Tiểu luận nghiên cứu xã hội học môi trường

năm các tổ chức môi trường quốc tế và trong nước vẫn tiếp tục đưa ra những con số rất đáng lo ngại về tình trạng ô nhiễm nguồn nước ở nước ta: Khoảng 9.000 người tử vong mỗi năm do nguồn

MỤC LỤC

I, Khái quát về vấn đề và địa bàn nghiên cứu 1

1 Thực trạng về vấn đề ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam hiện nay 1

2 Thực trạng về tình hình ô nhiễm môi trường nước tại mương Đồng Bông

1 - Cầu Giấy 2

II, Phân tích vấn đề nghiên cứu từ kết quả phỏng vấn sâu 4

1 Thực trạng về vấn đề ô nhiễm của mương Đồng Bông 1 4

2 Sự ô nhiễm của mương Đồng Bông 1 tác động tiêu cực đến cuộc sống người dân 10

3 Ý kiến của người dân về việc xử lý ô nhiễm tại mương Đồng Bông 1 12 III, Gợi ý một số giải pháp cho tình trạng ô nhiễm tại mương Đồng Bông 1 13

I, Khái quát về vấn đề và địa bàn nghiên cứu

1 Thực trạng về vấn đề ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam hiện nay

Hệ thống nước mặt Việt Nam với hơn 2.360 con sông, suối dài hơn 10km và hàng nghìn hồ, ao Nguồn nước này là nơi cư trú và nguồn sống của các loài động, thực vật và hàng triệu người Tuy nhiên, những nguồn nước này đang bị suy thoái và phá hủy nghiêm trọng do khai thác quá mức và bị ô nhiễm với mức độ khác nhau Thậm chí nhiều con sông, đoạn sông, ao, hồ đang “chết” Xã hội ngày càng phát triển thì lượng chất thải sinh hoạt, công nghiệp cũng tăng lên theo cấp số nhân Lượng thải càng nhiều nhưng các hệ thống xử lý tập trung không đủ để giải quyết, kèm theo các thói quen xả thải không tập chung đã làm ô nhiễm môi trường nước vô cùng nghiêm trọng Tại các khu công nghiệp hàng trăm đơn vị sản xuất lớn nhỏ, hàng tấn nước thải rác thải chưa qua xử lý đã xả trực tiếp vào đường ống, các chất ô nhiễm hữu

cơ, các kim loại còn nguyên trong nước đã thâm nhập vào nguồn nước Ở các thành phố, rác thải sinh hoạt được vứt lung tung, ngổn ngang làm tắc đường cống, nước không thoát được, nên cứ mỗi trận mưa đến người ta lại phải đi thông cống để thoát nước Những con sông nhuệ, sông tô lịch đen kịt, bốc mùi hôi vì rác thải

Mức độ ô nhiễm nước đang ngày càng gia tăng do không kiểm soát nguồn gây ô nhiễm hiệu quả Tình trạng này đang gây ra những ảnh hưởng đến sức khỏe của người, làm tăng nguy cơ ung thư, sảy thai và dị tật bẩm sinh, dẫn đến suy giảm nòi giống Tại một số địa phương của Việt Nam, khi nghiên cứu các trường hợp ung thư, viêm nhiễm ở phụ nữ, đã thấy 40 – 50%

là do từ sử dụng nguồn nước ô nhiễm

Vài năm trở lại đây, viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường báo cáo có đến hơn 17 triệu người tại Việt Nam chưa được tiếp cận với nước sạch Những người dân này phải chấp nhận sống chung với nguồn nước ngầm, nước mưa, nước từ nhà máy lọc không an toàn Chưa dừng lại tại đó, cứ mỗi

năm các tổ chức môi trường quốc tế và trong nước vẫn tiếp tục đưa ra những con số rất đáng lo ngại về tình trạng ô nhiễm nguồn nước ở nước ta: Khoảng 9.000 người tử vong mỗi năm do nguồn nước và vệ sinh kém (theo thống kê của Bộ Y tế và Bộ Tài nguyên & Môi trường); Khoảng 20.000 người mắc bệnh ung thư mới phát hiện mà một trong những nguyên nhân chính là do ô nhiễm nguồn nước (theo thống kê của Bộ Y tế và Bộ Tài nguyên & Môi trường); 44% trẻ em bị nhiễm giun và 27% trẻm em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng tại Việt Nam do thiếu nước sạch và vệ sinh kém (theo WHO); Khoảng 21% dân số đang sử dụng nguồn nước bị nhiễm Asen (theo báo cáo của Bộ Tài nguyên & Môi trường); 19.000 tấn rác nhựa thải ra môi trường mỗi ngày, trong đó trung bình mỗi người trong số chúng ta đóng góp đến 1,2kg rác/ngày (theo TS Quách Thị Xuân – Giám đốc Trung tâm Tư vấn Phát triển bền vững

Đà Nẵng) Bất chấp những con số báo động đỏ này vẫn có đến 30% dân số chưa nhận thức được tầm quan trọng của nước sạch

2 Thực trạng về tình hình ô nhiễm môi trường nước tại mương Đồng Bông 1 - Cầu Giấy

Hơn 10 năm nay, người dân sống tại ngõ 11, 15, 28, 76 Duy Tân và đặc biệt là tại ngõ 107 Trần Quốc Vượng, phường Dịch Vọng Hậu (Cầu Giấy) luôn chịu đựng mùi hôi thối bốc lên từ mương Đồng Bông 1 chạy qua Dọc hai bên bờ mương còn bị biến thành nơi tập kết rác thải, vật dụng cũ, phế liệu… khiến môi trường nơi đây càng thêm ô nhiễm nặng

Theo phản ánh của người dân tại ngõ 11, 15 Duy Tân, một số hộ dân đã

tự ý chiếm dụng khu vực bờ mương để kinh doanh dịch vụ sửa, rửa xe máy,

mở nhà hàng, quán ăn… tạo ra sự nhếch nhác, ô nhiễm quanh khu vực mương Đồng Bông 1 Điểm ô nhiễm nặng nề nhất là tại ngõ 107 Trần Quốc Vượng, dòng nước đen ngòm, bốc mùi hôi thối khiến người dân đi qua khó chịu Hai bên bờ mương, người dân vẫn vô tư xả rác thải ngay cạnh tấm biển có nội dung: “Vì môi trường xanh, sạch, đẹp - Xin đừng vứt rác xuống lòng sông, mương” Bờ mương cũng là nơi treo biển quảng cáo của các cửa hàng sửa

chữa, thay dầu, làm lốp xe điện và là địa điểm tập kết rác, phế thải của hộ dân Thậm chí, nhiều hộ còn xả nước thải trực tiếp xuống lòng mương…Rác thải này một phần không được thu gom sẽ lại rơi xuống dòng kênh, gây nên tình trạng tắc nghẽn dòng chảy trong những ngày mưa bão

Tại ngõ 11, 15 Duy Tân, hàng quán kinh doanh 2 bên bờ mương ngoài việc xả rác còn xả nước thải từ việc kinh doanh trực tiếp xuống lòng mương Hàng ngày, rác thải là các loại túi nilon, chai nhựa, thức ăn thừa, thậm chí là

cả động vật chết vẫn được những người dân thiếu ý thức vô tư vứt bừa bãi xuống mương Ô nhiễm môi trường nặng nề tại quanh khu vực mương Đồng Bông này, tạo điều kiện thuận lợi cho các loại bệnh phát triển, đặc biệt là bệnh sốt xuất huyết

Được biết, tuyến mương Đồng Bông này có vai trò tiêu thoát nước cho khu vực các phường Quan Hoa, Dịch Vọng, Mai Dịch, Trung Hòa, Yên Hòa, khu Mỹ Đình I-II, phố Lê Đức Thọ, Sân vận động quốc gia Mỹ Đình Đây là tuyến mương hở, hệ thống thoát nước chưa hoàn chỉnh và chưa có hệ thống

xử lý nước thải Trong khi đó, đa số nguồn nước thải hiện nay của người dân, doanh nghiệp cũng đều xả thẳng ra mương không qua xử lý sơ bộ, khiến con mương ngày càng ô nhiễm Đáng chú ý, khu vực trên cũng tập trung rất đông các nhà hàng khách sạn, cơ sở sản xuất với lượng nước thải lớn kèm dầu

mỡ, hóa chất được xả thải trực tiếp xuống mương

Qua tìm hiểu, được biết vào khoảng tháng 5/2008, UBND thành phố

Hà Nội đã đồng ý chủ trương xây dựng cống hóa mương nước nối từ đường Xuân Thủy ra khu Đồng Bông nằm trên địa bàn quận Cầu Giấy, kinh phí của

dự án nói trên được thực hiện bằng nguồn vốn kêu gọi từ xã hội hóa

Đến tháng 12/2008, quận Cầu Giấy đã duyệt bản vẽ thi công 300 m mương nước Đồng Bông để thực hiện dự án, đơn vị đầu tư là Công ty cổ phần đầu tư An Khang Dự án cống hóa mương thoát nước khu vực Đồng Bông sau

đó cũng đã được các cơ quan chức năng sở tại thông báo rộng rãi tới nhân dân

địa phương Tuy vậy, từ đó cho đến nay dự án cống hóa mương nước Đồng Bông vẫn đình trệ, chưa được triển khai

Từ nhiều năm nay, các đơn vị thu gom, vận chuyển rác trên địa bàn Hà Nội đều quy định địa điểm để và giờ thu gom rác thải, nhưng nhiều nơi người dân vẫn tiện đâu vứt đấy

Năm 2016, Chính phủ ban hành Nghị định số 155/2016/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường Theo đó, sẽ phạt tiền từ 500.000 – 1.000.000 đồng đối với hành vi vứt, thải,

bỏ đầu, mẩu và tàn thuốc lá không đúng nơi quy định tại khu chung cư, thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng

Phạt tiền từ 3.000.000 – 5.000.000 đồng đối với hành vi vứt, thải, bỏ rác thải sinh hoạt không đúng nơi quy định tại khu chung cư, thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng; Phạt tiền từ 5.000.000 – 7.000.000 đồng đối với hành vi vứt, thải rác thải sinh hoạt trên vỉa hè, đường phố hoặc vào hệ thống thoát nước thải đô thị hoặc hệ thống thoát nước mặt trong khu vực đô thị

Thẩm quyền xử phạt là Ủy ban nhân dân các cấp; cảnh sát môi trường, thanh tra môi trường; công an xã, phường, thị trấn và cán bộ trật tự công cộng đang thi hành nhiệm vụ liên quan Chế tài đã có, thẩm quyền đã rõ, song việc

xử phạt chưa được chính quyền các cấp thực hiện nghiêm

II, Phân tích vấn đề nghiên cứu từ kết quả phỏng vấn sâu

Nhóm thực hiện phỏng vấn sâu với 7 người, trong đó có 3 người kinh doanh, buôn bán ngay gần mương Đồng Bông 1, còn lại là những người sinh sống và làm việc gần mương Đồng Bông

1 Thực trạng về vấn đề ô nhiễm của mương Đồng Bông 1

Theo ghi nhận của nhóm nghiên cứu, mương nước Đồng Bông (phường Dịch Vọng Hậu) luôn trong tình trạng bị ô nhiễm nghiêm trọng Lòng mương chứa toàn bùn đất, màu nước đen ngòm, nổi váng và bốc mùi hôi tanh Ngày mưa cũng như ngày nắng, mùi xú uế bốc lên nồng nặc, phả trực tiếp vào nhiều hộ dân đang sinh sống gần khu vực con mương này

Khẩu trang bịt bọc kín mít, cô Nguyễn Thị Hồng (người dân ở phường

Dịch Vọng Hậu) cho biết: “Dù gia đình tôi không sống sát bên mương,

nhưng tôi thường xuyên đi chợ gần khu vực này Mỗi lần đi qua đây, mùi tanh tưởi bốc lên rất khó chịu Theo tôi được biết, con mương này bị ô nhiễm từ lâu rồi, nhân viên môi trường vớt rác lên thì dân lại xả rác tràn lan, có khi vứt ngay dưới mương nước”.

Bên cạnh đó, người dân phản ánh, một số hộ dân xây dựng nhà tạm, chứa vật liệu xây dựng, bãi rửa xe ngay sát mương Đông Bông Các hộ gia đình này xả thải thẳng ra mương nước dẫn đến tình trạng ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng hơn

Dự án cống hóa mương Đồng Bông được UBND thành phố Hà Nội đồng ý chủ trương xây dựng vào khoảng tháng 5 năm 2018 Đã được thông báo rộng rãi đến người dân địa phương Tuy nhiên do nhiều bất cập, khó khăn chưa thể tháo gỡ mà hiện tại dự án do Chủ đầu tư là Công ty cổ phần đầu tư

An Khang chưa thể hoàn thành Dòng nước dưới mương đang bị bức tử theo thời gian do nhiều nguyên nhân Màu nước đục đen ngàu chạy dài suốt con kênh Rác thải sinh hoạt , vật liệu xây dựng chất đầy hai bên Mặc dù dưới mương có cắm biển cấm xả rác thải tuy nhiên với lượng rác thải chất đầy bên trên chỉ cần trực chờ để lao xuống, coi như tấm biển cắm dưới lòng mương là

vô dụng Xuyên suốt hơn 10 năm qua con mương đang chết dần, chết mòn Nguồn nước giờ đây đã ô nhiễm nghiêm trọng khi nước thải sinh hoạt, xác chết động vật hay túi nilon đều có thể bị người dân ném xuống Chính vì lẽ đó nguồn nước ô nhiễm này càng bốc mùi nồng nặc hơn và dường như không thể cứu sống nếu không có sự can thiệp của các cấp các ngành về dự án của mương nước này

Ông Đức, người dân sống ở phường Dịch Vọng Hậu quận Cầu Giấy

chia sẻ “Trước đây con mương này cấp nước cho bao nhiêu ruộng đồng, mùa

mưa đến là nước dâng lên , cua cá gì bơi ở con mương này rất nhiều Giờ thì

đô thị hóa phát triển ruộng đất được thay thế bằng nhà tầng, chung cư Theo

đó kênh nước này ngày càng cạn kiệt, người dân cứ thế xả nước thải xuống đấy Rác thải chất đầy hai bên thì lấy đâu ra sự sống cho dòng nước”.

Vốn có nhà “sát vách” với mương nước, anh Nguyễn Văn Cường (ngõ

105 Dịch Vọng) cho biết: “Từ lâu, mương nước này luôn bốc mùi nồng nặc,

hôi thối Đặc biệt, với gia đình ngay đầu miệng cống mương, khi nước trong khu dân cư xả ộc ra bốc mùi rất khó chịu Những ngày nắng nóng, gia đình chúng tôi phải đóng cửa kín mít”.

Trước đây, con đường chạy dọc mương rất bẩn thỉu, giờ được đổ đường

bê tông còn khá khẩm hơn Xung quanh mương được rào chắn bằng những thanh sắt Theo anh Cường, không ít người dân đi xe máy lao thẳng xuống con mương “thối” này Đặc biệt, gia đình nào có con nhỏ chơi xung quanh khu vực này rất nguy hiểm

Ông Nguyễn Văn Ngôi trú tại số nhà 29 ngõ 107 Trần Quốc Vượng

(ngõ 233 Xuân Thủy cũ) phường Dịch Vọng Hậu, quận Cầu Giấy bày tỏ:

“Con mương Đồng Bông ô nhiễm đã từ rất lâu, những ngày nắng nóng mương bốc mùi hôi thối, khó chịu, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống sinh hoạt cũng như sức khỏe của người dân nơi đây Dân sống quanh mương đã nhiều lần kiến nghị lên chính quyền địa phương nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết”.

Cùng chung nỗi bức xúc trước tình trạng ô nhiễm của con mương anh

Nguyễn Kim Cường bảo vệ hơn 1 năm nay tại tòa nhà CMC cho biết: “Người

dân sống tại đây vứt rác bừa bãi, đặc biệt là các hộ làm nhà, cứ xong là vứt các bao tải lớn, đổ vật liệu xây dựng làm lấp cả bờ mương Tuy nhiều lần tôi

đã nhắc nhở nhưng đâu lại vào đấy, người này vứt được thì người khác cũng vứt được Con mương ô nhiễm một phần do ý thức người dân, phần do công tác quản lý yếu kém, thiếu trách nhiệm của chính quyền”.

Chị Nguyễn Thu Hương (phường Dịch Vọng Hậu, Cầu Giấy) bức xúc:

“ Ngày nào chúng tôi cũng phải chịu đựng mùi hôi bốc lên vô cùng khó chịu.

Mương nước thải nằm lộ thiên nên nhiều người tiện tay xả rác thải xuống mương khiến môi trường càng trở nên ô nhiễm”.

Con mương thoát nước bị ô nhiễm trầm trọng bởi rác và nước thải của

các hộ gia đình, các cơ sở sản xuất

Theo ghi nhận thực tế của nhóm khi đi khảo sát, dưới lòng mương, nước chỉ duy nhất một màu đen kịt, đặc quánh, rác thải vứt bừa bãi, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc khiến ai đi qua cũng phải rùng mình, bịt khẩu trang thật chặt, lấy tay che mũi Bờ mương trở thành địa điểm tập kết rác, trưng bày những vật phế thải của hộ gia đình buôn bán phế liệu, sắt vụn, thậm chí còn là điểm “nuôi tạm” các con vật như: ngan, vịt, gà từ các gia đình buôn bán động vật sống Ô nhiễm như vậy, thế nhưng đối diện con mương lại là những hộ buôn bán thực phẩm rau, quả, thịt… khiến người tiêu dùng luôn ái ngại về vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm

Hình ảnh dọc mương Đồng Bông do nhóm nghiên cứu chụp trong

quá trình khảo sát

Đáng nói hơn, khi con mương trở nên ô nhiễm như vậy, thay vì bảo vệ thì vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dân thiếu ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường vẫn vô tư xả rác thải, nước thải mang hàm lượng ô nhiễm cao khi chưa thông qua xử lý Mặc cho biển cấm đổ rác thải của đơn vị Công ty thoát

nước thành phố được đóng cọc từng đoạn dưới lòng mương với biển hiệu “Vì môi trường xanh, sạch, đẹp, xin đừng vứt rác xuống lòng mương” Thế nhưng, biển cấm cũng chỉ là biển cấm bởi việc vứt rác, xả thải từ lâu đã là chuyện thường ngày, có khi trở thành thói quen đối với một bộ phận người dân nơi đây

Trong quá trình đi thực địa và phỏng vấn hộ dân của nhóm nghiên cứu thì được biết: Trước đây, con mương được đào đắp để phục vụ nông nghiệp tưới tiêu Nguồn nước ngày ấy trong sạch thường được người dân xung quanh

sử dụng để rửa rau, mang gạo ra mương vo, trẻ con thì thi nhau tắm Ấy thế

mà quá trình đô thị hóa phát triển, dân đông đúc hơn, ý thức bảo vệ môi trường sống của con người yếu kém, chính quyền thì tắc trách làm ngơ khiến con mương biến chất, trở thành hố rác cho mọi nhà

Hình ảnh phía sau mương, quán ăn và các dịch vụ rửa xe xuất hiện nhiều (Hình ảnh chụp được của nhóm nghiên cứu trong quá trình thực địa)

Theo phản ánh của người dân nơi đây, một số hộ dân đã tự ý chiếm dụng khu vực bờ mương để kinh doanh dịch vụ như: sửa, rửa xe máy, các nhà hàng, quán ăn Thậm chí là hàng loạt nhà tạm kết cấu khung sắt, mái tôn dựng lên làm gara ô tô, bãi trông gửi xe, tập kết vật liệu xây dựng… gây mất trật tự

đô thị, tạo ra khung cảnh nhếch nhác quanh khu vực mương Đồng Bông Ái ngại hơn, đây chính là những hộ thường xuyên xả nước thải trực tiếp xuống con mương mà không qua bất cứ quá trình xử lý nào Chất thải dầu luyn và vật liệu sửa xe cũng bị đổ xuống mương Nguồn nước tại đây luôn trong tình trạng đen kịt, bốc mùi hôi thối Mặc dù xung quanh mương nước đã có những biển cấm không vứt rác Tuy nhiên, biển cấm dường như trở nên mất tác dụng Bởi hàng giờ, hàng ngày những loại rác thải như túi nilong, chai nhựa, rác thải sinh hoạt thậm chí là cả xác động vật đã bị phân hủy vẫn nằm “án binh bất động” tại đó

Các hoạt kinh doanh lấn chiếm diện tích dọc 2 bên bờ mương, cùng với việc đỗ xe vô tội vạ đang khiến ùn tắc giao thông thường xuyên xảy ra ở khu vực trên Nhiều người dân phải đi bộ xuống lòng đường Anh Nguyễn Đức

Cảnh một nhân viên văn phòng tại ngõ 82 Duy Tân cho biết “ hàng ngày tôi

đi qua các ngõ 78 và 76 Duy Tân đều bị tắc đường do ô tô đỗ dưới lòng đường Đặc biệt vào mỗi buổi trưa khi ra ngoài ăn, tôi cùng đồng nghiệp đều phải đi dưới lòng đường”.

2 Sự ô nhiễm của mương Đồng Bông 1 tác động tiêu cực đến cuộc sống người dân

Cuộc sống của người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi phải sống cạnh mương Đồng Bông bị ô nhiễm nghiêm trọng

Theo lời của chú Lê Văn Yên, người dân sống gần khu vực mương: "

Mương ô nhiễm nên mùi hôi thối bốc lên nồng nặc, chỉ cần đi qua thôi cũng phải nín thở và bịt kín mồm kín mũi lại Những gia đình sống gần mương như gia đình chú thường đóng kín mít cửa lại vì không muốn phải ngửi thấy mùi thối của mương Nhà thì không chuyển được, mương thì cũng không lấp