Bài Giảng - Các Vấn Đề Chính Sách Trong Nền Ktqt - Chuyên Đề - Các Công Cụ Bảo Hộ

1 Hạn ngạch 1 Khái niệm Hạn ngạch (quotas) là rào cản thương mại phi thuế quan quan trọng nhất Đây là biện pháp trực tiếp hạn chế số lượng hàng hoá được phép nhập khẩu hay xuất khẩu vào quốc gia trong[.]

1 Hạn ngạch:

1 Khái niệm:

Hạn ngạch (quotas) là rào cản thương mại phi thuế quan quan trọng

nhất Đây là biện pháp trực tiếp hạn chế số lượng hàng hoá được phép

nhập khẩu hay xuất khẩu vào quốc gia trong một thời kỳ nhất định.

Hạn ngạch là mức quy định về khối lượng( giá trị) tối đa của 1 mặt hàng hay nhóm hàng được phép xuất hoặc nhập khẩu từ 1 thị trường trong

1 thời gian nhất định thông qua hình thức cấp giấy phép

2 Vai trò

Bảo hộ thị trường nội địa: bảo vệ sản phẩm và thị trường trong nước giúp tránh cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu

- Thực hiện phân biệt đối xử: có thể gây áp lực đối với các đối thủ cạnh tranh

- Điều tiết quan hệ cung cầu: xuất hay nhập khẩu những sản phẩm quan trọng và trên những thị trường chiến lược

3 Hạn chế

Đối với nền kinh tế:

- Hạn ngạch có liên quan chặt chẽ đến việc phân phối giấy phép hạn ngạch

dễ làm nảy sinh các tiêu cực xã hội

- Có thể biến 1 doanh nghiệp thành một nhà độc quyền.

- Giảm mức độ hấp dẫn của thị trường

Đối với chính phủ:

- Không mang lại lợi ích cho chính phủ

- Gây trở ngại cho hoạt động đối ngoại với các nước

Đối với người tiêu dùng:

- Hạn chế sự lựa chọn hàng hóa

4 Các trường hợp áp dụng:

Điều XVIII - GATT/1994, Tổ chức thương mại quốc tế (WTO) cho phép được áp dụng hạn ngạch trong các trường hợp đặc biệt sau:

1 Nhằm hạn chế tạm thời, ngăn ngừa, khắc phục sự khan hiếm trầm trọng

về lương thực, thực phẩm hay sản phẩm thiết yếu khác Vd: Hạn ngạch

xuất khẩu gỗ, than, gạo…

2 Nhằm bảo vệ tình hình tài chính đối ngoại và cán cân thanh toán Khi sự

thâm hụt nghiêm trọng về dự trữ tiền tệ, hoặc có số dự trữ quá ít, cần thiết phải nâng cao mức dự trữ lên một mức hợp lí.

3.Các nước đang phát triển có thể áp dụng hạn ngạch trong chương trình trợ giúp của chính phủ về đẩy mạnh phát triển kinh tế, hoặc hạn chế để bảo vệ cho một số ngành công nghiệp.

Ngoài ra, hạn ngạch còn được áp dụng trong các trường hợp như:

- Bảo vệ đạo đức xã hội

- Bảo vệ sức khỏe con người

- Bảo vệ động vật quí hiếm

- Bảo vệ môi trường

- Xuất nhập khẩu vàng bạc, tài sản quốc gia liên quan đến văn hóa nghệ thuật, lịch sử, khảo cổ, tài nguyên thiên nhiên khan hiếm.

Khi sử dụng hạn ngạch, WTO yêu cầu các thành viên phải thực hiện các điều kiện kèm theo

- Hạn chế sản xuất hay tiêu dùng trong nước.

- Cam kết không làm ảnh hưởng tới lợi ích của các thành viên khác, đồng thời phải dần nới lỏng các biện pháp này khi kinh tế đã khôi phục, sau đó dỡ bỏ hoàn toàn nhằm thực hiện nguyên tắc chung của WTO.

- Do tính pháp lí không cao và thời gian thông thường chỉ một năm trở lại, nên khi áp dụng hạn ngạch, các quốc gia phải công bố thời gian cụ thể và những thay đổi nếu có

5 Ví dụ

- Năm 2002, Thủ tướng Chính phủ vừa có văn bản đồng ý áp dụng thí điểm hạn ngạch thuế quan đối với ba mặt hàng: muối, thuốc lá , và bông Đây là công cụ quản lý nhập khẩu lần đầu tiên Việt Nam thực hiện

để bảo hộ một số ngành sản xuất trong nước.

- Hạn ngạch trong ngành sản xuất đường của Hoa Kỳ: khi mà hạn ngạch thuế quan trong một thời gian dài đã hạn chế lượng đường mà các

nhà sản xuất nước ngoài có thể bán trên thị trường nước Hoa Kỳ Theo một nghiên cứu, các hạn ngạch nhập khẩu đã làm cho giá đường ở Hoa

Kỳ cao hơn tới 40% so với mức giá thế giới Các mức giá cao hơn đó chuyển hóa thành lợi nhuận nhiều hơn cho các nhà sản xuất đường của Hoa Kỳ, những người vốn đã thực hiện vận động hành lang đối với các chính trị gia để giữ được các thỏa thuận hấp dẫn đó Họ lập luận rằng nếu như hệ thống hạn ngạch của đường bị loại bỏ thì việc làm của nước Hoa

Kỳ trong ngành đường sẽ mất về tay các nhà sản xuất nước ngoài.

- Để hạn chế sự nhập khẩu phô mai, Hoa Kỳ sẽ áp dụng hạn ngạch nhập khẩu với điều kiện: chỉ có các công ty thương mại được cấp phép mới có quyền nhập hàng phô mai Và số lượng nhập khẩu tối đa 1 năm phải dưới mức 10 tấn.

2 Xuất khẩu tự nguyện

Khái niệm:

- Hạn chế xuất khẩu tự nguyện là một biện pháp hạn chế xuất khẩu, mà theo đó, một quốc gia nhập khẩu đòi hỏi quốc gia xuất khẩu phải hạn chế bớt lượng hàng xuất khẩu sang nước mình một cách "tự nguyện", nếu không họ sẽ áp dụng biện pháp trả đũa kiên quyết

- 2 Vai trò:

- Thực chất đây là những cuộc thương lượng mậu dịch giữa các bên để hạn chế bớt sự xâm nhập của hàng ngoại, tạo công ăn việc làm cho thị trường trong nước Khi thực hiện hạn chế xuất khẩu tự nguyện nó cũng có tác động kinh tế như một hạn ngạch xuất khẩu tương đương

3 Hạn chế:

- Trong khi hạn ngạch được áp dụng chung thì hạn chế xuất khẩu tình nguyện chỉ áp dụng với một số nước xuất khẩu chủ yếu, do đó tạo ra sự phân biệt đối xử giữa các thành viên và

rõ ràng vi phạm nguyên tắc tối huệ quốc (MFN) Mỗi thành viên không được tìm kiếm, thực hiện hay duy trì bất cứ thoả thuận hạn chế xuất khẩu, thoả thuận về thị trường nào hay bất cứ biện pháp tương tự khác lên phía xuất khẩu hay nhập khẩu Điều này bao gồm các hành động do một thành viên thực hiện riêng rẽ cũng như các hành động do hai thành viên trở lên thực hiện.

-

- 4 Khi nào thì áp dụng:

- Hình thức này được áp dụng khi một quốc gia nhập khẩu có khối lượng hàng nhập khẩu quá lớn ở một số mặt hàng nào

đó từ một quốc gia xuất khẩu khác Nên quốc gia nhập khẩu

có yêu cầu quốc gia xuất khẩu hãy tự nguyện hạn chế xuất khẩu, nói là tự nguyện nhưng thực chất là một yêu cầu của nước nhập khẩu.

- 5 Ví dụ:

- Trong thập niên 90 Hoa Kỳ phàn nàn Nhật Bản thặng dư trong mua bán với Hoa Kỳ quá nhiều và Nhật Bản bảo hộ ngành sản xuất thiết bị máy bay trong nước Sau khi đàm phán thất bại, Hoa Kỳ quyết định trả đũa bằng luật Super 301 nhằm hạn chế nhập khẩu ô tô từ Nhật Sau đó, Nhật phải nhượng bộ tự hạn chế xuất khẩu ô tô sang Hoa Kỳ và tăng nhập máy bay từ Hoa

Kỳ Tranh chấp thương mại mới kết thúc

- Năm 2005, Trung Quốc cũng tự nguyện hạn chế xuất khẩu hàng dệt may sang Hoa Kỳ và EU để tránh một cuộc chiến thương mại không có lợi cho đôi bên.

3 Carten quốc tế

Khái niệm:

Các-ten (Cartel) là thoả thuận hợp tác chính thức về giá cả, sản lượng và những

điều kiện khác giữa các doanh nghiệp trong thị trường thiểu quyền

(Thiểu quyền (oligopoly, oligopolist) là loại hình cấu trúc thị trường được đặc

trưng bởi:

a Một ít hay vài người bán và nhiều người mua Phần lớn mức cung của thị

trường nằm trong tay một vài công ty tương đối lớn bán hàng cho những người mua tương đối nhỏ

b Sản phẩm đồng nhất hoặc phân biệt Sản phẩm do các nhà cung cấp chào

bán có thể đồng nhất, hoặc như thường xảy ra hơn là phân biệt với nhau theo một hay nhiều phương diện Những khác biệt này có thể mang bản chất vật chất, đặc điểm sử dụng hay chỉ thuần túy là tưởng tượng, hiểu theo nghĩa những khác biệt nhân tạo là do các biện pháp quảng cáo, trưng bày và xúc tiến bán hàng tạo ra

c Khó gia nhập thị trường Hàng rào gia nhập cao, làm cho các công ty mới khó

gia nhập thị trường.)

Những thoả thuận như vậy làm giảm cạnh tranh và tạo ra sự hợp tác giữa các doanh nghiệp nhằm đạt được những mục tiêu như tối đa hoá lợi nhuận hay gây khó khăn cho sự gia nhập thị trường của các doanh nghiệp mới Nhìn chung,

các thành viên các-ten phải trả một khoản phụ phí để đảm bảo rằng họ quyết tâm thực hiện những mục tiêu nêu ra trong các-ten

Ngoài các-ten của các doanh nghiệp, trên thế giới còn có các-ten của các nước, tức hiệp định giữa các quốc gia nhằm ổn định giá cả và sản lượng hoặc một số phương diện khác của thị trường

1 Vai trò

 Tăng lợi nhuận cho các thành viên tham gia các-ten bằng cách giảm sự cạnh tranh bởi vì thành viên cartel có thể thoả thuận về những vấn đề như thiết lập mức giá, giảm tổng số lượng hàng bán, thiết lập mức giá cổ phiếu, phân bổ khách hàng, phân bổ vùng bán hàng, gian lận thầu, thành lập các doanh nghiệp bán hàng chung, thay đổi các điều kiện bán hàng, hoặc tổ hợp của các phương thức trên

 Kiểm soát giá hoặc loại trừ các sản phẩm của đối thủ cạnh tranh trên thương trường Cartel thường xuất hiện trong một ngành công nghiệp độc quyền theo nhóm Do đó họ có thể chi phối thị trường Các tổ chức Cartel

có thể đưa ra mức giá thật cao nhằm khai thác người tiêu dùng Thông thường các tổ chức Cartel thường nắm bắt các kẻ hở của luật pháp, hay các hiệp ước kinh tế trong thương mại Về lý thuyết Cartel thường giống với độc quyền hoàn toàn nhưng trong thực tế nó nguy hiểm hơn nhiều Đánh giá tác động của cartel từ góc độ chính sách cạnh tranh

Một số tác động tiêu cực:

– Mục tiêu phân bổ nguồn lực các nhân tố sản xuất một cách tối ưu sẽ bị ảnh hưởng khi thoả thuận cartel dẫn đến thoả thuận nâng cao chi phí và giá bán Do

thiếu hiệu quả (chi phí bị đẩy cao) hoặc quan hệ giá theo dạng thức “độc quyền tập thể”, cartel sẽ tác động đến mối quan hệ giữa giá các nhân tố sản xuất, làm

cho mối quan hệ này không thể hiện được sự khan hiếm của chúng Từ đó sẽ dẫn đến hiện tượng phân bổ các nguồn lực theo tối ưu cục bộ và dẫn đến hiện

tượng ra những quyết định sai về phân bổ nguồn lực trong xã hội

– Nguyên tắc phân phối thu nhập theo thành tích bị ảnh hưởng tiêu cực khi xuất hiện sự phân bổ nguồn lực theo dạng tối ưu cục bộ Việc hình thành cartel sẽ

nâng cao mức độ độc quyền và nhiều khi còn được sự ủng hộ của tổ chức công đoàn ngành (thông qua việc hình thành 2 cực độc quyền ở thị trường lao động

và xu hướng độc quyền ở ngành này sẽ đưa lại lợi ích cho cả 2 phía)

– Cartel có thể tác động đến phát triển khoa học công nghệ theo 2 chiều: thông

qua việc nâng cao lợi nhuận, cartel có thể có điều kiện để đầu tư nghiên cứu và

phát triển (R&D), song có điều kiện và có ý muốn lại là 2 việc khác nhau Thông

thường thì cartel được hình thành tại những lĩnh vực mà độ “chín muồi” tương đối lớn hoặc đang ở tình trạng suy thoái, chính vì vậy cartel ít có ý định dùng lợi nhuận để đầu tư cho nghiên cứu và phát triển

– Sự linh hoạt để tạo ra sản phẩm thích nghi với điều kiện mới sẽ bị giảm dưới

những tác động của cartel

Hạn chế cạnh tranh theo chiều dọc thông qua áp đặt giá hoặc đề xuất giá

Thoả thuận hạn chế cạnh tranh theo chiều dọc thường được thể hiện qua 3 đặc điểm sau:

– Hạn chế tự do các hành động liên quan đến cạnh tranh theo một hoặc nhiều thông số,

– Thông qua cái gọi là hợp đồng trao đổi để hạn chế ít nhất là một bên ký kết hợp đồng trong việc ký kết với người thứ ba,

– Thoả thuận giữa những doanh nghiệp độc lập về mặt pháp lý, những doanh nghiệp này có mối quan hệ là người bán – người mua trên thị trường

1 Ứng dụng và ví dụ

 Loại hình liên kết cổ điển và cũng là phổ biến nhất chính là các bên cùng nhau ấn định giá và các yếu tố hình thành giá với mục đích ngăn cản sự gia nhập thị trường của các doanh nghiệp mới Hậu quả tiêu cực nhất của liên kết này thể hiện ở chỗ người tiêu dùng không được hưởng lợi từ sự

cạnh tranh lành mạnh về giá cả trên thị trường mà đáng lẽ ra họ phải được hưởng nếu có "cuộc chiến tranh" về giá diễn ra

 Một số cartel còn được thiết chế hoá thành các tổ chức xuyên quốc gia như

VD: Một trong những các-ten rất nổi tiếng có thể lấy làm ví dụ là OPEC, Tổ chức các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ Các-ten này thường họp lại mỗi khi có biến động giá cả dầu mỏ lớn trên các thị trường thế giới để quyết định các nước thành viên OPEC liệu sẽ tăng hay giảm sản lượng khai thác và xuất khẩu để điều chỉnh giá trên thị trường toàn cầu Để làm được việc này, tổng trữ lượng có thể khai thác và xuất khẩu của các-ten OPEC chiếm tới trên 60% sản lượng toàn cầu, tạo ra một sức mạnh mặc cả và đàm phán đáng kể với các quốc gia tiêu thụ nhiều dầu mỏ, thường là các nước công nghiệp phát triển giàu có.

4 Các quy định về môi trường lao động

Các quy định về môi trường là các quy định mà các sp nhập khẩu vào phải đáp ứng các tiêu chuẩn sinh thái theo quy định, an toàn sk đối với người sử dụng và không gây ô nhiễm mt

- vai trò:

nâng cao chất lượng hàng hoá nhập khẩu, hạn chế được lượng hàng hoá gây

ô nhiễm ra môi trường

bảo vệ sức khoẻ con ng, động vật , thực vật, nguồn tài nguyên quý hiếm, bảo

vệ môi trường

Ví dụ về tiêu chuẩn bảo vệ môi trường: Hàng dệt may xuất khẩu vào Mỹ phải

là các sản phẩm đáp ứng được các tiêu chuẩn sinh thái theo quy định, an toàn về sức khoẻ đối với người sử dụng và không gây ô nhiễm môi trường trong sản xuất

vd về lao động: Khi xuất khẩu hàng dệt may sang thị trường Mỹ, các DN Việt Nam thường vướng phải các rào cản về trách nhiệm xã hội theo tiêu chuẩn SA-8000 và WRAP, cả hai tiêu chuẩn này đều có những quy định cơ bản về lao động trẻ em, lao động cưỡng bức, sức khoẻ và an toàn, quyền tự do thành lập các hiệp hội về đàm phán tập thể, phân biệt đối xử, các hình thức kỷ luật, giờ làm việc và chế độ tiền lương…

Quy định lđ là những ngtac và quy định nhằm đảm bảo quyền lợi của ng lđ trong quá trình thương mại toàn cầu công bằng

- Vai trò của tiêu chuẩn lao động: đảm bảo quyền lợi của người lđ khi tham gia quá trình kinh doanh, cả lđ và doanh nghiệp đều phải được hưởng lợi ích

từ kinh doanh Tạo môi trường cạnh tranh cân bằng

5 Hàng rào kỹ thuật.

1 Khái niệm: (từ tạp chí Công Thương Việt Nam )

Hàng rào kỹ thuật trong thương mại là các biện pháp áp dụng đối với hàng hóa khi lưu thông trong nước và qua biên giới (nhập khẩu hoặc xuất khẩu), như: quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn; yêu cầu về an toàn, chất lượng; yêu cầu về ghi nhãn, thông tin tiêu dùng; các thủ tục đăng ký nhập khẩu; các thủ tục kiểm tra, chứng nhận phù hợp với quy chuẩn, tiêu chuẩn; các thủ tục kiểm dịch, vệ sinh, khử trùng, bảo quản, vận chuyển; yêu cầu về hệ thống chất lượng, hệ thống môi trường; yêu cầu về nhà xưởng, công nghệ thiết bị sản xuất, chế biến sản phẩm; yêu cầu về truy nguyên nguồn gốc, chỉ dẫn địa lý, tính hợp pháp của khu vực khai thác; yêu cầu về trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường, tiết kiệm/bảo tồn năng lượng

Các yêu cầu nói trên được thể hiện trong các văn bản pháp luật (ở Việt Nam gọi

là quy chuẩn kỹ thuật) do các cơ quan nhà nước trung ương hoặc địa phương ban hành, trong các tiêu chuẩn được các tổ chức khác nhau thông qua và trong các quy trình, thủ tục đánh giá, kiểm tra, chứng nhận sự đáp ứng, tuân thủ các yêu cầu của các văn bản pháp luật và tiêu chuẩn đó

2 Vai trò

Vai trò của hàng rào kĩ thuật:

 Bảo hộ cho các doanh nghiệp và ngành nghề trong nước

 Đảm bảo an toàn và về chất lượng cho người tiêu dùng trong nước

 Bảo đảm an ninh quốc gia, chống gian lận thương mại

Ví dụ: Vai trò của hàng rào kĩ thuật trong ngành ô tô Việt nam:

(i) bảo hộ ngành công nghiệp ô tô và ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước, bảo đảm nhu cầu việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động;

(ii) bảo vệ an toàn cho người tiêu dùng trong sử dụng xe có chất lượng được đảm bảo, tránh được các loại xe kém chất lượng, xe không bảo đảm an toàn; (iii) bảo vệ môi trường, ngăn chặn nhập khẩu hoặc sản xuất các loại xe có tác động xấu đến môi trường (như tiêu hao nhiều nhiên liệu, nồng độ khí thải cao quá quy định cho phép)…

3 Hạn chế:

 Ngày một nhiều các tiêu chuẩn và quy trình, thủ tục đánh giá, kiểm tra, chứng nhận không phải do các cơ quan nhà nước ban hành hoặc áp đặt,

mà do nhiều nhóm có chung lợi ích, cùng ý tưởng hoặc thế giới quan xây dựng và khuyến khích áp dụng Các tiêu chuẩn và quy trình, thủ tục như vậy được gọi chung là tiêu chuẩn tư nhân và hệ thống tự nguyện

 Một số các tiêu chuẩn tư nhân cũng được các thị trường, cơ quan nhà nước công nhận và trở thành rào cản thực sự đối với hàng xuất khẩu từ các nước đang phát triển nếu không đáp ứng các yêu cầu của chúng thông qua các chứng chỉ tương ứng, vì khá tốn kém về tiền bạc và thời gian để có những chứng chỉ như vậy

=> Vì có nhiều các tiêu chuẩn, quy trình và giấy chứng nhận nên dễ xảy ra tình trạng doanh nghiệp mất nhiều thời gian, tiền bạc và công sức để chuẩn bị hồ sơ cho việc đánh giá sản phẩm của mình

=> Các cơ quan quản lý cũng khó kiểm tra và quản lý được chất lượng hàng hóa

 Hàng rào kỹ thuật không chỉ đến từ nước ngoài mà phát sinh ngay tại trong nước, khi các cơ quan quản lý quan liêu, không bảo đảm nguyên tắc công khai - minh bạch, không tham vấn thực chất với các bên chịu tác động trong xây dựng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật, không tiến hành đánh giá tác động, phân tích nguy cơ rủi một cách khoa học và bài bản trước khi ban hành

=> Nếu cơ quan quản lý làm việc một cách quan liêu, không đảm bảo thực hiện đúng các nguyên tắc quản lý thì những chất lượng sản phẩm sẽ bị ảnh hưởng bởi những sản phẩm dù được đánh giá là đạt tiêu chuẩn nhưng thực chất lại chưa đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng

4 Khi nào nên áp dụng?

 Khi muốn bảo hộ thị trường nội địa, sản xuất trong nước, tránh thâm hụt thương mại

 Khi cần quản lý chất lượng đối với các sản phẩm, hàng hóa nhập khẩu → đảm bảo tiêu thụ sản phẩm thông qua chất lượng

 Khi cần bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng về sự an toàn trong sử dụng

và tiêu thụ sản phẩm thông qua chất lượng sản phẩm được đảm bảo

5 Ví dụ

 Bộ tiêu chuẩn ISO 9000 ( là tiêu chuẩn được áp dụng rộng rãi nhất trong mọi ngành sản xuất dịch vụ và những năm gần đây đã mở rộng phạm vi

áp dụng sang lĩnh vực hành chính của các cơ quan nhà nước)

 Các tiêu chuẩn chất lượng khi xuất khẩu thủy sản sang EU:

+ Chỉ tiêu cảm quan: Trạng thái tự nhiên, mùi vị, màu sắc của sản phẩm

+ Chỉ tiêu hoá học: Quy định hàm lượng Nitơ dưới dạng Amoniăc, độ pH trong 1 gam sản phẩm

+ Chỉ tiêu vi sinh: Quy định loại, lượng, khuẩn có trong sản phẩm như: khuẩn hoá khí, khuẩn hiếm khí, khuẩn Coliforimen

 Các tiêu chuẩn đánh giá của FDA về độ an toàn và đánh giá theo quy trình thực hành sản xuất tốt (GMP) hay thực hành nông nghiệp tốt (GAP) khi doanh nghiệp xuất khẩu nông sản sang Mỹ

6.Bán phá giá

1 Khái niệm.

 Theo Hiệp định về chống bán phá giá của WTO (ADP), bán phá giá là việc bán một hàng hoá nào đó với giá thấp hơn giá của nó trên thị trường nội địa của nước xuất khẩu.

 Một sản phẩm được coi là bán phá giá khi nó được đưa vào hoạt động thương mại tại nước nhập khẩu với giá xuất khẩu thấp hơn giá

có thể so sánh được trong tiến trình buôn bán thông thường đối với sản phẩm tương tự khi đưa tới người tiêu dùng ở trong nước xuất khẩu.

1 Vai trò.

*Đối với nước xuất khẩu: