Lý do chọn đề tài
Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự không chỉ giúp hạn chế tranh chấp mà còn bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong quan hệ với ngân hàng Điều này góp phần nâng cao an toàn và ổn định của hệ thống ngân hàng, đồng thời đảm bảo quyền lợi tối đa cho các bên trong các giao dịch kinh tế và dân sự, giúp quyền lợi của họ được thực thi hiệu quả.
Bảo đảm bằng thế chấp tài sản là biện pháp quan trọng mà các tổ chức tín dụng, đặc biệt là ngân hàng thương mại, áp dụng để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cho vay, đồng thời bảo vệ việc thu hồi vốn và lãi suất Thế chấp tài sản cho phép khách hàng sử dụng tài sản sở hữu của mình để bảo đảm nghĩa vụ vay mà không cần giao tài sản cho ngân hàng Khách hàng giữ tài sản thế chấp và có thể thỏa thuận để giao cho bên thứ ba giữ tài sản này.
Xử lý TSTC là biện pháp cuối cùng mà ngân hàng sử dụng để đòi nợ khi các phương pháp khác như đôn đốc và cơ cấu nợ không hiệu quả Ngân hàng thường ưu tiên thỏa thuận xử lý TSTC vì phương thức này giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí so với việc kiện ra Tòa án Cả bên nhận thế chấp và bên thế chấp đều mong muốn tài sản được xử lý với giá cao nhất để bù đắp nghĩa vụ của bên thế chấp.
BLDS năm 2005 và 2015 đã bổ sung, thay thế BLDS năm 1995, hoàn thiện quy định về xử lý tài sản thế chấp (TSTC) Điều này tạo ra hành lang pháp lý quan trọng cho các tổ chức tín dụng, đặc biệt là ngân hàng thương mại cổ phần, giúp họ thu hút vốn linh hoạt Nhờ đó, bên đi vay dễ dàng tiếp cận nguồn vốn để sản xuất, kinh doanh và phát triển dịch vụ, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế.
Quy định tại điểm b khoản 1 Điều 303 BLDS năm 2015 cho phép bên nhận bảo đảm không phải là chủ sở hữu tài sản được quyền tự bán tài sản bảo đảm, tạo điều kiện thuận lợi cho ngân hàng trong việc xử lý tài sản thế chấp mà không cần ủy quyền từ bên bảo đảm Bên cạnh đó, quy định tại điểm d khoản 1 Điều 303 cũng mở ra khả năng các bên thỏa thuận về các phương thức xử lý tài sản bảo đảm khác, ngoài ba phương thức đã được liệt kê Điều này cho phép các bên có thể thỏa thuận về việc đưa tài sản bảo đảm vào khai thác hoặc cho thuê, với số tiền thu được từ hoạt động này được sử dụng để thanh toán nghĩa vụ được bảo đảm.
Tại TP.HCM, các ngân hàng thương mại cổ phần đã triển khai phương án xử lý tài sản bảo đảm thông qua thỏa thuận, giúp thu hồi vốn nhanh chóng và tiết kiệm chi phí cho bên vay, so với việc xử lý qua Tòa án Phương pháp này đã góp phần giảm tỷ lệ nợ xấu đáng kể tại các ngân hàng Tuy nhiên, thực tế xử lý tài sản bảo đảm vẫn gặp nhiều khó khăn và vướng mắc, vì vậy tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài “Xử lý tài sản bảo đảm bằng thỏa thuận trong các hợp đồng tín dụng tại các ngân hàng TMCP trên địa bàn TP.HCM”.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Hiện nay, nghiên cứu về xử lý TSTC qua thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng tại các Ngân hàng TMCP ở TP.HCM còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào việc xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ xấu Bài viết này sẽ dựa trên một số đánh giá về kết quả hoạt động trong lĩnh vực này.
TSTC và xử lý TSTC theo quy định của BLDS năm 2015 (Vũ Thị Hồng Yến, Sách chuyên khảo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật - 2019)
Bài viết "Xử lý tài sản bảo đảm theo BLDS 2015" của tác giả Bùi Đức Giang, đăng ngày 29 tháng 3 năm 2017 trên Tạp chí ngân hàng, phân tích những thay đổi quan trọng trong quy định xử lý tài sản bảo đảm theo Bộ luật Dân sự 2015 Bài viết cũng đánh giá các hạn chế và tác động của những thay đổi này đối với ngân hàng, là bên nhận bảo đảm, từ đó làm rõ những vấn đề cần lưu ý trong quá trình áp dụng.
Hội thảo “Quyền xử lý tài sản bảo đảm của các TCTD” đăng ngày 19 tháng
Vào tháng 2 năm 2017, các chuyên gia và nhà quản lý nhận định rằng một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc xử lý nợ xấu chưa đạt hiệu quả mong muốn là khó khăn trong việc thực thi quyền xử lý tài sản bảo đảm của các tổ chức tín dụng (TCTD) Quyền này, mặc dù bảo vệ lợi ích của người cho vay, lại gây thiệt hại cho người đi vay Tâm lý xã hội và trong các cơ quan chức năng cho rằng quyền xử lý tài sản bảo đảm là đặc quyền của TCTD, thậm chí có thể phục vụ lợi ích nhóm trong ngành tài chính ngân hàng, bất chấp quyền lợi của người vay Hơn nữa, các quy định pháp lý liên quan đến quyền sở hữu và sử dụng đất đai, cũng như nghĩa vụ hợp đồng, còn hạn chế và thiếu chặt chẽ, dẫn đến việc thực thi quyền xử lý tài sản bảo đảm gặp nhiều khó khăn do thiếu sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.
Bài viết: “Khó khăn từ xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ xấu” đăng năm
Bài viết năm 2013 trên Tạp chí Ngân hàng phân tích những khó khăn trong công tác thu hồi nợ của các ngân hàng, đặc biệt là việc xử lý tài sản bảo đảm không hiệu quả và thường kéo dài hơn dự kiến Các trường hợp được đề cập bao gồm việc ngân hàng và chủ sở hữu phối hợp bán tài sản bảo đảm, ngân hàng tự xử lý tài sản để thu nợ, và xử lý tài sản bảo đảm thông qua khởi kiện và thi hành án.
Chưa có nghiên cứu nào hệ thống và chuyên sâu về xử lý tài sản thế chấp (TSTC) qua thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) ở TP.HCM Luận văn này tập trung vào việc phân tích quy định hiện hành và thực trạng xử lý TSTC tại các ngân hàng TMCP trong khu vực Từ đó, bài viết đưa ra một số giải pháp nhằm cải thiện quy trình xử lý TSTC thông qua thỏa thuận.
Mục tiêu nghiên cứu
Dựa trên nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn về xử lý tranh chấp tín dụng thông qua thỏa thuận trong các hợp đồng tín dụng tại các Ngân hàng Thương mại Cổ phần ở TP.HCM, đề tài tập trung vào việc phân tích các mục đích chính liên quan đến vấn đề này.
Thứ nhất, tìm hiểu các quy định pháp luật về xử lý TSTC và phương thức xử lý TSTC
Căn cứ vào các quy định pháp luật về xử lý TSTC, phương thức xử lý TSTC thông qua thỏa thuận được đánh giá là hiệu quả hơn so với việc xử lý qua Tòa án Phương thức này không chỉ giúp thu hồi vốn nhanh chóng mà còn hỗ trợ tái đầu tư và đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn cao hơn.
Tổng kết và đánh giá thực trạng xử lý tranh chấp tín dụng bằng phương thức thỏa thuận trong các hợp đồng tín dụng tại các Ngân hàng Thương mại Cổ phần ở TP.HCM hiện nay, đồng thời đưa ra các đề xuất và kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan.
Câu hỏi nghiên cứu
Những nội dung cần nghiên cứu:
Phân biệt xử lý TSTC bằng con đường thỏa thuận với xử lý TSTC bằng con đường khởi kiện tại Tòa án
Pháp luật Việt Nam quy định về xử lý TSTC bằng con đường thỏa thuận như thế nào?
Những rủi ro khi xử lý TSTC bằng thỏa thuận và thực trạng áp dụng tại các Ngân hàng TMCP trên địa bàn TP.HCM
Để xử lý TSTC thông qua thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng tại các Ngân hàng TMCP ở TP.HCM, pháp luật cần có quy định rõ ràng nhằm khắc phục khó khăn và vướng mắc Việc này không chỉ nâng cao hiệu quả trong giải quyết nợ mà còn giúp khơi thông thị trường tín dụng ngân hàng, từ đó mang lại lợi ích đáng kể cho nền kinh tế.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn luôn trong trạng thái vận động để hướng tới sự hoàn thiện, nhưng không bao giờ đạt đến mức hoàn hảo tuyệt đối Pháp luật cần thiết để định hướng và điều chỉnh thực tiễn cuộc sống, đồng thời cũng cần được đưa vào thực tiễn để kiểm chứng và hoàn thiện Sự tương tác giữa thực tiễn và pháp luật là liên tục và phát triển không ngừng Do đó, việc nghiên cứu và phân tích luật là cần thiết để làm sáng tỏ các quy tắc mà nhà làm luật mong muốn thiết lập, đảm bảo tính chính xác trong việc áp dụng luật trong thực tiễn.
Trong phạm vi Luận văn này, tác giả sử dụng các phương pháp sau:
Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết là cách tiếp cận để tổng hợp các vấn đề liên quan đến xử lý TSTC thông qua thỏa thuận Bài viết sẽ phân tích thực trạng hiện tại và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Phương pháp thống kê, so sánh được sử dụng khi nghiên cứu, làm rõ những ưu điểm, nhược điểm của phương thức xử lý TSTC bằng thỏa thuận
Phương pháp logic là một công cụ quan trọng trong việc nghiên cứu và tìm hiểu về xử lý TSTC, đặc biệt qua các giai đoạn phát triển của Bộ luật Dân sự Việc áp dụng phương pháp này giúp làm rõ các thỏa thuận và quy định liên quan đến TSTC trong bối cảnh pháp lý hiện hành.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Luận văn nghiên cứu lý luận về xử lý TSTC thông qua thỏa thuận, bao gồm khái niệm, đặc điểm, phân loại và phương thức xử lý TSTC Bài viết cũng đề cập đến trình tự thực hiện việc xử lý này Nội dung của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên và học viên cao học chuyên ngành luật kinh tế.
Luận văn phân tích thực trạng áp dụng pháp luật về xử lý TSTC bằng thỏa thuận, đồng thời chỉ ra những bất cập và hạn chế trong quá trình thực hiện các quy định này.
Kết quả nghiên cứu từ Luận văn sẽ cung cấp thông tin quan trọng và có giá trị về cơ sở lý luận cũng như thực tiễn, nhằm hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến việc xử lý TSTC thông qua thỏa thuận.
Kết cấu dự kiến của Luận văn
Kết cấu dự kiến của báo cáo nghiên cứu gồm nội dung cơ bản như sau:
Chương 1 Tổng quan về xử lý tài sản thế chấp bằng thỏa thuận
Chương 2 phân tích thực trạng áp dụng pháp luật trong việc xử lý tranh chấp tín dụng bằng thỏa thuận tại các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) tại TP.HCM Bài viết sẽ tập trung vào các quy định pháp lý hiện hành, thực tiễn thực hiện thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng tín dụng, cũng như những khó khăn và thách thức mà các ngân hàng gặp phải trong quá trình giải quyết tranh chấp Thông qua việc đánh giá hiệu quả của các phương thức thỏa thuận, chương này nhằm đưa ra những kiến nghị cải tiến để nâng cao tính hiệu quả của việc xử lý tranh chấp tín dụng tại các ngân hàng TMCP trong khu vực.
Danh mục tài liệu tham khảo
Khái quát chung về xử lý tài sản thế chấp
Xử lý TSTC là phương thức thu hồi nợ khi bên thế chấp không thể thực hiện nghĩa vụ trả nợ Đây là biện pháp cuối cùng mà bên nhận thế chấp có thể áp dụng để thực hiện quyền đòi nợ, khi các phương án khác không khả thi.
1.1.1 Khái niệm tài sản và tài sản thế chấp
Theo Điều 105 của Bộ luật Dân sự năm 2015, tài sản được định nghĩa là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản Tài sản bao gồm bất động sản và động sản, trong đó cả hai loại tài sản này có thể là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai Khái niệm về tài sản đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các khái niệm pháp lý liên quan.
Khái niệm TSTC (Tài sản thế chấp) chưa được quy định trong pháp luật Việt Nam, nhưng có thể hiểu dựa trên các quy định về biện pháp thế chấp Theo Điều 317 BLDS năm 2015, thế chấp tài sản là việc bên thế chấp sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ mà không chuyển giao tài sản cho bên nhận thế chấp TSTC được giữ bởi bên thế chấp, và các bên có thể thỏa thuận giao cho người thứ ba giữ TSTC TSTC có thể là bất kỳ tài sản nào, trừ khi pháp luật cấm hoặc các bên không có thỏa thuận cụ thể; nó là đối tượng trong hợp đồng thế chấp nhằm đảm bảo nghĩa vụ và thuộc sở hữu của bên thế chấp.
Các quốc gia theo hệ thống pháp luật Civil Law chỉ quy định về biện pháp thế chấp mà không có quy định cụ thể về TSTC Theo Điều 369 Bộ luật Dân sự Nhật Bản, người nhận thế chấp có quyền ưu tiên so với các chủ nợ khác trong việc yêu cầu được thanh toán từ bất động sản mà bên nợ hoặc người thứ ba đưa ra làm biện pháp bảo đảm, mà không cần chuyển giao quyền chiếm hữu tài sản đó.
Theo Điều 2114 Bộ luật Dân sự Pháp, thế chấp được định nghĩa là quyền tài sản đối với bất động sản, nhằm đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ.
Quyền của bên nhận thế chấp trong tiếp cận thế chấp được bảo vệ tương tự như quyền sở hữu tài sản, theo cơ sở lý thuyết vật quyền Điều này có nghĩa là bên nhận thế chấp có quyền lợi được bảo vệ một cách triệt để, giống như các quyền khác đối với tài sản.
Các học giả trong hệ thống Common Law định nghĩa TSTC thông qua khái niệm thế chấp tài sản Tại bang Florida, Hoa Kỳ, thế chấp được hiểu là bất kỳ công cụ hay phương thức nào sử dụng tài sản làm vật bảo đảm cho việc hoàn trả khoản vay Do đó, TSTC luôn gắn liền với khái niệm thế chấp, thể hiện vai trò quan trọng trong biện pháp thế chấp.
Việc xây dựng khái niệm về TSTC là cần thiết nhằm hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật về thế chấp tài sản Khái niệm TSTC được nghiên cứu qua nhiều cách tiếp cận khác nhau.
Khái niệm TSTC được xem xét như một đối tượng của hợp đồng thế chấp, tuy nhiên, hiện vẫn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau liên quan đến vấn đề này.
Cách hiểu thứ nhất cho rằng đối tượng của hợp đồng thế chấp là quyền sở hữu tài sản, tuy nhiên, điều này đặt ra nhiều vấn đề cần cân nhắc Thứ nhất, quyền sở hữu không thể là đối tượng của hợp đồng mà chỉ là hậu quả pháp lý phát sinh từ hợp đồng Theo quy định pháp luật hiện hành, đối tượng của hợp đồng là tài sản hoặc công việc phải thực hiện hoặc không được thực hiện, trong khi quyền sở hữu tài sản và việc chuyển giao quyền sở hữu không phải là đối tượng của hợp đồng mà chỉ là kết quả của việc hình thành hợp đồng Thứ hai, nếu coi quyền sở hữu tài sản là đối tượng của thế chấp, bên thế chấp sẽ mất quyền sở hữu tài sản trong thời gian thế chấp và không được quyền chiếm hữu.
Vũ Thị Hồng Yến trong tác phẩm của mình đã trình bày chi tiết về tài sản thế chấp và quy trình xử lý tài sản thế chấp theo Bộ luật Dân sự hiện hành Nội dung được xuất bản bởi Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật tại Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2019, trang 35.
Vũ Thị Hồng Yến trong tác phẩm của mình đã phân tích sâu về tài sản thế chấp và quy trình xử lý tài sản thế chấp theo quy định của Bộ luật Dân sự hiện hành Năm 2019, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã phát hành cuốn sách này tại Thành phố Hồ Chí Minh, cung cấp cái nhìn toàn diện về các quy định pháp lý liên quan.
3 Nguyễn Ngọc Điện: Nghiên cứu về tài sản trong Luật dân sự Việt Nam, Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 1999, tr.229
Quyền sở hữu tài sản bao gồm ba quyền cơ bản: quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt Theo quy định pháp luật về biện pháp thế chấp, tài sản thế chấp vẫn thuộc quyền chiếm hữu và sử dụng của bên thế chấp, mặc dù bên đó không được khai thác, sử dụng hay bán tài sản cho người khác.
Theo tác giả Nguyễn Văn Hoạt, khi thiết lập hợp đồng thế chấp, các bên không chỉ quan tâm đến quyền sử dụng đất mà còn đến giá trị của quyền sử dụng đất đó Tuy nhiên, quan điểm này chưa hoàn toàn thỏa mãn yêu cầu về đối tượng của hợp đồng, vì đối tượng cần phải là vật xác định hoặc có thể xác định được Tác giả Vũ Thị Hồng Yến cũng nhấn mạnh rằng chỉ dựa vào giá cả trên thị trường địa phương không đủ để xác định đối tượng của hợp đồng, do đó, giá trị tài sản chỉ là một yếu tố chứ không thể là đối tượng chính của hợp đồng thế chấp.
Cách hiểu hợp lý và khoa học về đối tượng của hợp đồng thế chấp là TSTC, không phải quyền sở hữu hay giá trị của TSTC, vì quyền sở hữu và giá trị chỉ là thuộc tính của TSTC TSTC đáp ứng các điều kiện cơ bản của hợp đồng như tài sản cụ thể, xác định và có thể chuyển giao trong giao lưu dân sự.
Những vấn đề về xử lý tài sản thế chấp bằng thỏa thuận
1.2.1 Đặc điểm của xử lý tài sản thế chấp bằng thỏa thuận
Xử lý TSTC bằng thỏa thuận mang đặc điểm nổi bật, trong đó TSTC là đối tượng tác động chính, dẫn đến việc chấm dứt quyền sở hữu của bên thế chấp đối với tài sản Phương thức xử lý TSTC rất đa dạng và phụ thuộc vào sự thỏa thuận giữa các bên, trừ khi có quy định pháp luật khác Số tiền thu được từ xử lý TSTC có thể đảm bảo lợi ích cho nhiều chủ thể theo thứ tự ưu tiên quy định bởi pháp luật hoặc thỏa thuận Quá trình này cũng cần tuân thủ các quy định về thủ tục hành chính và bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác Việc tìm hiểu đặc điểm của xử lý TSTC qua thỏa thuận giúp nhận diện những điểm riêng biệt so với các phương thức xử lý khác.
Thời điểm thỏa thuận xử lý tài sản thế chấp (TSTC) rất linh hoạt, cho phép bên thế chấp và bên nhận thế chấp có thể thỏa thuận ngay khi ký hợp đồng thế chấp hoặc sau khi nghĩa vụ trả nợ không được thực hiện, dẫn đến việc xử lý TSTC Các bên cũng có thể tự do thỏa thuận về việc xử lý TSTC trong quá trình này.
Phương pháp xử lý tài sản thế chấp (TSTC) có thể được điều chỉnh theo thỏa thuận giữa các bên Tại thời điểm ký kết hợp đồng thế chấp, các bên có thể thống nhất về các phương thức xử lý TSTC, bao gồm bán đấu giá tài sản, bên nhận bảo đảm tự bán tài sản, hoặc bên nhận bảo đảm nhận tài sản để thay thế cho việc thực hiện nghĩa vụ của bên bảo đảm, cùng với các phương thức khác theo quy định tại khoản 1 Điều 303.
BLDS năm 2015 cho phép các bên thay đổi và thỏa thuận phương thức xử lý TSTC khác với thỏa thuận ban đầu, miễn là không vi phạm luật pháp và không trái với đạo đức xã hội.
Một số phương pháp xử lý TSTC thông qua thỏa thuận có thể bảo vệ thông tin và giảm thiểu tác động tiêu cực đến uy tín của bên thế chấp khi không thực hiện nghĩa vụ.
Trong trường hợp bên thế chấp không thực hiện nghĩa vụ, bên nhận thế chấp có quyền tự bán tài sản mà không cần thông qua hình thức đấu giá, hoặc nhận chính tài sản để thay thế nghĩa vụ Thỏa thuận này diễn ra nhanh chóng và kịp thời, nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên, giúp ngân hàng duy trì khả năng thanh toán và cấp tín dụng cho nền kinh tế Điều này cũng tránh việc tiết lộ bí mật kinh doanh, bảo vệ uy tín thương trường và không gây cản trở cho ngân hàng cũng như khách hàng.
1.2.2 Các phương thức xử lý tài sản thế chấp bằng thỏa thuận
Theo Điều 303 khoản 1 của Bộ luật Dân sự năm 2015, các bên có quyền thỏa thuận lựa chọn một trong bốn phương thức để xử lý tranh chấp TSTC.
Xử lý tài sản thế chấp (TSTC) thông qua phương thức bán đấu giá là lựa chọn phổ biến nhất, vì các bên đều mong muốn nhận lại giá trị tối đa Phương thức đấu giá đáp ứng lợi ích của cả bên thế chấp và bên nhận thế chấp, cho phép họ thỏa thuận trong hợp đồng về việc bán đấu giá TSTC TSTC hữu hình có thể được bán đấu giá hoặc nhận lại để thực hiện nghĩa vụ Nếu có thỏa thuận về bán đấu giá trong giao dịch bảo đảm, khi bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng, bên bảo đảm sẽ ký hợp đồng với tổ chức bán đấu giá Do đó, bán đấu giá tài sản là phương thức xử lý TSTC hiệu quả, nhưng cần có sự thỏa thuận giữa các bên.
Theo điểm a khoản 1 Điều 303 BLDS năm 2015, phương thức xử lý tài sản thế chấp (TSTC) được quy định, trừ trường hợp luật có quy định khác Đây là phương thức tự do thỏa thuận và cũng là phương thức bắt buộc trong xử lý TSTC Việc bán đấu giá TSTC phải tuân theo quy định của pháp luật về bán đấu giá tài sản, hiện được điều chỉnh bởi Luật Đấu giá tài sản năm 2017.
Theo Điều 195 Bộ luật Dân sự năm 2015, người không phải là chủ sở hữu tài sản chỉ có quyền định đoạt tài sản theo ủy quyền hoặc quy định của luật Tuy nhiên, điểm b khoản 1 Điều 303 đã tạo ra một ngoại lệ cho bên nhận thế chấp, cho phép họ tự bán tài sản thế chấp mà không cần là chủ sở hữu Nghị định số 21/2021/NĐ-CP ngày 19 tháng 3 năm 2021 của Chính phủ cũng quy định rõ về việc thực hiện nghĩa vụ liên quan đến bảo đảm trong Bộ luật Dân sự.
49) cũng đã quy định khi xử lý tài sản bảo đảm, chỉ cần thực hiện theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng không cần có văn bản ủy quyền hoặc văn bản đồng ý của bên bảo đảm Như vậy, để ngân hàng được tự mình bán TSTC chỉ cần các bên có thỏa thuận về phương thức xử lý tài sản này mà không cần có ủy quyền của bên thế chấp cho ngân hàng Đây là phương thức mà bên nhận thế chấp tự mình có thể trực tiếp bán hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác bán TSTC nếu các bên có thỏa thuận Đồng thời, đây là một quy định mới và được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho ngân hàng trong việc xử lý tài sản Thực tế cho thấy, trong các hợp đồng thế chấp, các bên đều thỏa thuận phương thức này để xử lý TSTC với nội dung như
Bên nhận thế chấp có quyền bán hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác bán tài sản thế chấp (TSTC) Pháp luật không quy định cụ thể về thời điểm thỏa thuận bán TSTC, tuy nhiên, các bên có thể thỏa thuận thời điểm này khi ký hợp đồng thế chấp hoặc tại thời điểm xử lý TSTC.
Bên nhận thế chấp có thể thỏa thuận với bên thế chấp để xử lý tài sản thế chấp (TSTC) bằng cách nhận chính TSTC thay vì thực hiện nghĩa vụ của bên thế chấp Điều này cho phép các bên trong hợp đồng thế chấp linh hoạt trong việc xử lý TSTC khi cần thiết.
Khoản 2 Điều 303 BLDS năm 2015 quy định một phương thức xử lý tài sản thế chấp (TSTC) khác biệt so với bán đấu giá và tự bán TSTC Theo đó, trong khi bán đấu giá và tự bán đều là hình thức "bán" tài sản, phương thức này cho phép bên nhận thế chấp nhận chính TSTC để thực hiện nghĩa vụ Điều này chỉ áp dụng khi bên thế chấp đồng thời là bên có nghĩa vụ, không áp dụng khi tài sản được dùng để thế chấp cho bên thứ ba Ngoài ra, Điều 55 Nghị định số 21/2021/NĐ-CP cho phép bên nhận thế chấp nhận TSTC chưa hình thành hoặc đã hình thành nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận, miễn là tài sản thuộc đối tượng phải đăng ký theo quy định pháp luật hoặc bên thế chấp đã xác lập quyền sở hữu đối với tài sản đó.
Xử lý tài sản thế chấp (TSTC) có thể được thực hiện thông qua các thỏa thuận khác ngoài những phương thức truyền thống Theo quy định tại Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 1995, bên nhận thế chấp có quyền yêu cầu bán đấu giá TSTC để thực hiện nghĩa vụ, trừ khi có thỏa thuận khác BLDS năm 2005 cho phép các bên tự thỏa thuận về phương thức xử lý TSTC hoặc bán đấu giá theo quy định pháp luật Đến BLDS năm 2015, quy định mở về "phương thức khác" cho phép các bên tự do thỏa thuận bất kỳ phương thức nào, như đưa TSTC vào khai thác hoặc cho thuê, với số tiền thu được sử dụng để thanh toán nghĩa vụ Các bên cũng có thể tự thỏa thuận về việc tự bán TSTC trong những trường hợp cụ thể.
15 Bùi Đức Giang (2017) Xử lý tài sản bảo đảm theo Bộ luật Dân sự 2015 Tạp chí Ngân hàng, Số 1-2/2017
