Tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân theo luật thi hành án hình sự việt nam

Trong hoạt động thi hành án hình sự đốivới phạm nhân chấp hành án phạt tù, ngoài việc cách ly phạm nhân với xã hội đểgiáo dục, cải tạo thì tái hòa nhập cộng đồng cũng là một hoạt động cầ

-⁂ -VÕ THÁI HIỀN MSSV: 1953801013063

TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG CHO PHẠM NHÂN THEO LUẬT THI

NHẬP CỘNG ĐỒNG CHO PHẠM NHÂN THEO LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH

SỰ VIỆT NAM” là kết quả của quá trình tự nghiên cứu, học hỏi của cá nhân tôi,

được thực hiện dưới sự hướng dẫn của Th.S Đinh Văn Đoàn - Giảng viên khoa

Luật Hình sự, Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh Quá trình thực hiện Khóa

luận tốt nghiệp đảm bảo được diễn ra nghiêm túc, trung thực, khách quan, tuân thủcác quy định về trích dẫn, chú thích tài liệu tham khảo Tôi xin chịu hoàn toàn tráchnhiệm về lời cam đoan này

Tác giả Khóa luận

Võ Thái Hiền

LỜI CAM ĐOAN

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 4

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4.1 Đối tượng nghiên cứu 7

4.2 Phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 9

6.1 Ý nghĩa khoa học 9

6.2 Ý nghĩa thực tiễn 9

7 Bố cục của đề tài 9

-CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG CHO PHẠM NHÂN THEO LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ VIỆT NAM 11

1.1 Những vấn đề lý luận về tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân 11

1.1.1 Khái niệm tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân 11

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân 13

1.1.3 Ý nghĩa của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng 18

1.1.4 Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng tại một số quốc gia trên thế giới 20

-1.2 Quy định của pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam về tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân 22

1.2.1 Quy định của Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng 22

-1.2.2 Một số quy định pháp luật khác có liên quan đến hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân 28

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 32

đồng cho phạm nhân 34

-2.2 Những hạn chế và nguyên nhân dẫn đến hạn chế của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân tại Việt Nam 43

-2.2.1 Hạn chế trong hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân tại Việt Nam 43

-2.2.2 Nguyên nhân dẫn đến hạn chế của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân tại Việt Nam 52

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 56

-CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG CHO PHẠM NHÂN TRONG THỜI GIAN TỚI 57

3.1 Quan điểm nâng cao hiệu quả hoạt động tái hòa nhập cộng đồng 57

-3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân trong thời gian tới 59

-3.2.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng 59

-3.2.2 Các giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân 64

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 68

KẾT LUẬN 69

-DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Thi hành án hình sự được biết đến là một ngành luật trong hệ thống pháp luậtViệt Nam và là một ngành luật thuộc hệ thống tư pháp hình sự Nhiệm vụ pháp luậtthi hành án hình sự là bảo đảm bản án, quyết định hình sự đã có hiệu lực pháp luậtcủa Tòa án phải được thực hiện đúng đắn trong thực tế, giáo dục ý thức tôn trọngpháp luật, giáo dục cải tạo phạm nhân trở thành người có ích cho xã hội, đồng thờiquy định các hoạt động để tạo điều kiện thuận lợi cho phạm nhân tái hòa nhập cộngđồng Những nhiệm vụ của pháp luật thi hành án hình sự được thực hiện nhằmhướng đến nhiệm vụ chung của hệ thống tư pháp hình sự là răng đe, trừng phạtngười phạm tội và phòng ngừa tội phạm Trong hoạt động thi hành án hình sự đốivới phạm nhân chấp hành án phạt tù, ngoài việc cách ly phạm nhân với xã hội đểgiáo dục, cải tạo thì tái hòa nhập cộng đồng cũng là một hoạt động cần được các cơquan thi hành án thực hiện một cách có hiệu quả bởi tái hòa nhập cộng đồng là nhucầu thiết yếu của mỗi phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù

Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng đóng vai trò quan trọng, là cầu nối để kết nốinhững người chấp hành án với cộng đồng sau thời gian tạm thời bị cách ly khỏi xãhội để chấp hành án theo bản án, quyết định của Tòa án Ở Việt Nam, những quyđịnh về thi hành án hình sự ngày càng được hoàn thiện, trong đó quy định về hoạtđộng tái hòa nhập cộng đồng là một trong những điểm sáng đáng chú ý Trong Luậtthi hành án hình sự năm 2019 và Nghị định 49/2020/NĐ-CP của Chính phủ ngày 17tháng 4 năm 2020 quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòanhập cộng đồng (Nghị định 49/2020/NĐ-CP) đã có những quy định cụ thể về hoạtđộng tái hòa nhập cộng đồng, đó là căn cứ pháp lý quan trọng để thực hiện hoạtđộng này trên thực tiễn Tái hòa nhập cộng đồng là một hoạt động đòi hỏi sự quantâm, nỗ lực của cơ quan chức năng và sự phối hợp của phạm nhân cũng như giađình và toàn xã hội để có thể đạt được hiệu quả là phạm nhân sau khi chấp hànhxong bản án, quyết định của Tòa án có thể quay lại sống cuộc sống bình thường nhưbao người khác và không tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội, trở thành người có íchcho xã hội

Xét trên phương diện thể chế, những quy định về tái hòa nhập cộng đồng thểhiện tính nhân đạo của nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thể hiện sự

quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với những người chấp hành án, tạo điều kiện

để họ có cơ hội quay trở lại chung sống hòa nhập trong xã hội Tại khoản 2 Điều 44

Luật thi hành án hình sự năm 2019 nhấn mạnh: “Trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện phối hợp với gia đình phạm nhân, chính quyền địa phương, cơ quan, tổ chức, cá nhân quan tâm động viên phạm nhân tích cực học tập, lao động, rèn luyện để được hưởng sự khoan hồng của Nhà nước; hỗ trợ các hoạt động giáo dục, dạy nghề cho phạm nhân và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để phạm nhân tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù”

Ngoài ra Nhà nước còn không ngừng tăng cường hiệu quả của hoạt động tái hòanhập cộng đồng bằng cách thực hiện từng bước từ chuẩn bị tái hòa nhập đến tái hòanhập cộng đồng cho phạm nhân, đảm bảo những quyền và lợi ích hợp pháp của họđược bảo vệ trong suốt thời gian chấp hành án và sau khi chấp hành án, quy định vềcác hoạt động giáo dục nghề nghiệp, tư vấn hỗ trợ pháp lý, tư vấn tâm sinh lý, đảmbảo nguồn kinh phí để có thể thực hiện một cách có hiệu quả nhất hoạt đồng tái hòanhập cộng đồng cho phạm nhân

Các cơ quan, người có thẩm quyền ngày càng thể hiện rõ vai trò, trách nhiệmcủa mình trong hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân, trở thành nguồnlực chính thực hiện hoạt động trên Tái hòa nhập cộng đồng không chỉ là tiền đề tạođiều kiện cho phạm nhân quay trở lại cuộc sống đời thường, hòa nhập với gia đình

và xã hội mà còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn ngừa tái phạm và phòngngừa tội phạm Sự nỗ lực của các cơ quan, tổ chức, cá nhân, gia đình và của chínhnhững người chấp hành xong án phạt tù trong hoạt động tái hòa nhập cộng đồng đãmang đến nhiều kết quả tích cực, đáng ghi nhận Các cơ quan, ban ngành, đoàn thểtại các địa phương, trước hết là lực lượng Công an đã phát huy được vai trò củamình trong hoạt động quản lý, giám sát, quan tâm người chấp hành xong án phạt tùtrở lại địa phương Công tác xây dựng, thực hiện các mô hình tái hòa nhập cộngđồng trên cả nước đã đạt được những thành quả nổi bật, nhiều gương tiêu biểu tronghoạt động tái hòa nhập cộng đồng được biểu dương đồng thời phát huy vai trò củamình, trở thành điểm tựa, nguồn động viên cho những người chấp hành xong ánphạt tù có thêm niềm tin để tái hòa nhập cộng đồng Hội nghị “Công tác thi hành ánhình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng” do Bộ Công an tổ chức vào ngày

30/3/2023 tại thành phố Hà Nội ghi nhận: “Cục Cảnh sát quản lý tạm giữ, tạm giam

và thi hành án hình sự tại cộng đồng và lực lượng Cảnh sát thi hành án hình sự và

hỗ trợ tư pháp Công an các địa phương đã có nhiều nỗ lực, cố gắng và đạt được nhiều kết quả hết sức ý nghĩa, kết quả năm sau tốt hơn năm trước và ngày càng đi vào ổn định, nâng cao chất lượng hiệu quả, bảo đảm cho bản án, quyết định hình sự của Tòa án được thi hành nghiêm minh”1.

Tuy nhiên, hoạt động tái hòa nhập cộng đồng vẫn còn bộc lộ những hạn chế,thiếu sót và khó khăn, vướng mắc nhất định xuất phát từ các nguyên nhân kháchquan lẫn chủ quan Trên thực tế vẫn còn nhiều trường hợp phạm nhân sau khi chấphành án gặp nhiều khó khăn trong việc quay trở lại hòa nhập với cuộc sống đờithường, tồn tại nhiều rào cản đặc biệt là rào cản về mặt tâm lý Các cơ quan, người

có thẩm quyền vẫn còn nhiều thiếu sót trong việc quản lý, quan tâm và hỗ trợ phạmnhân đã chấp hành xong bản án, gia đình, xã hội còn nhiều định kiến, xa lánh Việcphối hợp, chỉ đạo, kiểm tra kết quả của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng vẫn còntồn tại những bất cập nhất định Những vấn đề trên cũng là những nguyên nhân làmgiảm hiệu quả của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng Số lượng phạm nhân sau khichấp hành xong án phạt tù chưa thể hòa nhập trở lại hoặc chỉ hòa nhập một phần,thậm chí tiếp tục tham gia vào các tổ chức tội phạm vẫn còn nhiều và đáng lo ngại.Phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù vẫn còn tình trạng tái phạm tội, trong

đó việc tái phạm tội ở năm đầu tiên sau khi chấp hành xong bản án hình sự diễn ravới tỉ lệ cao nhất2 Trong tình hình số lượng phạm nhân chấp hành xong án phạtngày càng tăng, vấn đề làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác tái hòa nhập cộngđồng lại càng trở nên cần thiết và cấp bách

Việc tiếp tục nghiên cứu các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn, đồng thời đưa

ra các giải pháp nâng cao hiệu quả của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạmnhân tại Việt Nam hiện nay là một yêu cầu cấp thiết Xuất phát từ những phân tíchtrên, tác giả chọn vấn đề: “Tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân theo Luật Thihành án hình sự Việt Nam” để làm khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật

1 Hồng Giang, “Đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng”, https://bocongan.gov.vn/tin-noi-bat/doi-moi-nang-cao-hieu-qua-cong-tac-thi-hanh-an-hinh-su-tai- cong-dong-va-tai-hoa-nhap-cong-dong-t34769.html , truy cập ngày 10/3/2023

2 Bùi Thị Hồng Hạnh (2020), “Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong án phạt tù”, Luận án Tiến sĩ Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, trang 04.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong khoa học pháp lý hiện nay, có một số công trình nghiên cứu, bài viết tiêubiểu liên quan đến đề tài như sau:

- Giáo trình “Tâm lý học pháp lý”3 cũng đã đề cập đến các đặc trưng tâm lý củaphạm nhân tại thời điểm chấp hành xong án phạt tù Trong phạm vi nghiên cứu,giáo trình đã chỉ ra được những yếu tố tác động đến kết quả thích nghi với cộngđồng của người chấp hành xong án phạt tù đồng thời cho thấy việc chuẩn bị tâm lý

để tái hòa nhập cộng đồng là vô cùng quan trọng và cần thiết Giáo trình đánh giá

“quá trình thích nghi xã hội được coi là thành công khi những mối quan hệ xã hộicần thiết của người chấp hành xong hình phạt tù được thiết lập và không có sự saibiệt đáng kể (mối quan hệ bình thường trong gia đình, có chỗ ở, hộ khẩu, công việc

ổn định, tham gia các công tác xã hội, các hoạt động văn hóa hữu ích, nâng caotrình độ học vấn và trình độ văn hóa)4”

- Luận án Tiến sĩ “Giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở ViệtNam”5 của tác giả Ngô Văn Trù với nội dung đánh giá những kết quả đạt được củahoạt động giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam, chỉ ranhững hạn chế, bất cập và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế, bất cập đó Trongluận án có đề cập đến vai trò của hoạt động giáo dục pháp luật cho phạm nhân trongcác trại giam ở Việt Nam đối với quá trình chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng chophạm nhân, đồng thời cho thấy ý nghĩa quan trọng của việc giáo dục pháp luật trongcông tác tái hòa nhập cộng đồng

- Luận án Tiến sĩ Tâm lý học “Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của ngườichấp hành xong án phạt tù”6 của tác giả Bùi Thị Hồng Hạnh có những đề cập vềkhái niệm tái hòa nhập cộng đồng, khái niệm người chấp hành xong án phạt tù, kháiniệm tái hòa nhập cộng đồng cho người chấp hành xong án phạt tù, đặc điểm củangười chấp hành xong án phạt tù và thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của ngườichấp hành xong án phạt tù Luận án Tiến sĩ Tâm lý học của tác giả Bùi Thị Hồng

3 Nguyễn Hồi Loan, Đặng Thanh Nga, Giáo trình Tâm lý học pháp lý, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2009

4 Nguyễn Hồi Loan, Đặng Thanh Nga, tlđd 9, trang 201

5 Ngô Văn Trù (2015), “Giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ, Học viên Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

6 Bùi Thị Hồng Hạnh (2020), tlđd 2.

Hạnh sở hữu một số phân tích, nghiên cứu có giá trị làm căn cứ để đánh giá thái độ,đặc điểm tâm lý, nhận thức của người chấp hành xong án phạt tù trong quá trình táihòa nhập cộng đồng, qua đó tìm ra được những nguyên nhân tâm lý làm ảnh hưởngđến kết quả thực hiện tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân.

- Luận văn “Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng tại trại giam trên địa bàn các tỉnhmiền Đông Nam Bộ”7, tác giả Nguyễn Văn Hùng đã có những đánh giá về thựctrạng hoạt động giáo dục cho phạm nhân tại các trại giam trên địa bàn các tỉnh miềnĐông Nam Bộ về ý thức xã hội và ý thức pháp luật Luận văn đã phân tích để làm

rõ vai trò của việc giáo dục phạm nhân tại cơ sở giam giữ, tầm quan trọng của côngtác chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân tại khu vực Đông Nam Bộ.Nhìn chung, luận văn đã thể hiện được thực trạng công tác tái hòa nhập cộng đồngcho phạm nhân tại trại giam trên địa bàn các tỉnh miền Đông Nam Bộ và đưa rađược một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động này

- Luận văn Thạc sĩ “Tái hòa nhập xã hội đối với người phạm tội của thành phốHải Phòng”8của tác giả Đinh Thị Hường với mục đích làm sáng tỏ những vấn đề vềmặt lý luận và những quy định cụ thể của pháp luật Việt Nam về hoạt động tái hòanhập xã hội đối với người phạm tội Phạm vi nghiên cứu của luận văn là các quyđịnh của pháp luật về tái hòa nhập xã hội đối với người phạm tội ở giai đoạn chấphành án và sau khi chấp hành án xong trên địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn

từ năm 2007 đến năm 2012 Trong luận văn, tác giả đã đề cập đến hai hoạt độngtrong quá trình tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân bao gồm tái hòa nhập xã hộitại cơ sở giam giữ và tái hòa nhập xã hội sau khi được trả tự do khỏi cơ sở giam giữ,đồng thời tác giả đã đề cập đến các chương trình tái hòa nhập xã hội do Chính phủban hành và những chuẩn mực quốc tế trong hoạt động tái hòa nhập xã hội Căn cứtrên thực trạng tái hòa nhập xã hội của phạm nhân trên địa bàn thành phố Hải Phòng,tác giả đã có những đánh giá về kết quả đạt được cũng như chỉ ra những tồn tại vànguyên nhân của những tồn tại trong hoạt động tái hòa nhập xã hội cho phạm nhântrên địa bàn thành phố Hải Phòng Từ đó, tác giả Đinh Thị Hường nêu ra những giảipháp hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tái hòa

7 Nguyễn Văn Hùng (2011), “Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng tại trại giam trên địa bàn các tỉnh miền Đông Nam Bộ”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Đại học Luật TP Hồ Chí Minh

8 Đinh Thị Hường (2014), “Tái hòa nhập xã hội đối với người phạm tội của thành phố Hải Phòng”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội

nhập xã hội cho phạm nhân trên địa bàn thành phố Hải Phòng nói riêng và trênphạm vi cả nước nói chung.

- Luận văn “Giáo dục pháp luật cho phạm nhân ở các trại giam khu vực miềnTrung”9 tác giả Đỗ Mạnh Thắng khẳng định: “Trại giam không chỉ là nơi thi hànhcác biện pháp trừng phạt người phạm tội mà còn mang một mục đích cao cả hơn làgiáo dục cải tạo họ trở thành một công dân lương thiện, có ích cho xã hội.” Luậnvăn đã cho thấy sự gắn bó mật thiết giữ hoạt động giáo dục pháp luật cho phạmnhân tại trại giam với hoạt động tái hòa nhập cộng đồng Trên cơ sở thực trạng thựchiện giáo dục pháp luật cho phạm nhân ở các trại giam khu vực miền Trung vớinhững thành quả đã đạt được cùng với những tồn tại còn tồn đọng, luận văn đã đưa

ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật cho phạmnhân ở các trại giam khu vực miền Trung, góp phần tạo điều kiện tốt cho phạmnhân tái hòa nhập cộng đồng

- Đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên “Pháp luật về các biện pháp đảm bảo táihòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù”10, nhóm tác giả PhanThị Quỳnh Như, Vũ Thị Huệ và Nguyễn Thị Vũ Lan tập trung nghiên cứu nhữngquy định của pháp luật thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng và thực tiễnthực hiện tái hòa nhập cộng đồng trên phạm vi địa bàn tỉnh Thừa Thiên - Huế giaiđoạn 2016 - 2018 Một trong những điểm sáng đáng chú ý của đề tài là việc các tácgiả đã thực hiện những khảo sát thực tế thông qua phiếu lấy ý kiến tại cộng đồngdân cư, phiếu thu thập số liệu tại trại giam Bình Điền tỉnh Thừa Thiên - Huế để cócái nhìn khách quan, từ đó đưa ra những nhìn nhận về hạn chế của hoạt động táihoạt nhập cộng đồng và kiến nghị những giải pháp hoàn thiện, đảm bảo hiệu quảcông tác tái hòa nhập cộng đồng

- Bài viết “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tái hoà nhập cộng đồng của công dân sau thời gian cải tạo, giam giữ” của nhóm tác giả Dương Thanh Mai,

Nguyễn Hữu Duyện, Ngô Văn Thâu, Nguyễn Hoàng Hà, Nguyễn Văn Hiển,Nguyễn Quang Hưng trong đặc san Thông tin khoa học pháp lý xuất bản tháng

9 Đỗ Mạnh Thắng (2017), “Giáo dục pháp luật cho phạm nhân ở các trại giam khu vực miền Trung”, Luận văn Thạc sĩ, Học viện Hành chính quốc gia

10 Phan Thị Quỳnh Như, Vũ Thị Huệ và Nguyễn Thị Vũ Lan (2019), “Pháp luật về các biện pháp đảm bảo tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù”, Đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên trường Đại học Luật - Đại học Huế

04/2001 của Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp; “Nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho phạm nhân vi phạm nội quy, quy chế trại giam” của Nguyễn

Mậu Hiếu đăng trong Tạp chí Nghề luật số 09/2021 - Học viện Tư pháp

Những công trình nghiên cứu, bài viết kể trên đã tiếp cận hoạt động tái hòa nhậpcộng đồng trên nhiều phương diện khác nhau, đưa ra những đánh giá từ tổng quanđến cụ thể hoạt động tái hòa nhập cộng đồng dựa trên phương diện nghiên cứu cụthể của từng công trình Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đều chỉ ra đượcnhững kết quả đáng ghi nhận, những mặt hạn chế, tồn đọng trong quá trình thựchiện tái hòa nhập cộng đồng và đưa ra những giải pháp thay đổi, nâng cao hiệu quảcông tác tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Khóa luận sẽ làm rõ những vấn đề lý luận và pháp lý cơbản về hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân theo Luật thi hành án hình

sự Việt Nam và đánh giá thực tiễn thực hiện hoạt động tái hòa nhập cộng đồng ởViệt Nam hiện nay Trên cơ sở đó, sẽ đánh giá chính xác được những vấn đề thựctiễn, từ đó đưa ra những luận cứ khoa học để đề xuất quan điểm, các giải pháp hoànthiện pháp luật, nâng cao hiệu quả hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạmnhân

- Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được các mục đích trên, khóa luận có các nhiệm vụ sau:

+ Phân tích những vấn đề lý luận và pháp lý cơ bản về hoạt động tái hòa nhậpcộng đồng cho phạm nhân theo Luật thi hành án hình sự Việt Nam

+ Tìm kiếm và khảo sát thực tiễn thực hiện hoạt động tái hòa nhập cộng đồng ởViệt Nam hiện nay

+ Xây dựng các giải pháp giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả hoạtđộng tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là những vấn đề lý luận và quy định phápluật liên quan đến hoạt động tái hòa nhập cộng đồng; đồng thời nghiên cứu thực tiễnthực hiện hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân tại Việt Nam.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung nghiên cứu: Khóa luận tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật

về tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân theo Điều 45 Luật thi hành án hình sựnăm 2019 và Nghị định số 49/2020/NĐ-CP ngày 17 tháng 4 năm 2020 của Chínhphủ quy định chi tiết thi hành luật thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng.Trong đó bao gồm quy định về các biện pháp chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng vàcác biện pháp đảm bảo tái hòa nhập cộng đồng

Ngoài ra, phạm vi nghiên cứu của đề tài còn được giới hạn dựa trên cơ sở lýluận, thực tiễn về tái hòa nhập cộng đồng, bao gồm: khái niệm tái hòa nhập cộngđồng, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng, kết quả vàhạn chế của công tác tái hòa nhập cộng đồng tại Việt Nam trong những năm gầnđây và phương hướng nâng cao hiệu quả hoạt động tái hòa nhập cộng đồng tại ViệtNam trong tương lai

Về không gian, thời gian: Khóa luận được thực hiện dựa trên việc nghiên cứu,

đánh giá thực trạng hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân trên phạm vi

cả nước giai đoạn chủ yếu từ năm 2019 đến năm 2022

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở áp dụng các phương pháp sau:

Phương pháp duy vật biện chứng triết học Marx – Lenin: Phương pháp nền tảngđược sử dụng xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu Phương pháp này dùng đểphân tích cơ sở lý luận luôn có sự so sánh, đối chiếu trong mối quan hệ với thựctiễn, từ đó đánh giá toàn diện về vấn đề cần nghiên cứu

Phương pháp phân tích, đánh giá: Để làm sáng tỏ các đặc điểm, hình thức,nguyên tắc

Phương pháp thống kê: thống kê các số liệu từ thực tế, các bài viết, tạp chí khoahọc, trang mạng Internet,

Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp lại một cách toàn diện về vấn đề nghiên cứu,đưa ra những đánh giá khách quan và thực tế hơn trong quá trình nghiên cứu vàhoàn thiện đề tài.

Phương pháp điều tra xã hội học: thu thập thông tin về vấn đề nghiên cứu từquần chúng thông qua các bảng khảo sát để có sự nhìn nhận khách quan, toàn diện

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Khóa luận “Tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân theo Luật Thi hành án

hình sự Việt Nam” là kết quả nghiên cứu dựa trên các quy định pháp luật cũng như

quá trình tìm hiểu, tổng hợp các kết quả đạt được cũng như những hạn chế, tồnđọng trong thực tiễn của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân tại ViệtNam, từ đó đưa ra các kết luận, đánh giá phù hợp và có các đề xuất, kiến nghị đểhoàn thiện và nâng cao hiệu quả của hoạt động Ngoài ra, khóa luận còn là nguồntài liệu tham khảo phục vụ hoạt động nghiên cứu, học tập đối với các sinh viên tạitrường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh nói riêng và những người quan tâm đếnngành Luật Hình sự nói chung và Luật thi hành án hình sự nói riêng

7 Bố cục của đề tài

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, khóa luận được chia thành các Chương vớinội dung cụ thể như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp lý về tái hòa nhập cộng đồng theo luật thi hành án hình sự Việt Nam

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật thi hành án hình sự về tái hòa nhập cho phạm nhân ở Việt Nam

Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân trong thời gian tới

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG CHO PHẠM NHÂN THEO LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ VIỆT NAM

Giới thiệu chương 1: Tại Chương 1, tác giả sẽ khái quát các vấn đề lý luận cơ

bản liên quan đến hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân nhằm làm rõkhái niệm, đặc điểm, vai trò và ý nghĩa của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cũngnhư phân tích những quy định về tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân theo Luậtthi hành án hình sự Việt Nam

1.1 Những vấn đề lý luận về tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

1.1.1 Khái niệm tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

Thuật ngữ “tái hòa nhập cộng đồng” được đề cập đến lần đầu tiên trong Luậtthi hành án hình sự năm 201011, sau đó thuật ngữ trên lại tiếp tục được đề cập, sửdụng trong Luật thi hành án hình sự năm 2019 và Nghị định 49/2020/NĐ-CP, có thểnói “tái hòa nhập cộng đồng” đã trở thành một thuật ngữ phổ biến và được sử dụngrộng rãi trong thi hành án hình sự Tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có bất kì văn bảnpháp luật nào định nghĩa hay đưa ra một khái niệm cụ thể về “tái hòa nhập cộngđồng”, việc định nghĩa tái hòa nhập cộng đồng là gì vẫn còn tùy thuộc vào nhiềuquan điểm khác nhau

Trong tiếng Hán, từ “tái” (再) được hiểu theo nghĩa là lại, hai, nhiều lần,

“cộng đồng” được định nghĩa là toàn thể những người cùng sống, có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội 12 , “hòa nhập” nghĩa là cùng tham gia, cùng hòa chung vào để không có sự tách biệt Dựa trên những định nghĩa này ta có thể hiểu “tái hòa nhập cộng đồng” là trở lại cùng tham gia, chung sống không có sự tách biệt với những người khác trong xã hội Hoặc có thể hiểu một cách ngắn gọn, đơn giản rằng “tái hòa nhập cộng đồng” là quay trở lại tham gia chung sống với cộng đồng Đây cũng là cách hiểu phổ biến và thông dụng nhất,

hiểu một cách cơ bản và khái quát nhất về tái hòa nhập cộng đồng

Dưới góc nhìn dựa trên các giai đoạn của quá trình thi hành án hình sự thì tái

hòa nhập cộng đồng được hiểu như sau “là khâu cuối cùng trong việc thực hiện trọn

11 Khoản 2 Điều 39 Luật Thi hành án hình sự năm 2010

12 Từ điển tiếng Việt, Trung tâm Từ điển học, NXB Đà Nẵng, 2020

vẹn và có ý nghĩa một bản án hình sự; là một quá trình với nhiều giai đoạn khác nhau có nội dung bao gồm các biện pháp, cách thức và chương trình hòa nhập xã hội được thiết kế riêng biệt nhằm mục đích đưa người phạm tội trở về xã hội trở thành những người có ích sau một thời gian bị cách ly khỏi xã hội với sự tham gia của chính bản thân người phạm tội và Nhà nước cũng như cộng đồng xã hội13”.

Những cách hiểu trên đều phần nào làm rõ được bản chất của hoạt động tái hòanhập cộng đồng, dù cho được hiểu như thế nào thì tái hòa nhập cộng đồng cũngphải đảm bảo hai yếu tố quan trọng là quay trở lại chung sống và hòa nhập với cộngđồng

Khoản 2 Điều 3 Luật thi hành án hình sự năm 2019 định nghĩa “phạm nhân là người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn, tù chung thân”, đối với phạm nhân bị

kết án tù chung thân có thể được ra tù và tái hòa nhập cộng đồng khi họ được giảm

án, tha tù trước thời hạn hoặc được đặc xá Phạm nhân là chủ thể chính của hoạtđộng tái hòa nhập cộng đồng, là người trực tiếp thực hiện hoạt động trên dưới sự hỗtrợ, quan tâm, phối hợp của Nhà nước, gia đình và xã hội Có thể nói tái hòa nhậpcộng đồng là một quá trình mà ở đó ghi nhận sự chuyển biến về nhiều mặt tâm lý,nhận thức và dẫn đến hành động, toàn bộ quá trình chuyển biến đó sẽ cho ra kết quả

là đưa một người phạm tội bị cách ly khỏi xã hội trở thành một người với nhận thứcđúng đắn, hiểu rõ pháp luật, chung sống hòa nhập với mọi người trong xã hội vàkhông tiếp tục thực hiện các hành vi phạm tội khác Hoạt động tái hòa nhập cộngđồng cho phạm nhân bao gồm hai giai đoạn là giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộngđồng và tái hòa nhập cộng đồng, hai giai đoạn này phải được thực hiện một các liênkết chặt chẽ với nhau, khi một trong hai giai đoạn được thực hiện không hiệu quảđều có thể làm ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả của hoạt động tái hòa nhập cộngđồng

Như vậy, khái niệm tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân là một quá trình được quy định bởi pháp luật thi hành án hình sự, trong đó cơ quan thi hành án hình

sự, gia đình và xã hội phối hợp tạo điều kiện thuận lợi cho phạm nhân quay trở lại chung sống hòa nhập với cộng đồng; phạm nhân thực hiện những hoạt động trong khuôn khổ được pháp luật cho phép để quay trở lại chung sống hòa nhập, sống đời

13 Đinh Thị Hường (2014), tlđd 4, trang 20

sống xã hội bình thường sau khi chấp hành xong bản án, quyết định hình sự của Tòa án.

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

Mọi sự vật, hiện tượng đều có những đặc điểm nhất định để có thể nhận diện,phân biệt chúng với các sự vật hiện tượng khác Tương tự như vậy, hoạt động táihòa nhập cộng đồng cho phạm nhân cũng sẽ có những đặc điểm riêng, dựa vào kháiniệm ta có thể đưa ra một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, tái hòa nhập cộng đồng là việc của phạm nhân, Nhà nước, gia đình

và xã hội.

Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng là một hoạt động đòi hỏi phải có sự phốihợp thực hiện của nhiều chủ thể, trong đó chủ thể đóng vai trò trung tâm là phạmnhân, mọi hoạt động của các chủ thể khác đều nhằm mục đích hỗ trợ, giúp đỡ phạmnhân thực hiện có hiệu quả việc tái hòa nhập cộng đồng Phạm nhân là đối tượngcủa hoạt động tái hòa nhập cộng đồng Xuất phát từ việc phạm nhân bị cách ly khỏi

xã hội trong khoảng thời gian chấp hành án từ đó dẫn đến những xa cách về mặttâm lý cũng như nhận thức của phạm nhân đối với xã hội sau khi mãn hạn tù, hoạtđộng tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện nhằm thu hẹp khoảng cách giữa phạmnhân và xã hội, hỗ trợ phạm nhân quay trở lại chung sống ổn định, hòa nhập cùngmọi người sau khi chấp hành xong bản án Phạm nhân là đối tượng chính trong quátrình tái hòa nhập cộng đồng, trực tiếp tham gia vào tất cả các giai đoạn của quátrình tái hòa nhập cộng đồng và là nhân tố chính quyết định quá trình tái hòa nhậpcộng đồng có đạt được mục đích đề ra hay không

Nhà nước đóng vai trò là chủ thể hỗ trợ phạm nhân tái hòa nhập cộng đồngthông qua việc đề ra những quy định pháp luật ngày càng cụ thể, hoàn thiện đểhướng dẫn thực hiện hoạt động tái hòa nhập cộng đồng, đảm bảo nguồn kinh phí đểthực hiện hoạt động trên Cơ quan, người có thẩm quyền trong phạm vi quyền hạn

và nhiệm vụ của mình thực hiện các hoạt động trong giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhậpcộng đồng cho phạm nhân như tư vấn tâm lý, hỗ trợ các thủ tục pháp lý cho phạmnhân, định hướng nghề nghiệp,

Gia đình, xã hội là nơi phạm nhân sẽ quay trở lại chung sống, tiếp xúc trựctiếp vì vậy thái độ của gia đình, xã hội có ảnh hưởng không nhỏ quyết định việcphạm nhân có thể thực hiện tái hòa nhập cộng đồng được hay không Trong đó, gia

đình là môi trường đầu tiên và quan trọng nhất mà đối tượng phải hòa nhập sau khitrở về với cuộc sống cộng đồng14 Gia đình, xã hội tạo được môi trường cởi mở,thân thiện, thấu hiểu và bao dung sẽ giúp phạm nhân có thêm sự tự tin, lạc quan, làđiểm tựa tinh thần để phạm nhân có thể quay trở lại sống hòa nhập, làm lại cuộc đời.Ngược lại, khi gia đình và xã hội có thái độ kì thị, phân biệt đối xử với những phạmnhân sau khi họ chấp hành xong bản án sẽ dẫn đến hậu quả là những phạm nhâncảm thấy bị xa lánh, mặc cảm, tự ti, không dám tham gia vào các hoạt động xã hội,thu mình hoặc thậm chí bị những băng nhóm tội phạm lôi kéo tiếp tục vi phạm phápluật.

Thứ hai, tái hòa nhập cộng đồng là một quá trình với nhiều sự chuyển biến.

Sự chuyển biến nổi bật nhất phải kể đến trong quá trình tái hòa nhập cộngđồng chính là sự chuyển biến trong suy nghĩ, nhận thức và hành động của phạmnhân Khi đang chấp hành án, phạm nhân được tư vấn tâm lý15 với mục đích cungcấp cho họ những kiến thức, những hiểu biết về vấn đề tâm lý con người từ đó xâydựng cho họ nền tảng tâm lý vững vàng, sẵn sàng đối mặt và giải quyết những vấn

đề họ có thể gặp phải trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng Việc thực hiện tư vấntâm lý còn giúp tìm hiểu và nhìn nhận kịp thời những vấn đề về mặt tâm lý màphạm nhân gặp phải, thông qua đó có được những hướng giải quyết phù hợp Đaphần thông qua quá trình tư vấn tâm lý kết hợp với những hoạt động giáo dục tạitrại giam, phạm nhân sẽ có những thay đổi tích cực về mặt tâm lý, sống cởi mở hơn,nhận thức những vấn đề xã hội theo hướng đúng đắn, hiểu rõ những quy định củapháp luật hơn, đây là sự chuẩn bị cần thiết cho sự thích ứng nhanh chóng của đốitượng với môi trường bên ngoài cơ sở đào tạo, giam giữ16 Sự chuyển biến về mặttâm lý trong giai đoạn này là bước đệm quan trọng trong quá trình tái hòa nhậpcộng đồng, sự thay đổi nhận thức của phạm nhân trong giai đoạn này là cơ sở đểđánh giá khả năng tái hòa nhập cộng đồng của phạm nhân

Không dừng lại ở việc hỗ trợ phạm nhân về mặt tâm lý, trong quá trình chuẩn

bị tái hòa nhập cộng đồng phạm nhân còn được định hướng nghề nghiệp17khi đang

14 Đinh Thị Hường (2014), tlđd 4, trang 19

15 Điều 5 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

16 Đinh Thị Hường (2014), tlđd 4, trang 19

17 Điều 6 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

chấp hành án, được đào tạo nghề, giới thiệu việc làm18sau khi chấp hành xong hìnhphạt theo quy định của Luật thi hành án hình sự năm 2019 và Nghị định49/2020/NĐ-CP Quá trình tư vấn hướng nghiệp, đào tạo việc làm cho phạm nhân

có thể làm thay đổi họ từ một người không có công ăn việc làm ổn định hoặc chưabiết bản thân có thể làm được gì sau khi chấp hành xong hình phạt trở thành mộtngười thợ lành nghề, có thể kiếm sống bằng sức lao động của mình Điều này đảmbảo phạm nhân sau khi chấp hành án có đủ điều kiện để có thể làm việc, tìm kiếmviệc làm để tạo nên thu nhập một cách hợp pháp đồng thời giúp phạm nhân có thêmniềm tin vào bản thân rằng họ có thể làm lại cuộc đời và sống bình thường như baongười khác

Tái hòa nhập cộng đồng không chỉ dừng lại ở việc tạo nên những chuyển biếntrong nhận thức và hành động của phạm nhân mà còn bao gồm việc làm thay đổinhững nhận thức và những định kiến của xã hội đối với người phạm tội Bằng cáchoạt động giáo dục, tuyên truyền về tái hòa nhập cộng đồng thông qua các phươngtiện truyền thông đại chúng, báo đài, ấn phẩm, tài liệu tuyên truyền với mục đíchthay đổi cách nhìn nhận của xã hội về những phạm nhân, xóa bỏ những rào cản tâm

lý giữa xã hội với người chấp hành xong bản án, gỡ bỏ định kiến, sự kì thị và phânbiệt đối xử trong xã hội Khi nhận thức của xã hội thay đổi, phạm nhân sau khi chấphành án được chào đón, đối xử cởi mở, thân thiện và bình đẳng sẽ góp phần thúcđẩy nhanh chóng quá trình tái hòa nhập cộng đồng và giúp hoạt động tái hòa nhậpcộng đồng đạt được kết quả như mong đợi

Thứ ba, hoạt động tái hòa nhập cộng đồng là hoạt động xã hội mang tính tích cực.

Tái hòa nhập cộng đồng được đánh giá là hoạt động mang tính tích cực dựatrên những kết quả mà nó mang lại Trước hết, tái hòa nhập cộng đồng góp phầnthay đổi con người vì đây là hoạt động hướng đến con người, đặc biệt là nhữngngười đã từng phạm tội Qua quá trình tái hòa nhập cộng đồng, những người chấphành xong án phạt có cơ hội thay đổi bản thân, hoàn thiện nhân cách, thay đổi lốisống và lối suy nghĩ để không đi lại trên con đường sai trái trước đây Đây là hiệuquả tích cực tiêu biểu nhất và quan trọng nhất mà tái hòa nhập cộng đồng mang lại.Tái hòa nhập cộng đồng con giúp xóa bỏ những khoảng cách, những định kiến giữa

18 Điều 11 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

người với người, mang lại một xã hội thân thiện, cởi mở, hòa đồng, tạo nên môitrường lý tưởng để phạm nhân sau khi chấp hành xong bản án quay trở lại chungsống, cải tạo bản thân.

Không chỉ dừng lại ở đó, khi thực hiện có hiệu quả hoạt động tái hòa nhậpcộng đồng cho phạm nhân còn mang lại những lợi ích về mặt kinh tế và an sinh xãhội Những người sau khi chấp hành xong hình phạt quay trở lại cuộc sống với nghềnghiệp ổn định và kiếm sống bằng sức lao động chân chính sẽ góp phần thúc đẩyphát triển kinh tế, ổn định xã hội, tình hình tội phạm được kiểm soát, người chấphành xong bản án không tiếp tục thực hiện tội phạm dẫn đến việc số lượng tội phạmngày càng giảm, an ninh trật tự và an toàn xã hội ngày càng được đảm bảo và nângcao

Thứ tư, hoạt động tái hòa nhập cộng đồng được điều chỉnh bởi quy định của Luật Thi hành án hình sự và được đảm bảo thực hiện dựa trên những nguyên tắc nhất định.

Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng không chỉ đơn thuần là một hoạt độngmang tính xã hội mà đây có còn một phần của quá trình thi hành án hình sự đối vớiphạm nhân chấp hành án phạt tù Các cơ quan thi hành án hình sự bắt buộc phảithực hiện tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân nhằm hỗ trợ, giúp đỡ phạm nhânhòa nhập xã hội sau khi chấp hành xong bản án Tái hòa nhập cộng đồng còn là nhucầu cấp thiết của người chấp hành xong án phạt tù, thực hiện tái hòa nhập cộngđồng góp phần giúp họ rút ngắn những cách biệt với xã hội, là cơ hội để họ chứngminh sự thay đổi của bản thân sau quá trình cải tạo Xuất phát từ những lí do trên,tái hòa nhập cộng đồng cần được đặt trong sự điều chỉnh của pháp luật thi hành ánhình sự, cần tuân thủ những nguyên tắc hoạt động cụ thể nhằm đảm bảo thực hiệnmột cách nghiêm túc, có hiệu quả hoạt động trên

Điều 3 Nghị định 49/2020/NĐ-CP quy định chi tiết về những nguyên tắc đảmbảo tái hòa nhập cộng đồng, những nguyên tắc này một lần nữa nhấn mạnh vai tròcủa các chủ thể tham gia hoạt động tái hòa nhập cộng đồng trong đó bao gồm cơquan, tổ chức, cá nhân và gia đình Tái hòa nhập cộng đồng phải được thực hiện dựatrên cơ sở quy định của Nghị định 49/2020/NĐ-CP và pháp luật khác có liên quan.Thực hiện có hiệu quả tái hòa nhập cộng đồng dựa trên cơ sở tạo những điều kiệnthuận lợi để người chấp hành xong hình phạt tù có thể quay trở lại chung sống với

cộng đồng, ổn định cuộc sống đồng thời phòng ngừa tái phạm và vi phạm pháp luật.Nghiêm cấm mọi hành vi kì thị, phân biệt đối xử hoặc xâm phạm đến quyền và lợiích hợp pháp của phạm nhân và người chấp hành xong án phạt tù cũng là một trongnhững nguyên tắc cơ bản để đảm bảo thực hiện tái hòa nhập cộng đồng.

Ngoài ra, với vị trí là hoạt động cuối cùng trong quá trình thi hành án đối vớiphạm nhân, tái hòa nhập cộng đồng cũng cần tuân thủ những nguyên tắc được đềcập trong Luật thi hành án hình sự năm 2019 như:

- Nguyên tắc đảm bảo nhân đạo xã hội chủ nghĩa được tuân thủ và áp dụngtrong quá trình tái hòa nhập cộng đồng Nguyên tắc này được thể hiện thông quaviệc Nhà nước quan tâm và thực hiện các biện pháp hỗ trợ phạm nhân, người chấphành xong án phạt tù quay trở lại đời sống xã hội bình thường, cho họ cơ hội đểthay đổi bản thân và làm lại cuộc đời Nguyên tắc này cũng được thể hiện dựa trênnhững quy định nghiêm cấm, xóa bỏ sự kì thị, phân biệt đối xử đối với phạm nhân

và người chấp hành xong bản án giúp họ có thêm tự tin, sự lạc quan trong cuộc sống.Những quy định pháp luật liên quan đến tái hòa nhập cộng đồng phải đảm bảo tôntrọng quyền con người, bảo vệ những quyền và lợi ích hợp pháp của phạm nhân vàngười chấp hành xong án phạt tù

- Nguyên tắc kết hợp trừng trị và giáo dục cải tạo được thể hiện rõ trong giaiđoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng, tại giai đoạn này nhiều hoạt động được diễn

ra bao gồm tư vấn tâm lý, định hướng nghề nghiệp, giáo dục về tái hòa nhập cộngđồng cho phạm nhân, những hoạt động trên đều hướng đến mục đích tạo nên sựchuyển hóa về cả nhận thức lẫn hành động của phạm nhân, cải tạo họ từ nhữngngười phạm tội trở thành người có ích cho xã hội, không tiếp tục thực hiện tội phạm,

vi phạm pháp luật

- Nguyên tắc đảm bảo sự tham gia của cơ quan, tổ chức, cá nhân và gia đìnhtrong hoạt động tái hòa nhập cộng đồng biểu hiện thông qua những quy định tạiNghị định 49/2020/NĐ-CP về vai trò, trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cánhân trong quá trình thực hiện tái hòa nhập cộng đồng Mỗi cơ quan, tổ chức, cánhân và gia đình có những trách nhiệm riêng, song bên cạnh đó các chủ thể này vẫncần phải phối hợp chặt chẽ với nhau, hỗ trợ nhau trong việc giúp đỡ phạm nhân táihòa nhập cộng đồng

1.1.3 Ý nghĩa của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng

Tái hòa nhập cộng đồng là hoạt động vô cùng cần thiết đối với phạm nhânchấp hành án phạt tù và với xã hội, là quá trình phối hợp giữa cơ quan, tổ chức, cánhân và gia đình với mục đích thay đổi, cải tạo con người theo hướng tích cực Vìthế, tái hòa nhập cộng đồng mang một số ý nghĩa quan trọng sau:

Tái hòa nhập cộng đồng là cầu nối giữa phạm nhân, người chấp hành xong

án phạt tù với xã hội Sau khoảng thời gian tạm thời bị cách ly khỏi xã hội để chấp

hành án, việc hòa nhập nhanh chóng với xã hội là điều vô cùng cần thiết để phạmnhân, người chấp hành xong bản án quay trở lại cuộc sống đời thường Tái hòa nhậpcộng đồng với những hoạt động và những biện pháp cụ thể, rõ ràng đã tạo đượcnhững nền tảng cơ bản để phạm nhân, người chấp hành xong án phạt tù dễ dàngthích nghi trở lại với đời sống xã hội Với những quy định góp phần làm thay đổinhận thức của phạm nhân lẫn xã hội và việc từng bước xóa bỏ những định kiến, sự

kì thị, tái hòa nhập cộng đồng đã và đang nhận được sự đồng thuận, chung tay hànhđộng của xã hội, huy động được nguồn nhân lực, vật lực và tài lực để thực hiện tốthơn nữa tái hòa nhập cộng đồng, hỗ trợ phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt

tù có đời sống tốt đẹp hơn

Tái hòa nhập cộng đồng là hoạt động có tính nhân văn sâu sắc Thực hiện tái

hòa nhập cộng đồng giúp cho người chấp hành xong hình phạt xóa bỏ đi những mặccảm của bản thân đối với cộng đồng19 Chính từ những hoạt động hỗ trợ từ phía cơquan, tổ chức, cá nhân, gia đình và xã hội giúp người chấp hành xong án phạt tù cócái nhìn cởi mở hơn, tự tin hơn, tin rằng xã hội ngoài kia vẫn chào đón họ và cho họ

cơ hội để thay đổi, sống một cuộc đời mới ý nghĩa hơn Quy định của Luật thi hành

án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân một lần nữa khẳng định saukhoảng thời gian chấp hành án, những người chấp hành xong hình phạt vẫn sẽ lại cóquyền được sống như một người công dân bình thường, được tham gia vào các quan

hệ xã hội với đầy đủ tư cách chủ thể trong khuôn khổ pháp luật cho phép, được thựchiện các quyền và nghĩa vụ của mình, được bảo vệ trước pháp luật khi có bất kìquyền và lợi ích hợp pháp nào của họ bị xâm phạm

Hiệu quả của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng góp phần phòng, ngừa tội phạm Khi thực hiện tái hòa nhập cộng đồng một cách có hiệu quả đảm bảo người

19 Phan Thị Quỳnh Như, Vũ Thị Huệ và Nguyễn Thị Vũ Lan (2019), tlđd 5, trang 15

chấp hành xong bản án không tiếp tục thực hiện tội phạm, từ đó làm giảm tỷ lệ táiphạm, cải thiện tình hình tội phạm trong xã hội Bản chất của hoạt động tái hòanhập cộng đồng là cải tạo những con người đã từng phạm tội thành những conngười có ích cho xã hội, vì thế khi nhận thức và hành động của họ được thay đổi sẽdẫn đến những thay đổi về cơ cấu thành phần trong xã hội, số lượng người có công

ăn việc làm ổn định tăng lên, nhận thức về pháp luật cũng như những vấn đề xã hộiđược nâng cao theo chiều hướng tích cực sẽ góp phần làm giảm thiểu những thànhphần có suy nghĩ cực đoan, dễ phạm tội

Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng mang ý nghĩa giáo dục, nâng cao nhận thức của người phạm tội và xã hội Trước hết, những hoạt động trong quá trình tái

hòa nhập cộng đồng làm thay đổi nhận thức của phạm nhân, giáo dục họ không chỉ

về lối sống mà còn giáo dục về cả những quy định của pháp luật, nâng cao hiểu biếtpháp luật để từ đó tránh việc tiếp tục vi phạm Đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân,gia đình và xã hội thì tái hòa nhập cộng đồng góp phần giáo dục, thay đổi những tưtưởng trói buộc, kì thị, phân biệt đối xử, giúp họ nhận thức được vai trò và sự đónggóp quan trọng của mình trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân.Tái hòa nhập cộng đồng không chỉ mang mục đích thay đổi nhận thức, tư duy vàhành động của phạm nhân, người chấp hành xong bản án mà còn làm nhiệm vụ thayđổi suy nghĩ và lối sống, bộ mặt của xã hội, hình thành một môi trường thân thiện,hòa đồng, cởi mở, sẵn sàng đón nhận những người đã từng lầm lỡ để họ thay đổi,sửa chữa sai lầm

Thực hiện hiệu quả tái hòa nhập cộng đồng mang lại lợi ích cho sự phát triển kinh tế - xã hội Qua quá trình tái hòa nhập cộng đồng, một con người đã từng là

phần tử xấu trong xã hội có thể thay đổi trở thành người sống có ích, có trách nhiệmđối với bản thân, gia đình và xã hội Những tấm gương sáng thực hiện hiệu quả hoạtđộng tái hòa nhập cộng đồng trở thành nguồn động lực để những phạm nhân họchỏi, noi theo sau khi được trả tự do đồng thời giúp cộng đồng có cái nhìn thiện cảmhơn đối với những người đã từng phạm tội Càng nhiều người thay đổi nhận thứctheo hướng tích cực sẽ thúc đẩy sự phát triển của xã hội, làm xã hội ngày càng trởnên tiến bộ, văn minh Không dừng lại ở đó, thực hiện thành công tái hòa nhập cộngđồng giúp phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù có đời sống ổn định, cócông ăn việc làm, tiến hành sản xuất, kinh doanh để đóng góp vào sự phát triển kinh

tế của địa phương nói riêng và cả nước nói chung Họ trở thành một lực lượng sản

xuất trong xã hội, gia tăng nguồn nhân lực, tạo nên ngày càng nhiều giá trị thặng dưcho nền kinh tế Ngoài ra Nhà nước còn giảm được gánh nặng đối với các khoản chi

về phúc lợi xã hội, những khoản chi hỗ trợ người thất nghiệp, tiết kiệm được ngânsách nhà nước để phục vụ cho những hoạt động khác Vấn đề xây dựng nền kinh tế,tăng cường nguồn nhân lực và tiết kiệm ngân sách nhà nước đóng vai trò vô cùngquan trọng đối với xã hội Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế như hiện nay

1.1.4 Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng tại một số quốc gia trên thế giới

Không chỉ tại Việt Nam mà hầu hết các quốc gia trên thế giới đều quan tâmđến các vấn đề an sinh xã hội, trong đó hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cũngđược chú trọng, mỗi quốc gia sẽ có những biện pháp khác nhau để thực hiện hoạtđộng tái hòa nhập cộng đồng sao cho hiệu quả và phù hợp với tình hình kinh tế,chính trị - xã hội của quốc gia đó

Tại Pháp hoạt động tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện chủ yếu bởi Phòng

xã hội - giáo dục và Ủy ban án treo Hai cơ quan này sẽ thực hiện một số hoạt độngnhư giáo dục phổ thông, giáo dục nghề, trợ giúp tinh thần, trợ giúp pháp lý, đảmbảo việc chữa trị cho các phạm nhân bị bệnh sau khi họ chấp hành xong án phạt tùtại cơ sở giam giữ, hỗ trợ quần áo cho những phạm nhân không có khả năng tự locho mình, lo vé cho những phạm nhân có khó khăn về mặt kinh tế để họ có thể điđến nơi mà họ có đủ điều kiện hợp pháp để sinh sống sau khi rời khỏi cơ sở giamgiữ20 Các nhà giam tại Pháp thực hiện Chương trình Nhà tù, khuyến khích hỗ trợngười sắp chấp hành xong án phạt tù bằng việc chuẩn bị cho tù nhân trước khi họđược trả tự do và theo dõi họ sau đó, hỗ trợ và theo dõi để tái hòa nhập xã hội đốivới những người bị kết án thay thế, giúp người chấp hành xong án phạt tù duy trìcác mối quan hệ xã hội như mối liên hệ với gia đình và bạn bè của họ, đảm bảo cácchuyến thăm gia đình diễn ra suôn sẻ và trong điều kiện tốt, đồng thời hỗ trợ về cácvấn đề nuôi dạy con cái21

Trung Quốc cũng là một quốc gia quan tâm, chú trọng đến hoạt động tái hòanhập cộng đồng cho phạm nhân Ngoài các biện pháp đảm bảo tư vấn tâm lý, hỗ trợ

20 Dương Thanh Mai, Nguyễn Hữu Duyện, Ngô Văn Thâu, Nguyễn Hoàng Hà, Nguyễn Văn Hiển, Nguyễn Quang Hưng (2001), “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tái hòa nhập cộng đồng của công dân sau thời gian cải tạo, giam giữ”, Đặc san Thông tin khoa học pháp lý, xuất bản tháng 4 năm 2001, trang 126.

21 Không rõ tác giả, “Prison: working towards lasting social reintegration”,

https://www.fondationdefrance.org/en/prison , truy cập ngày 04/6/2023

pháp lý, hỗ trợ việc làm cho phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù, Nhànước Trung Quốc còn thực hiện các hoạt động theo dõi, thăm nom, kiểm tra, đánhgiá cuộc sống cũng như quá trình tái hòa nhập cộng đồng của phạm nhân sau khiđược trả tự do Chính phủ Trung Quốc quy định việc kiểm tra, thăm hỏi định kì đốivới các phạm nhân đã mãn hạn tù đồng thời thực hiện những cuộc khảo sát để làmcăn cứ đánh giá mức độ thành công của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng của từngphạm nhân Trách nhiệm của trại giam không chỉ dừng lại là việc giám sát, cải tạophạm nhân mà còn phải chịu trách nhiệm về chất lượng cải tạo của phạm nhân trongquá trình chấp hành án và đánh giá chất lượng cải tạo thông qua điều tra thực tế việctiếp nhận của xã hội như thế nào đối với những phạm nhân đã chấp hành xong ánphạt tù22 Việc khảo sát không chỉ đưa ra những số liệu trực quan mà còn giúp cơquan chức năng nhìn nhận được những ưu điểm và cả những hạn chế của quá trìnhtái hòa nhập cộng đồng từ đó đề ra phương hướng hoạt động phù hợp góp phầnnâng cao hiệu quả của hoạt động này Không chỉ quan tâm đến phạm nhân mà tạiTrung Quốc vấn đề liên quan đến gia đình phạm nhân và tình hình xã hội cũng đượcquan tâm để đưa vào làm cơ sở thực hiện tái hòa nhập cộng đồng Thông qua quátrình thăm hỏi định kì, cơ quan, người có thẩm quyền không chỉ nắm bắt được tìnhhình của phạm nhân sau khi rời khỏi cơ sở giam giữ mà còn kịp thời nắm bắt đượcnhững biến đổi của gia đình phạm nhân từ đó đưa ra các dự báo chính xác để chuẩn

bị các công tác hỗ trợ khi cần thiết, đảm bảo phạm nhân có môi trường thích hợp,thuận lợi để quá trình tái hòa nhập cộng đồng không bị gián đoạn Các cơ sở giamgiữ sẽ thống kê và thông báo số lượng phạm nhân dự kiến chấp hành xong án phạt

tù đến từng địa phương để chính quyền địa phương kịp thời nắm bắt tình hình vàđưa ra các phương hướng hỗ trợ phạm nhân tái hòa nhập cộng đồng khi họ quay trở

về địa phương Sự quan tâm sâu sát của Nhà nước tạo nên nhiều điều kiện thuận lợigiúp quá trình tái hòa nhập cộng đồng của phạm nhân diễn ra nhanh chóng, dễ dàng,thuận lợi và mang lại hiệu quả cao

Tại Nhật Bản, hoạt động tái hòa nhập cộng đồng đề cao vai trò và sự tham giacủa các chủ thể trong xã hội Cụ thể, Nhật Bản phát triển nguồn lực tình nguyệnviên tham gia vào các hoạt động hỗ trợ phạm nhân tại nhà giam hay hỗ trợ phạmnhân tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong bản án Những tình nguyện

22 Dương Thanh Mai, Nguyễn Hữu Duyện, Ngô Văn Thâu, Nguyễn Hoàng Hà, Nguyễn Văn Hiển, Nguyễn Quang Hưng (2001), tlđd 20, trang 103.

viên được biết đến với tên gọi cán bộ quản chế tình nguyện, những người này thựchiện những hoạt động hỗ trợ phạm nhân tái hòa nhập cộng đồng như liên hệ với cácdoanh nghiệp để giới thiệu nơi làm việc cho phạm nhân, là cầu nối giữa phạm nhân

và gia đình trong quá trình phạm nhân chấp hành án để đánh giá mức độ quan tâmcủa gia đình đối với phạm nhân và đưa ra những dự đoán về khả năng phạm nhân

có thể quay trở lại chung sống với gia đình sau khi chấp hành xong án phạt tù Một

số tổ chức tư nhân như các trại trung chuyển hoặc các doanh nghiệp thực hiện vaitrò của mình trong hoạt động tái hòa nhập cộng đồng bằng cách phối hợp với trạigiam và các cán bộ quản chế tình nguyện để bố trí việc làm thậm chí là nơi ở chophạm nhân đã chấp hành xong bản án mà không thể hoặc không có gia đình để trở

về23 Là một quốc gia xem con người là tài nguyên quan trọng nhất, Nhật Bản luôn

có những chính sách để quan tâm cải tạo con người, bên cạnh đó Nhật Bản còn sửdụng một cách có hiệu quả nguồn nhân lực trong mọi hoạt động, trong đó có cả hoạtđộng tái hòa nhập cộng đồng

Nhìn chung, tại Pháp, Trung Quốc, Nhật Bản những quy định pháp luật liênquan đến tái hòa nhập cộng đồng đều quan tâm đến việc kết nối với những ngườiphạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù để nắm bắt tình hình của họ thôngqua đó có thể kịp thời hỗ trợ phạm nhân tái hòa nhập cộng đồng một cách nhanhnhất, có hiệu quả nhất Thông qua những quy định đó có thể thấy để tái hòa nhậpcộng đồng cho phạm nhân có hiệu quá đòi hỏi Nhà nước phải có những chính sáchquan tâm sâu sát, hỗ trợ trên nhiều phương diện, khía cạnh và bằng nhiều cách thứckhác nhau

1.2 Quy định của pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam về tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

1.2.1 Quy định của Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng

Xuất phát từ nhu cầu xã hội cũng như tầm quan trọng của hoạt động tái hòanhập cộng đồng cho phạm nhân, Luật thi hành án hình sự đã có những quy định vềtái hòa nhập cộng đồng nhằm tạo cơ sở để thực hiện hoạt động này một cách cóhiệu quả Điều 45 Luật thi hành án hình sự năm 2019 quy định các trại giam, trạitạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện có trách nhiệm tổ chức

23 Dương Thanh Mai, Nguyễn Hữu Duyện, Ngô Văn Thâu, Nguyễn Hoàng Hà, Nguyễn Văn Hiển, Nguyễn Quang Hưng (2001), tlđd 20, trang 122-123.

chuẩn bị tái hòa nhập cộng cho phạm nhân cùng với đó Nhà nước khuyến khích các

cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân tạo điều kiện giúp đỡ người chấp hành xong ánphạt tù tái hòa nhập cộng đồng

Dựa trên những quy định mang tính khái quát về tái hòa nhập cộng đồng tạiĐiều 45 Luật thi hành án hình sự năm 2019, Chính phủ đã ban hành Nghị định49/2020/NĐ-CP ngày 17 tháng 4 năm 2020 của Chính phủ quy định chi tiết thihành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng, nghị định này đã cónhững quy định cụ thể, chi tiết về hoạt động tái hòa nhập cộng đồng và là cơ sởpháp lý chính để áp dụng thực hiện hoạt động trên Nghị định 49/2020/NĐ-CP đượcchia làm V chương với 29 Điều, trong đó Chương I bao gồm những quy định chung

về tái hòa nhập cộng đồng; Chương II quy định các biện pháp chuẩn bị tái hòa nhậpcộng đồng cho phạm nhân; Chương III quy định về các biện pháp bảo đảm tái hòanhập cộng đồng đối với người chấp hành xong hình phạt tù; Chương IV quy địnhtrách nhiệm của các bộ, ủy ban nhân dân các cấp, cơ quan, tổ chức, cá nhân trongthực hiện các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng; Chương V quy định vềđiều khoản thi hành

Nghị định 49/2020/NĐ-CP làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia vàohoạt động tái hòa nhập cộng đồng, thông qua đó một lần nữa khẳng định tái hòanhập cộng đồng không chỉ là hoạt động của Nhà nước, phạm nhân, người chấp hànhxong án phạt tù mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức, gia đình trong xãhội Ngoài ra các quy định về nguồn kinh phí thực hiện tái hòa nhập cộng đồng,nguyên tắc đảm bảo tái hòa nhập cộng đồng, những hoạt động trong các giai đoạncủa quá trình tái hòa nhập cộng đồng cũng được Nghị định 49/2020/NĐ-CP quyđịnh một cách chi tiết

1.2.1.1 Giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng

Trong mọi hoạt động, giai đoạn chuẩn bị luôn đóng vai trò là bước nền, là giaiđoạn thực hiện những công tác cơ bản cần thiết để tiến vào chính thức thực hiệnhoạt động Đối với tái hòa nhập cộng đồng, giai đoạn chuẩn bị là khoảng thời gianthực hiện những hoạt động nhằm trang bị cho phạm nhân những hành trang cơ bảnnhất để phục vụ cho việc tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong hình phạt

tù Giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện từ khá sớm, ngaytrong những hoạt động của phạm nhân tại cơ sở cải tạo, trại giam như thực hiện các

chế độ thể dục thể thao, chăm sóc sức khỏe tinh thần, đọc sách báo, nghe thời sự,giáo dục pháp luật, Có thể thấy, giai đoạn chuẩn bị với vai trò là bước đệm tronghoạt động tái hòa nhập cộng đồng do đó phải được thực hiện thường xuyên bằngnhững hoạt động khác nhau để tác động thay đổi dần nhận thức của phạm nhân.Giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng được thể hiện rõ nhất vào khoảng haitháng trước khi phạm nhân chấp hành xong án phạt tù hoặc sau khi có kết quả thẩmđịnh nhất trí đề nghị đặc xá, tha tù trước thời hạn có điều kiện của cơ quan có thẩmquyền, các cơ sở giam giữ phạm nhân tổ chức tư vấn tâm lý, hỗ trợ các thủ tục pháp

lý cho phạm nhân24

Hiểu rõ những chuyển biến tâm lý cũng như những vấn đề, những rào cản màphạm nhân có thể gặp phải trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng, Nhà nước quyđịnh về việc tư vấn tâm lý cho phạm nhân khi phạm nhân chuẩn bị chấp hành xonghình phạt tù là hết sức cần thiết Hoạt động tư vấn tâm lý được thực hiện bằng cácbiện pháp khác nhau như tư vấn trực tiếp, tư vấn thông qua việc phạm nhân điềnphiếu thông tin, tư vấn theo nhóm hoặc tư vấn cho từng cá nhân25 Các vấn đề được

tư vấn là những vấn đề tương đối phổ biến, thiết thực như tư vấn tình cảm, hôn nhân,gia đình, sức khỏe; phòng, chống ma túy, HIV/AIDS và các tệ nạn xã hội; tư vấnxóa bỏ mặc cảm, tự ti; xây dựng ý chí, niềm tin, khả năng ứng phó, giải quyết cácvấn đề phát sinh trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng; tư vấn về lao động, việclàm, sử dụng các ngành nghề đã được học, bảo hiểm xã hội và các vấn đề khác cóliên quan26 Qua quá trình tư vấn tâm lý, phạm nhân sẽ có thêm sự tự tin cũng nhưcác kiến thức cần thiết để giải quyết các vấn đề có thể xảy ra trong thực tế khi phạmnhân quay trở lại với cộng đồng Việc hỗ trợ tâm lý, hỗ trợ các thủ tục pháp lý chophạm nhân không chỉ thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đến phạm nhân mà cònthể hiện tính nhân văn, cảm thông và thấu hiểu những vấn đề mà phạm nhân phảiđối mặt sau khi chấp hành xong án phạt tù, trong đó các vấn đề về tâm lý như mặccảm, tự ti, e ngại giao tiếp hoặc sự thiếu hiểu biết về một số vấn đề xã hội, thiếuthông tin và kiến thức về việc thực hiện các thủ tục pháp lý trở thành rào cản lớntrong quá trình tái hòa nhập cộng đồng của phạm nhân sau khi chấp hành xong ánphạt tù

24 Điều 5 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

25 Khoản 3 Điều 5 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

26 Khoản 2 Điều 5 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

Ngoài tư vấn tâm lý, phạm nhân còn được hỗ trợ về các thủ tục pháp lý như:đăng ký cư trú; đăng ký hộ tịch; cấp căn cước công dân; vay vốn, đăng ký kinhdoanh, ký kết hợp đồng lao động và các thủ tục hành chính khác theo quy định củapháp luật27, được định hướng nghề nghiệp, nâng cao khả năng tìm kiếm việc làmbằng cách thực hiện các bài kiểm tra đánh giá năng lực, nhu cầu, điều kiện, hoàncảnh của từng phạm nhân để hướng dẫn họ lập kế hoạch tái hòa nhập cộng đồng chobản thân; phối hợp với các Trung tâm dịch vụ việc làm cung cấp thông tin thịtrường lao động, tư vấn, định hướng nghề nghiệp, giới thiệu việc làm cho phạmnhân28.

Nhằm tạo điều kiện cho phạm nhân quay trở lại đời sống xã hội bình thường,khi chấp hành xong, được đặc xá, tha tù trước thời hạn, phạm nhân được nhận mộtkhoản kinh phí hỗ trợ trích từ Quỹ hòa nhập cộng đồng của trại giam29đồng thời cơ

sở giam giữ phạm nhân thực hiện việc thông báo cho các cơ quan, tổ chức theo quyđịnh tại Điều 8 Nghị định 49/2020/NĐ-CP về việc phạm nhân hết hạn chấp hành ánphạt tù để các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm thực hiện việc bố trí nơi cư trú, làmviệc cho người chấp hành xong án phạt tù theo quy định của Luật thi hành án hình

sự năm 2019 Có thể nhận thấy, sau khi chấp hành xong án phạt tù, phạm nhân rờikhỏi cơ sở giam giữ thường gặp vấn đề không biết đi đâu về đâu, không biết làm gì

để kiếm sống Vì vậy, các cơ quan, tổ chức tiến hành bố trí nơi cư trú, bố trí việclàm cho người chấp hành xong án phạt tù sẽ phần nào giúp họ giảm bớt những nỗi

lo, áp lực, căng thẳng, san sẻ một số khó khăn với họ để họ có thêm điều kiện thuậnlợi quay về chung sống với xã hội

Những biện pháp chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân được quyđịnh từ Điều 5 đến Điều 8 Nghị định 49/2020/NĐ-CP cho thấy sự quan tâm sâu sátcủa Nhà nước đến hoạt động tái hòa nhập cộng đồng của phạm nhân, quy định cụthể những hoạt động cần thiết thực hiện trong giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộngđồng để tạo nền móng vững chắc để phạm nhân bước vào giai đoạn tái hòa nhậpcộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù Ở giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhậpcộng đồng, chủ thể chủ yếu thực hiện hoạt động là các cơ quan như Bộ Công an, cơ

27 Khoản 4 Điều 5 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

28 Điều 6 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

29 Điều 7 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

sở giam giữ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban nhân dân và sự phốihợp của một số tổ chức trong ngành Tư pháp, Giáo dục và Đào tạo, Hội Luật gia,Hội Liên hiệp Thanh niên, Vai trò, trách nhiệm của cá nhân, gia đình trong giaiđoạn này vẫn chưa thể hiện rõ.

1.2.1.2 Tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù

Trong giai đoạn này, biện pháp thông tin, tuyên truyền, giáo về tái hòa nhậpcộng đồng là biện pháp được thực hiện xuyên suốt, lâu dài đối với cả phạm nhân lẫn

xã hội Nội dung được thông tin, tuyên truyền, giáo dục là các chủ chương, chínhsách, pháp luật của Nhà nước về tái hòa nhập cộng đồng; các gương hoàn lương,tiến bộ tiêu biểu; đấu tranh xóa bỏ định kiến, kì thị đối với người chấp hành xong ánphạt tù, 30 Thông qua tuyên truyền, giáo dục về tái hòa nhập cộng đồng sẽ giúpphạm nhân và xã hội thay đổi tư duy, góc nhìn, xóa bỏ những rào cản về định kiếncũng như những mặc cảm của người chấp hành xong án phạt tù, giúp mọi ngườinhận thức được vai trò và tầm quan trọng của tái hòa nhập cộng đồng để từ đó cùngnhau phối hợp, chung tay thực hiện một cách có hiệu quả nhất hoạt động tái hòanhập cộng đồng

Sau khi được trả tự do, người chấp hành xong án phạt tù vẫn sẽ được trợ giúp

về mặt tâm lý, hỗ trợ các thủ tục pháp lý khi họ có nhu cầu31 Điều này thể hiện các

cơ quan, tổ chức luôn có mặt đồng hành, chia sẻ những khó khăn với người chấphành xong án phạt tù cũng như thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Nhà nước đếnngười chấp hành xong án phạt tù và quá trình tái hòa nhập cộng đồng của họ

Thêm vào đó, người chấp hành xong án phạt tù được tham gia đào tạo nghềtrình độ cao đẳng, trung cấp, sơ cấp, được hưởng những chính sách hỗ trợ đào tạonghề nghiệp theo quy định của pháp luật hiện hành, được vay vốn hỗ trợ nghềnghiệp, được giới thiệu việc làm miễn phí dựa trên những nhu cầu của người chấphành xong án phạt tù và nhu cầu việc làm của thị trường32 Các hoạt động này nhằmđảm bảo người chấp hành xong án phạt tù sau khi trở lại nơi cư trú có thể nhanhchóng có được việc làm, nghề nghiệp ổn định để tự nuôi sống bản thân đồng thờimang lại những đóng góp thiết thực cho xã hội về mặt kinh tế, hạn chế tình trạng

30 Khoản 2 Điều 9 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

31 Điều 10 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

32 Điều 11 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

người chấp hành xong án phạt tù bị phân biệt đối xử trong lao động hoặc không thểtìm kiếm được việc làm dẫn đến việc bị những ổ nhóm tội phạm lôi kéo, dụ dỗ tiếptục thực hiện các hành vi phạm tội mới.

Chủ thể chính của giai đoạn tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong

án phạt tù là người chấp hành xong án phạt tù, cùng với đó là sự phối hợp tham giacủa các chủ thể khác như các cơ quan Nhà nước như Ủy ban nhân dân, Sở Lao động

- Thương binh và Xã hội, chính quyền địa phương; các đơn vị, tổ chức, cá nhânkhác trong xã hội cũng được Nhà nước khuyến khích tham gia vào giai đoạn nàybằng những việc làm như giáo dục, giúp đỡ để tái hòa nhập cộng đồng, đào tạo, giớithiệu việc làm, tiếp nhận người chấp hành xong án phạt tù vào làm việc,

Các hoạt động của cả hai giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng và tái hòanhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù đều quan trọng và không thểthiếu trong toàn bộ quá trình tái hòa nhập cộng đồng Không thể bỏ qua hoặc cắtxén bất kì hoạt động nào trong hai giai đoạn này vì chúng có mối liên với nhau nhưmột chuỗi mắt xích, liên kết bổ trợ cho nhau với mục đích làm cho hoạt động táihòa nhập cộng đồng đạt được hiệu quả như mong đợi Giai đoạn chuẩn bị tái hòanhập cộng đồng cũng có ý nghĩa quan trọng không kém so với giai đoạn tái hòanhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù, nhìn chung cả hai giai đoạn đều

có sự tác động qua lại lẫn nhau Giai đoạn chuẩn bị được thực hiện tốt sẽ là nềnmóng vững chắc để thực hiện nhanh chóng và có hiệu quả giai đoạn tái hòa nhậpcộng đồng, cùng với đó giai đoạn tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện thànhcông sẽ đem lại ý nghĩa cho giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng nói riêng và

cả quá trình tái hòa nhập cộng đồng nói chung Bất kì sự sai sót, sự thiếu quan tâm,

vô trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân nào xảy ra ở một trong hai giai đoạnđều có thể gây ảnh hưởng xấu đến kết quả của quá trình tái hòa nhập cộng đồng Vìthế khi thực hiện tái hòa nhập cộng đồng đòi hỏi những chủ thể trong hoạt động nàyđều phải nhận thức đúng vai trò của mình và nâng cao tinh thần, thực hiện tốt tráchnhiệm của mình để hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù được tái hòa nhập cộngđồng một cách thuận lợi và nhanh chóng

1.2.1.3 Kinh phí thực hiện tái hòa nhập cộng đồng

Tại Điều 4 Nghị định 49/2020/NĐ-CP quy định nguồn kinh phí đảm bảo choviệc thực hiện tái hòa nhập cộng đồng xuất phát từ các nguồn là ngân sách nhà nước;

quỹ hòa nhập cộng đồng tại trại giam; quỹ do các cơ quan, tổ chức thành lập vànguồn đóng góp tự nguyện của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.Trong đó ngân sách nhà nước đóng vai trò là nguồn kinh phí chủ yếu.

Quỹ hòa nhập cộng đồng tại trại giam được thành lập từ việc trích 2% kết quảlao động của phạm nhân tại trại giam, quỹ này được dùng trong việc chi tư vấn, hỗtrợ cho phạm nhân khi chấp hành xong án phạt tù33 Kết quả lao động của phạmnhân tại trại giam được xác định là phần chênh lệch thu lớn hơn chi từ hoạt động tổchức lao động, học nghề của phạm nhân sau khi trừ các chi phí hợp lý như chi phívật tư, nguyên liệu, tiền thuê nhân công lao động bên ngoài (nếu có); chi phí điện,nước; tiền ăn thêm do lao động nặng nhọc, độc hại ngoài tiền ăn theo tiêu chuẩn dongân sách nhà nước cấp (tính bằng 15% so với tiêu chuẩn định lượng ăn trong ngàytheo tiêu chuẩn do ngân sách nhà nước cấp cho lao động nặng nhọc hoặc độc hạitheo quy định của pháp luật); tiền bồi dưỡng cho phạm nhân làm thêm giờ hoặc laođộng ngày thứ Bảy, Chủ nhật hoặc làm ngày nghỉ; trích khấu hao tài sản cố địnhphục vụ quá trình tổ chức lao động, học nghề; chi phí quản lý và các chi phí khácphục vụ trực tiếp cho hoạt động lao động, học nghề của phạm nhân34

Những nguồn kinh phí này được sử dụng chủ yếu cho các hoạt động trong quátrình chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân như chi cho việc thực hiệncác hoạt động tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý, giáo dục pháp luật, định hướng nghềnghiệp, đào tạo nghề Đồng thời, những nguồn kinh phí trên được dùng để hỗ trợvay vốn cho phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù để họ có thêm điều kiện

về mặt kinh tế, giúp họ có vốn làm ăn, ổn định cuộc sống

1.2.2 Một số quy định pháp luật khác có liên quan đến hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

Quá trình tái hòa nhập cộng đồng bao gồm nhiều hoạt động khác nhau, vớimỗi hoạt động cụ thể khi được tiến hành sẽ chịu sự điều chỉnh của các quy địnhpháp luật chuyên ngành Pháp luật chuyên ngành khác tham gia điều chỉnh các hoạtđộng trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng giúp bổ trợ, nâng cao hiệu quả của

33 Điều 17 Nghị định 133/2020/NĐ-CP của Chính phủ ngày 09 tháng 11 năm 2020 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thi hành án hình sự (Nghị định 133/2020/NĐ-CP).

34 Điểm b khoản 5 Điều 16 Nghị định 133/2020/NĐ-CP.

từng hoạt động, đảm bảo tái hòa nhập cộng đồng được thực hiện dựa trên cơ sở tuânthủ các quy định pháp luật do Nhà nước ban hành.

Luật Giáo dục năm 2019 quy định về hệ thống giáo dục quốc dân; cơ sở giáodục, nhà giáo, người học; quản lý nhà nước về giáo dục; quyền và trách nhiệm của

cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động giáo dục35 Điều này đồng nghĩavới việc những hoạt động giáo dục cho phạm nhân tại cơ sở giam giữ trong giaiđoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng cũng sẽ chịu sự điều chỉnh của Luật Giáo dục

Điều 13 Luật Giáo dục năm 2019 quy định: “Học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, đặc điểm cá nhân, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập.” Như vậy có thể thấy Nhà nước tôn trọng quyền được học

tập và đề cao vai trò của giáo dục đối với mỗi công dân, không có sự phân biệttrong giáo dục và những phạm nhân đang chấp hành án cũng có quyền được học tập,hoạt động học tập được thực hiện phù hợp với nhu cầu, tình hình của phạm nhân tạicác cơ sở giam giữ Nội dung giáo dục, quyền và trách nhiệm của phạm nhân tronghoạt động giáo dục tuân theo quy định của Luật này

Phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù được quay trở lại đời sống bìnhthường, được hỗ trợ đào tạo nghề, quá trình đào tạo nghề nghiệp cho phạm nhân saukhi chấp hành xong án phạt tù phải tuân theo những quy định của Luật Giáo dụcnghề nghiệp năm 2014 Hoạt động đào tạo nghề nghiệp với mục tiêu đào tạo nhânlực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứngvới trình độ đào tạo; có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khảnăng sáng tạo, thích ứng với môi trường làm việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế;bảo đảm nâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học saukhi hoàn thành khóa học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lêntrình độ cao hơn36 Riêng đối với phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù,việc được đào tạo nghề nghiệp còn mở ra cho họ những cơ hội mới để cải tạo, pháttriển và hoàn thiện bản thân sau những lầm lỡ, hỗ trợ để họ có kỹ năng làm việc, cótay nghề để tự mình lao động, sáng tạo làm ra thu nhập nuôi sống bản thân, gia đình

và không tiếp tục thực hiện việc phạm tội Trong quá trình đào tạo nghề, người chấp

35 Điều 1 Luật Giáo dục năm 2019

36 Khoản 1 Điều 4 Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014

hành xong án phạt tù được đối xử bình đẳng như những công dân khác, nội dungđào tạo, quyền và nghĩa vụ của họ cũng được thực hiện theo quy định của Luật Giáodục nghề nghiệp Người chấp hành xong hình phạt tù tham gia đào tạo nghề nghiệptrình độ cao đẳng, trung cấp, sơ cấp, dưới 03 tháng được miễn, giảm học phí, hưởngchính sách nội trú, được hỗ trợ chi phí đào tạo, tiền ăn và tiền đi lại nếu thuộc đốitượng được hưởng chính sách hỗ trợ đào tạo nghề nghiệp theo quy định của phápluật hiện hành Trường hợp người chấp hành xong hình phạt tù không thuộc đốitượng hưởng các chính sách hỗ trợ theo quy định của pháp luật, Ủy ban nhân dâncấp tỉnh xem xét, quyết định chính sách hỗ trợ đào tạo nghề nghiệp cho các đốitượng này37.

Sau khi quay trở lại chung sống với cộng đồng, được hỗ trợ đào tạo nghềnghiệp, người chấp hành xong án phạt tù còn được hỗ trợ giới thiệu việc làm phùhợp với khả năng của họ và tình hình thị trường lao động Khi tham gia vào mốiquan hệ lao động, những quyền và lợi ích hợp pháp cũng như các nghĩa vụ trongquá trình lao động sẽ chịu sự điều chỉnh của pháp luật lao động Bộ luật Lao động

2019 đặt ra trách nhiệm của Nhà nước, người sử dụng lao động và xã hội phải thamgia giải quyết việc làm, đảm bảo cho người có khả năng lao động đều có cơ hội việclàm38, như vậy những người đã chấp hành xong án phạt tù và có khả năng lao độngđều sẽ được Nhà nước, người sử dụng lao động và xã hội hỗ trợ giải quyết việc làm.Tham gia vào mối quan hệ lao động, người chấp hành xong án phạt tù được đảmbảo những quyền và lợi ích cơ bản mà một người lao động được hưởng như đảmbảo không có sự phân biệt đối xử trong lao động, đảm bảo về tiền lương, thời giờlàm việc, thời giờ nghỉ ngơi, hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thấtnghiệp, được tiếp xúc đối thoại với người sử dụng lao động và Công đoàn cơ sở,được giải quyết chấm dứt hợp đồng theo các quy định của Bộ luật Lao động Ngoài

ra, không ít những trường hợp người chấp hành xong án phạt tù sau khi được trả tự

do đã trở thành chủ của những cơ sở sản xuất, những doanh nghiệp, lúc này họ cóthể trở thành những người sử dụng lao động Và dù đóng vai trò nào trong mối quan

hệ lao động thì họ cũng đều phải tuân thủ quy định của pháp luật lao động, đảm bảohài hòa lợi ích của các bên trong mối quan hệ này

37 Khoản 1 Điều 11 Nghị định 49/2020/NĐ-CP

38 Khoản 2 Điều 9 Bộ luật Lao động năm 2019

Bên cạnh những hoạt động liên quan đến giáo dục, đào tạo nghề, hỗ trợ việclàm còn có các hoạt động về tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho phạm nhân tại cơ

sở giam giữ và sau khi họ quay trở về cộng đồng Hoạt động phổ biến, giáo dụcpháp luật có vai trò quan trọng trong việc làm thay đổi nhận thức của phạm nhân,giúp họ hiểu hơn về các quy định của pháp luật, nâng cao ý thức, chấp hành nghiêmchỉnh các quy định pháp luật do Nhà nước ban hành từ đó làm giảm tỉ lệ vi phạmpháp luật Điều 21 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 quy định việc phổbiến, giáo dục pháp luật cho người đang chấp hành hình phạt tù phải tùy theo từngđối tượng mà lựa chọn những quy định pháp luật quyền và nghĩa vụ của công dân,pháp luật về hình sự, thi hành án hình sự, xử lý vi phạm hành chính; pháp luật vềphòng, chống ma túy và các tệ nạn xã hội để giáo dục cho phù hợp Các cơ quan,người có thẩm quyền thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật cho người chấp hànhxong án phạt tù được thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân, pháp luật về hình

sự, thi hành án hình sự, xử lý vi phạm hành chính; pháp luật về phòng, chống matúy và các tệ nạn xã hội

Quy định trên cho thấy hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho phạm nhân

là hết sức cần thiết Thông qua quá trình phổ biến, giáo dục pháp luật tại các cơ sởgiam giữ, phạm nhân sẽ phần nào nhận thức được ý nghĩa, vai trò của pháp luậttrong đời sống, nắm bắt được những quy định của pháp luật về quyền lợi và nghĩa

vụ của bản thân đối với Nhà nước, gia đình và xã hội, thay đổi được tư duy, dần dầnhình thành nên lối sống mới lành mạnh, tuân thủ pháp luật Những sự thay đổi đókhông chỉ ngăn ngừa việc tái phạm, vi phạm pháp luật trong tương lai mà còn làtiền đề quan trọng để xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật

Nhìn chung, quá trình tái hòa nhập cộng đồng ngoại trừ việc tuân thủ quy địnhcủa Luật thi hành án hình sự và Nghị định 49/2020/NĐ-CP thì còn chịu sự tác động,điều chỉnh của những ngành luật khác có liên quan Ở mỗi hoạt động khác nhau, sựtham gia của những quy định pháp luật chuyên ngành đã trở thành cơ sở pháp lývững chắc để các chủ thể tuân theo từ đó mang lại hiệu quả cao nhất trong từng hoạtđộng, góp phần vào hiệu quả chung của quá trình tái hòa nhập cộng đồng

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Căn cứ vào các quy định của Luật thi hành án hình sự Việt Nam về tái hòanhập cộng đồng cho phạm nhân, tác giả đã làm rõ được những vấn đề cơ bản, kháiquát nhất về quá trình tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân sau khi chấp hànhxong án phạt tù Tại Chương 1, tác giả đã làm rõ những vấn đề sau:

- Khái niệm tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

- Đặc điểm của tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

- Ý nghĩa của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng

- Quy định về tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân theo Luật Thi hành ánhình sự Việt Nam

- Một số quy định pháp luật khác có liên quan đến hoạt động tái hòa nhậpcộng đồng cho phạm nhân

- Các giai đoạn của tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

- Hoạt động tái hòa nhập cộng đồng tại một số quốc gia trên thế giới

Thông qua Chương 1, chúng ta đã có những cái nhìn khái quát về hoạt độngtái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân cũng như nhận thấy được tầm quan trọngcủa hoạt động tái hòa nhập cộng đồng đối với phạm nhân và xã hội Đối với nhữngnội dung được đưa ra trong Chương 1 của khóa luận, tác giả mong muốn có thể làmsáng tỏ hơn nữa ý nghĩa của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng, giúp chúng ta nhìnnhận thấy sự cấp bách và cần thiết của việc phổ biến, tuyên truyền, giáo dục rộngrãi về tái hòa nhập cộng đồng để hoạt động tái hòa nhập cộng đồng ngày càng đượcthực hiện một cách có hiệu quả, thay đổi nhiều con người, nhiều số phận và làmthay đổi bộ mặt của xã hội theo hướng tích cực Một vài hoạt động tái hòa nhậpcộng đồng tại một số quốc gia trên thế giới được đề cập với mong muốn đưa rađược cái nhìn khách quan, toàn diện, đa chiều cũng như chỉ ra những điểm nổi bậttrong hoạt động tái hòa nhập cộng đồng tại một số quốc gia trên thế giới để ViệtNam có thể xem xét, tiếp thu, học hỏi, áp dụng vào hoạt động tái hòa nhập cộngđồng ở nước ta

Việc phân tích đưa ra những quy định của pháp luật thi hành án hình sự ViệtNam về hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cũng như chỉ rõ các giai đoạn, ý nghĩa

của từng giai đoạn trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng góp làm cho việc tiếp cậnquá trình tái hòa nhập cộng đồng trở nên dễ dàng hơn cũng như nhấn mạnh đượccác chủ thể chính tham gia vào từng giai đoạn và vị trí, vai trò, trách nhiệm cụ thểcủa từng chủ thể trong mỗi giai đoạn Những phân tích trên sẽ trở thành tiền đề, cơ

sở để nhận xét, đánh giá khả năng hoạt động của các chủ thể trong mỗi giai đoạn vànhìn nhận được những điểm mạnh, những hạn chế của các hoạt động trong quá trìnhtái hòa nhập cộng đồng tại Chương 2

CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ VỀ TÁI HÒA NHẬP CHO PHẠM NHÂN Ở VIỆT NAM

Giới thiệu chương 2: Chương 2 nêu lên thực tiễn áp dụng pháp luật thi hành án

hình sự về tái hòa nhập cho phạm nhân ở Việt Nam bằng việc đưa ra những số liệu,thống kê, các báo cáo về công tác thực hiện tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

ở Việt Nam và các kết quả đạt được Ngoài ra tác Chương 2 còn nhìn nhận nhữngkhó khăn, vướng mắc, hạn chế của hoạt động tái hòa nhập cộng đồng và chỉ nguyênnhân của những khó khăn, hạn chế đó

2.1 Những kết quả đã đạt được trong việc thực hiện hoạt động tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân

Nhằm thực hiện một cách có hiệu quả hoạt động tái hòa nhập cộng đồng, tạinhiều địa phương trên cả nước đã cho ra đời những mô hình tái hòa nhập cộng đồngvừa mang tính đổi mới, sáng tạo lại thiết thực và dễ dàng thực hiện Sự xuất hiệncủa các mô hình tái hòa nhập cộng đồng góp phần làm tăng hiệu quả công tác táihòa nhập cộng đồng, đề cao vai trò, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân, giađình và xã hội trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong ánphạt tù

* Kết quả đã đạt được trong giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng:

Trong giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng, các cơ sở giam giữ đã cónhững hoạt động giáo dục nghề nghiệp, giáo dục pháp luật cho phạm nhân, giúpphạm nhân thay đổi nhận thức, hiểu biết, có thể kỹ năng để sẵn sàng cho việc táihòa nhập cộng đồng

Ngày 27 tháng 8 năm 2022 Hội Luật gia tỉnh, Sở Lao động Thương binh và

Xã hội, Cục Thi hành án dân sự tỉnh Lâm Đồng và Trại giam Đại Bình tổ chức giáodục, phổ biến pháp luật, tư vấn pháp lý, tư vấn việc làm cho các phạm nhân, đốitượng đang chấp hành án hình sự, phạm nhân được đặc xá, tha tù trước thời hạn.Thông qua chương trình, các phạm nhân được phổ biến kiến thức về Luật Đặc xánăm 2022, giới thiệu chính sách về tái hòa nhập cộng đồng và các chính sách, pháp

luật của Nhà nước về giúp đỡ hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù ổn định cuộcsống39.

Kết quả trong 4 năm thực hiện Đề án “Tăng cường phổ biến, giáo dục phápluật cho người đang chấp hành hình phạt tù; người bị áp dụng các biện pháp tư pháphoặc các biện pháp xử lý hành chính, người mới ra tù tái hòa nhập cộng đồng, thanhthiếu niên vi phạm pháp luật, lang thang cơ nhỡ giai đoạn 2018 - 2021”, Công antỉnh Thanh Hóa đã tổ chức 65 lớp phổ biến pháp luật cho 1.325 phạm nhân đangđược quản lý giáo dục, cải tạo tại các trại tạm giam, tạm giữ, 100% người bị ápdụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, thanh, thiếu niên vi phạm phápluật, lang thang, cơ nhỡ đã đưa vào cơ sở trợ giúp xã hội; 90% nhóm đối tượngthuộc phạm vi quản lý của chính quyền địa phương được phổ biến pháp luật cá biệttheo quy định Từ đó đã góp phần tạo sự chuyển biến trong nhận thức và ý hànhthức chấp hành pháp luật của các nhóm đối tượng, tỷ lệ tái vi phạm pháp luật hàngnăm luôn dưới 2,5%40

Ngoài hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, các cơ sở giam giữ còn thựchiện những chương trình định hướng nghề nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân Hoạtđộng hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân không chỉ giúp phạm nhân có kỹnăng làm việc, kỹ năng lao động mà còn giúp phạm nhân nhìn nhận được những giátrị của quá trình lao động sản xuất, trân trọng thành quả lao động chân chính, tạođộng lực để phạm nhân phấn đấu thay đổi, làm lại cuộc đời

Ngày 10/8/2022 Trung tâm Dịch vụ việc làm Quảng Ninh đã phối hợp vớiTrại tạm giam công an tỉnh tổ chức “Hội nghị tư vấn, giới thiệu việc làm, địnhhướng nghề nghiệp và cung cấp thông tin thị trường lao động cho phạm nhân đangchấp hành án phạt tù tại trại giam năm 2022” Tại hội nghị, các phạm nhân đượccung cấp, truyền tải thông tin cơ bản về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, thị

39 Đức Tú, “Tuyên truyền, giáo dục pháp luật, tư vấn việc làm cho phạm nhân tại Trại giam Đại Bình”,

trai-giam-dai-binh-3132144/ , truy cập ngày 09/6/2023.

http://baolamdong.vn/xahoi/202208/tuyen-truyen-giao-duc-phap-luat-tu-van-viec-lam-cho-pham-nhan-tai-40 Anh Phương, “Tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho người đang chấp hành hình phạt tù; người bị

áp dụng các biện pháp tư pháp hoặc các biện pháp xử lý hành chính, người mới ra tù tái hòa nhập cộng đồng, thanh thiếu niên vi phạm pháp luật, lang thang cơ nhỡ giai đoạn 2018 - 2021”,

chap-h.html?gidzl=aqAI9wbyms2GMfeef6J7RfzUbYUzPCmxWGsNSEurpp-

https://conganthanhhoa.gov.vn/tin-tuc-su-kien/tang-cuong-pho-bien-giao-duc-phap-luat-cho-nguoi-dang-0M9vowJMJEzDPc2RfOyXWXrcNAZKC26X-hdpARm , truy cập ngày 09/6/2023.

trường lao động của tỉnh; các chế độ, chính sách hỗ trợ về tư vấn, giới thiệu việclàm; vay vốn tạo việc làm, học nghề hiện nay của trung ương, của tỉnh Từ đó, cácphạm nhân được trang bị những kiến thức về thị trường lao động, tìm hiểu về nghềnghiệp và việc làm đang được nhà nước hỗ trợ và tỉnh Quảng Ninh khuyến khíchđào tạo, các phạm nhân có thể tiếp cận được ngay sau khi hoàn thành việc chấphành án41.

Thực hiện Luật Thi hành án hình sự, Nghị định 133/2020 của Chính phủ quyđịnh chi tiết thi hành một số điều của Luật Thi hành án hình sự, Trại giam Đại Bình

đã xây dựng kế hoạch tổ chức lao động hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân,bảo đảm hoàn thành các chỉ tiêu, định mức được giao với việc bố trí cơ cấu phạmnhân lao động vào 11 ngành nghề như: trồng dâu, nuôi tằm, trồng cà phê, rau xanh,đan, may công nghiệp, mộc, cơ khí, chế biến trái cây… Hàng năm, đơn vị đã kếthợp với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên của huyện BảoLâm, tổ chức dạy và cấp bằng sơ cấp nghề cho phạm nhân Kết quả từ 2016 đếnnăm 2022, trại giam Đại Bình đã mở 26 lớp với trên 1.000 phạm nhân được cấpchứng chỉ nghề như may công nghiệp, xây dựng, cơ khí, mộc…; đồng thời, thựchiện truyền nghề cho khoảng 7.799 lượt phạm nhân42 Qua quá trình đào tạo nghề

đã tạo nên nhiều chuyển biến tích cực cho phạm nhân, tạo điều kiện để họ tự tin hơn

về khả năng và kỹ năng lao động của mình sau khi được trả tự do quay về chungsống với xã hội

* Kết quả đã đạt được trong giai đoạn tái hòa nhập cộng đồng:

Sau khi chấp hành xong án phạt tù, phạm nhân thực hiện việc tái hòa nhậpcộng đồng dưới sự hỗ trợ từ nhiều phía bao gồm các cơ quan, tổ chức, gia đình và

xã hội Những kết quả đạt được trong hoạt động tái hòa nhập cộng đồng của phạmnhân sau khi chấp hành xong bản án cho thấy những mô hình, giải pháp, chính sáchcủa Nhà nước về tái hòa nhập cộng đồng đã phát huy được hiệu quả và vai trò củamình

41 Nguyễn Thị Ngọc Hà, “Hội nghị tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho phạm nhân đang chấp hành án”,

https://www.quangninh.gov.vn/So/solaodongthuongbinhxahoi/Trang/ChiTietTinTuc.aspx?nid=4495 , truy cập ngày 09/6/2023.

42 Nguyệt Thu, “Định hướng dạy nghề cho phạm nhân”, day-nghe-cho-pham-nhan-3117724/ , truy cập ngày 09/6/2023.