(Tiểu luận) quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển (về mâu thuẫn biện chứng) và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂNBÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN ĐỀ BÀI: Quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển về mâu thuẫn biện chứng và ý nghĩa của việc nghiên c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

ĐỀ BÀI: Quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển (về mâu thuẫn biện chứng) và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên.

Họ và tên: Vũ Hà Phương

Mã sinh viên: 11214907 Lớp chuyên ngành: Kế toán CFAB K63

GV hướng dẫn: cô Lê Thị Hồng

Nam định, tháng 12 năm 2021

Lời mở đầu

ĐỀ BÀI: Quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển (về mâu thuẫn biện chứng) và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên.

Trong vũ trụ rộng lớn bao la, có muôn vàn sự vật, hiện tượng phong phú và đa dạng, tuy nhiên, dù phong phú hay đa dạng đến đâu thì chúng cũng sẽ luôn được quan sát dưới góc nhìn của các phạm trù nhất định, luôn tuân theo những quy luật chung Có rất nhiều quan điểm triết học về các cặp phạm trù cũng như các quy luật, nhưng chỉ có quan điểm triết học của Mác- Lênin là đúng và đầy đủ nhất, trong đó bao gồm 6 cặp phạm trù (cái riêng và cái chung, nguyên nhân và kết quả, tất nhiên và ngẫu nhiên, nội dung và hình thức, bản chất và hiện tượng, khả năng và hiện thực) và 3 quy luật (quy luật lượng chất, quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập và quy luật phủ định của phủ định) Sau đây, em xin trình bày hiểu biết của mình về quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập – hạt nhân của phép biện chứng duy vật và động lực của sự phát triển; cùng với đó là sự vận dụng của quy luật này trong việc nghiên cứu và học tập của sinh viên

Nội dung A) Quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển (về mâu thuẫn biện chứng)

Một trong những vấn đề cơ bản và quan trọng nhất của phép biện chứng duy vật là vấn đề nguyên nhân, động lực của sự phát triển, mà hạt nhân

của nó là quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập (hay mâu thuẫn biện chứng)

I) Các khái niệm

• Mặt đối lập : là những mặt, những thuộc tính, những khuynh hướng vận

động trái ngược nhau tồn tại khách quan trong xã hội và tư duy

Ví dụ: Trong một nguyên tử sẽ có điện tích âm và điện tích dương;

Trong mỗi con người đều có mặt đối lập theo tự nhiên là hoạt động ăn và hoạt động bài tiết

• Mâu thuẫn biện chứng: là khái niệm chỉ sự thống nhất và đấu tranh

giữa các mặt đối lập, tạo nên trạng thái ổn định, tương đối của sự vật, hiện tượng

II) Quá trình vận động của mâu thuẫn biện chứng.

1) Sự thống nhất giữa các mặt đối lập.

Các mặt đối lập có sự liên hệ ràng buộc, liên quan đến nhau, cụ thể:

• Thứ nhất , các mặt đối lập cần đến nhau, nương tựa vào nhau, làm tiền

để cho nhau tồn tại, không có mặt này thì không có mặt kia

• Thứ hai , các mặt đối lập tác động ngang nhau, cân bằng nhau, thể hiện sự

đấu tranh giữa cái mới đang hình thành với cái cũ chưa mất hẳn

• Thứ ba, giữa các mặt đối lập có sự tương đồng, đồng nhất do trong các

mặt đối lập còn tồn tại những yếu tố giống nhau

Ví dụ: Trong kinh tế, tiêu dùng và sản xuất là hai mặt đối lập nhưng

nhưng luôn có sự liên hệ ràng buộc mật thiết, không tách rời nhau Có tiêu dùng mới có sản xuất và ngược lại, có sản xuất mới có tiêu dùng

2) Sự đấu tranh của các mặt đối lập.

• Những mặt đối lập có sự tác động qua lại theo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau, là tiền đề và thúc đẩy sự phát triển của sự vật, hiện tượng

Ví dụ: Khi nhu cầu của tiêu dùng ngày càng cao cả về chất và lượng

nhưng sản xuất lại chưa đáp ứng được những nhu cầu đó thì đòi hỏi phải có phương thức sản xuất mới tiến bộ hơn để đáp ứng cho tiêu

dùng, nhờ vậy mà kinh tế cũng phát triển

• Các mặt đối lập đấu tranh với nhau đến mức quyết liệt sẽ gây ra những biến đối Khi đó, trạng thái thống nhất giữa các mặt đối lập sẽ bị phá vỡ và các mặt đối lập sẽ chuyển hóa lẫn nhau Sự chuyển hóa của các mặt đối lập chính là lúc sự mâu thuẫn được giải quyết; sự vật, hiện tượng cũ mất đi, sự vật, hiện tượng mới xuất hiện Các mặt đối lập có thể chuyển hóa lẫn nhau dưới 3 hình thức:

o Các mặt đối lập chuyển hoá mặt đối lập này thành mặt đối lập kia và ngược lại nhưng ở trình độ cao hơn về phương diện vật chất của sự vật

2

Ví dụ: Trong kháng chiến chống Mỹ, nhân dân ta có mâu thuẫn

gay gắt với đế quốc Mỹ, khi mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm tạo cho

ta động lực đứng lên đấu tranh và kết quả cuối cùng là Nhà nước Việt Nam độc lập, tự do, dân chủ ra đời

o Cả hai mặt đối lập đều mất đi và chuyển hoá thành mặt đối lập mới

Ví dụ: Giải quyết mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ (chế độ phong kiến), xã hội

lại xuất hiện mâu thuẫn mới là mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản (chế độ tư bản chủ nghĩa)

o Các mặt đối lập thâm nhập vào nhau, cải biến lẫn nhau Mâu thuẫn kết thúc, sự vật cũ mất đi, sự vật mới xuất hiện Trong sự vật mới lại phát sinh ra những mâu thuẫn mới Các sự vật cứ vậy không ngừng biến đổi và phát triển, vì vậy có thể nói rằng mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực của sự phát triển

Ví dụ: Trong thời kì đại dịch Covid-19, ban đầu con người chống

dịch bằng cách cách ly, đeo khẩu trang thì hiện tại con người đã chế tạo ra vaccine đế giảm thiếu nguy cơ nhiễm virus Virus cũng phát triển một cách nhanh chóng bằng cách tạo ra hàng loạt các biển thế làm tăng nguy cơ lấy nhiễm, tăng phân trăm ti vong của loài người

Để bảo vệ loài người, các hãng dược phẩm cũng phải chạy đua trong công cuộc nghiên cứu thuốc để phòng ngừa cũng như chữa trị dứt điểm tất cả các biến thể của Covid Trong tương lai không xa, dịch bệnh có thể hoàn toàn được đẩy lùi, chấm dứt mâu thuẫn giữa con người và virus

• Trong sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập, sự thống nhất giữa chúng là tương đối, có điều kiện, tạm thời, chỉ tồn tại trong trạng thái đứng

im của sự vật, hiện tượng Sự đấu tranh giữa chúng là tuyệt đối và gắn với sự tự thân vận động, diễn ra không ngừng của sự vật, hiện tượng

III) Các tính chất của mâu thuẫn biện chứng

• Mâu thuẫn có tính khách quan vì nó là cái vốn có trong sự vật hiện

tượng, là bản chất chung của mọi sự vật hiện tượng

• Mâu thuẫn có tính phổ biến vì nó có tồn tại trong mọi sự vật hiện

tượng, mọi giai đoạn, mọi quá trình; tồn tại trong cả tự nhiên xã hội và tư duy

• Mâu thuẫn có tính đa dạng phong phú vì trong các sự vật hiện tượng

khác nhau thì tồn tại những mâu thuẫn khác nhau, trong bản thân mỗi sự vật hiện tượng cũng chứa đựng nhiều mâu thuẫn khác nhau, trong mỗi giai đoạn của quá trình cũng có nhiều mâu thuẫn khác nhau

IV) Phân loại các mâu thuẫn biện chứng

• Căn cứ vào quan hệ đối với sự vật được xem xét có thể chia thành mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài.

• Căn cứ vào ý nghĩa đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật có thể

chia thành mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản.

• Căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự vận động và phát triển của

sự vật trong một giai đoạn nhất định có thể chia thành mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn không chủ yếu.

• Căn cứ vào tính chất của các quan hệ lợi ích có thể chia thành mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng.

V) Ý nghĩa phương pháp luận

• Thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn trong sự vật, hiện tượng; từ

đó giải quyết mâu thuẫn phải tuân theo quy luật điều kiện khách quan Muốn nhận thức đúng sự vật, hiện tượng cần phát hiện ra những mâu thuẫn tồn tại trong bản thân nó

• Khi phân tích mâu thuẫn phải xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từ mâu thuẫn; xem xét vai trò, vị trí và mối quan hệ của các mâu thuẫn và điều kiện chuyển hóa lẫn nhau giữa chúng Chỉ có như thế mới hiểu đúng mâu thuẫn của sự vật, hiện tượng và tìm ra được những phương pháp để giải quyết mâu thuẫn

• Phải nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập, không điều hòa mâu thuẫn cũng không nóng vội hay bảo thủ, bởi giải quyết mâu thuẫn còn phụ thuộc vào điều kiện đã đủ và chính muồi hay chưa

Tóm lại, mâu thuẫn là nhân tố không thể thiếu, là nguồn gốc động lực của sự phát triển Mâu thuẫn giữa các mặt đối lập ngày càng gay gắt khiến các mặt đối lập chuyển hóa; sự vật cũ mất đi, sự vật mới xuất hiện, và xuất hiện ở một trình độ cao hơn sự vật cũ, đó là sự phát triển Chính vì vậy, mâu thuẫn

là nguồn gốc của sự phát triển Mâu thuẫn được giải quyết, sự vật có biến mất, sự vật mới xuất hiện, đồng thời xuất hiện mâu thuẫn mới Đó là một vòng tuần hoàn vô hạn với đích đến là sự vật luôn được phát triển đến mức toàn diện Vì vậy, có thể nói rằng mâu thuẫn cũng chính là động lực cho sự phát triển.

B) Vận dụng quan điểm trong nghiên cứu, học tập của sinh viên.

Việc học của sinh viên là một quá trình tăng trưởng về mặt tri thức để có thể

áp dụng những tri thức đó vào đời sống thực tế Trong quá trình ấy, sinh viên sẽ gặp rất nhiều trở ngại, khó khăn, vì vậy việc áp dụng quy luật

4

mâu thuẫn đề giải quyết những vướng mắc ấy là cần thiết và là động lực cho sự phát triển của sinh viên

I) Sinh viên cần chủ động phát hiện những mặt đối lập.

• Như đã chứng minh ở trên mâu thuẫn tồn tại khách quan và phổ biến trong mọi mặt của đời sống xã hội, sinh viên cần phải nhận thức và chủ động nắm bắt được sự hiện diện của mâu thuẫn trong quá trình nghiên cứu, đồng thời không nên có thái độ lo sợ, né tránh các mâu thuẫn

• Trong các môn học ở trường đôi khi sẽ gặp những bài giảng không hiểu hay bài tập không thể giải được, khi đó, sinh viên cần phải tìm tòi trên các trang mạng, diễn đàn học vấn để hỏi và tiếp thu từ các giảng viên, các anh chị khóa trên cũng như những bạn học đồng trang lứa Sinh viên không nên nhụt chí, e ngại việc học lại, học bổ sung để củng cố kiến thức của mình Bên cạnh đó, sinh viên cũng có thể chia sẻ kiến thức của mình cho người cần chúng Chia sẻ và học hỏi là một trong những cách tốt nhất để giải quyết các mâu thuẫn gặp phải đối với

tự học của sinh viên

II) Mâu thuẫn phải được giải quyết bằng phương pháp đấu tranh

• Trong quá trình nghiên cứu, lĩnh hội tri thức của sinh viên khó tránh khỏi các quan điểm, kiến thức sai lệch, trái chiều tràn lan trên mạng xã hội Điều

đó yêu cầu sinh viên phải có cái nhìn đúng đắn, đầu óc tỉnh táo để bài trừ, loại bỏ những tri thức xấu đó, để sinh viên có thể bảo vệ và phát huy những tri thức khoa học và có giá trị

• Ngoài ra, có một thực trạng khác sinh viên đang gặp phải trong thời điểm dịch bệnh bùng phát như hiện nay là việc khó khăn khi học online Sinh viên

sẽ khó tiếp thu kiến thức khi không được học trực tiếp, đồng thời cũng gặp nhiều vấn đề mới như mạng yếu hay ít tương tác với thầy cô, bạn bè Vấn đề này cần được giải quyết bằng những biện pháp như yêu cầu sự hỗ trợ trong khả năng của gia đình để cải thiện chất lượng thiết bị và mạng Internet, hay đề xuất cho giảng viên tạo phương pháp giảng dạy phù hợp với tình hình hiện tại để sinh viên có thể tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn

III) Giải quyết mâu thuẫn không thể nóng vội hay bảo thủ, bởi giải quyết mâu thuẫn còn phụ thuộc vào điều kiện đã đủ và chính muồi hay chưa.

Khi sinh viên có mâu thuẫn giữa năng lực và môn học của mình, dễ sinh ra sự nóng lòng muốn chiếm lĩnh tri thức, học ngày học đêm mà không thực sự hiểu bản chất của môn học, sinh ra lãng phí thời gian Khi ấy, sinh viên cần phải xem xét lại những vướng mắc trong môn

học để có thể xử lý một cách hợp lý nhất thay vì cứ cắm đầu vào học, phải tìm ra phương pháp học cho phù hợp

IV) Vận dụng quy luật mâu thuẫn liên tục tìm tòi đổi mới và sáng tạo trong tri thức

• Vì sự đấu tranh giữa các mặt đối lập luôn vận động, diễn ra không ngừng trong sự vật hiện tượng, đòi hỏi con người phải phát triển để giải quyết những mâu thuẫn đó Tương tự như thế, biển tri thức là bao la, con người phải liên tục học hỏi các tri thức mới để giải quyết những vấn đề mới phát sinh Đồng thời quy luật mâu thuẫn cũng buộc chúng ta phải biết vượt ra ngoài định kiến để bài trừ những cái cũ, không còn phù hợp để tiếp thu, chọn lọc những cái mới Có thể nói quy luật mâu thuẫn chính là nền tảng để kho tàng tri thức của nhân loại trở nên phong phú hơn mỗi ngày

• Mâu thuẫn biện chứng đòi hỏi sinh viên phải tìm tòi học hỏi kiến thức mới chứ không được ngủ quên trên một kiến thức nhất định nào đó Không phải ngẫu nhiên mà mỗi năm các trường đại học, học viện phải tái bản một số cuốn sách để đổi mới kiến thức cho các sinh viên Điều đó giúp cho sinh viên thêm phần sáng tạo, là yếu tố rất có ích cho cả quá trình học tập lẫn sự nghiệp sau này

V) Quy luật mâu thuẫn đòi hỏi con người tiếp thu kiến thức một cách

có hệ thống

Bởi vì kiến thức không đi riêng lẻ mà ta phải nhìn nhận được sự tương tác, bổ trợ giữa các kiến thức, các ngành nghề khác nhau để bổ trợ cho

sự thiếu sót của nhau, đồng thời loại bỏ những kiến thức thừa thãi

Như vậy sinh viên cần tìm hiểu sự tương tác qua lại giữa các môn học, ngành học, qua đó đánh giá và chọn lọc được một chỉnh thể những môn học phù hợp với bản thân, hơn nữa cũng cần biết vận dụng khả năng tổng hợp, phân tích để tiếp thu và ghi nhớ những kiến thức cần thiết

6

Kết luận

Mâu thuẫn biện chứng là một trong những quy luật cơ bản trong phép biện chứng duy vật và biện chứng duy vật lịch sử khằng định về: mọi sự vật hay hiện tượng ở trong tự nhiên đều có sự tồn tại và mâu thuẫn bên trong Quy luật mâu thuẫn còn được gọi là quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.uy luật mâu thuẫn

Mọi sự vật hoặc hiện tượng đều chứa đụng những khuynh hướng, mặt đối lập,

từ đó tạo thành những mâu thuẫn trong bản thân chúng Sự thống nhất và đấu tranh từ các mặt đối lập tạo ra xung lực nội của sự vận động, phát triển, và dẫn tới mất đi cái cũ thay thế bưởi cái mới

Việc vận dụng nhuần nhuyễn mâu thuẫn biện chứng vào việc học tập, nghiên cứu là cực kỳ cần thiết với sinh viên Chính những mâu thuẫn ấy đã cho sinh viên cơ hội phát triển để thay đổi bản thân Cách để nắm lấy những cơ hội đó không gì khác ngoài việc tìm ra phương hướng để tự giải quyết vấn đề Đó chính là những gì mà sinh viên cần rút ra được từ quy luật mâu thuẫn biện chứng, từ đó phát triển học thức và đổi mới bản thân trở thành công dân có ích cho xã hội

Bài tập của em xin được kết thúc tại đây Em cám ơn cô rất nhiều vì đã theo dõi bài làm của em Em rất mong nhận được các góp ý từ cô ạ.

Mục lục

Lời mở đầu 1

Nội dung 1

A) Quan điểm biện chứng duy vật về động lực của phát triển (về mâu thuẫn biện chứng) 1 I) Các khái niệm 2

II) Quá trình vận động của mâu thuẫn biện chứng 2

III) Các tính chất của mâu thuẫn biện chứng 3

IV) Phân loại các mâu thuẫn biện chứng 4

V) Ý nghĩa phương pháp luận 4

B) Vận dụng quan điểm trong nghiên cứu, học tập của sinh viên 4

I) Sinh viên cần chủ động phát hiện những mặt đối lập 5

II) Mâu thuẫn phải được giải quyết bằng phương pháp đấu tranh 5

III) Giải quyết mâu thuẫn không thể nóng vội hay bảo thủ, bởi giải quyết mâu thuẫn còn phụ thuộc vào điều kiện đã đủ và chính muồi hay chưa 5

IV) Vận dụng quy luật mâu thuẫn liên tục tìm tòi đổi mới và sáng tạo trong tri thức 6 V) Quy luật mâu thuẫn đòi hỏi con người tiếp thu kiến thức một cách có hệ thống 6

Kết luận 7

8

Tài liệu tham khảo

1.Giáo trình Triết học Mác-Lenin _ Hội đồng biên soạn giáo trình môn triết học Mác-Lenin, Hà Nội 2019

2 Quy luật mâu thuẫn

https://luathoangphi.vn/thuyet-trinh-ve-quy-luat-mau-thuan/

3 Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

https://luathoangphi.vn/quy-luat-thong-nhat-va-dau-tranh-giua-cac-mat-doi-lap/

4. Mâu thuẫn biện chứng và biểu hiện của nó trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường Việt Nam https://giangvien.net/shops/Tai-lieu-Mon-Ly-luan-chinh-tri/Mau-thuan-bien- chung-va-bieu-hien-cua-no-trong-qua-trinh-xay-dung-nen-kinh-te-thi-truong- o-Viet-Nam-288.html

5. Nội dung quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

https://hoangkim.net.vn/chi-tiet-tin/1551/5-noi-dung-y-nghia-cua-quy-luat- thong-nhat-va-dau-tranh-cua-cac-mat-doi-lap.html