Sgv stem 4 bai mau

Yêu cầu cần đạt Qua bài học này, học sinh sẽ đạt được một số yêu cầu cần đạt trong nội dung về ánh sáng thuộc chủ đề Năng lượng môn Khoa học lớp 4, cụ thể như sau: 1 Thực hiện được thí n

Bà i h ọ c

RẠP CHIẾU BÓNG MINI (3 tiết)

1 GIỚI THIỆU VỀ BÀI HỌC

1.1 Yêu cầu cần đạt

Qua bài học này, học sinh sẽ đạt được một số yêu cầu cần đạt trong nội dung

về ánh sáng thuộc chủ đề Năng lượng môn Khoa học lớp 4, cụ thể như sau: (1) Thực hiện được thí nghiệm tìm hiểu về vật cho ánh sáng truyền qua và vật cản ánh sáng

(2) Vận dụng được kiến thức về tính chất cho ánh sáng truyền qua hay không cho ánh sáng truyền qua của các vật, để giải thích được một số hiện tượng

tự nhiên và ứng dụng thực tế

(3) Thực hiện được thí nghiệm để tìm hiểu nguyên nhân có bóng của vật và sự thay đổi của bóng khi vị trí của vật hoặc của nguồn sáng thay đổi

(4) Vận dụng được kiến thức về bóng để làm một rạp chiếu bóng mini

Với các yêu cầu cần đạt này, HS cần thực hiện được một số thí nghiệm, từ đó rút ra được các kết luận về vật truyền sáng hay cản sáng, nguyên nhân của việc tạo bóng Từ các kiến thức thu được và hiện tượng xảy ra khi thực hiện các thí nghiệm, HS sẽ lựa chọn được các vật liệu làm các bộ phận của rạp chiếu bóng đạt một số tiêu chí nhất định, thể hiện được sự vận dụng kiến thức

1.2 Thử thách STEM

− Thử thách STEM là làm một rạp chiếu bóng mini với 3 tiêu chí:

+ Bóng của nhân vật trên màn hứng rõ nét, có chuyển động, có thay đổi kích thước

to, nhỏ

+ Khán giả chỉ thấy bóng của các nhân vật mà không thấy nhân vật và người điều khiển

+ Thời gian biểu diễn vở kịch/câu chuyện trong khoảng 3 phút

Trong thử thách này, các tiêu chí đưa ra nhằm yêu cầu HS phải vận dụng được kiến thức của bài học trong việc tạo ra sản phẩm là rạp chiếu bóng mini Cụ thể mối liên hệ giữa các tiêu chí của sản phẩm với kiến thức trong bài như sau:

2

Tiêu chí Kiến thức vận dụng trong bài

qua sẽ tạo bóng rõ nét/mờ khác nhau → Làm nhân vật bằng vật liệu cản sáng

Khán giả chỉ thấy bóng của các

nhân vật mà không thấy nhân

vật và người điều khiển

Làm màn hứng bằng vật liệu cho ánh sáng truyền qua một phần

Bóng của nhân vật trên màn

hứng có chuyển động, có thay

đổi kích thước to, nhỏ

Khi thay đổi, di chuyển vị trí của vật so với nguồn sáng để tạo

ra bóng chuyển động, có thay đổi kích thước to, nhỏ → Khi biểu diễn cần di chuyển vị trí nhân vật hoặc nguồn sáng

− Như vậy, sau khi tổ chức các hoạt động khám phá kiến thức STEM, GV cần giúp

HS hiểu rõ và chốt được các kiến thức liên quan, làm cơ sở cho việc vận dụng Các tiêu chí này cần được nêu để HS chú ý trong việc chế tạo và giải thích nhằm đạt mục tiêu bài học Cụ thể, khi HS thực hiện sáng chế STEM, GV cần nhắc lại cho HS về các tiêu chí đã nêu Hay khi HS báo cáo cũng cần yêu cầu HS lí giải

cơ sở của thiết kế hoặc đặt câu hỏi yêu cầu HS giải thích vì sao chọn vật liệu này mà không chọn vật liệu khác,… để HS thể hiện được hiểu biết cũng như

sự vận dụng kiến thức của bài học

1.3 Thời lượng

Nội dung về ánh sáng trong môn Khoa học lớp 4 được tách thành 2 bài:

− Bài 1 đáp ứng các yêu cầu cần đạt về vật phát sáng và vật chiếu sáng, ánh sáng truyền thẳng (thực hiện bài học thông thường)

− Bài 2 với các yêu cầu cần đạt ở mục 1.1 thực hiện dưới dạng bài học STEM Tổng thời lượng của 2 bài học có thể linh hoạt, tuỳ theo kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn nhà trường, có thể phân phối từ 2 − 4 tiết Với bài học STEM,

HS cần có thời gian để thiết kế, chế tạo sản phẩm vận dụng kiến thức của bài học Hoạt động này thường mất nhiều thời gian hơn các hoạt động như làm bài tập hay các trải nghiệm làm theo mẫu/hướng dẫn đơn giản Do đó để phù hợp

tổ chức các hoạt động theo thiết kế thì bài 1 có thể dạy trong 1 tiết và bài 2 (bài học STEM) là 3 tiết Tuy nhiên, GV cũng có thể giao một số hoạt động để HS thực hiện

ở nhà, như hoạt động thiết kế và viết chuyện Như vậy, HS sẽ có nhiều thời gian

để trình bày, biểu diễn và thảo luận trên lớp

Trong trường hợp cần giảm thời lượng cho bài học STEM chỉ trong 2 tiết hoặc trường hợp HS chưa quen với các hoạt động, mà vẫn phải thực hiện tất cả các hoạt động trên lớp, GV có thể suy nghĩ đến các phương án điều chỉnh như sau:

(1) Có thể bỏ tiêu chí “Khán giả chỉ thấy bóng của các nhân vật mà không thấy nhân vật và người điều khiển” và khi thực hiện sáng chế STEM, GV chỉ định

sử dụng giấy nến làm màn hứng bóng Khi đó cũng bỏ được thí nghiệm e trong phần kiến thức STEM Nghĩa là, chỉ tập trung vào việc HS chọn được vật liệu phù hợp để cản sáng, tạo bóng rõ nét và điều chỉnh vị trí vật với nguồn sáng để thay đổi kích thước to, nhỏ

(2) Về nội dung câu chuyện, GV có thể cung cấp 1 − 3 đoạn truyện ngắn, để HS tập trung vận dụng việc tạo bóng, giảm được thời gian sáng chế Cuối bài,

GV có thể gợi ý, khuyến khích để HS tự viết câu chuyện riêng, sau đó biểu diễn, quay video và chia sẻ với cả lớp nhằm phát triển sự sáng tạo, khơi gợi đam mê phát triển sản phẩm của HS

1.4 Chuẩn bị

− Dụng cụ thực hiện thí nghiệm: Theo mô tả trong SHS GV có thể phân công

HS chuẩn bị một số dụng cụ như kéo thủ công, giấy bìa (có thể dùng các loại bìa đã qua sử dụng như vỏ hộp, bìa vở,…

− Đối với đồ dùng không thông dụng: GV có thể chuẩn bị chung cho cả lớp như giấy bìa cắt sẵn hình ngôi sao, giấy nến, giấy bóng kính,…

Lưu ý: Giấy bóng kính chọn giấy trong, mỏng, cứng để không cản sáng

GV có thể thay thế các dụng cụ có tác dụng/tính chất tương tự các dụng cụ trong SHS Hình ngôi sao có thể cắt thành hình khác theo ý thích, vật liệu làm hình ngôi sao có thể thay đổi nhưng phải đảm bảo có loại cho ánh sáng truyền qua, có loại cho ánh sáng truyền qua một phần và có loại không cho ánh sáng truyền qua Tấm nhựa trắng là vật liệu cản sáng hoàn toàn dùng để hứng bóng, quan sát hiện tượng tạo bóng Do đó, nếu không có tấm nhựa trắng, có thể thay bằng các vật liệu khác như bìa trắng, vở có trang giấy trắng,… Lựa chọn màn hứng màu trắng giúp nhìn bóng rõ hơn các màu khác

2 GỢI Ý TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

2.1 Hoạt động: Xác định vấn đề

a) Mục tiêu

− HS nhận biết được có sự tạo bóng của kim đồng hồ và dựa vào đó để đọc giờ trên đồng hồ mặt trời

− HS hào hứng tiếp nhận thử thách STEM

b) Tổ chức hoạt động

− GV giới thiệu hình ảnh đồng hồ mặt trời và đặt câu hỏi trong phần câu chuyện STEM trong SHS

− GV yêu cầu một số HS trả lời, sau đó GV giải thích cho HS: Khi đặt đồng hồ mặt trời dưới trời nắng thì tạo ra bóng của kim trên mặt đồng hồ Bóng này

sẽ di chuyển theo thời gian trong ngày do Trái Đất quay quanh Mặt Trời Bóng kim ở vị trí nào thì đọc thời gian đó

Chốt lại: Dưới ánh sáng của Mặt Trời sẽ tạo ra bóng của kim, nhờ vị trí của bóng đó để đọc giờ Hiện tượng tạo bóng như vậy có nhiều ứng dụng khác trong thực tiễn, ví dụ như nghệ thuật múa bóng

− GV có thể chiếu hình ảnh hay một đoạn video ngắn 1 − 2 phút, để HS biết hiện tượng múa bóng

− GV nêu thử thách STEM như trong SHS GV giải thích, làm rõ ý trong các tiêu chí (nghĩa là như thế nào) để HS hiểu Chú ý giải thích tiêu chí thứ (3)

− GV chia nhóm thực hiện thử thách Các nhóm bầu nhóm trưởng, thư kí và các chuyên gia trong nhóm, đặt tên nhóm

c) Lưu ý

− GV có thể yêu cầu HS đề xuất thêm các tiêu chí, ví dụ như tiêu chí đánh giá câu chuyện,… Lưu ý là có thể thêm một số tiêu chí, nhưng cần phải có tối tiểu hai tiêu chí trong phần thử thách STEM và phù hợp với phần vận dụng kiến thức của bài học Tuy nhiên, cần cân nhắc về thời gian và đối tượng HS để đưa thêm tiêu chí, tránh yêu cầu quá cao, HS không đủ thời gian thực hiện Cũng có những tiêu chí không bắt buộc mà chỉ dùng để cộng điểm

− Để hấp dẫn hơn, GV có thể biến thử thách STEM thành một cuộc thi hay treo giải thưởng cho các sản phẩm tốt hoặc tạo khu trưng bày sản phẩm để ghi nhận sự sáng tạo của HS

− GV khuyến khích các nhóm đặt tên ấn tượng, sáng tạo, tạo không khí hào hứng, thi đua giữa các nhóm

2.2 Hoạt động: Hình thành kiến thức mới: Thực hiện thí nghiệm tìm hiểu về vật cho ánh sáng truyền qua, vật cản ánh sáng và bóng của vật.

a) Mục tiêu

− HS thực hiện được các thí nghiệm tạo bóng với các vật cản bằng các vật liệu khác, màn hứng khác nhau và di chuyển vị trí của vật cản với nguồn sáng

− HS nêu được vật nào cho ánh sáng truyền qua và vật nào cản ánh sáng, nguyên nhân có bóng của vật và sự thay đổi của bóng khi vị trí thay đổi

b) Tổ chức hoạt động

− GV giao nhiệm vụ, yêu cầu các nhóm thực hiện thí nghiệm và ghi kết quả theo hướng dẫn trong SHS Hướng dẫn các thí nghiệm: Chú ý trong thí nghiệm

mục a không thay đổi vị trí, chỉ thay đổi ngôi sao; trong thí nghiệm mục e, giữ nguyên vị trí của ngôi sao hoặc nguồn sáng và di chuyển vật còn lại Yêu cầu HS quan sát, ghi chép khi làm thí nghiệm và phối hợp cùng nhau để hoàn thành đúng thời gian Sau đó phát dụng cụ, vật liệu để HS làm thí nghiệm

− GV hướng dẫn HS cách làm việc nhóm: nhóm trưởng đọc nhiệm vụ, đồng thời phân công nhiệm vụ (bạn làm thí nghiệm, bạn quan sát, bạn ghi chép)

− Khi HS thực hiện nên đặt đồng hồ về thời gian hoạt động để đôn đốc HS thực hiện đúng giờ

− GV mời một nhóm báo cáo, các nhóm khác so sánh kết quả và đánh giá

GV nhận xét, nêu những vấn đề cần lưu ý về kĩ năng làm thí nghiệm, làm việc nhóm cho HS GV chiếu bài của một nhóm lên bảng, chữa bài, giải thích kết quả thí nghiệm

− GV đặt câu hỏi chốt kiến thức:

+ Ba ngôi sao làm bằng vật liệu khác nhau có cho đặc điểm về cản sáng giống nhau không? Trường hợp nào cản sáng hoàn toàn, cản sáng một phần và không cản sáng?

+ Yêu cầu HS lấy ví dụ trong thực tiễn về vật cản sáng hoàn toàn, vật cản sáng một phần, vật không cản sáng

+ Trường hợp nào tạo ra bóng của vật? Khi nào bóng rõ nét và khi nào bóng mờ? + Khi di chuyển vật so với nguồn sáng hay màn hứng thì bóng của vật thay đổi như thế nào?

− HS trả lời, sau đó GV chốt kiến thức về vật cản sáng, nguyên nhân tạo bóng, khi nào bóng rõ nét, khi nào bóng mờ, sự thay đổi kích thước to, nhỏ của bóng khi di chuyển vị trí vật so với nguồn sáng GV nhắc HS chú ý những điều này để vận dụng khi làm rạp chiếu bóng mini

GV cũng lưu ý vận dụng kết quả của thí nghiệm e để chọn vật liệu làm màn hứng bóng đạt tiêu chí “Khán giả chỉ thấy bóng của các nhân vật mà không thấy nhân vật và người điều khiển”

c) Lưu ý

− GV nên đưa ra một số tiêu chí đơn giản về sự hợp tác của các HS trong nhóm

để cho điểm thưởng, nhằm thúc đẩy sự tham gia, hợp tác của các thành viên trong nhóm Ví dụ nếu tất cả các bạn đoàn kết, hoà thuận, làm đúng giờ thì được thưởng hoa;…

− Trong các hoạt động nhóm, cần lưu ý các nhóm giữ vệ sinh, không nói quá to

− GV có thể yêu cầu HS thực hiện liên tiếp hai thí nghiệm hoặc làm từng thí nghiệm

− GV có thể in các phiếu học tập để các nhóm ghi bài Các kiến thức trọng tâm

có thể ghi lại cuối bài học hoặc sau hoạt động hình thành kiến thức mới – Sử dụng ngôi sao bằng bóng hình dày hoặc mờ thì vẫn cản sáng

2.3 Hoạt động: Vận dụng: Thiết kế và chế tạo rạp chiếu bóng

a) Mục tiêu

Đạt yêu cầu (2), (4) của bài học và định hướng phát triển năng lực giao tiếp, hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, phẩm chất chăm chỉ

b) Tổ chức hoạt động

− GV yêu cầu các nhóm tập hợp đồ dùng đã chuẩn bị, bổ sung thêm đồ dùng cho các nhóm, kiểm tra đủ đồ dùng theo danh mục trong SHS

− GV nhắc lại các tiêu chí đánh giá sản phẩm

− Tổ chức cho HS lần lượt thực hiện các hoạt động lên ý tưởng, đề xuất giải pháp theo hướng dẫn trong SHS Chú ý giới hạn thời gian cho từng hoạt động Trong quá trình các nhóm thực hiện, GV quan sát, nhắc nhở, gợi ý thêm Sau hai hoạt động này, GV trao đổi với các nhóm về những khó khăn, vướng mắc

để tháo gỡ và giúp các nhóm sẵn sàng chế tạo sản phẩm Bên cạnh đó, GV nhắc HS chú ý an toàn khi dùng kéo,…

− Hoạt động chế tạo: GV hướng dẫn HS thử nghiệm và cách ghi chép theo hướng dẫn trong SHS; yêu cầu các nhóm phân công nhiệm vụ cho các thành viên trước khi tiến hành Các nhóm ghi thông tin vào bảng phân công nhiệm vụ và bảng thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm, sau đó nộp lại cho GV

c) Lưu ý

− Trong hoạt động lên ý tưởng, GV yêu cầu HS chỉ làm trên giấy, không thực hiện ngay các hoạt động cắt tạo các bộ phận, để giúp HS học tư duy thiết kế

− HS chọn vật liệu phù hợp để làm nhân vật, màn hứng, để đạt các tiêu chí bóng

rõ nét, nhìn thấy bóng phía bên kia màn hứng và trong chuyện có tình huống di chuyển nhân vật để thay đổi kích thước to, nhỏ

− GV nên in phiếu phân công nhiệm vụ và phiếu thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm cho HS để tiết kiệm thời gian và thu được đủ thông tin phản hồi từ hoạt động của các nhóm, làm cơ sở cho việc điều chỉnh sau này

− GV có thể gợi ý kích thước, vật liệu màn hứng bóng phù hợp cho HS nếu HS không xác định được

Phiếu học tập số 1

PHIẾU THỰC HIỆN THÍ NGHIỆM Tên nhóm:

Bằng bìa carton

Bằng nhựa trong

Bằng giấy nến

Rút ra kết luận:

Vật cản sáng hoàn toàn là:

Vật cản sáng một phần là:

Vật không cản sáng là:

Khi nào có bóng của vật?

Di chuyển vật (ngôi sao) so với nguồn sáng (bóng đèn) có thay đổi kích thước bóng không? Cách làm như thế nào thì bóng trên màn hứng có kích thước to hơn, nhỏ hơn vật?

Cách thực hiện

để bóng của ngôi sao to hơn

Cách thực hiện

để bóng của ngôi sao nhỏ hơn

3 TÀI LIỆU HỖ TRỢ BÀI HỌC

Phiếu học tập số 2

PHIẾU LÊN Ý TƯỞNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP Tên nhóm:

Ý tưởng thiết kế rạp chiếu bóng

Dựa vào các câu hỏi trong SHS, liệt kê các bộ phận của rạp chiếu bóng

và vật liệu, kích thước dự kiến theo mẫu sơ đồ dưới đây:

Các bộ phận của

rạp chiếu bóng

(Tên bộ phận) (Vật liệu, kích thước)

Ý tưởng câu chuyện của nhóm (tên chuyện, nhân vật (tên, hình dạng),

các tình huống, lời thoại,…)

Bản vẽ rạp chiếu bóng mini

Rạp chiếu bóng mini

Phiếu học tập số 3

PHIẾU CHẾ TẠO THỬ NGHIỆM Tên nhóm:

Phân công nhiệm vụ

Thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm

Không đạt

Mô tả vấn đề không đạt hoặc muốn thay đổi

Mô tả cách đã thay đổi để đạt được kết quả mong muốn (1)

(2)

(3)