Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong nghiên cứu về "Bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng bằng biện pháp thế chấp tài sản," tác giả đã xác định nhiều hướng và khía cạnh nghiên cứu khác nhau Các công trình nghiên cứu và bài viết liên quan đã đóng góp vào việc làm rõ những vấn đề xung quanh chủ đề này, từ đó cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về việc áp dụng thế chấp tài sản trong hợp đồng tín dụng.
Nguyễn Ngọc Điện (2000) trong tác phẩm “Bình luận khoa học về đảm bảo thực hiện nghĩa vụ trong luật dân sự Việt Nam” đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về các biện pháp đảm bảo, ký kết, thực hiện và chấm dứt hợp đồng đảm bảo trong pháp luật dân sự Việt Nam Tuy nhiên, do công trình dựa trên Bộ luật dân sự năm 1995, nên cần được cập nhật để phù hợp với những điểm mới được bổ sung trong Bộ luật dân sự năm 2015.
Phạm Văn Tuyết và Lê Kim Giang (2012) trong tác phẩm "Hợp đồng tín dụng và biện pháp bảo đảm tiền vay" đã nghiên cứu các cơ sở lý luận về hợp đồng tín dụng, cấu trúc của hợp đồng này, cũng như các biện pháp bảo đảm tiền vay một cách tổng quát.
Đỗ Văn Đại (2014) trong tác phẩm "Luật nghĩa vụ dân sự và đảm bảo thực hiện nghĩa vụ dân sự Việt Nam" đã phân tích các quy định liên quan đến hợp đồng và các biện pháp bảo đảm Nghiên cứu so sánh giữa Bộ luật Dân sự năm 1995 và năm 2005, nhấn mạnh tầm quan trọng của giao dịch bảo đảm trong hoạt động cấp tín dụng tại Việt Nam.
Năm 2015, một nghiên cứu đã được thực hiện nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về lý luận cơ bản của pháp luật liên quan đến giao dịch bảo đảm trong hoạt động cấp tín dụng Nghiên cứu này tập trung vào việc lựa chọn các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và quy định pháp luật về đăng ký giao dịch bảo đảm trong lĩnh vực cấp tín dụng.
Trương Thanh Đức (2017) trong tác phẩm “Chín biện pháp bảo đảm nghĩa vụ hợp đồng” đã cung cấp cái nhìn tổng quan về các biện pháp bảo đảm theo Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời so sánh với các quy định trước đây Tác giả phân tích sâu sắc các phương thức bảo đảm nghĩa vụ hợp đồng, giúp người đọc hiểu rõ hơn về sự phát triển và thay đổi trong hệ thống pháp luật Việt Nam.
Vũ Thị Hồng Yến (2017) trong tác phẩm "Thế chấp tài sản và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015" đã phân tích quy định pháp lý về thế chấp tài sản và quy trình xử lý tài sản thế chấp theo Bộ luật Dân sự 2015 Nhà xuất bản Chính trị quốc gia sự thật phát hành cuốn sách này vào năm 2017, cung cấp cái nhìn sâu sắc về các quy định liên quan đến thế chấp trong hệ thống pháp luật Việt Nam.
Tác giả phân tích biện pháp bảo đảm thế chấp tài sản theo Bộ luật dân sự năm 2015, nhấn mạnh các quy định pháp luật và những bất cập trong thực tiễn Bên cạnh đó, tác giả so sánh quy định về thế chấp tài sản của Việt Nam với pháp luật của một số quốc gia khác Nghiên cứu tập trung vào các tài sản mà pháp luật cho phép thế chấp.
Bên cạnh những công trình nêu trên, còn có một số công trình khác liên quan đến đề tài như:
Nguyễn Văn Tuyến (2010) đã phân tích "Đặc điểm pháp lý và mối quan hệ giữa hợp đồng thế chấp tài sản với hợp đồng tín dụng trong hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng" Bài viết nêu rõ tầm quan trọng của hợp đồng thế chấp trong việc bảo đảm nghĩa vụ thanh toán của bên vay, đồng thời chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa hai loại hợp đồng này trong hệ thống tài chính Việc hiểu rõ các đặc điểm pháp lý giúp các tổ chức tín dụng quản lý rủi ro hiệu quả hơn trong hoạt động cho vay.
Bài viết trên Tạp chí Ngân hàng số 17, tháng 9/2010, nghiên cứu các đặc điểm pháp lý của hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp tài sản, cũng như mối quan hệ giữa chúng trong hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng Tác giả phân tích sâu sắc nhiều khía cạnh khác nhau của mối quan hệ này, đặc biệt là trường hợp hợp đồng tín dụng bị vô hiệu thì hợp đồng thế chấp cũng sẽ bị vô hiệu theo.
Nguyễn Thùy Trang (2010) đã phân tích các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại từ góc độ pháp lý Bài viết tập trung vào các biện pháp bảo đảm được quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2005, nhằm nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của chúng trong việc cấp tín dụng tại các ngân hàng thương mại.
Các nghiên cứu trước đây đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo thực hiện hợp đồng tín dụng, đặc biệt thông qua biện pháp thế chấp tài sản Mặc dù các đề tài này đã khai thác các vấn đề pháp lý từ nhiều góc độ khác nhau, nhưng chúng cũng tạo nền tảng cho tác giả luận văn tham khảo và phát triển lý luận mới, đồng thời kế thừa những kiến thức đã có.
Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ lý luận và thực tiễn về việc đảm bảo thực hiện hợp đồng tín dụng thông qua biện pháp thế chấp tài sản Tác giả sẽ phân tích khái niệm và đặc điểm cơ bản của hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp tài sản theo quy định pháp luật Từ đó, tác giả sẽ làm rõ mối liên hệ và tầm quan trọng của hợp đồng thế chấp đối với hợp đồng tín dụng Việc áp dụng quy định về hợp đồng thế chấp trong thực tiễn cũng được đề cập, cùng với những vấn đề bất cập khi thực thi các quy định này Cuối cùng, tác giả sẽ đưa ra kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng bằng biện pháp thế chấp tài sản.
Câu hỏi nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài “Bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng bằng biện pháp thế chấp tài sản”, tác giả đặt ra những câu hỏi quan trọng để giải quyết các vấn đề liên quan Trong Chương 1, tác giả phân tích khái niệm và đặc điểm của hợp đồng tín dụng, biện pháp thế chấp tài sản, hình thức của các hợp đồng này, cũng như quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan và quy trình xử lý tài sản thế chấp Chương 2 tập trung vào những bất cập trong việc áp dụng quy định pháp luật về thế chấp tài sản, nguyên nhân của các vấn đề này và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành.
Tác giả nghiên cứu các quy định pháp luật liên quan đến thế chấp tài sản và tài sản thế chấp, nhằm làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn trong hoạt động đảm bảo thực hiện hợp đồng tín dụng thông qua biện pháp thế chấp Nghiên cứu bao gồm các quan điểm pháp lý, quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng liên quan đến việc bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng bằng thế chấp tài sản.
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng thông qua việc thế chấp tài sản là một vấn đề phong phú, có thể được xem xét từ nhiều khía cạnh khác nhau Trong luận văn thạc sĩ Luật học này, tác giả sẽ giới hạn nghiên cứu vào những khía cạnh cụ thể liên quan đến vấn đề này.
Luận văn này tập trung vào pháp luật bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng trong hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại thông qua biện pháp thế chấp tài sản Tuy nhiên, nó không xem xét các đối tượng cấp tín dụng khác theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng, như tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân.
Biện pháp thế chấp tài sản là một quan hệ tài sản quan trọng trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác, theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng Bài viết sẽ trình bày tổng quát các vấn đề pháp luật liên quan đến biện pháp thế chấp tài sản, tập trung vào tài sản thế chấp bao gồm cả động sản và bất động sản Đặc biệt, do tính chất dễ quản lý và chuyển đổi của động sản, thực tế chủ yếu áp dụng hình thức cầm cố, trong khi đó, bất động sản vẫn tồn tại nhiều vấn đề pháp lý cần phân tích Do đó, tác giả sẽ chú trọng đến pháp luật về thế chấp tài sản đối với bất động sản nhằm đảm bảo hợp đồng tín dụng trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại.
Trong nghiên cứu đề tài, tác giả áp dụng các phương pháp nghiên cứu như phân tích so sánh, tổng hợp, diễn dịch và quy nạp Cụ thể, phương pháp so sánh được sử dụng để trình bày các quy định pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của các bên trong việc thực hiện biện pháp thế chấp tài sản qua các văn bản pháp luật khác nhau Phương pháp diễn dịch giúp phân tích các quy định pháp luật và thực trạng biện pháp thế chấp tài sản hiện nay, trong khi phương pháp quy nạp được dùng để tổng hợp các đặc điểm và kết luận từ các phân tích đánh giá trước đó.
8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Bài viết phân tích các khái niệm liên quan đến hợp đồng tín dụng, thế chấp tài sản và quyền, nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng thế chấp Tác giả mong muốn làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về việc bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng thông qua thế chấp tài sản tại Việt Nam Nghiên cứu chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành so với thực tiễn và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định này Qua đó, bài viết góp phần tạo ra một môi trường pháp lý an toàn cho hoạt động cấp tín dụng và bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng bằng biện pháp thế chấp tài sản.
Tác giả mong rằng kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những ý kiến tư vấn hữu ích cho các nhà quản lý trong việc hoàn thiện quy định pháp luật về bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng qua thế chấp tài sản, nhằm nâng cao mức độ an toàn trong hoạt động cho vay Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo giá trị cho sinh viên, học viên chuyên ngành luật và các đối tượng liên quan khác.
Bên cạnh phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn có hai chương:
Chương 1 Cơ sở lý luận vàquy định của pháp luậtvề bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng bằng biện pháp thế chấp tài sản
Chương 2 Thực trạng áp dụng pháp luật về bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng bằng biện pháp thế chấp tài sản và kiến nghị hoàn thiện
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG BẰNG BIỆN PHÁP THẾ CHẤP TÀI SẢN
1.1 Khái quát về hợp đồng tín dụng
1.1.1 Khái niệm và đặc điểm hợp đồng tín dụng
* Khái niệm hợp đồng tín dụng
Theo Điều 385 BLDS năm 2015, “hợp đồng là sự thỏa thuận của các bên trong việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự”
Theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là thỏa thuận giữa bên cho vay và bên vay, trong đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay Khi đến hạn, bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại, đúng số lượng và chất lượng đã thỏa thuận, và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc quy định của pháp luật.
Bộ luật Dân sự hiện hành quy định rằng hợp đồng vay tài sản có thể liên quan đến tiền hoặc tài sản có giá trị khác Đối với việc vay bằng vật, các vật vay phải cùng loại Người vay trở thành chủ sở hữu của tài sản ngay khi nhận và có toàn quyền định đoạt đối với tài sản đó theo Điều 446 BLDS năm 2015.
Hợp đồng tín dụng là cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động cho vay của ngân hàng và tổ chức tín dụng, đóng vai trò thiết yếu trong sự phát triển của các tổ chức này Hoạt động cho vay chiếm hơn 50% tổng giá trị tài sản và tạo ra từ một nửa đến hai phần ba nguồn thu của tổ chức tín dụng Ngân hàng Nhà nước, với vai trò quản lý nhà nước, ban hành các văn bản điều chỉnh hoạt động ngân hàng, bao gồm cả hợp đồng tín dụng Ngoài việc tuân thủ Bộ luật dân sự, hợp đồng tín dụng còn phải tuân theo Luật các tổ chức tín dụng và các quy định pháp luật liên quan.
Hợp đồng tín dụng là thỏa thuận giữa ngân hàng thương mại hoặc tổ chức tín dụng với bên vay, trong đó bên cho vay chuyển khoản tiền nhất định cho bên vay Khi đến hạn, bên vay có trách nhiệm hoàn trả gốc và lãi suất theo thỏa thuận đã ký kết.
Tín dụng là một thuật ngữ đa nghĩa, phản ánh hoạt động cấp tín dụng của các định chế tài chính qua nhiều phương thức như hợp đồng cấp vốn, cho thuê tài chính và huy động vốn Đối với các tổ chức tín dụng, đặc biệt là ngân hàng thương mại, tín dụng được hiểu là quá trình chuyển dịch vốn từ người đi vay sang người cho vay thông qua một thỏa thuận (hợp đồng) Theo hợp đồng này, ngân hàng thương mại cấp một khoản tiền cho bên vay, và sau thời gian đã thỏa thuận, bên vay phải hoàn trả cả gốc và lãi Do đó, cấp tín dụng là một hoạt động chuyên môn, liên kết bên vay và bên cho vay thông qua một hợp đồng vay.
Hợp đồng tín dụng có những đặc điểm quan trọng mà các tổ chức tín dụng cần lưu ý để đảm bảo sự tồn tại và phát triển Đầu tiên, lợi nhuận từ khoản vay là giá trị gia tăng so với vốn ban đầu, phản ánh hiệu quả tài chính của tổ chức Thứ hai, sự an toàn của khoản vay liên quan đến khả năng thu hồi vốn và lãi suất từ khách hàng Những yếu tố này đóng vai trò then chốt trong việc quản lý rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận cho các tổ chức tín dụng.
Chuyển nhượng trong hợp đồng tín dụng thường mang tính tạm thời, với đối tượng chuyển nhượng chủ yếu là một khoản tiền Sự chuyển nhượng này chỉ cho phép bên nhận sử dụng giá trị trong một khoảng thời gian nhất định, và sau khi hết thời hạn, giá trị đó sẽ được hoàn trả lại cho bên cho vay.