giáo trình công nghệ sản xuất sạch hơn

Sự hình thành và phát triển của ý tưởng sản xuất sạch hơn QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT PROCESS SẢN PHẨM products NƯỚC THẢI wasterwater CHẤT THẢI RẮN solidwaster SƠ ðỒ TỔNG QUÁT MỘT QUÁ TRÌNH SẢN X

Chương 1

Chương 1

M Ở ð Ầ U

Sự hình thành và phát triển

của ý tưởng sản xuất sạch hơn

QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT (PROCESS)

SẢN PHẨM (products)

NƯỚC THẢI (wasterwater) CHẤT THẢI RẮN

(solidwaster)

SƠ ðỒ TỔNG QUÁT MỘT QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP

ðẶC TRƯNG CỦA QUÁ TRÌNH

SẢN XUẤT

• VD: nhà máy nhiệt ñiện:

• VD: nhà máy sản xuất gạch nung

• VD: nhà máy sản xuất giấy

Vấn ñề nảy sinh:

- ðối với doanh nghiệp: Thất thoát nguyên liệu ñầu vào, phải chịu giá thành sản phẩm cao

- ðối với xã hội: tiếp nhận các chất ô

nhiễm, ảnh hưởng xấu ñến chất lượng môi trường sống

Cách ứng phó với ô nhiễm

• Phớt lờ ô nhiễm (Ignorance of pollution)

• Pha loãng và phát tán (Dilute and disperse)

- Pha loãng: dùng nước nguồn ñể pha loãng nước thải trước

khi ñổ vào nguồn nhận.

- Phát tán: nâng chiều cao ống khói ñể phát tán khí thải.

- ðưa chất thải ra xa khu vực người dân sinh sống

• Xử lý cuối ñường ống (EOP = end-of-pipe treatment)

Lắp ñặt các hệ thống xử lý nước thải, khí thải ở cuối dòng thải ñể phân hủy hay làm giảm nồng ñộ các chất ô nhiễm nhằm ñáp ứng yêu cầu bắt buộc trước khi thải vào môi

trường

Cách ứng phó với ô nhiễm

Xử lý cuối ñường ống thường nảy sinh các vấn ñề:

Gây nên sự chậm trễ trong việc tìm ra giải pháp

Hai cách tiếp cận

sự khác nhau giữa 2 cách

tiếp cận

Sự phát triển logic của tiến

trình ứng phó với ô nhiễm

X
lý cui ñưng ng

Sn xut sch hơn (Cleaner production)

Pha loãng và phát

tán

d ị ch v ụ nh ằ m nâng cao hi ệ u qu ả kinh t ế

và gi ả m r ủ i ro ñ ố i v ớ i con ng ườ i và môi

tr ườ ng”.

• SXSH ñòi hỏi áp dụng các bí quyết, cải tiến công

nghệ và thay ñổi thái ñộ

LỢI ÍCH CỦA SXSH

Nâng cao hiệu quả sản xuất

Bảo toàn nguyên liệu thô và năng lượng

Cải thiện môi trường bên ngoài và bên trong

Thu hồi nhiều phế liệu và phế phẩm

Tuân thủ quy ñịnh của luật pháp tốt hơn

Tạo cơ hội thị trường mới và hấp dẫn

Gây dựng hình ảnh tốt ñối với cộng ñồng

Lợi ích của SXSH ñối với

doanh nghiệp

Trở ngại ñối với SXSH

• Trở ngại về kinh tế:

 Những khoản ñầu tư cho SXSH không

mang lại lợi nhuận cao bằng những cơ hội ñầu tư khác trong hiện tại

 Non nớt trong hoạt ñộng tính toán chi phí

nội tại và phân bố chi phí của công ty

 Yếu kém trong việc lập kế hoạch chi tiêu

vốn nội tại và thủ tục phân bổ vốn của công ty

Trở ngại ñối với SXSH

• Trở ngại về chính sách:

Nhà nước chưa chú trọng ñầy ñủ ñến SXSH trong chiến lược môi trường, công nghệ, thương mại và công nghiệp

• Trở ngại về tổ chức:

• Trở ngại về kỹ thuật:

• Trở ngại về nhận thức:

CÁC THUẬT NGỮ LIÊN QUAN

• Công nghệ sạch (Clean technology)

Biện pháp kỹ thuật ñược áp dụng ñể giảm thiểu hay loại

bỏ quá trình phát sinh chất thải hay ô nhiễm tại nguồn

và tiết kiệm ñược nguyên liệu và năng lượng

• Công nghệ tốt nhất hiện có (Best available

technology - BAT)

Là công nghệ sản xuất có hiệu quả nhất hiện có trong việc bảo vệ môi trường nói chung, có khả năng triển khai trong các ñiều kiên thực tiễn về kinh tế, kỹ thuậtBAT dùng ñể ñánh giá hiệu quả của một chương trình SXSH

CÁC THUẬT NGỮ LIÊN QUAN

VD: Mức tiêu thụ nước & ñiện trong các nhà máy bia

theo công nghệ Việt Nam và BAT

40-60%

120 kWh/ m 3 bia

200-285 kWh/ m 3

bia Tiêu thụ ñiện

60-75%

4 -6 m 3 / m 3 bia

16 -24 m 3 / m 3 bia Tiêu thụ nước

Tiềm năng tiết kiệm ở VN BAT **

Việt Nam *

CÁC THUẬT NGỮ LIÊN QUAN

• Hiệu quả sinh thái (Eco-efficiency)

Hiệu quả sinh thái (HQST) là sự phân phối hàng hoá

và dịch vụ có giá cả rẻ hơn ñồng thời giảm ñược nguyên liệu, năng lượng và các tác ñộng ñến môi trường trong suốt cả quá trình của sản phẩm và

dịch vụ

• Phòng ngừa ô nhiễm (Pollution prevention)

• Giảm thiểu rác thải (waste minimisation)

GTRT tập trung vào việc tái chế rác thải và các

phương tiện khác ñể giảm thiểu lượng rác bằng việc áp dung nguyên tăc 3P (Polluter Pay

Principle) và 3R (Reduction, Reuse,Recycle)

CÁC THUẬT NGỮ LIÊN QUAN

• Kiểm soát ô nhiễm (Pollution control)

Sự khác nhau cơ bản của kiểm soát ô nhiễm

(KSÔN) và SXSH là vấn ñề thời gian

• Sinh thái công nghiệp (Industrial ecology):

 Là quá rình SXSH xét ở quy mô tổng thể KCN

 Tất cả các ñầu ra của một quá trình sản xuất sẽ làcác ñầu vào của các quá trình sản xuất khác theo một vòng tuần hoàn

Khu công nghi ệ p sinh thái

Kalundborg (Hà Lan)

Sự phân chia về các chi phí liên quan ñến cơ

sở hạ tầng, các nghiên cứu và phát triển (R & D)

Thay thế mực in dung môi hữu cơ bằng mực

in dung môi nước

Thay thế acid bằng peroxit (VD: H2O2,

Na2O2) trong tẩy rỉ

GIẢI PHÁP KỸ THUẬT ðỂ ðẠT SXSH

• T ố i ư u hóa quá trình s ả n xu ấ t

(Process optimization)

Các thông số của quá trình sản xuất như nhiệt

ñộ, thời gian, áp suất, pH, tốc ñộ cần ñược giám sát, duy trì và hiệu chỉnh càng gần với ñiều kiện tối ưu càng tốt, ñể quá trình sản xuất ñạt ñược hiệu quả cao nhất, có năng suất tốt nhất

GIẢI PHÁP KỸ THUẬT ðỂ ðẠT SXSH

Lắp ñặt thêm các thiết bị ñể ñạt ñược hiệu quả cao hơn

về nhiều mặt VD:

Lắp ñặt máy ly tâm ñể tận dụng bia cặn

Lắp ñặt các thiết bị cảm biến (sensor) ñể tiết kiệm

GIẢI PHÁP KỸ THUẬT ðỂ ðẠT SXSH

• Sản xuất các sản phẩm phụ hữu ích

(Production of useful by-products)

Giải pháp này yêu cầu chi phí ñầu tư cao

hơn các giải pháp sản xuất sạch khác, do

ñó cần phải dược nghiên cứu cẩn thận