọng và phải xuất phát từ nhiệm vụ cụ thể của các bộ phận được giao nhiệm vụ và phân công thẩm quyền để tránh hiện tượng nhiệm

vụ đơn giản nhưng được trao thẩm quyền lớn và ngược lại Tuy nhiên, trên thực

tế thì việc phân tích nhiệm vụ thường là vấn đề khó và phức tạp, thường bị tác động bởi các nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến việc xác định thẩm quyền không đảm bảo tương ứng với chức năng và nhiệm vụ, do đó các mục tiêu của tổ chức và hoạt động không đạt được như mong muốn

Từ những phân tích trên đây có thể hiểu tổ chức của cơ quan hành chính

là việc thiết lập và duy trì các bộ phận, chức vụ trong một cơ quan và liên kết các bộ phận, chức vụ này với nhau để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đó

Trong thực tế tổ chức thường được phân thành hai loại chính thức và không chính thức Tổ chức chính thức là tổ chức được hình thành trên cơ sở các quyết định chính thức của người có thẩm quyền, chẳng hạn một cơ quan được hình

thành trên quyết định của cơ quan cấp trên có thẩm quyền như quyết định phân công thẩm quyền, quyết định bổ nhiệm cán bộ, giao phụ trách công việc…

Tổ chức không chính thức là những tổ chức hình thành tự phát trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và giao tiếp giữa con người với nhau hoặc nó phản ánh nhu cầu lợi ích riêng của cá nhân với nhau

Việc phân định thẩm quyền trong tổ chức không chính thức không được thực hiện bằng một quyết định và do tự thoả thuận với nhau do đó nguồn gốc quyền lực trong tổ chức này không phải là thẩm quyền được trao cho người lãnh đạo thông qua việc bổ nhiệm mà bằng uy tín là chủ yếu Vì vậy, một người lãnh đạo trong tổ chức không chính thức chỉ có thể thực hiện thẩm quyền của mình

do các thành viên thừa nhận

Cơ cấu của tổ chức chính là hình thức tồn tại của tổ chức, biểu hiện qua việc sắp xếp các bộ phận cấu thành theo một trật tự nhất định và xác lập mối quan hệ qua lại giữa chúng với nhau Việc xác định cơ cấu của tổ chức của mỗi

cơ quan chính là việc thiết lập các bộ phận và liên kết chúng lại với nhau thành một hệ thống Đây là bước quan trọng của công tác tổ chức nhằm làm cho cơ cấu của tổ chức tương ứng với chức năng nhiệm vụ mà nó đảm nhiệm Chính vì vậy, việc mô tả chi tiết các chức năng nhiệm vụ của tổ chức và cách thức thực hiện các chức năng đó là điều quan trọng và có ý nghĩa quyết định Một cơ cấu được xác lập lên luôn gắn với mục đích chỉ rõ cá nhân hay đơn vị, bộ phận nào

sẽ làm gì và ai là người chịu trách nhiệm chính về kết quả của những hoạt động

đó Xác định được điều đó là nhằm loại bỏ những cản trở không cần thiết trong quá trình phân công nhiệm vụ và liên kết các hoạt động cũng như để thực hiện việc thông tin chính xác và thuận tiện

Song song với việc xác định cơ cấu của tổ chức là việc phân tầng quản lý

để đảm bảo tránh chồng chéo và khó thực hiện các chức năng phức tạp của một

tổ chức Tuy nhiên, việc phân tầng tổ chức cũng là một vấn đề khó và rất quan trọng nếu không khoa học thì sẽ dẫn đến việc đơn giản hoá, tản quyền trong quá trình điều hành của tổ chức

Trong việc phân tầng quản lý, yếu tố quan trọng cần chú ý là tầm quản lý Tầm quản lý chính là khả năng quản lý của một tổ chức hay các nhân trong quá trình quản lý Tầm quản lý có thể chịu tác động của nhiều yếu tố, trong đó đáng chú ý là các yếu tố sau:

+ Trình độ của cấp dưới;

+ Sự minh bạch trong phân định quyền lực;

+ Sự rõ ràng trong các kế hoạch;

+ Đặc điểm riêng của tổ chức

Tóm lại, vấn đề tổ chức và hoạt động của một tổ chức hay cơ quan là vấn

đề quan trọng liên quan chặt chẽ đến thành công hay thất bại khi triển khai nhiệm vụ Trước hết phải hiểu những vấn đề cơ bản của tổ chức và hoạt động của nó để trong quá trình triển khai chức năng không xảy ra sai sót và làm cho hoạt động của cơ quan hiệu quả hơn, ngày càng nâng cao tính hiệu lực hiệu quả của bộ máy các cơ quan hành chính nhà nước Hệ thống của các cơ quan thanh tra cũng nằm trong tổng thể hoạt động nói chung đó và chịu sự tác động của các qui luật chung Để làm cho các cơ quan thanh tra hoạt động có hiệu lực thì phải nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của nó cả trên phương diện lý thuyết và thực tiễn mới có cơ sở để đổi mới về tổ chức và hoạt động nhằm tạo ra tính hiệu quả ngày càng cao đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá hiện đại hoá và hội nhập quốc

tế

Tổ chức của ngành Thanh tra cũng bao gồm các chức năng thiết yếu nằm trong tổng thể bộ máy nhà nước Đó là bộ máy có cơ cấu chặt chẽ từ Trung ương đến địa phương, bao quát được các nhiệm vụ của công tác thanh tra Để hoạt động của ngành Thanh tra được vận hành một cách khoa học, ổn định và đạt hiệu quả cao, cần thiết kế tổ chức, bộ máy theo đúng các nguyên tắc về tổ chức với các bộ phận, chức vụ được liên kết với nhau một cách chặt chẽ theo một

mục tiêu nhất định Như vậy, tổ chức của ngành Thanh tra chính là việc thiết

lập và duy trì các bộ phận, chức vụ trong các cơ quan thanh tra và liên kết các

bộ phận, chức vụ này với nhau để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của ngành Thanh tra

1.1.2 Vị trí, vai trò, đặc điểm của công tác thanh tra

Vị trí và vai trò của ngành Thanh tra trong điều kiện mới, điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, cần phải được xem xét một cách chi tiết để đưa ra những yêu cầu cụ thể để triển khai cho phù hợp Về mặt lý luận, V.I Lênin đã khẳng định: “quản lý đồng thời phải có Thanh tra, quản lý và Thanh tra là một chứ không phải là hai”1 Đây là nguyên tắc cơ bản đầu tiên để xác định vị trí, vai trò của công tác thanh tra, điều đó cũng có nghĩa rằng khi đề cập đến công tác thanh tra thì không thể không đề cập đến vấn đề quản lý nói chung và quản lý nhà nước nói riêng

Hiểu một cách chung nhất, quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội, mang tính quyền lực Nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con người Thực hiện chức năng quản lý, nhà nước ban hành nhiều quy định để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi của con người, duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật để thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của nhà nước Hiệu quả của việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước chỉ có ý nghĩa khi có các thiết chế nhằm phát hiện và loại bỏ các lệch lạc có thể có của đối tượng quản lý; chấn chỉnh lại các quyết định đã ban hành trước đây cho phù hợp thực tế và yêu cầu từ phía nhà nước Trong các thiết chế đó, thanh tra là thiết chế không thể thiếu Trong mối quan hệ giữa quản lý nhà nước và thanh tra thì quản lý thà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của thanh tra Tuy nhiên, thanh tra lại có tác động tích cực đối với quản lý và góp phần nâng cao hiệu lực hiệu quả của quản lý nhà nước Vai trò của thanh tra không chỉ là hoạt động kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của Nhà nước, kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý nghiêm khắc đối với những hành vi vi phạm và đề ra các biện pháp giúp các đối tượng thanh tra khắc phục, sửa chữa sai lầm, khuyết

điểm, phát huy ưu điểm… mà còn là phương tiện để chủ thể quản lý phát hiện những biểu hiện trì trệ, không phù hợp với thực tế khách quan của cơ chế và phương pháp quản lý đã và đang cản trở các hoạt động quản lý, từ đó đề xuất các biện pháp cải cách, hoàn thiện các hoạt động quản lý nhà nước

Như vậy, công tác thanh tra trước hết được xem xét như một phương thức nằm trong cơ chế kiểm tra, giám sát việc thực thi quyền lực nhà nước nói chung

Điều 2 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) khẳng định: "Nhà

nước Cộng hoà XHCN Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân,

do nhân dân, vì nhân dân….Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, và tư pháp" Để bảo đảm mọi hoạt động của nhà nước đều

nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân, Nhà nước đã thiết lập hệ thống kiểm tra, giám sát các hoạt động của các cơ quan nhà nước, bao gồm: Kiểm tra của Đảng; Kiểm tra, giám sát tối cao Quốc hội, kiểm tra, giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp; Thanh tra Nhà nước; Kiểm tra, giám sát của nhân dân thông qua các đoàn thể, tổ chức quần chúng hoặt trực tiếp gửi đơn thư đến các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền; Giám sát của các cơ quan thông tin đại chúng như báo chí, đài phát thanh, vô tuyến truyền hình Mỗi loại hình kiểm tra, giám sát trên đây

có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, nghĩa vụ, trách nhiệm và phương thức thực hiện việc kiểm tra, giám sát khác nhau nhưng cùng có mục tiêu chung là kiểm tra, giám sát việc thực hiện đường lối, chính sách, phát luật, cơ chế quản lý; tăng cường pháp chế XHCN; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Trong hệ thống kiểm tra, giám sát nói trên, hệ thống Thanh tra Nhà nước có chức năng giúp cơ quan quản lý Nhà nước tự mình kiểm tra việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, các quyết định của mình; kiểm tra việc thực hiện đường lối, chính sách, phát luật nói chung của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thuộc thẩm quyền quản lý của mình

Như vậy, công tác thanh tra là một bộ phận của công tác quản lý nói chung

và vị trí quan trọng của nó còn được xác định là một phương thức để kiểm tra, giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước

Với cách tiếp cận đó, vị trí, vai trò của thanh tra được thể hiện trên những nội dung cơ bản sau:

- Thanh tra là nội dung không thể thiếu của quản lý nhà nước, là một giai đoạn trong chu trình quản lý, có vai trò kiểm định, đánh giá hiệu quả của quản lý nhà nước Hoạt động thanh tra nhằm phát hiện kịp thời những sơ hở, yếu kém trong công tác quản lý đồng thời đề xuất những kiến nghị nhằm khắc phục và nâng cao hơn nữa hiệu quả trong quản lý và sử dụng các nguồn lực, phục vụ phát triển kinh tế xã hội của đất nước Thông qua hoạt động thanh tra, những sai sót, gian lận trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật được phát hiện và khắc phục kịp thời; những lỗ hổng, sự bất hợp lý trong các chủ trương, chính sách, pháp luật được điều chỉnh hợp lý Bên cạnh đó, thông qua hoạt động thanh tra, các chủ thể quản lý có được những thông tin góp phần phát hiện những thay đổi và dự báo những vấn đề sẽ phát sinh để có những biện pháp phòng ngừa Điều này đặc biệt có ý nghĩ trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta đang thực hiện hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới

- Thanh tra là phương thức đảm bảo trật tự, kỷ cương trong quản lý, góp phần tăng cường pháp chế XHCN Thanh tra thực hiện giám sát hoạt động của các đối tượng bị quản lý và xem xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với các quyết định hoặc hành vi hành chính của cán bộ, công chức nhà nước trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, chức trách, nhiệm vụ được giao

Việc phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi sai phạm của cá nhân, cơ quan có trách nhiệm, của các cá nhân, tổ chức là đối tượng bị quản lý góp phần bảo đảm trật tự, kỷ cương pháp luật trong hoạt động quản lý Mặt khác, việc tìm ra những sơ hở, yếu kém trong công tác quản lý, phát hiện những nội dung trong chủ trương, chính sách chưa phù hợp với yêu cầu thực tế khách quan để từ đó có các biện pháp sửa đổi, bổ sung, khắc phục kịp thời cũng có ý nghĩa tích cực trong việc củng cố trật tự, kỷ cương, hoàn thiện cơ chế quản lý Tuy nhiên, thanh tra không chỉ là việc phát hiện, tìm kiếm sai phạm, sơ hở, yếu kém trong quản lý mà còn phải phát hiện và khẳng định, đồng thời tạo điều kiện

cho những nhân tố mới, cơ chế mới tích cực phát triển Có như vậy thì hiệu quả công tác thanh tra mới đáp ứng được yêu cầu phát triển của thực tiễn, hiệu quả công tác quản lý mới được nâng cao

- Hoạt động thanh tra góp phần bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân Ở nước ta, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhân dân là cội nguồn của quyền lực nhà nước Nhà nước có nghĩa vụ chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tạo mọi điều kiện để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình, tham gia quản lý nhà nước và quản lý xã hội Thông qua hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo và thanh tra việc thực hiện giải quyết khiếu nại, tố cáo, các quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo vệ, góp phần vào việc bảo đảm các quyền dân chủ cho người dân

- Thanh tra là phương tiện phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm nảy sinh trong quản lý nhà nước Thông quan hoạt động thanh tra, các thông tin và kết luận có tác dụng giáo dục và phòng ngừa vi phạm pháp luật ở đối tượng quản lý nhà nước Tuy nhiên tác dụng này chỉ có khi các kết luận, kiến nghị thanh tra được đưa ra trên cơ sở tôn trọng sự thật khách quan, đúng pháp luật, hợp lý và cán bộ thanh tra là người không chỉ giỏi về chuyên môn nghiệp vụ mà còn là tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức Lòng tin của đối tượng thanh tra vào các kết quả thanh tra là yếu tố cơ bản quyết định vai trò phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm của hoạt động thanh tra

- Thanh tra là phương tiện hoàn thiện bản thân chủ thể quản lý nhà nước Thanh tra không chỉ có vai trò đối với đối tượng quản lý nhà nước mà còn có vai trò đối với chủ thể quản lý nhà nước Thông qua hoạt động thanh tra giúp cho các chủ thể quản lý nhà nước hoàn thiện các phương tiện quản lý nhà nước như pháp luật, cơ chế, chính sách,… Bên cạnh đó, hoạt động thanh tra giúp cho các chủ thể quản lý ra các quyết định áp dụng chính xác, đúng đắn, khách quan và phù hợp hơn

Chỉ xét riêng trong tổng thể cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động của nhà nước, các cơ quan thanh tra nhà nước giữ vị trí trung tâm và có vai trò là cầu

nối, chủ lực Vị trí, vai trò của hoạt động thanh tra trong cơ chế kiểm tra, giám

sát được thể hiện trên những khía cạnh sau đây:

- Trong cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát nói chung của toàn xã hội, thanh tra gắn với cơ quan quản lý nhà nước, do đó đối tượng thanh tra rộng hơn

và trực tiếp hơn so với đối tượng của từng chủ thể kiểm tra, giám sát Hơn nữa, trong điều kiện Đảng cầm quyền mọi đường lối, chủ trương, chính sách, đều được thể chế hoá thành pháp luật và chủ yếu do hệ thống cơ quan hành chính nhà nước tổ chức thực hiện Các hoạt động kiểm tra của Đảng, giám sát của Nhà nước và xã hội đều phải thông qua việc đánh giá hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước

- Hoạt động thanh tra của các cơ quan Thanh tra nhà nước hỗ trợ đắc lực cho hoạt động kiểm tra, giám sát Qua hoạt động thanh tra, các cơ quan Thanh tra nhà nước không những phát hiện được các vi phạm để xử lý trong nội bộ của mình mà còn phục vụ cho hoạt động kiểm tra, giám sát nói chung của xã hội (khi có dấu hiệu tội phạm thì chuyển hồ sơ cho Viện Kiểm sát nhân dân để truy

tố trước pháp luật, nếu liên quan đến đảng viên hoặc cán bộ của các đoàn thể, tổ chức xã hội thì chuyển hồ sơ để các tổ chức này xử lý theo điều lệ) Ngược lại, hoạt động thanh tra của các cơ quan Thanh tra nhà nước tuy là hoạt động tự kiểm tra, theo dõi của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước nhưng cũng luôn luôn được tiếp nhận kết quả kiểm tra, giám sát từ các “kênh” khác để làm tốt hơn công tác thanh tra của mình Vai trò cầu nối và trung tâm ở đây thể hiện rất rõ: kiểm tra của Đảng hỗ trợ cho thanh tra, thanh tra phục vụ cho kiểm tra của Đảng, giám sát của Viện Kiểm sát nhân dân; giám sát, kiểm tra của nhân dân và các tổ chức xã hội phục vụ đắc lực cho thanh tra, thông qua thanh tra để phục vụ cho công tác kiểm tra của Đảng

- Do cơ quan Thanh tra nhà nước gắn với hệ thống cơ quan hành chính nhà nước - là hệ thống cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện đường lối, chính sách, pháp luật trên phạm vi toàn quốc và trên mọi lĩnh vực đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng, đối ngoại - vì thế thanh tra có điều kiện

phát hiện vi phạm, phát hiện sai sót trong đường lối, chính sách, pháp luật sớm hơn và dễ dàng hơn so với hoạt động kiểm tra, giám sát Mặt khác, do hoạt động thanh tra là hoạt động tự kiểm tra ngay trong quá trình diễn biến của các hoạt động quản lý, lại bao quát toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội, vì thế hoạt động thanh tra nhìn chung, so với kiểm tra và giám sát sẽ trực tiếp hơn, toàn diện hơn và có tính hệ thống hơn Vì thế, việc sửa chữa, bổ sung đường lối, chính sách, pháp luật, nhất là các quyết định quản lý sẽ nhanh chóng, kịp thời hơn

Từ những phân tích trên có thể hiểu: Thanh tra là việc xem xét, đánh giá,

xử lý của cơ quan quản lý nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền theo trình tự thủ tục được pháp luật quy định

Công tác thanh tra có những đặc điểm cơ bản sau:

- Thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu và phục vụ mục tiêu quản lý nhà nước

Với tư cách là một chức năng, là một giai đoạn của chu trình quản lý nhà nước, thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước Quản lý nhà nước và thanh tra, có cái chung là nhân danh quyền lực nhà nước thực hiện sự tác động lên các đối tượng bị quản lý Song, xét theo cơ cấu, chức năng của quản lý thì thanh tra chỉ

là những công cụ, phương tiện để quản lý nhà nước Là một khâu trong chu trình quản lý, thanh tra bị ràng buộc, chế ước bởi quản lý nhưng đồng thời tác động trở lại, góp phần điều chỉnh các cách thức, phương pháp quản lý của chủ thế quản lý nhà nước Trong chu trình đó, thanh tra phản ánh và bảo vệ mục đích của quản lý Một thể chế hành chính và cơ chế quản lý nhà nước sẽ không đầy

đủ nếu thiếu thanh tra Trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, hoạt động có tính hiệu quả của thanh tra sẽ ngăn chặn được nguy cơ biến dạng, tuỳ tiện, thiếu kỷ cương trong hoạt động quản lý nhà nước Lênin đã nhiều lần nhấn mạnh: Nhà nước XHCN sẽ hạn chế được nguy cơ tham nhũng, tệ quan liêu, tăng

cường được kỷ cương xã hội khi những người cộng sản thực hiện tốt công tác thanh tra, kiểm soát

- Tính quyền lực nhà nước của thanh tra

Tính quyền lực nhà nước của hoạt động thanh tra có mối liên hệ chặt chẽ với tính quyền uy - phục tùng của quản lý nhà nước Là một chức năng của quản

lý nhà nước, thanh tra phải thể hiện như một tác động tích cực nhằm thực hiện quyền lực của chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý Không thể không có quyền lực mà không gắn với một tổ chức Nói về quyền lực nhà nước quá trình thanh tra cũng có nghĩa là xác định về mặt pháp lý tính chất nhà nước của tổ chức Thanh tra Vì vậy, thanh tra phải được Nhà nước sử dụng như một công cụ

có hiệu quả trong quá trình quản lý Khi nhấn mạnh tính quyền lực của các tổ chức Thanh tra, Lênin nói: “Thanh tra thiếu quyền lực là thanh tra suông”(2) Tính quyền lực nhà nước của hoạt động thanh tra thể hiện ở chỗ các cơ quan Thanh tra nhà nước đều có quyền hạn được xác định và khả năng thực hiện những quyền hạn đó:

- Ra các quyết định bắt buộc thi hành đối với các đối tượng bị thanh tra trong việc sửa chữa những thiếu sót đã bị thanh tra phát hiện

- Yêu cầu cấp có thẩm quyền giải quyết đề nghị của thanh tra, yêu cầu truy cứu trách nhiệm đối với những người có lỗi gây ra những vi phạm được phát hiện, kể cả việc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy tố trước pháp luật

- Trong một số trường hợp trực tiếp áp dụng các biện pháp xử lý mang tính cưỡng chế nhà nước

Không nên cho rằng hoạt động thanh tra là hoạt động mang tính cưỡng chế,

vì như thế là đồng nhất quyền lực với cưỡng chế Cưỡng chế chỉ là một yếu tố đặc biệt và chỉ trong những trường hợp cần thiết khi sử dụng quyền lực nhà nước mà thôi Thanh tra lại là hoạt động thường xuyên, thiết thực, có tính sáng tạo, ngày càng được mở rộng và trở nên rộng khắp, mang tính dân chủ sâu sắc

Do đó, nói đến tính quyền lực nhà nước trong hoạt động thanh tra không có nghĩa là trong hoạt động thanh tra chỉ sử dụng các biện pháp cưỡng chế

Tính quyền lực nhà nước trong quá trình thanh tra phải được cụ thể hoá trong chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của hệ thống Thanh tra, phương thức tiến hành thanh tra, xử lý kết quả thanh tra, quan hệ giữa các cơ quan Thanh tra với đối tượng bị thanh tra, sự phối hợp giữa các tổ chức Thanh tra theo cấp hành chính và Thanh tra theo ngành, lĩnh vực Nếu cụ thể hoá một mặt nào đó mà không thực hiện đồng bộ tính quyền lực nhà nước trên các lĩnh vực trên đều dẫn đến hạ thấp vai trò và hiệu quả của hoạt động thanh tra, hạn chế hiệu lực thanh tra

Trong chế độ XHCN, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân lao động, nhân dân sử dụng quyền lực của mình thông qua các cơ quan nhà nước do mình bầu ra (trực tiếp hoặc gián tiếp) Do đó, nói tính chất nhân dân của thanh tra, kiểm tra là xác định vai trò to lớn của quần chúng tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình thanh tra Đây cũng là điều kiện đảm bảo thắng lợi của chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, sự tham gia của quần chúng vào quá trình kiểm tra, nói như Lênin: “không chỉ là những phong trào, những tín hiệu dân chủ mà phải quy định bằng pháp luật thông qua bộ máy của Nhà nước”(3)

- Tính khách quan và độc lập tương đối của thanh tra

Đây là đặc điểm vốn có, xuất phát từ bản chất của thanh tra Đặc điểm này phân biệt thanh tra với các loại hình cơ quan chức năng khác của bộ máy quản lý nhà nước Ngoài những nhiệm vụ như những cơ quan quản lý nhà nước khác, tổ chức và hoạt động thanh tra có nhiệm vụ chủ yếu là xem xét, đánh giá một cách khách quan

Tính khách quan và độc lập tương đối trong quá trình thanh tra được thể hiện trên các điểm sau:

- Chỉ tuân theo pháp luật

- Tự mình tổ chức các cuộc thanh tra trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội theo thẩm quyền đã được pháp luật quy định

- Khách quan trong quá trình thanh tra Mặc dù bản thân hoạt động thanh tra thông qua con người, mang yếu tố chủ quan, nhưng yêu cầu đặt ra đối với hoạt động thanh tra là luôn phải tôn trọng sự thật khách quan

- Ra các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý theo các quy định của pháp luật về kết quả của hoạt động thanh tra, chịu trách nhiệm về quyết định thanh tra của mình

Tính độc lập của hoạt động thanh tra chỉ là tương đối bởi vì, trong hoạt động thanh tra, các cơ quan Thanh tra phải căn cứ vào pháp luật và chính sách hiện hành, đồng thời phải xuất phát từ thực tế cuộc sống, đặt sự vật, hiện tượng, việc đang làm trong sự phát triển biện chứng với quan điểm khoa học, lịch sử cụ thể

Ở nước ta, tính độc lập tương đối của các cơ quan Thanh tra trong quá trình thanh tra được quy định trong các văn bản pháp luật từ khi Ban Thanh tra đặc biệt ra đời (23/11/1945) đến nay thể hiện thông qua thẩm quyền (quyền hạn và nghĩa vụ) của các cơ quan Thanh tra Nguyên tắc hoạt động thanh tra là phải tuân theo pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra 4

Mọi hoạt động tài phán đều mất tính công minh nếu xa rời cơ sở pháp luật, nếu chịu ảnh hưởng của những quyền lực khác, kể cả quyền lực về phía cơ quan nhà nước cấp trên không chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả thanh tra Tuy nhiên, tính độc lập của thanh tra ở đây cần được hiểu là tính độc lập của hoạt động thanh tra nói chung và độc lập về nguyên tắc Nó khác với tính độc lập trong xét xử ở Toà án, bởi vì: Một là, thanh tra xem xét mọi việc không chỉ căn

cứ vào tính hợp pháp mà cả tính hợp lý; Hai là, không phải mọi hoạt động thanh tra đều mang tính chất tài phán; Ba là, trong hoạt động thanh tra, về nguyên tắc,

người có trách nhiệm, người có quyết định cuối cùng trong việc xử lý kết quả thanh tra vẫn là thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước

1.1.3 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra

Từ việc khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của công tác thanh tra như đã nêu trên, nhà nước ta đã thiết lập hệ thống các cơ quan thanh tra nhà nước với nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể Để làm đúng chức năng, nhiệm vụ được giao, các

cơ quan thanh tra nhà nước được Nhà nước trao cho những quyền hạn nhất định Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra gắn bó chặt chẽ với nhau tạo thành khối thống nhất, thể hiện vị trí, vai trò của các cơ quan thanh tra Có thể khái quát chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra qua các thời kỳ như sau:

Ngay sau khi thành lập nước, tại các cuộc họp ngày 4/10/1945, ngày 13/11/1945, ngày 14/11/1945, Chính phủ thảo luận và đi đến quyết định cần phải thành lập Ban Thanh tra đặc biệt Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 64/SL ngày 23/11/1945 thành lập Ban Thanh tra đặc biệt Sắc lệnh này là văn kiện mang tính chất pháp lý đầu tiên về công tác thanh tra Ngay từ thời điểm này, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra đã được xác định là:

- Nhận các đơn khiếu nại của nhân dân;

- Điều tra, hỏi chứng, xem xét các tài liệu, giấy tờ của các Ủy ban nhân dân hoặc các cơ quan của Chính phủ cần thiết cho công việc giám sát;

- Đình chức, bắt giam bất cứ nhân viên nào trong Ủy ban nhân dân hay của Chính phủ đã phạm lỗi trước khi mang ra Hội đồng Chính phủ hay Tòa án đặc biệt xét xử;

- Tịch biên hoặc niêm phong những tang vật và dùng mọi cách điều tra để lập một hồ sơ mang một phạm nhân ra Tòa án đặc biệt;

- Ban Thanh tra có thể truy tố cả các việc xảy ra trước ngày ban bố Sắc lệnh này;

- Ban Thanh tra có quyền đề nghị lên chính phủ những điều cần sửa đổi trong các cơ quan

Bên cạnh Ban thanh tra đặc biệt, Đảng và Chính phủ thành lập các Đặc ủy đoàn và các Đặc phái viên hoạt động như một cơ quan thanh tra của Chính phủ,

có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn như:

- Kiểm tra các công việc của Uỷ ban nhân dân và các cơ quan hành chính địa phương

- Chỉnh đốn các cơ quan hành chính địa phương cho được thống nhất

- Giải quyết với Uỷ ban nhân dân địa phương các vấn đề thường xẩy ra, trừ những việc có tính cách quan trọng phải báo cáo Chính phủ

- Liên lạc giữa Chính phủ Trung ương với các Uỷ ban nhân dân địa phương

- Thu nạp các đơn từ khiếu nại hoặc nguyện vọng của quần chúng nhân dân

- Đi thăm bộ đội và các mặt trận, kiểm tra tình hình quân sự

- Động viên kháng chiến và tăng gia sản xuất

- Thu lượm ý kiến và nguyện vọng của cán bộ và nhân dân

- Xem xét các mặt hoạt động của các cơ quan Nhà nước, kiểm tra các cơ quan này trong việc lãnh đạo kháng chiến và sản xuất

Tại phiên họp ngày 14/12/1949 Hội đồng Chính phủ quyết định giải thể Ban Thanh tra đặc biệt, thành lập Ban Thanh tra Chính phủ và cử các thành viên vào Ban Thanh tra Chính phủ Ngày 18/12/1949 Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 138/SL thành lập Ban Thanh tra Chính phủ trực thuộc Thủ tướng

Ban Thanh tra Chính phủ có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn như sau:

- Xem xét sự thi hành chính sách, chủ trương của Chính phủ

- Thanh tra các uỷ viên Uỷ ban kháng chiến hành chính và viên chức về

phương diện liêm khiết

- Thanh tra việc khiếu nại của nhân dân

- Thanh tra các cơ quan của Chính phủ

- Chất vấn các uỷ viên Uỷ ban kháng chiến hành chính và viên chức, đòi

hỏi tài liệu và sổ sách cần thiết cho công việc thanh tra

- Trong trường hợp đặc biệt và khẩn cấp, tạm đình chỉ công tác những uỷ viên và viên chức phạm lỗi

Ngày 26/12/1956 Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 1194/TTg

về việc thành lập Ban Thanh tra ở các liên khu, khu, thành phố và tỉnh Các Ban Thanh tra có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn như sau:

- Thanh tra công tác cán bộ, các cơ quan hành chính và chuyên môn các cấp, các doanh nghiệp của Nhà nước

- Thanh tra việc thực hiện kế hoạch Nhà nước, việc sử dụng, bảo quản tài sản Nhà nước, chống phá hoại, tham ô và lãng phí

- Thanh tra các thư tố cáo, khiếu nại của nhân dân đối với cơ quan, cán bộ, công nhân viên của Chính phủ

- Thường xuyên thanh tra việc chấp hành đường lối, chính sách, mệnh lệnh của Chính phủ, việc thực hiện kế hoạch Nhà nước và các chỉ thị, nghị quyết của cấp trên và các Uỷ ban hành chính các cấp

- Thanh tra việc thi hành dân chủ và kỷ luật trong nội bộ cơ quan, việc sử dụng, bảo quản tài sản công

- Tiếp nhận và xem xét thư khiếu nại, tố cáo của nhân dân, của cán bộ, nhân viên

Sau giai đoạn giải thể các cơ quan thanh tra từ năm 1965 đến năm 1968, này 11/8/1969, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 780/NQ-QH thành lập Ủy ban Thanh tra của Chính phủ Ủy ban thanh tra có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn như sau:

- Thanh tra thường xuyên việc thực hiện kế hoạch Nhà nước có trọng tâm, trọng điểm theo yêu cầu của Hội đồng Chính phủ

- Thanh tra việc chấp hành các chủ trương, chính sách, Nghị quyết của Đảng và Chính phủ, luật pháp của Nhà nước có liên quan đến nền kinh tế quốc dân và đời sống nhân dân

- Giải quyết và thanh tra việc xét và giải quyết các vụ khiếu nại, tố cáo của nhân dân

- Thanh tra việc thực hiện chế độ kiểm tra ở các ngành, các cấp, chỉ đạo nghiệp vụ và hướng dẫn công tác cho các cơ quan thanh tra chuyên trách của các ngành, các địa phương

- Quản lý tổ chức, cán bộ biên chế, lao động tiền lương, tài vụ của Uỷ ban theo chế độ chung của Nhà nước

- Uỷ ban thanh tra của Chính phủ còn có quyền “tạm thời đình chỉ những

việc làm mà Uỷ ban thanh tra của Chính phủ nhận thấy đang gây, hoặc sắp gây những thiệt hại nghiêm trọng về chính trị, kinh tế cho Nhà nước, cho nhân dân; tạm thời đình chỉ thi hành quyết định điều động những người đương cộng tác với cơ quan thanh tra đi nơi khác; tạm thời đình chỉ công tác những cán bộ, công nhân, viên chức Nhà nước có hành động cản trở công tác thanh tra” (trừ

các cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương trở lên phải do Hội đồng Chính phủ quyết định)

Tại Nghị quyết số 164-CP ngày 31/8/1970 của Hội đồng Chính phủ, thanh

tra được xác định là “công tác quan trọng trong toàn bộ công tác quản lý của bộ

máy nhà nước Nó có mục đích giúp cơ quan lãnh đạo vừa kiểm tra sự đúng đắn của bản thân hoạt động lãnh đạo của mình, vừa kiểm tra việc chấp hành của các

cơ quan thuộc quyền, nhằm tìm ra những biện pháp chỉ đạo và quản lý tốt nhất Bảo đảm cho những chủ chương, chính sách của Đảng, Nhà nước và pháp luật được chấp hành đầy đủ và có hiệu lực” Đồng thời, Nghị quyết này cũng đã chỉ

rõ những nhiệm vụ chủ yếu mà công tác thanh tra phải thực hiện là:

- Đặt trọng tâm vào nhiệm vụ thanh tra kinh tế, nhất là thanh tra việc thực hiện kế hoạch Nhà nước, tìm ra những khâu yếu, giúp các cơ quan, đơn vị được thanh tra khắc phục những khâu yếu đó để hoàn thành tốt kế hoạch Nhà nước

- Kiểm tra việc chấp hành các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, chỉ thị, nghị quyết của cấp trên, giúp các cơ quan, đơn vị hiểu và làm đúng những nguyên tắc, chế độ đã được quy định, ngăn chặn kịp thời những việc làm sai phạm, đồng thời phát hiện những điều quy định chưa sát hoặc không thích hợp và phản ánh cho cơ quan có trách nhiệm nghiên cứu để kịp thời sửa đổi hoặc bổ sung

- Giúp các cơ quan, đơn vị được thanh tra nâng cao tinh thần trách nhiệm

và ý thức tổ chức, ý thức kỷ luật của cán bộ, công nhân, viên chức, thực hiện việc thưởng phạt nghiêm minh, vừa kịp thời biểu dương những người tốt, việc tốt, động viên quần chúng phát huy tinh thần làm chủ tập thể, vừa kịp thời giáo dục và xử lý đúng mức đối với những người mắc khuyết điểm, sai lầm

- Xét, giải quyết và đôn đốc việc xét, giải quyết đúng đắn, kịp thời các vụ khiếu nại, tố cáo của nhân dân, bảo đảm quyền làm chủ tập thể và những quyền lợi hợp pháp của công dân, động viên nhân dân hăng hái tham gia quản lý Nhà nước

- Đề ra những biện pháp để giải quyết kịp thời và tại chỗ những vấn đề cụ thể của cơ sở, đồng thời đề xuất với cơ quan có trách nhiệm để nghiên cứu và giải quyết những vấn đề có tính cách cơ bản, lâu dài về tổ chức, công tác, chính sách, chế độ

Đến Pháp lệnh thanh tra năm 1990, nhiệm vụ, quyền hạn chung của các tổ chức thanh tra nhà nước bao gồm:

- Thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch Nhà nước của các cơ quan, tổ chức và cá nhân, trừ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, kiểm sát của các cơ quan điều tra, kiểm sát, toà án, và việc giải quyết tranh chấp hợp đồng kinh tế, xử lý vi phạm pháp luật hợp đồng kinh tế của cơ quan Trọng tài kinh tế;

- Xem xét, kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết hoặc giải quyết theo thẩm quyền các khiếu nại, tố cáo;

- Trong phạm vi chức năng của mình, chỉ đạo về tổ chức và hoạt động thanh tra đối với cơ quan, tổ chức hữu quan;

- Tuyên truyền, hướng dẫn việc thực hiện pháp luật về thanh tra;

- Kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền những vấn đề về quản lý Nhà nước cần sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các quy định phù hợp với yêu cầu của quản lý Nhà nước5

Năm 2004, Quốc Hội ban hành Luật Thanh tra và xác định hoạt động thanh tra có mục đích nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan,

tổ chức, cá nhân6

Như vậy, trong mỗi giai đoạn, mặc dù hình thức thể hiện có thể khác nhau nhưng chức năng, nhiệm vụ chung của các tổ chức thanh tra nhà nước luôn được xác định là thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ trong phạm

vi thẩm quyền của các cơ quan quản lý nhà nước; tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo thẩm quyền, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo; thanh tra việc thực hiện pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo, tổng hợp, đánh giá, dự báo tình hình tham nhũng và kiến nghị chính sách, giải pháp phòng, chống tham nhũng; thực hiện quản lý nhà nước về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng

Để thực hiện chức năng đó, các tổ chức thanh tra nhà nước được tổ chức khác nhau qua từng giai đoạn nhưng nhiệm vụ chung của hoạt động thanh tra luôn hướng vào các nội dung:

5 Điều 8 Pháp lệnh Thanh tra năm 1990

- Thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật, việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm thi hành công vụ của cơ quan và công chức nhà nước Thông qua hoạt động này, thanh tra góp phần quan trọng vào việc làm trong sạch bộ máy nhà nước, phát hiện và ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật của quan chức nhà nước;

- Thanh tra trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo, thanh tra trách nhiệm thực hiện công tác phòng chống tham nhũng của thủ trưởng các cơ quan hành chính Thông qua đó, hoạt động thanh tra góp phần tăng cường tính kỷ luật trong quản lý nước, thực hiện dân chủ XHCN và góp phần vào công tác phòng chống tham nhũng

- Thanh tra các hoạt động quản lý kinh tế, quản lý xã hội của cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội, các đơn vị lực lượng vũ trang, hoạt động của các doanh nghiệp, các đơn vị sự nghiệp và các tổ chức khác có sử dụng vốn và tài sản của Nhà nước Thông qua hoạt động này, công tác thanh tra góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng cũng như các hành vi tiêu cực khác trong hoạt động kinh tế xã hội

Để thực hiện những nhiệm vụ trên đây, mỗi giai đoạn có tổ chức hệ thống

cơ quan thanh tra có thẩm quyền cụ thể Hiện nay, thẩm quyền của cơ quan thanh tra đã được quy định khá chi tiết trong Luật Thanh tra năm 2004 Theo đó, thanh tra nhà nước có quyền xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản lý nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được pháp luật quy định Quyền hạn của các cơ quan thanh tra nhà nước được thể hiện qua quyền hạn của các tổ chức thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước theo cấp hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực đối với

cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật, những quy định về

chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý của ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý

1.2 Quan điểm của Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác thanh tra

Đảng, Nhà nước ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác thanh tra Ngay sau khi giành được độc lập, tại các phiên họp ngày 4/10/1945, ngày 13/11/1945, ngày 14/11/1945 Chính phủ thảo luận và đi đến quyết định cần phải thành lập Ban Thanh tra đặc biệt Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 64/SL ngày 23/11/1945 thành lập Ban Thanh tra đặc biệt Theo Sắc lệnh 64/SL, Ban

Thanh tra đặc biệt được giao quyền “nhận các đơn khiếu nại của công dân; điều

tra, hỏi chứng, xem xét tài liệu giấy tờ của các Uỷ ban nhân dân hoặc các cơ quan của Chính phủ cần thiết cho công việc giám sát; đình chức, bắt giam bất

cứ nhân viên nào trong Uỷ ban nhân dân hay của Chính phủ đã phạm lỗi trước khi mang ra Hội đồng Chính phủ hay Toà án đặc biệt xét xử” Qua các giai

đoạn, cùng với việc ban hành các sắc lệnh, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành các chỉ thị, nghị quyết về công tác thanh tra Các văn kiện đó đã thể hiện rõ nét quan điểm của Đảng và Nhà nước về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của thanh tra và trách nhiệm của các cấp, các ngành đối với công tác thanh tra Trong Chỉ thị số 50/CT-TW ngày 4/4/1962 của Ban Bí thư đã chỉ rõ: “Tổ chức Thanh tra chuyên nghiệp là tai mắt của cơ quan lãnh đạo các cấp, nó có nhiệm vụ giữ gìn dân chủ, kỷ luật nhà nước, bảo đảm chấp hành nghiêm chỉnh các chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ… Thanh tra có nhiệm vụ theo dõi, xem xét sự chấp hành đúng đắn đường lối, chính sách, nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Chính phủ… Các bộ, các ngành, các cấp nhất định phải có cơ quan Thanh tra của mình để theo dõi ngay từ đầu, để kịp thời uốn nắn, sửa chữa sai lầm, thiếu sót có thể xảy ra… Các cán bộ lãnh đạo (các Bộ trưởng, Thứ trưởng…) nhất định phải chỉ đạo trực tiếp cơ quan Thanh tra của mình” Trong Thông tri số 210/TT/TW, ngày 22/12/1967 của Ban Bí thư Trung ương Đảng Trong Thông tri này, Ban Bí thư đã chỉ rõ: “Lưu ý các cấp ủy và các Đảng đoàn phải hết sức chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo công tác kiểm tra của Đảng, công tác

thanh tra và xét thư khiếu tố của nhân dân: Không những chỉ lãnh đạo về nội dung mà phải chấn và bổ sung về mặt tổ chức làm cho bộ máy tương xứng với nhiệm vụ” Chỉ thị số 176/CT-TW, ngày 18/4/1970 của Ban Bí thư Trung ương Đảng xác định: “Trong điều kiện Đảng lãnh đạo chính quyền càng phải tăng cường công tác kiểm tra của Đảng, công tác kiểm sát, thanh tra của Nhà nhà nước để kịp thời phát hiện những ưu điểm, khuyết điểm của cán bộ, đảng viên… bảo đảm cho đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước được chấp hành nghiêm chỉnh” Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về công tác thanh tra cơ bản là nhất quán về nhận thức vị trí, vai trò của công tác thanh tra, mối quan hệ giữa thanh tra với yêu cầu quản lý nhà nước Trong mỗi thời kỳ nhất định, Đảng và Nhà nước đã đưa ra chủ trương thích hợp, điều chỉnh kịp thời chức năng, nhiệm vụ của cơ quan Thanh tra phù hợp với yêu cầu, nội dung quản lý nhà nước và sự phát triển kinh tế, xã hội Nhiệm vụ thanh tra được

mở rộng từ chỗ chỉ tập trung kiểm tra, kiểm soát và công việc của công chức, viên chức trong bộ máy nhà nước, xem xét các khiếu nại của công dân đến chỗ xác định nhiệm vụ thanh tra đối với các hoạt động kinh tế, xã hội

Từ nhiệm vụ ban đầu của Ban Thanh tra đặc biệt được Đảng và Nhà nước xác định tại Sắc lệnh 64/SL ngày 23/11/1945 đã được nhiều lần bổ sung qua các sắc lệnh, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, đó là Sắc lệnh 138/SL ngày 18/12/1949; Sắc lệnh số 261/SL ngày 28/3/1956; Nghị định 165/CP ngày 31/8/1970; Nghị định 01/CP ngày 3/01/1977 của Hội đồng Chính phủ Tại Nghị định 165/CP đã khẳng định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy của Uỷ ban Thanh tra Chính phủ: “Thanh tra việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ, pháp luật của Nhà nước, kế hoạch và ngân sách của Nhà nước, nhằm tăng cường kỷ luật, nâng cao tinh thần trách nhiệm, cải tiến tổ chức

và lề lối làm việc trong bộ máy của Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở” Từ quan điểm trên cho thấy công tác thanh tra không chỉ gắn với hoạt động điều hành, chấp hành các quyết định quản lý mà còn phải góp phần chấn chỉnh quản

lý từ khâu ban hành, thực hiện quyết định đến việc kiện toàn bộ máy quản lý Về

vị trí, thanh tra được Đảng và Nhà nước ta khẳng định là cơ quan nhân danh

quyền hành pháp, xem xét việc thực thi chính sách, pháp luật chủ yếu về kinh tế Quan điểm này được thể hiện rõ trong Nghị định 01/CP ngày 3/1/1977 của Hội đồng Chính phủ ban hành Điều lệ về tổ chức và hoạt động của Uỷ ban Thanh tra của Chính phủ: “Uỷ ban Thanh tra của Chính phủ là cơ quan của Hội đồng Chính phủ, có trách nhiệm thay mặt Hội đồng Chính phủ thanh tra một cách thường xuyên, kịp thời, chính xác việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ, kế hoạch và pháp luật của Nhà nước, chủ yếu về mặt kinh tế” Từ vị trí, vai trò thanh tra nêu ở trên, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định tổ chức Thanh tra phải gắn với các cơ quan quản lý nhà nước ở các cấp, các ngành Cùng với quan điểm của Đảng và Nhà nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng

đã nhiều lần khẳng định vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác thanh và đặc biệt nhấn mạnh công tác thanh tra dưới góc độ là một biện pháp quan trọng trong việc phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật Chủ tịch Hồ Chí

Minh cho rằng “muốn chống bệnh quan liêu, bệnh bàn giấy; muốn biết các nghị

quyết có được thi hành không, thi hành có đúng không; muốn biết ai ra sức làm,

ai làm cho qua chuyện, chỉ có một cách là khéo kiểm soát”7 Không những thế, thanh tra còn đóng vai trò như một biện pháp phòng ngừa hữu hiệu các vi phạm

pháp luật Người nói “nếu Trung ương Đảng, Chính phủ có nghị quyết, chỉ thị

đưa về các ngành, các địa phương, kết quả thế nào không có thanh tra khó mà biết được địa phương nào làm tốt, làm vừa, làm xấu; có làm hay không làm trên không biết, địa phương nhiều khi tự mình cũng không biết; trên không thấu dưới; dưới không thấu trên Thanh tra để theo dõi xem các kế hoạch, chỉ thị, chính sách đó, các địa phương đã chấp hành thế nào”8…

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, vì thanh tra là công tác quan trọng của cơ quan lãnh đạo Đảng và Nhà nước, đo đó phải được tiến hành thường xuyên Công tác thanh tra nếu không được tiến hành thường xuyên tất yếu sẽ dẫn tới bệnh quan liêu, mệnh lệnh và từ đó sẽ tiếp tục gây ra những tác hại to lớn khác cho sự nghiệp cách mạng Hoạt động thanh tra phải được đảm bảo tính độc lập

7 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, H.1995, tập 5, tr.287

tương đối, thanh tra phải tuân theo pháp luật, chỉ tuân theo pháp luật và không ai được cản trở hoạt động thanh tra Tính thường xuyên trong hoạt động thanh tra

do chính đặc điểm, tính chất của hoạt động chấp hành, điều hành trong quản lý hành chính nhà nước quyết định và có mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu kịp thời của việc ra các quyết định lãnh đạo, quản lý

Chủ tịch Hồ Chí Minh coi “thanh tra là tai mắt của trên, là bạn của dưới”

Đây là quan điểm có ý nghĩa chỉ đạo thực tiễn rất sâu sắc Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã chỉ rõ vị trí và vai trò đặc biệt của thanh tra trong hoạt động của nhà nước và đời sống xã hội Người đã ví thanh tra quan trọng như tai, mắt của con người - như bộ phận cấu thành cơ thể con người, là phương tiện cực kỳ trọng yếu giúp cho con người nhận thức và phát triển trí tuệ Điều đó có nghĩa là, cũng giống như tai, mắt của cơ thể con người, thanh tra - được Chủ tịch Hồ Chí Minh xem như là một bộ phận cấu thành hữu cơ của quản lý nhà nước, là phương tiện nhận

thức của quá trình quản lý nhà nước Cùng với vai trò là “tai mắt của trên”, thanh tra còn là “bạn của dưới” Điều đó có nghĩa là đối với những người là lãnh

đạo quản lý cấp dưới thì thanh tra chính là người bạn giúp mình nhìn thấy, biết được, phát hiện và chỉ cho mình thấy được những việc mình làm đúng, làm tốt

để tiếp tục phát huy, những việc làm sai, làm không đầy đủ, làm thiếu trách nhiệm để khắc phục sửa chữa nâng cao năng lực và trách nhiệm của mình Như vậy, thanh tra chính là người bạn, người giúp đỡ mình trong quá trình thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước

Để làm tốt vai trò đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra hai yêu cầu cơ bản nhất đối với công tác thanh tra:

- Kiểm tra, thanh tra phải kịp thời, cụ thể, khách quan

Hoạt động thanh tra giúp cấp trên nắm được tình hình, giúp cấp dưới sửa chữa, uốn nắn những sai lầm, lệch lạc; giúp đỡ cấp dưới thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật Do vậy, công tác thanh tra luôn luôn đòi hỏi tính kịp thời Tính kịp thời đã được thể chế thành quy định mang tính nguyên tắc cho hoạt

động thanh tra đó là hoạt động thanh tra phải tuân theo pháp luật, bảo đảm tính chính xác, khách quan, công khai, dân chủ, kịp thời

Thanh tra phải đến tận nơi, xem tận chỗ, đây là phương thức hoạt động đặc trưng của công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm soát Theo quan điểm của Chủ tịch

Hồ Chí Minh, đã tiến hành thanh tra (hay kiểm tra, kiểm soát) phải đi đến tận

nơi, xem tận chỗ Người nói: “Thanh tra muốn biết, muốn thấy, muốn hiểu rõ sự

thật ở cơ quan, địa phương nào đấy phải đến tận nơi, nghe ngóng, tìm hỏi, chịu khó Quan liêu sẽ không làm được nhiệm vụ”9 Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, với phương pháp đi đến tận nơi, xem tận chỗ, thanh tra sẽ góp phần

chống bệnh quan liêu Người cho rằng: “Muốn chống bệnh quan liêu, bệnh bàn

giấy; muốn biết các nghị quyết có được thi hành không, thi hành có đúng không; muốn biết ai ra sức làm, ai làm qua chuyện, chỉ có một cách là khéo kiểm soát”

Theo quan điểm của Hồ Chủ tịch, thanh tra phải cẩn thận, khách quan Những thông tin mà thanh tra cung cấp cho cơ quan cấp trên, cho người lãnh đạo đòi hỏi độ chính xác rất cao Muốn có được độ chính xác đó, thái độ của người cán bộ thanh tra là phải cẩn thận, xem xét một cách tỷ mỷ, thấu đáo và đánh giá một cách khách quan, không áp đặt theo ý chủ quan của mình, Người

khẳng định: “Thái độ của người cán bộ thanh tra là kiểm tra phải cẩn thận

Nghe không được thiên lệch, nghe một bên, nên nghe người này, nghe người kia Phải khách quan Chớ do ý muốn và suy đoán chủ quan của mình Chống quan liêu: Thanh tra muốn biết, muốn thấy, muốn hiểu rõ sự thật ở cơ quan, ở địa phương nào đấy phải đến tận nơi, nghe ngóng, tìm hỏi, chịu khó Phải cẩn thận, khách quan, điều tra, nghiên cứu kỹ lưỡng, chịu khó”10

- Bảo đảm dân chủ trong hoạt động thanh tra

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng một trong những cách thức bảo đảm dân chủ trong hoạt động thanh tra là phê bình và tự phê bình Đây là yếu tố rất quan

trọng tạo nên hiệu quả của công tác thanh tra Trong bài “Một việc mà các cơ

9 Một số văn kiện chủ yếu của Đảng và Chính phủ về công tác thanh tra, UB Thanh tra của Chính phủ, 1977, tr.7

quan lãnh đạo cần thực hành ngay” đăng trên báo Sự thật số 103 ngày

30/11/1948, Người viết: “kiểm tra phải dùng cách thức thật thà tự phê bình và

phê bình để tỏ rõ hết mọi khuyết điểm và tìm cách sửa chữa những khuyết điểm

ấy Như thế thì cán bộ càng thêm trọng kỷ luật và lòng phụ trách”11

Để đạt được yêu cầu đó, người đòi hỏi cán bộ thanh tra phải có năng lực, kinh nghiệm và uy tín, có đạo đức cách mạng, phải gương mẫu, phải cố gắng học tập, trau dồi đạo đức cách mạng, nâng cao trình độ lý luận, nghiệp vụ, chuyên môn Những yêu cầu đó được thể hiện trong nhiều bài phát biểu của

Người, ví dụ: “Vì công tác thanh tra là một công tác quan trọng, Đảng và Chính

phủ có tin cậy mới giao cho làm nhiệm vụ ấy Có thể nói cán bộ thanh tra là tai, mắt của Đảng và Chính phủ, tai mắt có sáng suốt thì người mới sáng suốt”12;

“Cán bộ thanh tra như cái gương cho người ta soi mặt, gương mờ thì không soi

được”; “…muốn kiểm soát có kết quả tốt, phải có hai điều: một là việc kiểm soát phải có hệ thống, phải thường làm Hai là người đi kiểm soát phải là những người rất có uy tín”; “Không thể gặp ai cũng phái đi kiểm tra Người lãnh đạo phải tự mình làm việc kiểm tra mới đủ kinh nghiệm và oai tín Nhưng người lãnh đạo cần phải có một nhóm cán bộ nhiều kinh nghiệm và giàu năng lực để giúp mình đi kiểm tra”13…

Ngày nay, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đảng đề xướng và lãnh đạo đã mang lại thành quả bước đầu quan trọng, kinh tế phát triển vượt qua khủng hoảng, đời sống nhân dân được nâng cao, chính trị ổn định Các cơ quan quản lý nhà nước đã từng bước vươn lên, khắc phục sai lầm, khuyết điểm của cơ chế tập trung bao cấp Tổ chức và hoạt động thanh tra đã được kiện toàn một bước, đáp ứng bước đầu công cuộc đổi mới đất nước Ngày 1/4/1990, Hội đồng Nhà nước ban hành Pháp lệnh thanh tra Đây là văn bản pháp lý điều chỉnh tổng thể hoạt động thanh tra hiện nay, Pháp lệnh đã cụ thể hoá quan điểm của Đảng

về công tác thanh tra Tại Điều 1 của Pháp lệnh thanh tra đã khẳng định: “Thanh tra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước” Pháp lệnh thanh

11 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, H.1995, t.5, tr.521

12 Một số văn kiện về công tác thanh tra, tr.11-15

tra đã phân định rõ các loại hình thanh tra: thanh tra của các cơ quan quản lý nhà nước; thanh tra ở các đơn vị sản xuất kinh doanh; thanh tra nhân dân của các tổ chức quần chúng Mỗi loại hình thanh tra có vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn riêng nhưng tất cả đều hướng vào phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước, nhằm góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh” mà Đảng và Nhà nước ta đã khởi xướng và tổ chức thực hiện Qua 14 năm thực hiện Pháp lệnh thanh tra, nhiều quy định của Pháp lệnh thanh tra đã bộc lộ những khiếm khuyết, bất cập, cụ thể là: (1) Pháp lệnh Thanh tra được ban hành trên cơ sở Hiến pháp năm 1980, phù hợp với cơ chế quản lý hành chính tập trung, bao cấp (2) Trong thời gian thực hiện Pháp lệnh Thanh tra, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật thể chế hóa Hiến pháp năm 1992, trong đó có những quy định về thanh tra khác với Pháp lệnh thanh tra Ngoài ra, sự ra đời của Tòa án hành chính năm 1996 và việc ban hành Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 đã làm thay đổi căn bản nhiệm vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan Thanh tra Nhà nước

Từ những lý do trên, để đáp ứng kịp thời yêu cầu của công cuộc đổi mới, tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế phát triển trong cơ chế thị trường, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước như Nghị quyết Trung ương 8 (Khóa VII), Nghị quyết Trung ương 3 (Khóa VIII) và Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định phải đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra, hoàn thiện thể chế pháp luật về thanh tra, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra và coi đó là một trong những nội dung quan trọng của cải cách nền hành chính Nhà nước Tiếp đó, trước những đòi hỏi của thực tiễn, tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3, lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VII và Nghị quyết Đại hội IX, quan điểm của Đảng về công tác thanh tra tiếp tục được thể hiện trên các yêu cầu cụ thể như sau:

- Đổi mới và tăng cường công tác thanh tra của Chính phủ và các cơ quan hành pháp; củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan Thanh tra nhà nước; có cơ chế phù hợp về kiểm tra; kiểm soát, thanh tra của Nhà nước đối

với doanh nghiệp; kiểm tra, kiểm soát, thanh tra mọi hoạt động kinh doanh theo quy định của pháp luật, chống buôn lậu, làm hàng giả, gian lận thương mại; thanh tra, kiểm tra, kiểm kê, kiểm soát bảo đảm tính minh bạch trong việc sử dụng ngân sách nhà nước, tài sản công, tài chính đảng, đoàn thể, tài chính các doanh nghiệp nhà nước, các quỹ do người dân đóng góp và do nước ngoài tài trợ

- Tăng cường tổ chức và hoạt động thanh tra, tập trung giải quyết khiếu kiện của nhân dân, coi đó là công cụ quan trọng để đảm bảo hiệu lực quản lý cùa Nhà nước, quyền làm chủ của người dân, thiết lập trật tự, kỷ cương xã hội Phân định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan Thanh tra và Toà hành chính trong việc giải quyết khiếu kiện của dân

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra cần tiến hành đồng bộ với cải cách bộ máy nhà nước và trên cơ sở phân định thẩm quyền trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước theo ngành và lĩnh vực, giữa các cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, điều tra ở các cấp Trung ương và địa phương

- Đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra phù hợp với quá trình đổi mới cơ chế từ kế hoạch hoá tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường theo định hướng XHCN, phù hợp với chức năng quản lý nhà nước trong điều kiện mới; phát triển mạnh tổ chức thanh tra việc thực hiện thể chế về từng lĩnh vực trong toàn xã hội Xây dựng cơ chế tự thanh tra, kiểm tra trong nội bộ cơ quan, tổ chức nhà nước;

đề cao trách nhiệm thanh tra, kiểm tra của cấp trên đối với cấp dưới, của cấp chính quyền đối với mọi cơ quan, tổ chức trên địa bàn và lãnh thổ

- Thiết lập hệ thống tổ chức Thanh tra tinh gọn, có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn rõ ràng; tăng thẩm quyền xử lý hành chính, kinh tế tại chỗ đối với các hành vi vi phạm pháp luật; bảo đảm cho hoạt động thanh tra chỉ tuân theo pháp luật; kết hợp lãnh đạo tập trung thống nhất theo ngành với chỉ đạo của cấp uỷ và chính quyền địa phương đối với các tổ chức Thanh tra nhà nước

- Xây dựng đội ngũ công chức thanh tra có phẩm chất đạo đức, có năng lực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới; xây dựng hệ thống pháp luật

về thanh tra, khiếu nại, tố cáo phù hợp với tiến trình cài cách hành chính nhà nước

- Cần có quy chế tạo thuận lợi để người dân trình bầy ý nguyện, thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo của mình; tăng cường công tác giám sát, kiểm tra của cấp trên đối với công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cấp dưới

Để khắc phục những hạn chế của Pháp lệnh thanh tra năm 1990, đồng thời thể chế hóa những chủ trương, đường lối của Đảng, đáp ứng yêu cầu cải cách nền hành chính nhà nước, nâng cao hiệu quả, hiệu lực công tác thanh tra, việc xây dựng Luật thanh tra là một đòi hỏi khách quan và cần thiết Luật thanh tra

đã được Quốc hội nước Cộng hoà XHCN Việt Nam thông qua ngày 26/05/2004

và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/10/2004 đã trở thành văn bản pháp luật lớn nhất, quy mô nhất từ trước đến nay điều chỉnh một cách toàn diện về tổ chức, hoạt động Thanh tra nhà nước và thanh tra nhân dân, là công cụ pháp lý quan trọng để kiện toàn tổ chức và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra, góp phần xây dựng hệ thống thanh tra theo hướng chính quy, hiện đại, đáp ứng yêu

cầu thực tiễn đang đặt ra

Ngày 21/8/2006 Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ra Nghị quyết NQ/TW về tăng cường chỉ đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí đã xác định:

04 Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm toán một số lĩnh vực trọng điểm như đầu tư xây dựng cơ bản, quản lý đất đai, thu - chi ngânh sách, quản lý tài sản công và hệ thống ngân hàng thương mại

- Kiện toàn cơ quan thanh tra, điều tra thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an nhằm đẩy mạnh việc phòng chống tham nhũng

- Thanh tra Chính phủ và các cơ quan thanh tra cấp tỉnh, huyện tập trung thực hiện nhiệm vụ thanh tra công vụ

- Kiểm tra, giám sát hoạt động của người đứng đầu và các chức danh chủ chốt

Như vậy, trước yêu cầu của tình hình mới, vị trí, vai trò của các tổ chức thanh tra vẫn tiếp tục được Đảng đề cao và coi đây là công cụ quan trọng của Nhà nước, nhất là trong việc ngăn ngừa và xử lý vi phạm

1.3 Khái quát về tổ chức và hoạt động thanh tra trước khi có Luật thanh tra

Ngay từ khi Cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm đến việc xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân, tổ chức các cơ quan nhà nước trong đó có cơ quan Thanh tra Có thể nói rằng lịch sử hình thành

tổ chức và hoạt động của các cơ quan Thanh tra gắn liền với các giai đoạn của Cách mạng Việt Nam

1.3.1 Giai đoạn trước khi có Pháp lệnh Thanh tra năm 1990

Trước khi có Pháp lệnh Thanh tra năm 1990, tổ chức và hoạt động thanh tra được thể hiện qua những giai đoạn sau:

- Giai đoạn 1945 - 1954:

Các cơ quan thanh tra thời kỳ này chưa được tổ chức thành hệ thống chặt chẽ Ở Trung ương có Ban thanh tra đặc biệt của Chính phủ; ở các Bộ, ngành, Chính phủ đã hướng dẫn thành lập Ban thanh tra ở một số các Bộ như Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Canh nông….; Ban thanh tra ở các xứ Bắc

kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ

Bên cạnh Ban thanh tra đặc biệt, Đảng và Chính phủ đã thành lập các đặc

uỷ Đoàn và các Đặc phái viên hoạt động có tính cách như một cơ quan Thanh tra của Chính phủ Trong Quân đội đã thành lập Cục Tổng thanh tra Quân đội theo Sắc lệnh số 119/SL ngày 25/1/1948 của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ban Thanh tra đặc biệt đã có những đóng góp to lớn, kịp thời vào công cuộc xây dựng, củng cố và bảo vệ chính quyền cách mạng trước khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Ban Thanh tra đặc biệt đã hoàn thành vai trò lịch sử