Báo cáo dự án khoa học kĩ thuật đề tài một số biện pháp nhằm nâng cao hành vi để hạn chế rác thải nhựa cho học sinh trường thcs

Báo cáo dự án khoa học kĩ thuật đề tài một số biện pháp nhằm nâng cao hành vi để hạn chế rác thải nhựa cho học sinh trường thcs

BÁO CÁO TÓM TẮT

A Lí do chọn đề tài

Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường, thực trạng ô nhiễm rác thải nhựa, túi nilon hiện nay rất nghiêm trọng, lượng chất thải nhựa và túi nilon ở Việt Nam hiện vẫn ở mức rất cao, chiếm khoảng 8-12% trong chất thải rắn sinh hoạt Thế giới đã đánh giá tỉ lệ chất thải nhựa phát sinh đối với nước có thu nhập trung bình như Việt Nam chiếm 12% lượng chất thải rắn phát sinh Nếu trung bình 10% số lượng chất thải nhựa và túi nilon không được tái sử dụng mà thải bỏ hoàn toàn, lượng chất thải nhựa và túi nilon thải bỏ ở Việt Nam sẽ xấp xỉ 2,5 triệu tấn/năm Số lượng rác thải nhựa, túi nilon thải ra tăng dần theo từng năm Đây là một "gánh nặng" cho môi trường, thậm chí còn dẫn đến thảm họa mà các chuyên gia môi trường gọi là "ô nhiễm trắng"

Thành phố Đà Lạt –tỉnh Lâm Đồng trong những năm gần đây đang phải đối mặt với hiện tượng ô nhiễm rác thải nhựa - Đây là một vấn đề môi trường mang tính toàn cầu đang nhận được sự quan tâm lớn của Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới Rác thải nhựa bắt nguồn từ nhu cầu, hành vi sử dụng các sản phẩm từ nhựa và thải bỏ của con người, hành vi này có thể tồn tại ở mọi độ tuổi đặc biệt là lứa tuổi học sinh trung học cơ sở Vậy nguyên nhân nào làm thay đổi hành vi ở lứa tuổi THCS dẫn đến tới hiện trạng rác thải nhựa?

Thứ nhất, độ tuổi trung học cơ sở bao gồm các bạn đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9, là giai đoạn chuyển từ thời thơ ấu sang tuổi trưởng thành, Lứa tuổi này thường được gọi là: tuổi rối loạn tâm lý, tuổi nổi loạn, tuổi khủng hoảng, tuổi khó bảo các bạn thích làm theo suy nghĩ cá nhân, hành động thiếu suy nghĩ, luôn muốn bắt chước việc làm của người lớn Hành vi của lứa tuổi THCS thiếu chuẩn xác và rất dễ thay đổi Điển hình là hành vi xả rác bừa bãi trong môi trường sống,

sử dụng nhiều các sản phẩm từ nhựa như bao bì ni lông, các loại chai, lọ nhựạ hay thói có thói quen nhai kẹo cao su dẫn tới hiện tượng rác thải nhựa gây ra những hậu quả không nhỏ tới môi trường

Thứ hai, do nhận thức, ý thức của các bạn học sinh còn hạn chế, còn thụ động trong việc tìm hiểu kiến thức, các bạn dừng lại ở những kiến thức thầy cô cung cấp nên hành vi đề bảo vệ môi trường sống của các bạn đa phần còn nhiều hạn chế Bên cạnh đó, các hoạt động sinh hoạt tập thể của các tổ chức như: Đoàn -Đội cũng chưa tập trung vào việc giáo dục giáo dục hành vi, kĩ năng sống cho các bạn học sinh; việc tuyên truyền tác hại túi ni lông và các sản phẩm nhựa dùng một lần, tuyên truyền về tình trạng rác thải nhựa trong môi trường học đường còn hạn chế chưa thực sự thu hút học sinh

Thứ ba, do đặc điểm của vùng miền, Thành phố Đà Lạt –tỉnh Lâm Đồng việc sử dụng các sản phẩm làm từ nhựa phù hợp với túi tiền của người dân, lâu dần

hành vi sử dụng các sản phẩm nhựa trở thành thói quen ăn sâu vào đời sống sinh hoạt của từng gia đình

Xuất phát từ những lý do trên, nhóm chúng em chọn đề tài nghiên cứu Khoa

học- Xã hội hành vi “Một số biện pháp nhằm nâng cao hành vi để hạn chế rác

thải nhựa cho học sinh trường THCS Nguyễn Đình Chiểu” để giúp các bạn học

sinh của trường cũng như các học sinh khác nâng cao tầm hiểu biết về tác hại rác thải nhựa nhằm thay đổi nhận thức, hành vi trong việc sử dụng các túi ni lông và các sản phẩm nhựa dùng một lần tránh gây ra những hậu quả không mong muốn cho bản thân, người thân và môi trường cộng đồng xã hội

B Giả thuyết khoa học

Qua tìm hiểu, nghiên cứu, chúng em nhận thấy đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề rác thải nhựa và các công trình, các bài báo đó đã nghiên cứu đã tìm hiểu khá kĩ về vấn đề rác thải nhựa trong môi trường sống Tuy nhiên vấn đề rác thải nhựa trong môi trường học đường lại chưa được nghiên cứu một cách cụ thể, thấu đáo nhất là đối với việc tìm ra các biện pháp nâng cao hành vi, hành động, ý thức cho học sinh

C Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

1 Thiết kế nghiên cứu.

1.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tìm hiểu về thực trạng, nguyên nhân của việc sử dụng các sản phẩm làm từ nhựa từ đó gây nên những hậu quả ảnh hưởng tới mội trường, sức khỏe đối với bản thân - gia đình - xã hội và một số tác động giảm thiểu tỉ lệ sử dụng các sản phẩm làm từ nhựa của học sinh Nghiên cứu được triển khai tại trường THCS Nguyễn Đình Chiểu- Đà Lạt – Lâm Đồng

1.2 Thiết kế nghiên cứu.

1.2.1 Khảo sát:

Tiến hành khảo sát 15 CB-GV - CNV và 80 học sinh thuộc các khối 6,7,8,9 của trường THCS Nguyễn Đình Chiểu

1.2.2 Phỏng vấn

- Phỏng vấn 10 học sinh

- Phỏng vấn 05 GVCN+ 04 GV bộ môn

- Phỏng vấn nhanh 10 PHHS

- Phỏng vấn 02 cán bộ phụ trách mảng môi trường

2 Phương pháp nghiên cứu.

2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Nghiên cứu lý luận, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu liên quan đến đề tài

2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi; quan sát, trao đổi, phỏng vấn thực tế đối tượng học sinh, tham khảo ý kiến chuyên gia, thầy cô giáo

2.3 Phương pháp bổ trợ:

Thống kê toán học để xử lý số liệu thu được; chụp ảnh làm minh chứng

D Tiến hành nghiên cứu

1 Tiến hành nghiên cứu, thu thập, phân tích, giải thích dữ liệu nghiên cứu 1.1 Cơ sở lý luận nghiên cứu.

1.1.1 Giới thiệu tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Những năm gần đây, con người đã lạm dụng sự tiện lợi của các sản phẩm làm từ nhựa Người ta có thể nhìn thấy chai lọ, túi nhựa… chưa sử dụng hay đã sử dụng ở bất cứ đâu trong môi trường Theo nghiên cứu về rác thải nhựa của các nhà khoa học thì thời gian để phân hủy của rác thải nhựa rất lớn, có thể từ 20 năm đến 1000 năm cho một vật dụng bằng nhựa Theo thời gian, chúng đã gây ra hàng loạt tác hại lâu dài đối với môi trường và sức khỏe con người Vì thế, nhiệm vụ giảm thiểu rác thải nhựa ở môi trường học đường và xã hội đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam

Hình ảnh về thời gian phân hủy của một số sản phẩm nhựa (nguồn khoahoc.tv) Qua tìm hiểu, nghiên cứu, chúng em nhận thấy đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề rác thải nhựa Các công trình, các bài báo…đó đã nghiên cứu đã tìm hiểu khá kĩ về vấn đề rác thải nhựa trong môi trường sống Tuy nhiên vấn đề rác thải nhựa trong môi trường học đường lại chưa được nghiên cứu một cách cụ thể, thấu đáo nhất là đối với việc tìm ra các biện pháp nâng cao hành vi, hành động, ý thức cho học sinh ở địa bàn chúng em

1.1.2 Các khái niệm.

-“ Hành vi”

Theo từ điển tiếng Việt: Hành vi "là một chuỗi các hành động lặp đi lặp lại Hành động là toàn thể những hoạt động (phản ứng, cách ứng xử) của cơ thể, có mục đích cụ thể là nhằm đáp ứng lại kích thích ngoại giới" là hành động hoặc phản ứng của đối tượng (khách thể) hoặc sinh vật, thường sử dụng trong sự tác động đến môi trường, xã hội Hành vi có thể thuộc về ý thức, tiềm thức, công khai hay bí mật, và tự giác hoặc không tự giác Hành vi là một giá trị có thể thay đổi qua thời gian

-“ Rác thải”

Rác, rác thải hay còn gọi là chất thải được hiểu đơn giản là những vật, những chất mà con người không sử dụng nữa và thải ra môi trường xung quanh

như : Thức ăn thừa, bao bì ni lông, sản phẩm nhựa dùng một lần, phế liệu, giấy, đồ đạc, nội thất không sử dụng nữa,…Các loại rác thải này được thải

ra từ cuộc sống sinh hoạt của con người, trong quá trình sản xuất, kinh doanh và có ảnh hưởng lớn đến môi

-“ Rác thải nhựa”:

Rác thải nhựa bao gồm các sản phẩm nhựa dùng một lần đã qua sử dụng như túi ni lông, chai nhựa, ống hút nhựa, ly, cốc nhựa …và nhiều thứ khác làm từ nhựa bị con người thải ra môi trường gọi chung là rác thải nhựa

-“ Môi trường”:

Theo từ điển Tiếng Việt: Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và

xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người

và các thể chế

1.2 Về thực tiễn

1.2.1 Thực trạng rác thải nhựa trường trường THCS Nguyễn Đình Chiểu Từ

thực tế cho thấy, nhiều bạn học sinh vẫn chưa thể hiện mình trong vấn đề giữ gìn

vệ sinh trường lớp, nhất là trong chuyện ăn quà vặt và thường vất lung tung như: trong gầm bàn, dưới góc phòng học, ngoài hành lang, trên sân cỏ…mặc dù nhà trường vẫn đặt những thùng rác ở đầu các dãy lớp học hoặc ở những nơi học sinh tập trung đông, song hành vi cầm rác đến thùng rác và bỏ vào vẫn chưa được đông đảo các bạn học sinh thực hiện

Hình ảnh rác thải nhựa trong ngăn bàn lớp của lớp 7A1

Hình ảnh rác thải nhựa chưa phân loại bị đốt chung với rác hữu cơ

Hình ảnh rác thải nhựa được vứt trên đường của người dân

Qua điều tra từ thực tiễn, chúng em đã thống kê được kết quả về hành vi sử dụng túi ni lông, các loại chai, lọ, ly nhựa của các bạn học sinh dẫn đến rác thải nhựa của trường trường THCS Nguyễn Đình Chiểu

18.82%

16.32%

61.06%

3.80%

Đang có

Có rất nhiều Thường xuyên Chưa bao giờ

Biểu đồ 1.2.1a Số liệu về hành vi sử dụng túi ni lông, các loại chai, lọ, ly nhựa của các bạn học sinh

Kết quả khảo sát và thăm dò thực tế từ 15 CB-GV – CNV và 80 học sinh thuộc các khối 6,7,8,9 của trường THCS Nguyễn Đình Chiểu đã cho thấy, các bạn sử dụng các sản phẩm từ nhựa là khá cao: Có 61% học sinh thường xuyên sử dụng, số học sinh chưa bao giờ sử dụng rất ít chỉ chiếm 4% Đây là vấn đề quan trọng gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của các bạn nên chúng ta cần có biện pháp tích cực để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của các bạn để hạn chế rác thải nhựa trong môi trường sống

Bảng 1.2.1b Thực trạng việc tìm hiểu kiến thức về tác hại của túi ni lông, các

loại chai, lọ, ly nhựa ở HS trường trường THCS Nguyễn Đình Chiểu

Có tìm hiểu Đang tìm hiểu Đã từng tìm hiểu Chưa bao giờ tìm hiểu 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Từ biểu đồ 1.2.1b chúng ta nhận thấy: tỷ lệ các bạn học sinh của trường tìm hiểu kiến thức về tác hại của túi ni lông, các loại chai, lọ, ly nhựa ở HS trường PTDTBT THCS Bản Phố khá thấp, có đến 56% các bạn chưa tìm hiểu bao giờ, 15% học sinh có tìm hiểu và 11.3% HS đã từng tìm hiểu, số học sinh đang tìm hiểu 8,7% có thể nói, các bạn học sinh của trường thiếu kiến thức cơ bản về tác hại của túi ni lông, các loại chai, lọ, ly nhựa nên mới thường xuyên sử dụng các sản phẩm nhựa chỉ sử dụng một lần Cần phải có biện pháp thiết thực để giúp các bạn học sinh trau dồi về kiến thức và nâng cao nhận thức nhằm thay đổi hành vi của mình

1.2.2 Biểu hiện của tình trạng rác thải nhựa

1.2.2.1 Điều tra

Biểu hiện của việc sử dụng rác thải nhựa là việc các bạn học sinh THCS có những hành động sử dụng các sản phẩm từ nhựa như bao bì ni lông, chai lọ nhựa

… để đựng thức ăn, đồ uống Biểu hiện này tập trung ở tất cả các bạn từ khối 6 đến khối 9 và được thể hiện cụ thể qua bảng điều tra khảo sát sau:

1.2.2.1 Bảng điều tra dành cho HS

TT

Một số biểu hiện thường gặp khi

học sinh THCS sử dụng các sản

phẩm từ nhựa

Đúng Đúng một

phần

Không đúng

2 Sử dụng bao bì ni lông để đựng thức

ăn

25,3

%

3 Hay uống các loại nước đóng chai 75% 18,7% 6,3%

4 Không bỏ rác vào thùng rác 56% 31% 13%

5 Thờ ơ, vô cảm khi thấy bạn bỏ rác

không đúng nơi quy định

26% 53,7% 20,3%

6 Có thái độ cáu gắt, không bằng lòng

khi bị nhắc nhở

68,7

%

7 Hành động theo cảm tính, bộc phát

nhất thời

20% 43,7% 36,3%

8 Cảm thấy khó chịu, bức xúc khi phải

lao động vệ sinh trường lớp …

Không tham gia lao động vệ sinh

trường, lớp

24,3

%

47,5% 28,2%

9 Không thích phân loại rác 32,5

%

Bảng 1.2.2.2Bảng điều tra dành cho giáo viên và nhân viên của trường

TT Một số biểu hiện thường gặp khi học

sinh THCS sử dụng các sản phẩm từ

phần

Không đúng

2 Sử dụng bao bì ni lông để đựng thức

ăn

%

3 Hay uống các loại nước đóng chai 75% 18,7% 6,3%

5 Thờ ơ, vô cảm khi thấy bạn bỏ rác

không đúng nơi quy định

%

6 Có thái độ cáu gắt, không bằng lòng

khi bị nhắc nhở

%

7 Hành động theo cảm tính, bộc phát

nhất thời

%

8 Cảm thấy khó chịu, bức xúc khi

phải lao động vệ sinh trường lớp …

Không tham gia lao động vệ sinh

trường, lớp

%

1.2.2.2 Phân tích, nhận xét

Qua bảng số liệu 1.2.2.1 cho thấy: trong tuổi trung học cơ sở các bạn học

sinh có nhiều thay đổi lớn về tâm lý, hành động trong việc bảo vệ môi trường Nhiều bạn thiếu thái độ tích cực với việc bảo vệ môi trường sống Trước những hành động tiêu cực ấy đòi hỏi gia đình- nhà trường – xã hội phải kịp thời ngăn chặn, giáo dục đúng cách thì mới có thể giúp các bạn ấy hành động , hành vi và suy nghĩ đúng đắn, chuẩn mực

Qua bảng số liệu 1.2.2.2, dựa vào nhu cầu chung của xã hội, thầy cô đã đánh

giá các biểu hiện của tình trạng sử dụng các sản phẩm từ nhựa trong học sinh trung học cơ sở đều có xảy ra nhưng không phải ở tất cả các học sinh Thầy cô và nhân viên đánh giá nhu cầu này ngày một tăng cao so với trước đây

Theo số liệu đã phân tích cho thấy đa số giáo viên nhận thấy thực trạng của

việc sử dụng các sản phẩm từ nhựa trong giới trẻ hiện nay là việc “Sử dụng bao bì

ni lông để đựng thức ăn, Hay uống các loại nước đóng chai” có 75% các thầy cô

cho là “rất đúng”, đây là một biểu hiện thường gặp nhất ở các học sinh

Hình ảnh vỏ kẹo bị vứt dưới chân ghế của một bạn học sinh

Một trong những biểu hiện được đánh giá đúng một phần cao nhất là thực trạng

“Thờ ơ, vô cảm khi thấy bạn bỏ rác không đúng nơi quy định”, chiếm 60 % “Cảm thấy khó chịu, bức xúc, thể hiện thái độ khi phải lao động vệ sinh trường lớp …” “Không tham gia lao động vệ sinh trường, lớp” là hai phương án

có sự lựa chọn không đúng nhiều nhất

1.2.3 Nguyên nhân của rác thải nhựa ở trường trường THCS Nguyễn Đình Chiểu

1.2.3.1 Tổ chức điều tra

* Bảng 1.2.3.1 Điều tra mức độ nhận thức về sự quan tâm đối với rác thải nhựa

trong học sinh PTDTBT THCS Bản Phố.

Khối Rât cần được

quan tâm

(%)

Cần được quan tâm (%)

Không nhất thiết phải quan tâm (%)

Không cần quan tâm(%)

TB

4 khối

Biểu đồ 1.2.3.1.: Mức độ nhận thức về sự quan tâm đối với rác thải

nhựa trong học sinh trường trường THCS Nguyễn Đình Chiểu hiện nay:

6 7 8 9 Tb 4 khối GV PHHS

0.0%

10.0%

20.0%

30.0%

40.0%

50.0%

60.0%

70.0%

Rất cần được quan tâm Cần được quan tâm Không nhất thiết phải quan tâm

Không cần quan tâm

Biểu đồ 1.2.3.1

Nhận xét:

Qua bảng số liệu 1.2.3.1 và biểu đồ 1.2.3.1 cho thấy rằng: có 13,4% học sinh cho

rằng rác thải nhựa ở trường trường THCS Nguyễn Đình Chiểu hiện nay rất cần được quan tâm Có lẽ đây là những học sinh có nhận thức đúng đắn về việc bảo

vệ môi trường, các bạn hiểu rõ vấn đề cần phải làm gì và phải quan tâm ở mức như thế nào để cân bằng và phù hợp và có những hành vi đúng đắn với môi trường Ngoài ra, có thể trong số đó, có một số bộ phận học sinh thực sự hiểu biết

rõ tác hại của rác thải nhựa với môi trường nên các bạn còn có cái nhìn sáng suốt

về vấn đề trên

Bảng số liệu và biểu đồ còn cho biết ý kiến của giáo viên có 13,3 % giáo viên cho rằng “không nhất thiết phải quan tâm” và 6,8 % giáo viên cho rằng” không cần quan tâm” tới rác thải nhựa trường trường THCS Nguyễn Đình Chiểu hiện nay Có thể đây là những giáo viên chỉ chú trọng đến chuyên môn mà không quan tâm đến các vấn đề khác Vì “những việc khác” ấy không phải nhiệm vụ của mình Có 30 % PHHS cho rằng “không nhât thiết phải quan tâm” và 25 % phụ huynh cho rằng “không cần quan tâm”

Từ những phân tích trên, chúng em rút ra những nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng rác thải nhựa trường trường THCS Nguyễn Đình Chiểu như sau:

* Nguyên nhân khách quan

Thứ nhất, ảnh hưởng từ của những thói quen sinh hoạt của mọi người

Như chúng em đã trình bày ở phần trước về đặc điểm xã Bản Phố: vị trí địa

lí, dân cư, tỷ lệ dân tộc thiểu số quá đông lại, dân cư sống không tập trung rải rác trên những quả đồi rộng lớn có những thói quen đã ăn sâu vào đời sống cộng đồng

và có sức ảnh hưởng nhất định qua nhiều thế hệ của đời sống người dân nơi đây Không chỉ vậy, xuất phát từ những khó khăn trong cuộc sống cùng với thói quen ở vùng núi, nhà nào cũng có tâm lý các túi nhựa ni lông có “ưu điểm” như gọn nhẹ, giá thành thấp, lại có thể sử dụng một cách đa năng nên muốn duy trì sử dụng Nhà