VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Vật liệu nghiên cứu
- Bã cà phê được thu gom từ nhiều quán cà phê trên địa bàn thành phố Hồ Chí
- Mat cưa được chọn làm cơ chất trồng nấm là mạt cưa cao su, được lấy tại trại nấm Bảy Yết
3.1.2 Thiết bị và dụng cụ thí nghiệm
- Bịch meo giống nấm bào ngư xám cấp 2
- Túi chịu nhiệt PE hoặc PP
- Giấy màu để phân biệt tỷ lệ
Ho Chi Minh City University of Technology
Phương pháp nghiên cứu
3.2.1 Quy trình nuôi trồng nấm bào ngư xám trên cơ chất bã cà phê phối trộn mạt cưa
Sơ đồ quy trình trồng nấm bào ngư xám
Ho Chi Minh City University of Technology
❖ Đối với cơ chất bã cà phê
Bã cà phê được thu gom từ các quán cà phê trên đường Chu Văn An, quận Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh, có độ ẩm cao do được chế biến bằng phin và chứa nhiều caffeine Để bảo quản bã cà phê, cần ngâm qua nước vôi và phơi khô cho đến khi độ ẩm giảm xuống còn 10-12% Việc này giúp tránh tình trạng nhiễm nấm mốc hoặc ruồi đẻ trứng, gây ra dòi Nếu bã cà phê được bảo quản trong bao ni lông qua đêm, hơi nước có thể làm ướt bã, dẫn đến nguy cơ hư hỏng.
Hình 3.1: Bã cà phê được ngâm trong vôi 1%
Hình 3.2: Phơi bã cà phê
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.3: Bã cà phê chưa xử lý
- Sau khi được phơi khô ta tiến hành xử lý trước khi đem ủ như sau:
Hòa 1% vôi vào 10 lít nước, hòa tan nước vôi và tưới đều lên đống nguyên liệu
Hình 3.4: Tưới nước vôi cho bã cà phê
Trộn nhiều lần cho nước vôi ngắm đều trong nguyên liệu
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.5: Trộn đều bã cà phê
Để đảm bảo chất lượng nguyên liệu, độ ẩm cần đạt khoảng 65 – 70% Điều này có nghĩa là khi nắm chặt nguyên liệu trong tay, nếu nó tạo thành một khối mà không có nước rịn ra thì là đạt yêu cầu.
Hình 3.6: Kiểm tra ẩm độ của bã cà phê
- Sau đó cần sàn lọc để loại bỏ tạp chất và các vật lạ để tránh làm rách bịch trong quá trình đóng bịch
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.7: Sàn lọc bã cà phê
Sử dụng bạt để ủ bã cà phê trong khoảng 2 – 3 ngày giúp vi sinh vật chuyển hóa nguyên liệu thành các chất dinh dưỡng dễ hấp thụ, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.
Hình 3.8: Bã cà phê đem ủ
❖ Đối với cơ chất mạt cưa cao su
Mạt cưa cần được phơi khô trước khi sử dụng, và thời gian phơi càng lâu càng tốt cho việc trồng nấm Nguyên liệu ẩm có thể tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển, gây nhiễm trùng cho bịch phôi Mạt cưa mới chứa tế bào chưa chết hoàn toàn, có thể vẫn giữ các chất kháng nấm và tơ nấm khó phân hủy, dẫn đến năng suất thấp và thời gian mọc nấm kéo dài Ngược lại, khi mạt cưa để lâu, tế bào cây sẽ chết, giúp sợi nấm phát triển dễ dàng hơn.
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.9: Mạt cưa chưa xử lý
- Sau khi mạt cưa cao su được xử lý thô xong ta tiến hành ủ theo cách sau:
Hòa 1% vôi vào 10 lít nước, hòa tan nước vôi và tưới đều lên đóng nguyên liệu
Hình 3.10: Tưới nước vôi cho mạt cưa
Ho Chi Minh City University of Technology
Trộn nhiều lần cho nước vôi ngắm đều trong nguyên liệu
Hình 3.11: Trộn đều mạt cưa
Để đạt được độ ẩm lý tưởng cho nguyên liệu, cần đảm bảo rằng mức độ ẩm khoảng 65 – 70% Điều này có nghĩa là khi nắm chặt nguyên liệu trong tay, nếu nó giữ được hình dạng mà không có nước rịn ra là đạt yêu cầu.
Hình 3.12: Kiểm tra độ ẩm của mạt cưa
Ho Chi Minh City University of Technology
- Sau đó cần sàn lọc để loại bỏ tạp chất và các vật lạ để tránh làm rách bịch trong quá trình đóng bịch
Hình 3.13: Sàn lọc mạt cưa
Ủ mạt cưa trong 2 – 3 ngày giúp phân giải các chất khó hấp thụ như cellulose, hemicelluloses và lignin thành glucose dễ sử dụng cho nấm Nhiệt độ cao trong đống ủ cũng làm chín nguyên liệu và tiêu diệt vi sinh vật có hại.
Ho Chi Minh City University of Technology
Bã cà phê và mạt cưa ẩm được phối trộn với phụ gia theo tỷ lệ nhất định, sau đó trộn đều và tưới phân DAP Tiếp theo, hỗn hợp được trộn lại một lần nữa để đạt độ ẩm 65% trước khi đóng bịch.
Hình 3.15: Bã cà phê sau khi ủ được trộn với cám bắp
Hình 3.16: Tưới phân DAP lên bã cà phê và mạt cưa
Phối trộn nguyên liệu bã cà phê và mạt cưa theo các tỷ lệ 100%, 70%, 50%, 30% và 0% bã cà phê, sau đó cho vào túi nilon gấp đáy vuông Để phân biệt các tỷ lệ, sử dụng giấy màu quấn quanh cổ nút Nén chặt tay cơ chất để đảm bảo môi trường phát triển cho meo và ngăn chặn việc bung ra trong quá trình hấp.
Ho Chi Minh City University of Technology
Nút nhựa hở hai đầu được sử dụng để làm cổ bịch, giúp buộc chặt bằng dây thun nhỏ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tháo ra sau khi hấp Mỗi bịch có trọng lượng 0,5kg và kích thước 1517 cm, mang lại sự tiện lợi trong quá trình cấy giống.
- Sau đó dùng một cây dài tròn có đầu nhọn, xoi một lỗ ở giữa xuống tận đáy bịch
- Cuối cùng là dùng bông gòn không thấm nước làm nút bông
Hình 3.17: Phối trộn các tỷ lệ và đóng bịch
Hình 3.18: Tạo lỗ ở giữa bịch phôi
- Hấp thanh trùng bằng nồi Autoclave nhiệt độ 121 0 C, áp suất 1,2 atm trong thời gian 2 giờ
- Lò khử trùng: Có kích thước lớn nhỏ tùy thuộc vào số lượng nguyên liệu và điều kiện vật chất
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.19: Bịch phôi được đưa vào hấp
Túi hấp xong cần có mùi thơm, không bị chua do lên men, nút bông chặt và không ướt Sau đó, chuyển bịch vào phòng nuôi ủ đã được khử trùng Để nguội trong 24 – 36 giờ trước khi tiến hành cấy giống.
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.21: Bịch phôi đã hấp xong và đem để nguội
3.2.1.4 Cấy giống và nuôi sợi bịch phôi
Sau khi hấp bịch chín, có mùi thơm ta chuyển vào gần trại nuôi ủ Cấy giống trực tiếp trong trại đã được khử trùng
- Giống nấm bào ngư được làm trên môi trường hạt, độ tuổi khoảng 15 ngày
Hình 3.22: Dụng cụ cấy và chai giống
Để thực hiện cấy giống, trước tiên cần khử trùng tay và kẹp cấy Mở nút bông, hơ qua ngọn lửa đèn cồn và chuyển giống từ túi nilon hoặc lọ thủy tinh sang túi phôi, lắc đều trên bề mặt túi Lượng giống cấy từ 1,2 – 1,5 gram cho mỗi bịch, với mỗi chai giống cấy có thể cho từ 25 – 30 túi phôi Sau khi cấy, hơ bịch phôi và nút bông qua ngọn lửa đèn cồn, rồi đậy nút bông lại Tất cả thao tác cần thực hiện trên ngọn lửa đèn cồn và thay nút bông ướt để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.23: Tiến hành cấy giống
- Sau khi cấy giống phải đưa vào nhà nuôi sợi
Hình 3.24: Xếp các bịch phôi lên kệ
➢ Yêu cầu đối với nơi ủ tơ
- Sạch sẽ, không khí phải được thông thoáng, được vệ sinh định kỳ bằng nước vôi Không cho ánh sáng trực tiếp chiều vào nhưng cũng không quá tối
- Không ủ chung với giàn nấm đang tưới hay mới thu hoạch xong
- Bịch phôi sau khi cấy giống được xếp lên kệ (mỗi kệ 4 đến 5 hàng chồng lên nhau)
Ho Chi Minh City University of Technology
- Cứ 5 – 7 ngày kiểm tra một lần nhằm phát hiện mốc xanh, mốc cam để hủy bỏ không để lây nhiễm với các bịch khác
- Phòng nuôi ủ có nhiệt độ thích hợp từ 25 – 28 0 C, độ ẩm không khí 60 – 70%
- Tiến hành ủ bịch phôi đợi đến khi tơ ăn trắng bịch phôi là đạt (thường mất khoảng
25 đến 30 ngày tùy vào nguyên liệu và độ chặc của bịch phôi)
- Trong quá trình ủ tơ không cần chiếu sáng, không cần tưới và không được di chuyển bịch làm ảnh hưởng đến việc chạy tơ của nấm
Để kích thích tơ nấm kết hợp nhanh hơn và chuẩn bị hình thành quả thể, cần tăng cường độ thoáng khí và ánh sáng trong môi trường nuôi trồng.
Hình 3.25: Tốc độ lan tơ nấm trên NT1
Hình 3.26: Tốc độ lan tơ nấm trên NT2
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.27: Tốc độ lan tơ nấm trên NT3
Hình 3.28: Tốc độ lan tơ nấm trên NT4
Hình 3.29: Tốc độ lan tơ nấm trên NT5
Ho Chi Minh City University of Technology
Hình 3.30: Tơ nấm đã ăn kín bịch phôi
3.2.1.5 Chăm sóc và thu hái nấm
Sau khi tơ nấm phát triển đầy đủ trong túi, việc tháo bỏ bông là cần thiết để giúp nấm phát triển trên cổ và đảm bảo kích thước cũng như hình dạng đồng đều Trong giai đoạn này, nấm rất nhạy cảm với các điều kiện môi trường Do đó, nhà trồng cần duy trì độ ẩm từ 85 – 95%, nhiệt độ từ 25 – 30 độ C, đồng thời đảm bảo không khí thông thoáng, kín gió và sạch sẽ.
Nghiên cứu cho thấy lượng nước tưới cho các nghiệm thức sử dụng bã cà phê thấp hơn so với nghiệm thức sử dụng mạt cưa cao su Điều này xảy ra vì bã cà phê có khả năng giữ ẩm tốt hơn, dẫn đến tình trạng dư nước khi tưới bằng lượng nước giống nhau, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.
Ho Chi Minh City University of Technology
Để đảm bảo sự phát triển tốt cho nấm, cần lựa chọn vị trí trồng gần nguồn nước tưới sạch, tránh xa các khu vực ô nhiễm như bãi rác, mương cống và chuồng gia súc, vì nấm rất nhạy cảm với môi trường.
- Sạch sẽ, đủ ánh nắng nhưng không bị chiếu nắng
- Phải vệ sinh nhà thật sạch (dùng vôi bột hoặc nước vôi đã pha loãng rắc tưới đều nền nhà trồng) trước khi đưa túi vào
