Bài giảng Kinh tế và chính sách phát triển vùng

Họ tên Nguyễn Thị Thanh Huyền Bộ môn Kinh tế Khoa Kinh tế và Quản lý Email ntthuyen bnn@gmai com Tài liệu tham khảo Tìm hiểu về lãnh thổ Việt Nam theo nhiều góc độ Quản lý hiệu quả lãnh thổ quốc gia "[.]

Họ tên: Nguyễn Thị Thanh Huyền

Bộ môn Kinh tế - Khoa Kinh tế và Quản lý Email: ntthuyen.bnn@gmai.com

Tài liệu tham khảo

- Tìm hiểu về lãnh thổ Việt Nam theo

nhiều góc độ

- Quản lý hiệu quả lãnh thổ quốc gia

"Lời giới thiệu "

Nội dung môn học

• Là môn khoa học kinh tế, nghiên cứu các

hệ thống lãnh thổ (nội dung, bản chất, các

quá trình và hoạt động KT-XH) nhằm rút ra những đặc điểm, quy luật hình thành và hoạt động của chúng để vận dụng tối ưu các quá trình và hoạt động theo lãnh thổ

Nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu

• Sử dụng lý thuyết và công cụ phân tích kinh

tế để nghiên cứu và giải quyết các vấn đề về vùng/hệ thống vùng (nghiên cứu và giải quyết vấn đề về lãnh thổ) từ quan điểm kinh

tế - lý giải và đề xuất các nội dung và vấn đề lãnh thổ bằng kiến thức kinh tế làm phong phú thêm các lý thuyết kinh tế truyền thống

Nội dung nghiên cứu

• Khía cạnh kinh tế của lãnh thổ: Nghiên cứu các

hoạt động và sự phát triển kinh tế gắn với các điều kiện thực tiễn của vùng và các hoạt động xã

hội của vùng, các mối quan hệ kinh tế liên vùng

 kinh nghiệm, quy luật hình thành và phát triển của vùng

• Xem xét ảnh hưởng các yếu tố: không gian,

khoảng cách, mật độ, sự phân chia, cung cầu, hành vi của người sản xuất, tiêu dùng, lợi ích, chi phí… kết hợp bối cảnh không gian làm phong

phú thêm lý thuyết kinh tế truyền thống

Trả lời câu hỏi

Nội dung nghiên cứu

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Quan điểm và Phương pháp

Chính sách sử dụng đất

Chính sách marketing vùng

Lý thuyết định vị không gian với PT vùng

Chương I: Tổng quan

Chương II: Các lý thuyết về định vị không gian với phát triển vùng

 Định hướng không gian

 Phân bổ hoạt động ngành

 Vị trí trung tâm với phát triển vùng

 Cực tăng trưởng

Chương 3: Phân tích các mô hình

tác động đến phát triển vùng

 Mô hình phân tích cơ sở kinh tế

 Mô hình phân tích thu nhập – chi tiêu

 Mô hình đầu vào - đầu ra

Chương 4: Chính sách marketing vùng

 Khái quát về marketing vùng

 Đối tượng của marketing vùng lãnh thổ

 Chủ thể của marketing vùng lãnh thổ

 Chính sách marketing vùng lãnh thổ

Chương 5: Chính sách sử dụng đất

 Bản chất kinh tế của sử dụng đất

 Phân bố đất đai bởi thị trường

 Địa tô và việc sử dụng đất

 Các chính sách của chính phủ

Chương 6: Chính sách phát triển đô thị

 Mục tiêu, nhiệm vụ của phát triển đô thị

 Xây dựng các tiền đề phát triển đô thị

 Định hướng phát triển không gian đô thị

 Quy hoạch xây dựng các khu chức năng trong đô thị

Chủ quyền

• Chủ quyền quốc gia là Quyền làm chủ đối

với quốc gia, là thuộc tính chính trị - pháp lý không thể tách rời khỏi quốc gia Chủ quyền quốc gia bao gồm nhiều nội dung, trong đó

có các quyền cơ bản là quyền bất khả xâm phạm lãnh thổ, quyền tự quyết định những công việc của quốc gia, quyền độc lập trong

quan hệ đối ngoại

Chủ quyền

Tranh chấp trên biển Đông

• Anh Trần Thắng, Việt kiều Mỹ, cháu ngoại nhà thơ Tế Hanh, người đã tặng 85 tấm bản đồ quý của nước ngoài cho Viện PTKTXH TP Đà Nẵng (Ảnh trên trang web của Viện IVCE)

• Tấm bản đồ năm 1837 khẳng định: “Paracels, hay Pracel, tức là Hoàng Sa - Cồn Vàng,

thuộc về Cochinchina

(là tên gọi Việt Nam ngày nay)

• Bản đồ cổ Vương quốc Trung Hoa (The Kingdom of China) năm 1626, trong đó cho thấy biên giới Trung Hoa đến đảo Hải Nam

• Một tấm bản đồ của Trung Quốc vẽ năm 1860 cũng không có Trường

Sa và Hoàng Sa

Nội dung môn học

Khái niệm Vùng

Phân loại vùng

Phân loại vùng

Phân loại vùng

Phân loại vùng

Phân loại vùng

Phân loại vùng

Phân loại vùng

Phân loại vùng

Phân loại vùng

Phân chia lãnh thổ quốc gia

• Tiêu chí điều kiện tự nhiên

Phân công lao động xã hội?

Phân công lao động theo lãnh thổ?

I Vùng kinh tế

• Khái niệm: Vùng kinh tế là một

không gian kinh tế xác định

đặc thù của quốc gia, là một

tổ hợp kinh tế - lãnh thổ tương

hóa kết hợp chặt chẽ với phát

triển tổng hợp

quan hệ ràng buộc giữa các ngành

Tính mở

 mối

quan bên ngoài vùng

Tính động

 bất biến

sẽ kìm hãm sự phát triển

Cơ cấu vùng kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

www.themegallery.com Company Logo

Khoáng sản Nhiên liệu – năng lượng

Nước Động, thực vật Đất đai…

Tài nguyên thiên nhiên Tài nguyên thiên nhiên

Người

sản xuất

Dân cư và nguồn lao động

Người tiêu dùng

Nội dung Vùng Kinh tế

mô hóa

3

Nhóm ngành phục vụ 

cung cấp ản phẩm thiết yếu phục vụ đời sống

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Kết cấu hạ tầng

Kỹ thuật Xã hội Môi trường Thiết chế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

Nội dung Vùng Kinh tế

• Vùng kinh tế ngành

• Vùng kinh tế tổng hợp

• Đông nam Bộ và vùng kinh

tế trọng điểm phía Nam

• Vùng Duyên hải Trung Bộ

và vùng kinh tế trọng điểm miền Trung

• Trung du và Miền núi Bắc

Vùng kinh tế

cơ bản

Tính tất yếu khách quan phát

www.themegallery.com Company Logo

Các thước đo phát triển kinh tế vùng

4.1 Nhóm chỉ tiêu về tăng trưởng và

chuyển dịch cơ cấu kinh tế

- Tổng sản phẩm của vùng (GRP – Gross Regional Product): GRP = C+I+G+E-M

- C (Consumption): tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình

- I (Investment): tổng đầu tư trên địa bàn

- G (Government purchases): chi tiêu của chính phủ (TW đến địa

phương trong vùng)

- E (Export): giá trị xuất khẩu

- M (Import): giá trị nhập khẩu

- Tổng sản phẩm của vùng tính bình quân đầu người (GRP)/người)

-

Mức độ chuyên môn hóa của vùng được đánh

giá theo sản lượng

• K = :

Trong đó :

K là hệ số chuyên môn hóa

Sn là sản lượng đang nghiên cứu trong vùng

Sv là sản lượng của toàn vùng

Pn là sản lượng của ngành đang nghiên cứu trong cả nước

Pk là sản lượng của cả nền kinh tế

Nếu K 1 không phản ánh chuyên môn hóa của vùng Nếu K > 1 phản ánh mức độ chuyên môn hóa của vùng



Mức độ chuyên môn hóa được đánh giá theo chi phí

Nhóm chỉ tiêu về tăng trưởng và

chuyển dịch cơ cấu kinh tế

- Cơ cấu kinh tế của vùng: tỷ lệ giữa CN, NN, DV

- Cơ cấu lao động của vùng: tỷ lệ giữa CN, NN, DV

Chỉ tiêu về xuất khẩu – nhập khẩu (tương đối)

• D = X/N

• D>1 → X>N: Vùng có vai trò ảnh hưởng lớn đối với

nền kinh tế quốc dân Đây

thường là những vùng có tiềm lực kinh tế - xã hội và đã phát triển hơn so với các

vùng khác

• D<1 → X<N: Thường là những vùng nghèo tiềm năng

hoặc chưa phát triển, chậm

phát triển hoặc những vùng trì trệ

Chỉ tiêu về xuất khẩu – nhập khẩu (tuyệt đối)

• D = X - N

• D>0 → X>N: Vùng cung cấp nhiều hàng hóa cho vùng

khác

• Nếu D<0 → X<N: Những vùng sử dụng nhiều sản

phẩm được cung cấp bởi

các vùng khác, có sức thu hút đối với các sản phẩm từ các vùng khác

• D = 0: Hiếm xảy ra

4.2 Nhóm các chỉ tiêu về phát triển xã hội

- Chỉ tiêu phản ánh nhu cầu cơ bản của con người

- Chỉ tiêu về giáo dục, đào tạo

- Chỉ tiêu về phát triển y tế

- Chỉ tiêu về văn hoá, xã hội của vùng

- Chỉ tiêu về công bằng xã hội

- Chỉ tiêu về nghèo đói

- Chỉ số phát triển con người (HDI)

4.3 Nhóm các chỉ tiêu về phát triển kết

cấu hạ tầng

- Chỉ tiêu về phát triển giao thông

- Chỉ tiêu về cung cấp năng lượng trong vùng

- Chỉ tiêu về cung cấp nước sạch

- Chỉ tiêu về thu gom và xữ lý chất thải

- Chỉ tiêu về phát triển mạng lưới thông tin liên lạc

- Chỉ tiêu về phát triển mạng lưới thuỷ lợi, đê điều

4.4 Nhóm chỉ tiêu về phát triển bền vững

- Mức độ khai thác tài nguyên

- Mức độ ô nhiễm nguồn nước và cách phòng chống

- Mức độ ô nhiễm chất thải rắn và cách phòng chống

- Mức độ ô nhiễm không khí và cách phòng chống

- Mực độ che phủ của rừng

- Diện tích rừng trồng hàng năm

II CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN VÙNG

1 Khái niệm

Chính sách là gì? Chính sách là phương thức hành động được một chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải

quyết các vấn đề lặp đi lặp lại

• Prudential tuyên bố: Chính sách của

chúng tôi là luôn luôn lắng nghe và thấu

hiểu

•

Chính phủ Việt Nam tuyên bố: Chính

sách đối ngoại của Việt Nam là làm bạn với tất cả các nước trên thế giới trên cơ sở

bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau

Chính sách kinh tế - xã hội

• Là tổng thể các quan điểm, tư tưởng, các công cụ và giải pháp của Nhà nước sử dụng để tác động đến các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm thực hiện mục tiêu nhất định theo định hướng mục tiêu tổng thể của đất nước

Phân loại chính sách kinh tế - xã hội

Chính sách phát triển vùng

• Là chính sách kinh tế - xã hội

• Là chinh sách tầm trung mô

• Do nhà nước ban hành và chỉ đạo thực hiện

• Gồm:

– Nhóm chính sách tổng thể phát triển vùng

– Nhóm chính sách cụ thể phát triển vùng

Nhóm chính sách tổng thể phát triển vùng

• Chính sách giải quyết toàn bộ hệ thống:

– Chính sách phát triển giao thông vận tải và thông tin liên lạc – Chính sách phát triển đô thị

• Chính sách áp dụng cho từng loại vùng

– Chính sách kiểm soát không gian sản xuất

– Chính sách tái chuyển đổi và phân cực

– Chính sách đa dạng hóa và hội nhập

– Chính sách hỗ trợ bổ sung

Cấu trúc của chính sách phát triển vùng

Các bộ phận của chính sách

Các giải pháp và công cụ thực hiện chính sách

Cấu trúc của chính sách phát triển vùng

Chu trình của chính sách phát triển vùng

chỉnh, tổng kết

Chu trình của chính sách

Họ tên: Nguyễn Thị Thanh Huyền

Bộ môn Kinh tế - Khoa Kinh tế và Quản lý Email: ntthuyen.bnn@gmai.com

Chương II: Các lý thuyết về định vị

không gian với phát triển vùng

 Định hướng không gian và phân bổ hoạt động của ngành

 Phân bổ hoạt động ngành

 Vị trí trung tâm với phát triển vùng

 Cực tăng trưởng

Tổ chức không gian kinh tế -xã hội

 sử dụng lãnh thổ một cách đúng đắn và có hiệu quả

 tìm kiếm một tỷ lệ và quan hệ hợp lý về phát triển kinh tế - xã hội

 tạo ra một giá trị mới

 hướng tới sự công bằng về mặt không gian ảnh hưởng

I Tổ chức lãnh thổ kinh tế - xã hội

 Là sự ‘sắp xếp’ và ‘phối hợp’ các đối tượng trong mối liên hệ đa

ngành, lĩnh vực và đa lãnh thổ trong một vùng cụ thể nhằm sử dụng một cách hợp lý các tiềm năng tự nhiên, lao động, vị trí địa lý kinh tế - xã hội và cơ sở vật chất kỹ thuật đã và sẽ được tạo dựng

để đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao và nâng cao mức sống

dân cư, đảm bảo sự phát triển bền vững của vùng đó

 Là việc sắp xếp các đối tượng (các xí nghiệp, công trình, các

ngành, lĩnh vực, các điểm dân cư và kết cấu hạ tầng ) Việc tổ chức được tiến hành trên một lãnh thổ xác định theo yêu cầu của phát triển kinh tế - xã hội

 Chủ thể tổ chức cũng là chủ thể quản lý phát triển vùng, đó là

những cơ quan nhà Nước được quy định trong Hiến pháp và luật

pháp hiện hành của quốc gia

Đặc tính cơ bản của tổ chức lãnh thổ

kinh tế - xã hội

• Tính kết cấu hệ thống: đối tượng đa dạng, luôn luôn vận

động và phát triển, chúng độc lập tương đối và tác động qua

lại  sự muôn mầu muôn vẻ trong việc sắp xếp và định

hướng  hài hòa, nhịp nhàng

• Tính lãnh thổ: sự đa dạng không gian Trong một vùng có

nhiều tiểu vùng với các điều kiện không thật giống nhau  xem xét liên lãnh thổ và đề ra một ‘ biên độ’ thay đổi sau đó

• Tính đa phương án: thiếu thông tin, thiếu căn cứ, dự báo

các nhân tố ảnh hưởng cũng bị nhiều giới hạn  tính toán

nhiều phương án chủ đạo được lựa chọn để thực hiện

ĐỊNH HƯỚNG KHÔNG GIAN

• Định hướng không gian: từ mục tiêu xây dựng, di

chuyển, mở rộng, thu hẹp doanh nghiệp  lựa

chọn vùng, địa điểm bố trí doanh nghiệp phù hợp với quy hoạch vùng và mục đích kinh doanh của doanh nghiệp  định vị nhằm: thâm nhập thị trường, phục vụ xã hội  tối đa hóa lợi nhuận, nâng cao khả năng cạnh tranh và chiếm lĩnh thị trường

Yếu tố ảnh hưởng tới định vị doanh nghiệp

Tổng hợp các yếu tố và

điều kiện khách quan và

chủ quan, bên trong và

bên ngoài doanh nghiệp

có mối quan hệ tương

dùng

Chi phí vận tải

Chi phí vận tải

 Chi phí nguyên liệu

 Chi phí năng lượng

 Chi phí nhân công

Chi phí sản xuất Chi phí sản xuất

Yếu tố ảnh hưởng đến môi trường hoạt

động của doanh nghiệp

• Môi trường kinh tế : nhân tố về kinh tế thuộc môi trường vĩ mô và vi mô

• Môi trường pháp lý : Gồm hệ thống luật pháp và các văn bản, chính sách

• Môi trường văn hóa xã hội : việc làm, điều kiện xã hội, trình độ giáo dục,

và nét văn hóa ở từng địa phương

• Môi trường chính trị : Bao gồm hệ thống chính trị; tương quan giữa các

tầng lớp giai cấp xã hội, sự nhất quán trong chủ trương đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước

• Môi trường khoa học và công nghệ : Phản ánh tình hình nghiên cứu và

triển khai hoạt động khoa học công nghệ trình độ  Làm tăng nhanh sự

ra đời của các sản phẩm mới, làm ngắn lại chu kỳ sống của sản phẩm; tạo ra những phương pháp sản xuất mới là cơ hội hoặc thách thức đối với doanh nghiệp

• Môi trường tự nhiên và sinh thái : Là những điều kiện về tự nhiên, những

ràng buộc về môi trường sinh thái những yêu cầu giữ gìn cảnh quan v.v

Nhóm nhân tố chi phí sản xuất

• Doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động

• Doanh nghiệp sử dụng nhiều nhiên nguyên liệu đầu vào

– Wm : trọng lượng nguyên liệu để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm – Wp : trọng lượng của một đơn vị sản phẩm

• Doanh nghiệp thâm dụng năng lượng: Ngành có chi phí năng lượng cao ; chi phí năng lượng CE đến tổng chi phí TCP chiếm từ 0,3% - 0,45% Ngành có chi phí năng lượng trung bình là nhóm ngành có chi phí năng lượng chiếm từ 0,15 đến 0,30%

Nhóm nhân tố chi phí vận tải

• Chi phí vận tải sẽ làm tăng giá trị thành sản phẩm ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp

• Ta xét mối quan hệ đó như sau :

Cv = Cp + Ct + Ch

Cv : giá trị người tiêu dùng trả

Cp : giá nhà máy

Ct : chi phí vận tải

Ch : chi phí do hao hụt chất thoát trong quá trình vận tải

• Chất lượng của giao thông ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm hàng hóa và hiệu quả của vùng  ảnh hưởng đến năng suất lao động của vùng

• Đối với nông nghiệp phát triển GTVT sẽ tạo điều kiện đưa máy móc vào đồng ruộng nơi sản xuất

www.themegallery.com Company Logo

Xu hướng định vị doanh nghiệp

1

Định vị ở ngoài vùng

2

Định vị trong khu công

nghiệp, khu chế xuất

3

Định vị ngay tại thị trường tiêu thụ

Các lý thuyết định vị

1 Lý thuyết về phân bố hoạt động của các cơ sở ngành

của Alfred Weber

2 Lý thuyết vị trí trung tâm với phát triển vùng

3 Lý thuyết cực tăng trưởng

Lý thuyết về phân bố hoạt động

của các cơ sở ngành

Phân bố hoạt động của các cơ sở ngành

• Lý thuyết về định vị ngành (A lfred Weber)

TCP = CPSX + CPVT

+ CPVT – chi phí vận chuyển nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra + CPSX – chi phí sản xuất

Trọng lượng

Trọng lượng Khoảng Khoảng cách cách