Phương pháp nghiên cứu xã hội học về truyền thông đại chúng

Đề bài: Phương pháp nghiên cứu xã hội học về truyền thông đại chúng LỜI MỞ ĐẦU Nghiên cứu truyền thông là một ngành trong khoa học xã hội, nghiên cứu về bản chất và hiệu quả của truyền thông đại chúng đối với các cá nhân và xã hội, cũng như phân tích những nội dung truyền thông và các biểu hiện truyền thông trong thực tế. Với tư cách là một bộ môn khoa học liên ngành, nghiên cứu truyền thông sử dụng các phương pháp và lý thuyết của các ngành khoa học khác như xã hội học, nghiên cứu văn hoá, tâm lý học, lý thuyết nghệ thuật, lý thuyết thông tin, và kinh tế học. Báo chí hiện nay đã cơ bản hạn chế được hình thức thông tin một chiều đơn điệu và ngày càng thể hiện được vai trò là cầu nối giữa Đảng và Dân. Thông tin hai chiều được thực hiện trên báo chí: một mặt tuyên truyền, giải thích đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với công chúng mặt khác phản ánh những nguyện vọng, ý kiến phản hồi của công chúng trong quá trình thực hiện đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Nói đến báo chí là nói đến các loại hình của nó như : Báo in, báo ảnh, phát thanh, truyền hình, internet … Ở nước ta các loại hình thông tin đại chúng đồng thời tồn tại và phát triển, chúng không những không loại trừ nhau, mà ngược lại còn bổ khuyết, hỗ trợ cho nhau tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Trong bài tiểu luận này tôi tập trung vào Nghiên cứu mức độ tiếp nhận thông tin đại chúng đối với nhóm công chúng sinh viên báo chí 1. Tính cấp thiết của đề tài Hoạt động truyền thông đại chúng đã phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng, đóng góp tích cực vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Trong đường lối đổi mới toàn diện, nổi bật lên là vấn đề dân chủ hoá các mặt của đời sống xã hội; Thực tế này đã tạo nên những diến biến mới mẻ trong hoạt động thông tin báo chí ở nước ta. Trong thời điểm hiện nay, việc nghiên cứu khảo sát và đánh giá về những ảnh hưởng và tác động của truyền thông đại chúng đối với các tầng lớp công chúng ở nước ta là có tính cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn. Gần đây, một số tác giả cũng đã đưa vấn đề nhận diện công chúng truyền thông đại chúng trong đề tài nghiên cứu. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu vắng những công trình xem xét dưới góc độ Xã hội học và Báo chí theo hướng nghiên cứu hiệu quả của truyền thông đại chúng đối với công chúng nói chung và đối với công chúng là sinh viên nói riêng. Sinh viên là nhóm dân số xã hội tương đối lớn trong hệ thống cơ cấu xã hội. Lực lượng sinh viên sống và học tập tập trung tại các đô thị, do đó các hoạt động giao tiếp với các phương tiện thông tin đại chúng cũng diễn ra trong môi trường văn hoá, kinh tế, chính trị phát triển, vì vậy có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp nhận nguồn thông tin đa dạng phong phú. Đối với công chúng truyền thông là sinh viên, thì nhóm công chúng là sinh viên báo chí cần được lưu ý và quan tâm. Bởi lẽ, trước hết, họ là lực lượng lao động hùng hậu trong công cuộc đổi mới hiện nay. Họ là những trí thức, sẽ là những chủ nhân của đất nước trong tương lai. Và đặc biệt sau khi ra trường họ sẽ trở thành những nhà báo những người sẽ trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực truyền thông đại chúng. Chính vì vậy, sự tác động của các phương tiện truyền thông đại chúng có ảnh hưởng rất quan trọng đến quá trình học tập, cũng như tác nghiệp của họ sau này. Nghiên cứu về nhóm công chúng sinh viên báo chí trong mối quan hệ với hệ thống báo chí càng có ý nghĩa thiết thực trong giai đoạn hiện nay. Với ý nghĩa trên, luận văn của chúng tôi chọn sinh viên của Trường Cao đẳng Phát thanh Truyền hình TW1(Trực thuộc Đài Tiếng Nói Việt Nam) tại Hà Nam để khảo sát hiệu quả của báo chí với công chúng sinh viên báo chí.

Đề bài: Phương pháp nghiên cứu xã hội học về truyền thông đại chúng

LỜI MỞ ĐẦU

Nghiên cứu truyền thông là một ngành trong khoa học xã hội, nghiên cứu về bản chất và hiệu quả của truyền thông đại chúng đối với các cá nhân

và xã hội, cũng như phân tích những nội dung truyền thông và các biểu hiện truyền thông trong thực tế Với tư cách là một bộ môn khoa học liên ngành, nghiên cứu truyền thông sử dụng các phương pháp và lý thuyết của các ngành khoa học khác như xã hội học, nghiên cứu văn hoá, tâm lý học, lý thuyết nghệ thuật, lý thuyết thông tin, và kinh tế học

Báo chí hiện nay đã cơ bản hạn chế được hình thức thông tin một chiều đơn điệu và ngày càng thể hiện được vai trò là cầu nối giữa Đảng và Dân Thông tin hai chiều được thực hiện trên báo chí: một mặt tuyên truyền, giải thích đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với công chúng mặt khác phản ánh những nguyện vọng, ý kiến phản hồi của công chúng trong quá trình thực hiện đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Nói đến báo chí là nói đến các loại hình của nó như : Báo in, báo ảnh, phát thanh, truyền hình, internet … Ở nước ta các loại hình thông tin đại chúng đồng thời tồn tại và phát triển, chúng không những không loại trừ nhau, mà ngược lại còn bổ khuyết, hỗ trợ cho nhau tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước

Trong bài tiểu luận này tôi tập trung vào Nghiên cứu mức độ tiếp nhận thông tin đại chúng đối với nhóm công chúng sinh viên báo chí

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động truyền thông đại chúng đã phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng, đóng góp tích cực vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,

dân chủ, văn minh Trong đường lối đổi mới toàn diện, nổi bật lên là vấn đề dân chủ hoá các mặt của đời sống xã hội; Thực tế này đã tạo nên những diến biến mới mẻ trong hoạt động thông tin báo chí ở nước ta

Trong thời điểm hiện nay, việc nghiên cứu khảo sát và đánh giá về những ảnh hưởng và tác động của truyền thông đại chúng đối với các tầng lớp công chúng ở nước ta là có tính cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng cả về mặt

lý luận và thực tiễn Gần đây, một số tác giả cũng đã đưa vấn đề nhận diện công chúng truyền thông đại chúng trong đề tài nghiên cứu

Tuy nhiên, vẫn còn thiếu vắng những công trình xem xét dưới góc độ

Xã hội học và Báo chí theo hướng nghiên cứu hiệu quả của truyền thông đại chúng đối với công chúng nói chung và đối với công chúng là sinh viên nói riêng Sinh viên là nhóm dân số xã hội tương đối lớn trong hệ thống cơ cấu xã hội Lực lượng sinh viên sống và học tập tập trung tại các đô thị, do đó các hoạt động giao tiếp với các phương tiện thông tin đại chúng cũng diễn ra trong môi trường văn hoá, kinh tế, chính trị phát triển, vì vậy có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp nhận nguồn thông tin đa dạng phong phú Đối với công chúng truyền thông là sinh viên, thì nhóm công chúng là sinh viên báo chí cần được lưu ý và quan tâm Bởi lẽ, trước hết, họ là lực lượng lao động hùng hậu trong công cuộc đổi mới hiện nay Họ là những trí thức, sẽ là những chủ nhân của đất nước trong tương lai Và đặc biệt sau khi ra trường họ sẽ trở thành những nhà báo - những người sẽ trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực truyền thông đại chúng Chính vì vậy, sự tác động của các phương tiện truyền thông đại chúng có ảnh hưởng rất quan trọng đến quá trình học tập, cũng như tác nghiệp của họ sau này Nghiên cứu về nhóm công chúng sinh viên báo chí trong mối quan hệ với hệ thống báo chí càng có ý nghĩa thiết thực trong giai đoạn hiện nay Với ý nghĩa trên, luận văn của chúng tôi chọn sinh viên của Trường Cao đẳng Phát thanh - Truyền hình TW1(Trực thuộc Đài Tiếng Nói

Việt Nam) tại Hà Nam để khảo sát hiệu quả của báo chí với công chúng sinh viên báo chí

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Bài tiểu luận nhằm khảo sát một nhóm đối tượng công chúng sinh viên Học viện Báo chí về mức độ và cách tiếp cận phương tiên truyền thông đại chúng Trong đó chủ yếu sử dụng phương pháp phỏng vấn và nghiên cứu tài liệu, sách , báo Từ đó đưa ra kết quả khả quan về mức độ tiếp cận thông tin đại chúng của nhóm sinh viên báo chí nói riêng và công chúng đại chúng nói chung

3 Đối tương và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những tác động (tích cực và tiêu cực) của mạng xã hội đến giới trẻ về nhu cầu, thói quen thu thập, tiếp nhận, kết nối, trao đổi, chia sẻ và truyền phát thông tin cũng như quan điểm của họ

về mạng xã hội và báo chí truyền thống

Về phạm vi nghiên cứu:

Phỏng vấn trực tiếp 20 người là những học sinh – sinh viên, những người đã đi làm

4.Phương pháp nghiên cứu

Về phương pháp luận, luận văn sử dụng khung lý thuyết là những lý luận về truyền thông để làm cơ sở nền tảng vững chắc

Về phương pháp thực tiễn, trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn, luận văn sử dụng các nhóm phương pháp sau:

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Đọc và tra cứu các tài liệu, sách báo, văn bản…có liên quan đến đề tài Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

* Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: gặp gỡ và trao đổi trực tiếp với 30 người sinh viện Học viện Báo chí tuyên truyền

Ngoài ra sử dụng phương pháp phân tích thống kê đối với những số liệu định lượng

5 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn

Ý nghĩa khoa học

Xuất phát từ góc nhìn của báo chí học, xã hội học báo chí, nghiên cứu vấn đề hiệu quả của báo chí với công chúng sinh viên báo chí để đánh giá tác động của hệ thống báo chí đối với công chúng là sinh viên báo chí được chọn làm đối tượng nghiên cứu Việc nghiên cứu này có thể giúp trong việc tìm hiểu dư luận xã hội trong sinh viên báo chí về hoạt động của báo chí trong hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng

Kết quả nghiên cứu từ đề tài này có thể là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu trong lĩnh vực báo chí học và xã hội học truyền thông đại chúng

Ý nghĩa thực tiễn

Với nghiên cứu này chúng tôi hy vọng sẽ đưa ra được những khuyến nghị để các nhà quản lí truyền thông, các cơ quan truyền thông nắm được thực trạng tác động của hệ thống truyền thông đối với bộ phận công chúng này Từ đó tạo cơ sở khoa học cho những giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả của báo chí đối với công chúng sinh viên báo chi

6.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

 Mục đích:

-Mức độ công chúng tiếp cận thông tin như thế nào?

-Những vấn đề nào truyền tải trên báo chí được công chúng sinh viên báo chí quan tâm?

 Nhiệm vụ:

- Tìm hiểu cách thức tiếp nhận thông tin và hiệu quả sử dụng nội dung các thông điệp được thông tin trên báo chí

- Phân tích mức độ tiệp cận và hình thức trao đổi thông tin trong nhóm công chúng sinh viên báo chí

NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về truyền thông đại chúng

1 Khái niệm

Khái niệm: TTĐC là sự quảng bá những thông điệp giống nhau, cho những nhóm công chúng lớn (có thể là do công chúng đích của tờ báo VD: Tạp chí công thương: công chúng đích là cán bộ của ngành công thương và những công chúng khác, ) thông qua cac phương tiện kỹ thuật, đó là những kênh truyền thông điệp đến công chúng

Đặc điểm của TTĐC:

Nó có tính chất công khai, do vậy nó là phương tiện công luận vì nó hướng đến công chúng

Thông tin trong TTĐC vô cùng phong phú

TTĐC thực hiện qua các kênh – các phương tiện kỹ thuật => Giao tiếp với TTĐC là giao tiếp gián tiếp

TTĐC có tính chất định kỳ, tuy nhiên đặc điểm này đang có nguy cơ bị phá vỡ bởi sự phát triển của mạng Internet, mạng xã hội => KH-CN thông tin hiện đang làm thay đổi tính chất định kỳ của báo chí

3 Quan điểm chủ nghĩa Mác-Lê nin về truyền thông đại chúng

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lê nin, trong xã hội có phân chia giai cấp thì mỗi con người phải thuộc về một giai cấp, tầng lớp nhất định và quyền lợi của các giai cấp trong xã hội là khác nhau, thậm chí đối lập nhau Các giai cấp tầng lớp trong xã hội đều sử dụng báo chí làm vũ khí chiến đấu

để bảo vệ địa vị chính trị và quyền lợi kinh tế của mình Chính vì vậy, báo chí của giai cấp nào thì phản ánh tôn chỉ mục đích, đường lối tư tưởng, tình cảm, nguyện vọng của giai cấp đó

Lênin đề cao sự phù hợp giữa các yếu tố nội dung và hình thức thể hiện của tác phẩm báo chí Nó sẽ không đem lại hiệu quả cao với công chúng khi

nội dung thông tin tốt nhưng cách thể hiện không gần gũi, xa vời với đời sống nhân dân

Từ những quan điểm đó, cho thấy Mác và Lênin đánh giá rất cao vai trò, cũng như hiệu quả của báo chí tác động vào xã hội Nó làm thay đổi nhận thức, cũng như hành vi ứng xử của con người trong cuộc sống thực tiễn

3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về truyền thông đại chúng

Ở Việt Nam, nền báo chí cách mạng được đánh dấu bằng sự ra đời của

tờ báo “Thanh niên” ngày 21/6/1925 do Hồ Chí Minh sáng lập

Đối tượng của báo chí là đại đa số dân chúng “một tờ báo không được đại đa số dân chúng ham chuộng, thì không xứng đáng là một tờ báo” Hồ Chí Minh luôn đề cao vấn đề nhận thức, vì chỉ khi có nhận thức con người mới có thể tự giác làm đúng, đi theo cái đúng cao cả

Người chỉ rõ báo chí phải giữ nhiệm vụ định hướng dư luân xã hôi Các phương tiện truyền thông đại chúng được xác định có vai trò hết sức quan trọng trong việc đem ý kiến đúng đã được lựa chọn đến với người dân để họ

so sánh, bàn bạc, lựa chọn đề tài Trên cơ sở đó khéo léo tập trung ý kiến của quần chúng, hoá nó thành đường lối lãnh đạo quần chúng

4 Truyền thông đại chúng dưới góc độ xã hội học

Theo định nghĩa của C Wright Mills trong The Elite Power (1956), các phương tiện truyền thông đại chúng có hai đặc điểm xã hội học quan trọng: đầu tiên, rất ít người có thể giao tiếp với một số lượng lớn; và, thứ hai, khán giả không có cách nào hiệu quả của việc trả lời lại Thông tin đại chúng theo định nghĩa là một quá trình một chiều Tổ chức truyền thông là quan liêu và (ngoại trừ trong các xã hội mà tất cả các phương tiện truyền thông nhà nước kiểm soát) của công ty trong tự nhiên Sản lượng phương tiện truyền thông được quy định bởi các chính phủ ở khắp mọi nơi, nhưng những hạn chế khác nhau từ quy định tư vấn rất nhẹ (ví dụ không có quảng cáo thuốc lá hoặc ảnh

khoả thân trên truyền hình), các hình thức toàn diện nhất về kiểm duyệt ở các

xã hội độc tài toàn trị

Nghiên cứu ban đầu của Harold Lasswell, Paul Lazarsfeld, và những người khác dường như cho thấy tác dụng phương tiện truyền thông đã thực sự trực tiếp và mạnh mẽ, cái gọi là mô hình 'tiêm' ảnh hưởng Nhưng nghiên cứu chuyên sâu hơn cho thấy rằng truyền thông đại chúng là qua trung gian theo những cách phức tạp và ảnh hưởng của chúng trên các đối tượng phụ thuộc vào các yếu tố như tầng lớp, hoàn cảnh xã hội, các giá trị, niềm tin, trạng thái cảm xúc, và thậm chí cả thời gian trong ngày

Các nhà phê bình đã chỉ ra khoảng cách ngày càng tăng giữa cái gọi là 'giàu thông tin "và cái gọi là' nghèo thông tin" trong vũ trụ phương tiện truyền thông mới Truy cập vào các công nghệ mới khung dệt lớn trong lập luận này,

và cùng với nó câu hỏi của ngoài lề xã hội, nơi mà các nhóm bị từ chối cơ hội

để thể hiện bản thân thông qua những phương tiện mới của đại diện Nồng độ rất lớn của quyền sở hữu phương tiện truyền thông trên toàn sản xuất, tái sản xuất, phân phối và điều đáng chú ý ở đây là Trong ý nghĩa này, mặc dù các phương tiện truyền thông mới có thể đại diện cho sự đa dạng văn hóa xã hội lớn hơn trong phạm vi của họ về sản phẩm

Chương 2 Mức độ và những vấn đề được quan tâm của công chúng sinh viên báo chí đối với các phương tiện truyền thông

1 Đặc điểm công chúng truyền thông đại chúng

Công chúng sinh viên báo chí

Công chúng sinh viên báo chí mang những dấu hiệu nhận biết đặc thù:

- Có độ tuổi trung bình khoảng 18 – 24

- Có trình độ trí thức tương đối cao trong xã hội

- Đang học tập ngành báo chí, trong một trường đại học hoặc cao đẳng

2 Mức độ tiếp nhận thông tin của công chúng sinh viên báo chí

Mức độ tiếp nhận thông tin là sự phản ánh cụ thể nhu cầu thông tin của mỗi cá nhân Nếu nhu cầu thông tin cao sẽ thể hiện ở mức độ tiếp nhận thông tin cao và nếu nhu cầu thông tin thấp, hoặc không có thì mức độ tiếp nhận thông tin sẽ thể hiện tương ứng

Nghiên cứu về mức độ tiếp nhận thông tin của công chúng sinh viên báo chí, chúng tôi tiến hành khảo sát trên sáu kênh khác nhau đó là:

- Internet

- Đài tiếng nói Việt Nam

- Thông tin từ bạn bè

- Thông tin từ giáo viên

- Thông tin từ các nhà báo

- Nguôn khác

Nguồn thông tin Hàng ngày Thỉnh thoảng Không bao giờ

Đài tiếng nói Việt

Nam

Thông tin từ bạn

bè

Thông tin từ thầy

cô

Thông tin từ nhà

báo

Từ bảng trên cho thấy sinh viên báo chí có mức độ tiếp nhận thông tin

từ các phương tiện truyền thông đại chúng khá cao Mặc dù mức độ tiếp nhận giữa các lênh không đều Nhưng kênh được công chúng sinh viên tiếp nhận như Internet, Báo chí, thầy cô chiếm tỉ lệ xem quan tâm hàng ngày khá cao

Trong đó Internet chiếm tỉ lệ cao nhất tới 83,3% Điều này cho thấ tốc

độ phát triển của loại hình truyền thông đại chúng này cũng như nhu cầu công chúng sinh viên báo chí trong thời điểm hiện nay Tiếp đến thông tin tù nhà báo 66,66% Điều nay cũng không khó giải thích bởi vi nhu cầu học tập cũng như chuyên ngành khiến các bạn sinh viên báo chí quan tâm nhiều đến các kênh báo chí Thông tin từ thầy cô 36,66%

Những vấn đề truyền tải được công chúng báo chí quan tâm: Những thông tin chính trị, kinht tế, xã hội trên các phương tiện thông tin đại chúng được công chúng sinh viên báo chí quan tâm theo dõi nhiều nhất là các chương trình Thời sự trong nước và quốc tê Các nhu cầu thông tin, vấn đề an ninh trật tự xã hội, khoa học và công nghệ thông tin,…cũng tạo nên sự quan tâm ở các mức độ khác nhau

KẾT LUẬN

Công cuộc đổi mới của đất nước trong những năm gần đây đã tạo ra sự chuyển biến tích cực trong mọi mặt đời sống xã hội, trong đó có hoạt động truyền thông đại chúng Sự phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng của các phương tiện truyền thông đại chúng đã có ảnh hưởng tích cực đến quảng đại công chúng nói chung và công chúng sinh viên báo chí nói riêng

Khảo sát về mức độ tiếp nhận thông tin từ các phương tiện truyền thông đại chúng cho thấy hoạt động giao tiếp đại chúng đang trở thành một dạng hoạt động cơ bản trong cơ cấu lối sống của họ và đang dần hình thành một hoạt động đặc trưng Quá trình đô thị hóa và sự phát triển của các phương tiện truyền thông đã tác động rất đáng kể đến quá trình này Mức độ tiếp nhận thông tin từ các kênh truyền thông đại chúng là rất cao, nhất là Internet được hầu hết các sinh viên báo chí sử dụng