Bên cạnh những phương tiện truyền thông truyền thống như tivi, radio hay các loại hình báo chí như: báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử thì không thể không nhắc đến phương tiệ
Trang 1MỤC LỤC
A PHẦN MỞ ĐẦU 1
B KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3
I Thực trạng tiếp cận phương tiện truyền thông đại chúng 3
II Mức độ tiếp nhận thông tin từ các phương tiện truyền thông đại chúng 6
C KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 12
TÀI LIỆU THAM KHẢO 14
Trang 2DANH MỤC BẢNG BIỂU
Biểu đồ 1 Sự chênh lệch trong việc sử dụng phương tiện truyền thông đại chúng 3
Biểu đồ 2 Nguồn thông tin quan trọng nhất 5
Bảng 1 Tần suất xem truyền hình 6
Bảng 2 Tần suất sử dụng internet 7
Bảng 3 Tần xuất đọc báo 9
Bảng 4 Tần xuất nghe đài 9
Biểu đồ 3: Lý do không nghe đài 10
Trang 3A PHẦN MỞ ĐẦU
I Đặt vấn đề
Khi xã hội thay đổi thì nhu cầu của con người cũng thay đổi theo Tuy nhiên, có một điều không thay đổi đó nhu cầu muốn biết, muốn tìm hiểu, nhu cầu được cung cấp thông tin Ở nước ta để đảm bảo quyền được thông tin, Đảng ta đã đề ra Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội thông qua Đại hội VII năm 1991 Điều 69 Hiến pháp Việt Nam năm 1992 sau đó ghi rõ: “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí,
có quyền được thông tin theo quy định của pháp luật” Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, giữa Nhà nước và quyền con người nói chung, quyền tiếp cận thông tin nói riêng có mối quan hệ tác động qua lại rất mật thiết Quyền được thông tin có vai trò tích cực và tác động mạnh mẽ đến việc xây dựng Nhà nước pháp quyền thực sự của dân, do dân và vì dân
Có rất nhiều nguồn cung cấp thông tin, trong đó không thể không kể đến những phương tiện truyền thông đại chúng Truyền thông đại chúng đưa đến những thông tin nhanh, chính xác, được kiểm duyệt, vì vậy luôn là sự lựa chọn hàng đầu của người dân trong việc tìm kiếm thông tin Trong đó các phương tiện truyền thông đại chúng không đứng im mà luôn luôn biến động theo thời gian Bên cạnh những phương tiện truyền thông truyền thống như tivi, radio hay các loại hình báo chí như: báo in, phát thanh, truyền hình
và báo điện tử thì không thể không nhắc đến phương tiện đặc biệt được giới thiệu vào Việt Nam năm 1997, đó chính là Internet Theo số liệu của Trung tâm internet Việt Nam, đến tháng 11 năm 2012, Việt Nam có hơn 31 triệu người sử dụng Internet, chiếm tỉ lệ 35,58% dân số Đến nay con số ấy không những không giảm mà còn ngày càng gia tăng đặc biệt là khi hiện nay đã xuất hiện các loại hình như ti vi kết nối Internet
Với sự lớn mạnh của internet thì tiếp cận thông tin đại chúng hiện nay
đã xuất hiện những thay đổi lớn Nhịp sống hiện đại đòi hỏi con người lựa
Trang 4chọn những thông tin nhanh gọn, trực tiếp, dễ nhớ dễ hiểu Những cơ quan báo đài muốn tồn tại và phát triển thì phải không ngừng thay đổi, nâng cao chất lượng, bắt kịp xu thế
Và một câu hỏi được đặt ra là thực trạng tiếp cận truyền thông đại chúng của người dân ra sao, kênh nào được xem nhiều nhất, vì sao,… để từ
đó giúp các nhà truyền thông năm bắt thị hiếu của côn g chúng và có những chính sách đẩy mạnh các chương trình cũng như tiếp cận nhóm khan giả phù
hợp Chính vì vậy tôi quyết định viết báo cáo về “đánh giá thực trạng mức
độ tiếp cận thông tin trên các phương tiện truyền thông đại chúng của người dân khu vực phía Bắc”.
Kết quả báo cáo này dựa trên phân tích số liệu được lấy từ khảo sát
630 người dân sinh sống tại các tỉnh thuộc khu vực phía Bắc Báo cáo nhằm tìm hiểu xu hướng và mức độ sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng của công chúng Từ đó đề xuất các kiến nghị cho các nhà truyền thông về vấn đề trên
II Phương pháp nghiên cứu
Phỏng vấn bằng bảng hỏi:
Phỏng vấn 630 người dân đang sinh sống tại các tỉnh thành khu vực phía Bắc Nghiên cứu diễn ra từ tháng 3 đến tháng 4 năm 2019
Chọn mẫu: Chọn ngẫu nhiên 7 tỉnh của khu vực phía Bắc gồm: Hà Nội, Hải Phòng, Thanh Hóa, Ninh Bình, Thái Bình, Hưng Yên, Bắc Ninh
Chia thành viên về 7 tỉnh, mỗi tỉnh chọn 1 quận, huyện để điều tra, riêng Thanh Hóa và Hải Phòng chọn 2 quận, huyện để điều tra
Mỗi thành viên phỏng vấn 25 người dân trong khu vực
Phân tích dữ liệu:
Sử dụng phương pháp phân tích thống kê đối với những số liệu định lượng
Sử dụng phần mềm SPSS 20.0
Trang 5B KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
I Thực trạng tiếp cận phương tiện truyền thông đại chúng
Từ 0h ngày 15/08/2017, chính thức ngừng phát sóng toàn bộ kênh truyền hình tương tự mặt đất tại 15 tỉnh thành Đây là một trong những quyết định nhằm thực hiện theo lộ trình phủ sóng truyền hình số mặt đất DVB-T2
Và từ quy định này cũng đã ảnh hưởng lớn đến lượng công chúng của truyền hình khi mà nhiều nhà chưa lặp đặt hoặc không lắp đặt truyền hình số mặt đất
Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của internet cũng đặt ra nguy cơ lớn đối với các phương tiện truyền thông khác
0
100
200
300
400
500
600
Sử dụng phương tiện truyền thông đại chúng Không sử dụng
Biểu đồ 1 Sự chênh lệch trong việc sử dụng phương tiện truyền thông đại
chúng
Từ biểu đồ ta có thể dễ dàng nhận thấy số người trả lời có xem truyền hình và có sử dụng internet là rất lớn Trong 630 người được hỏi có tới gần
500 người trả lời rằng có xem truyền hình và sử dụng internet Trong khi đó trong số người được hỏi thì số người có nghe đài hoặc đọc báo chiếm chưa
Trang 6tới 100 người Số người được hỏi có nghe đài chỉ chiếm 7,3% người trả lời phỏng vấn và số người trả lời có đọc báo chiếm 12,1% Điều này cho thấy
sự chênh lệch rõ ràng giữa tiếp cận truyền hình, internet và đài phát thanh, báo chí Trong sự biến đổi xã hội, internet ngày càng khẳng định được chỗ đứng của mình Dù ra đời sau những với sự tiện ích của mình nó nhanh chóng được yêu thích và sử dụng rộng rãi Bên cạnh sự phát triển của phương tiện truyền thông mới thì truyền hình vẫn giữ vững được vai trò của
nó Có rất nhiều chương trình phát sóng trên truyền hình mà internet không thể thay thế được Hoặc với những chính sách về thông tin, các chương trình thường chiếu trên truyền hình trước rồi lâu sau đó mới chiếu trên internet Đây cũng là một hình thức để những đối tượng mong ngóng được xem trước, tìm hiểu chương trình trước vẫn trở thành công chúng trung thành của truyền hình
Đối với đài phát thanh và báo in, đây là một thách thức rất lớn khi mà chỉ chưa tới 15% người trả lời cho biết họ đã, đang tiếp cận và nghe, đọc hai loại kênh truyền thông này
Theo thống kê của Bộ Văn hóa – Thông tin, tính đến tháng 6 năm
2017 cả nước có 982 cơ quan báo, tạp chí được cấp phép hoạt động Cụ thể,
số lượng báo in là 193 (Trung ương: 86, địa phương: 107); 639 tạp chí (Trung ương: 525, địa phương: 114); báo điện tử là 150 Với một số lượng lớn các cơ quan báo và tạp chí như vậy xong sự tiếp cận báo chí của người dân trong địa bàn nghiên cứu lại ngày càng giảm Điều này cho thấy nhu cầu tiếp cận báo chí của người dân đã thay đổi, họ không còn đọc báo, thay vào
đó là đọc những thông tin nhanh, cập nhật nhanh chóng trên internet
Đối với việc hạn chế nghe đài phát thanh, có thể dễ dàng nhận ra rằng
có tới 98,9% người trả lời có điện thoại di động, 53% người trả lời có máy tính nhưng chỉ có 12,2% người trả lời gia đình có đài radio Điều này dẫn đến khả năng tiếp cận với internet của người dân dễ dàng hơn các phương tiện truyền thông khác, và cụ thể ở đây là đài phát thanh
Trang 7Rõ ràng, với sự đầu tư kĩ lượng về chất lượng và nội dung thì tất cả các phương tiện truyền thông đại chúng đều đưa đến những nguồn thông tin lớn đến công chúng Tuy nhiên, cùng với sự khác biệt trong việc sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng thì nguồn thông tin nhận được từ các phương tiện truyền thông đại chúng của công chúng cũng khác nhau Khi được hỏi người trả lời về việc họ đã tiếp cận thông tin từ nguồn quan trọng nhất nào thì có kết quả như sau:
62.06%
0.32%
17.94%
3.17%
12.86%
Truyền hình Đài phát thanh Báo/tạp chí Internet Khác missing
Biểu đồ 2 Nguồn thông tin quan trọng nhất
Từ biểu đồ 2 có thể thấy truyền hình vẫn giữ vai trò đứng đầu với 62% người lựa chọn là nguồn thông tin quan trọng nhất với họ, sau đó là internet, báo tạp chí và đài phát thanh chiếm số lượng không đáng kể Đến nguồn thông tin quan trọng thứ 2, internet đứng đầu với hơn 27% người lựa chọn, nguồn tin quan trọng thứ ba có hơn 10% người lựa chọn báo chí Điều này cho thấy nguồn tin từ truyền hình vẫn được mọi người lựa chọn tin tưởng nhất, sau đó là nguồn tin nhận biết từ internet Báo chí có thể xem là lựa chọn thứ ba trong các phương tiện truyền thông đại chúng nếu loại đi những nguồn thông tin khác như từ bạn bè (chiếm 18,7%) và gia đình
Trang 8(chiếm 10,5%) Và trong cả ba câu hỏi về nguồn thông tin quan trọng thì đài phát thanh hầu như không được nhắc tới (trong nguồn tin quan trọng nhất) hoặc nhắc rất ít (trong nguồn tin quan trọng thứ hai và thứ ba)
Với những số liệu trên đã mang tới một hồi chuông cảnh báo cho đài phát thanh khi trong địa bàn nghiên cứu nó đang dần bị quên lãng và mất đi: Chỉ có hơn 7% trả lời có nghe đài, và nó không còn là nguồn thông tin quan trọng mà công chúng tìm kiếm nữa
II Mức độ tiếp nhận thông tin từ các phương tiện truyền thông đại chúng
2.1 Mức độ xem truyền hình
ngày
lần/tuần
lần/tháng
1 vài lần/
năm
không bao giờ
Số người
trả lời
Bảng 1 Tần suất xem truyền hình
Có 445 người trả lời xem truyền hình hàng ngày, chiếm trên 70% số người trả lời cho thấy mức độ xem truyền hình của công chúng là rất lớn, phù hợp với đánh giá của công chúng rằng truyền hình là nguồn thông tin quan trọng nhất của họ Và trên 60% người được hỏi trả lời rằng họ xem tại nhà Trong khi đó số người không bao giờ xem truyền hình chiếm 7,9% Điều này cũng cho thấy mặc dù mức độ phủ sóng của truyền hình rất rộng, trở thành nguồn thông tin quan trọng với nhiều người xong nó vẫn chưa thể đáp ứng tất cả công chúng và vẫn có một bộ phận công chúng không nhỏ (7,9%) không bao giờ xem truyền hình
Khi được hỏi về lý do không xem truyền hình thì trên 50% những người không xem trả lời rằng họ không có thời gian xem và gần 20% trả lời rằng họ không thích, không có nhu cầu Lí giải điều này có thể hiểu rằng người thường xem truyền hình tại nhà và như vậy với các địa điểm như nơi làm việc, vui chơi, trường học họ không có điều kiện cơ sở vật chất để xem
Trang 9truyền hình, hoặc trong điều kiện làm việc học tập họ cũng không có thời gian xem truyền hình Ở đây có một điều đáng mừng cho nhà đài truyền hình đó là lí do công chúng không xem vì nội dung chương trình truyền hình không hấp dẫn chỉ có 5,4% những người trả lời không xem truyền hình Như vậy, nội dung chương trình không phải là vấn đề, tiếp tục giữ vững và nâng cao tiếp cận của truyền hình thì dù các phương tiện truyền thông đại chúng mới đang ngày càng chiếm lĩnh thị trường thì kênh truyền hình vẫn giữ vai trò quan trọng, được công chúng công nhận và tin tưởng Trên 70% người trả lời đồng ý hoặc hoàn toàn đồng ý rằng chương trình thời sự trên truyền hình phù hợp với họ, có tới 77% người đồng ý và hoàn toàn đồng ý rằng chương trình thời sự trên truyền hình có độ tin tưởng cao, trên 50% cho rằng chương trình đã phản ánh được vấn đề mà họ quan tâm Đây là con số khá cao để chứng tỏ địa vị của truyền hình trong lòng công chúng
2.2 Mức độ sử dụng internet
Có 458 người trong số 630 người được phỏng vấn trả lời rằng đã sử dụng internet, chiếm trên 72% Có 18% người cho rằng internet là nguồn thông tin quan trọng nhất và hơn 27% cho rằng internet là nguồn thông tin quan trọng thứ hai Điều này cho thấy sau truyền hình thì internet là loại hình truyền thông đại chúng được đa phần công chúng đón nhận Từ đó, qua kết quả nghiên cứu ta có bảng tần suất sử dụng internet như sau:
ngày
1 vài lần/tuần
1 vài lần/tháng
1 vài lần/
năm
không bao giờ
Số người
trả lời
Bảng 2 Tần suất sử dụng internet
Từ bảng 2 có thể thấy có tới trên 60% người được hỏi trả lời rằng họ
sử dụng internet hàng ngày Như vậy internet cũng đã đến gần công chúng
và trở thành phương tiện cung cấp thông tin hữu ích hàng ngày đối với công
Trang 10chúng Và khi được hỏi về địa điểm sử dụng internet thì đến trên 70% người trả lời rằng họ sử dụng tại nhà Điều này có điểm tương đồng với địa điểm xem truyền hình Có thể kết luận rằng nhà là địa điểm mà công chúng có sự tiếp cận với các phương tiện truyền thông lớn nhất
Nhăc tới internet không thể không nhắc tới việc sử dụng mạng xã hội của công chúng Chỉ có 10,3% những người sử dụng internet không sử dụng mạng xã hội Trong đó những mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất là facebook (85,6%), zalo (64,9%) và youtube (50,3%) Mục đích sử dụng mạng xã hội của công chúng đa phần là để giải trí (mức độ thường xuyên sử dụng để giải trí chiếm 78%) ngoài ra còn các mục đích khác như kết nối bạn
bè và học tập Mức độ thường xuyên sử dụng internet để tìm kiếm thông tin chiếm 57% Những người sử dụng internet cho biết họ thường sử dụng trên thiết bị điện thoại di động (82,6%), điều này cũng phù hợp với điều tra ban đầu về các thiết bị trong gia đình có tới 98,9% trả lời rằng họ có điện thoại
di động, điều này làm thuận tiện hơn trong quá trình muốn sử dụng internet
Và sức mạnh của internet đối với công chúng lại càng được thể hiện rõ khi
có tới 23,3% số người được hỏi trả lời rằng họ thường xuyện vào mạng mà không có mục đích gì
Như vậy, internet, mạng xã hội đang dần thay thế các phương tiện truyền thông đại chúng khác để trở thành thói quen của công chúng
Ngoài ra, hiện nay internet cũng đang tích hợp với các loại phương tiện truyền thông khác để cho ra đời những nội dung, chương trình chất lượng hơn đến với công chúng Điều này có thể kể tới như số lượng báo điện
tử ngày càng tăng Tính đến tháng 6 năm 2017 số lượng báo điện tử đã là
150 Ngoài ra hiện nay, ti vi tích hợp internet (gọi tắt là ti vi internet) đang ngày càng được bày bán rộng rãi, được đa số công chúng yêu thích Các kênh sóng của đài truyền hình như VTV cũng đã xuất hiện hình thức online mới như VTV Go, VTV Giải trí… Điều này cho thấy các nhà truyền thông
đã để ý đến bước chuyển mạnh mẽ của internet và đang có những bước đi
Trang 11đúng đắn Việc tích hợp các kênh truyền hình với internet cũng giúp thuận tiện cho lớp học sinh, sinh viên xa nhà không có ti vi để xem các chương trình trên truyền hình Có thể thấy sự sóng bước này đã giúp cho cả truyền hình và internet giữ được lượng công chúng ổn định cho mình
Cũng như vậy với báo điện tử, nhiều trang tin điện tử mở ra ồ ạt, không có sự kiểm soát xong lại nhanh chóng thu hút hơn báo in do lượng thông tin cập nhật liên tục, cập nhật Với hình thức báo online, mỗi người dân, mỗi công chúng đều có thể trở thành “nhà báo” khi chính họ sẽ là người tìm hiểu, đưa tin Điều này cũng gây hạn chế cho báo in và đòi hỏi các cơ quan báo chí ngoài việc tích hợp online cần thêm những biện pháp để ngăn chặn những luồng thông tin sai trái từ các trang báo lá cải
2.3 Mức độ sử dụng báo, tạp chí
ngày
1 vài lần/tuần
1 vài lần/tháng
1 vài lần/
năm
không bao giờ
Số người
trả lời
Bảng 3 Tần xuất đọc báo
Trong số những người được hỏi chỉ có 80 người trả lời rằng hàng ngày có đọc báo, chiếm 12,7% trong khi con số không đọc báo chiếm tới 67,8% Như đã phân tích ở trên, internet phát triển dẫn đến hình thức báo online, báo mạng điện tử trở nên phổ biến, điều này ảnh hưởng lớn đến công chúng của báo in Số người giữ thói quen đọc báo in không còn nhiều Tìm hiểu về lý do công chúng ở đây không đọc báo in thì có rất ít người trả lời,
và trong số ít người trả lời đó thì nguyên nhân chủ yếu họ đưa ra là vì không
có thời gian Để tìm hiểu rõ hơn vấn đề này qua nghiên cứu mức độ đọc báo giữa khu vực nông thôn và đô thị thì khu vực nông thôn lại có tỉ lệ đọc báo nhiều hơn Điều này cho thấy thời gian rảnh rỗi có liên quan đến mức độ đọc báo của công chúng Họ cho rằng đọc báo sẽ tốn nhiều thời gian hơn, điều này lại một lần nữa cho thấy internet có ảnh hưởng tới mức độ đọc báo khi