Một số biện pháp phát huy tính tích cực và năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua việc lập và sử dụng bảng biểu trong dạy học lịch sử lớp 7 (bộ sách chân trời sáng tạo)

Một số giáo viên chưa thật sự hiểu sâu và làm chủ kiến thức, còn phụ thuộc vào sách giáo khoa, chưa sử dụng có hiệu quả phương pháp đặc trưng của bộ môn và kết hợp linh hoạt các phương p

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO … TRƯỜNG TRUNG HỌC ………

- – ² ˜ -

ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ NĂNG LỰC TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THÔNG QUA VIỆC LẬP VÀ SỬ DỤNG BẢNG BIỂU

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 7

(Bộ sách Chân trời sáng tạo)

Lĩnh vực: …

Họ và tên tác giả: ….

Đơn vị: ….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

II NỘI DUNG 4

1 Cơ sở lý luận 4

2 Thực trạng 4

3 Các giải pháp tổ chức thực hiện 6

3.1 Sự chuẩn bị của giáo viên và học sinh 7

3.2 Tiến hành lập bảng biểu đối với các dạng bài lịch sử trong chương trình lịch sử lớp 7 8

3.2.1 Đối với dạng bài lịch sử tìm hiểu về nội dung chính trị, kinh tế-văn hóa, giáo dục, khoa học - kĩ thuật 8

3.2.2 Đối với dạng bài về các cuộc kháng chiến (Ví dụ: Kháng chiến chống quân xâm lược Minh, quân xâm lược Mông Nguyên ) 9

3.2.3 Đối với dạng bài tìm hiểu về các cuộc khởi nghĩa 10

3.2.4 Đối với các dạng bài ôn tập 11

3.2.5 Đối với dạng bài tổng kết 13

3.3 Vận dụng phương pháp lập bảng biểu vào một tiết dạy cụ thể: 15

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17

III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19

1 Kết luận 19

2 Kiến nghị 19

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Cùng với các môn học khác, môn Lịch sử ở trường trung học cơ sở là môn học có vị trí và ý nghĩa vô cùng quan trọng, giúp học sinh nắm được những kiến thức cơ bản cần thiết về lịch sử Thế giới và lịch sử dân tộc Việt Nam Trên cơ sở

đó, giáo dục cho học sinh lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, giúp học sinh biết quan tâm đến những vấn đề bức xúc có ảnh hưởng tới quốc gia, khu vực và toàn cầu, đồng thời rèn luyện năng lực

tư duy và thực hành cho học sinh

Với vị trí, chức năng và nhiệm vụ quan trọng như vậy, nhưng hiện nay vai trò của bộ môn lịch sử trong trường trung học cơ sở chưa thực sự được đề cao Một số giáo viên chưa thật sự hiểu sâu và làm chủ kiến thức, còn phụ thuộc vào sách giáo khoa, chưa sử dụng có hiệu quả phương pháp đặc trưng của bộ môn và kết hợp linh hoạt các phương pháp dạy học trong tiết dạy nên dẫn đến hiệu quả giờ học chưa cao Bên cạnh đó, một hiện tượng phổ biến hiện nay là rất nhiều học sinh không chú ý học tập các môn khoa học xã hội, trong đó có bộ môn lịch sử vì bản thân học sinh và các bậc phụ huynh cho rằng đây là môn phụ, nên nhiều học sinh đã “quay lưng” lại với môn lịch sử

Trong những năm gần đây, việc dạy và học môn lịch sử đang thu hút được

sự quan tâm, chú ý của toàn xã hội Trước sự quan tâm ấy, những giáo viên dạy môn lịch sử luôn trăn trở về việc dạy của mình Làm sao để nâng cao chất lượng dạy - học môn lịch sử, làm sao để các em học sinh yêu thích và học môn lịch sử

có hiệu quả

Xuất phát từ thực tế trên, một yêu cầu đặt ra đối với mỗi giáo viên dạy bộ môn lịch sử nói chung và bản thân tôi nói riêng phải từng bước đổi mới phương pháp dạy học bộ môn để tìm ra phương pháp hay, cách dạy mới giúp học sinh có thể tiếp cận kiến thức môn học một cách dễ dàng, gây hứng thú cho học sinh, để

các em được sống lại với quá khứ thăng trầm của lịch sử dân tộc Việt Nam và Thế giới

Vậy làm thế nào để học sinh yêu thích và học tốt môn lịch sử ở trường trung học cơ sở hiện nay? Có rất nhiều phương pháp được các đồng chí giáo viên sử dụng trong dạy học lịch sử như: sử dụng đồ dùng trực quan, sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở, thảo luận nhóm, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học…

Nhưng “Lập bảng biểu” là một việc rất quan trọng giúp học sinh không chỉ nắm

vững những kiến thức đã học mà còn giúp các em có khả năng khái quát hóa, tổng hợp kiến thức để hiểu rõ bản chất của lịch sử Vì vậy, trong quá trình giảng dạy tôi đã thường xuyên sử dụng và mang lại những kết quả khả quan, góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học bộ môn lịch sử ở trường trung học cơ sở Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần giúp giáo viên và học sinh

có thêm một phương pháp mới trong việc dạy - học môn lịch sử để đạt kết quả cao hơn

2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm đổi mới phương pháp dạy - học của giáo viên và học sinh khối lớp 7 trường trung học cơ sở Định Bình trong bộ môn lịch sử, giúp giáo viên có thêm một phương pháp dạy mới, học sinh có một cách học mới để tiếp thu và lĩnh hội những tri thức lịch sử có hiệu quả, góp phần quan trọng trang bị cho học sinh kĩ năng sử dụng bảng biểu trong học tập môn lịch sử nhằm phát huy năng lực tư duy, tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong các tiết học lịch sử

3 Đối tượng nghiên cứu

Trong phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này, tôi chỉ nghiên cứu và áp

dụng “Việc lập và sử dụng bảng biểu trong dạy học lịch sử lớp 7” áp dụng các bài tập trong sách Lịch sử 7 – bộ sách Chân trời sáng tạo, nhằm phát huy tính tích

cực, chủ động của học sinh Vì vậy, đối tượng tôi nghiên cứu và áp dụng là học sinh khối lớp 7

Tuy nhiên, khi dạy phần diễn biến của các cuộc kháng chiến, giáo viên nên hướng dẫn học sinh tìm hiểu và khai thác nội dung kiến thức phần này theo hai bảng sau (tùy vào nội dung từng bài để chọn bảng biểu cho phù hợp)

Bảng 1:

Bảng 2:

3.2.3 Đối với dạng bài tìm hiểu về các cuộc khởi nghĩa

Sau khi cho học sinh tìm hiểu nội dung của các cuộc khởi nghĩa trong sách giáo khoa, giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức thông qua việc điền thông tin nội dung còn thiếu vào bảng sau:

Tên cuộc khởi nghĩa Thời gian Địa bàn hoạt động Kết quả - ý nghĩa

Ví dụ: Đối với phần I bài 25: Cuộc khởi nghĩa Nam Sơn (1418 – 1427) – trang 81 SGK Lịch sử 7 – bộ sách Chân trời sáng tạo

Giáo viên có thể sử dụng bảng niên biểu sau để khai thác kiến thức của nội dung bài này

Tên cuộc khởi nghĩa Lãnh đạo Căn cứ Mục đích Lực lượng tham gia

3.2.4 Đối với các dạng bài ôn tập

Trong các tiết ôn tập, đặc biệt là các tiết ôn tập chương đòi hỏi giáo viên phải

hệ thống, tổng hợp lại toàn bộ nội dung kiến thức của cả một thời kì, một giai đoạn lịch sử về tất cả các lĩnh vực và nâng cao, khái quát hóa để học sinh nắm được bản chất của các sự kiện lịch sử Với một khối lượng kiến thức nhiều như vậy mà chỉ tìm hiểu trong một tiết nên đòi hỏi giáo viên phải rất linh hoạt và sáng tạo trong quá trình hướng dẫn học sinh ôn tập một cách có hiệu quả Để đáp ứng

yêu cầu đó, giáo viên nên sử dụng các bảng biểu để hệ thống hóa các kiến thức cơ bản của từng triều đại, từng thời kì lịch sử

Đối với những kiến thức liên quan đến tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, giáo dục, văn hóa, khoa học - nghệ thuật của nước ta dưới các triều đại phong kiến, giáo viên nên hướng dẫn học sinh hệ thống lại kiến thức thông qua bảng niên biểu sau:

Tên triều

đại

Chính trị

Kinh tế Xã hội Giáo dục -

văn hóa

Khoa học - nghệ thuật

Khi tìm hiểu các cuộc kháng chiến, giáo viên có thể sử dụng các bảng niên biểu so sánh để làm nổi bật bản chất của các sự kiện lịch sử

Ví dụ: Khi dạy bài 17 “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược quân xâm lược Mông – Nguyên” – trang 71 SGK Lịch sử 7 – bộ sách Chân trời sáng tạo, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh lập bảng biểu so sánh để học sinh thấy được những điểm nổi bật của hai cuộc kháng chiến này

Nội

dung so sánh

Cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên thời Trần

Hoàn cảnh lịch sử

Tên cuộc đấu tranh Triều đại Lãnh đạo Kết quả

Qua hai bảng tổng hợp kiến thức trên, học sinh nắm được những kiến thức

cơ bản, trọng tâm của bài tổng kết Học sinh sẽ nhận thức được nước Việt Nam

có lịch sử dựng nước và giữ nước lâu đời, trải qua nhiều biến động thăng trầm của lịch sử Trong quá trình tồn tại và phát triển, nhân dân ta đã từng bước đoàn kết xây dựng một quốc gia thống nhất, có tổ chức bộ máy nhà nước hoàn chỉnh, có nền kinh tế đa dạng, ổn định, nền văn hóa tươi đẹp giàu bản sắc riêng đặt nền móng vững chắc cho sự vươn lên của các thế hệ nối tiếp Trong quá trình xây dựng đất nước, nhân dân Việt Nam phải liên tục cầm vũ khí, chung sức, chung lòng tiến hành hàng loạt các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm bảo vệ tổ quốc

Từ đó nhằm bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu nước, tự hào dân tộc và ý thức vươn lên trong học tập để xây dựng và bảo vệ tổ quốc Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tổng hợp kiến thức và kĩ năng thực hành

3.3 Vận dụng phương pháp lập bảng biểu vào một tiết dạy cụ thể:

Với phương pháp lập bảng biểu, tôi đã vận dụng thành công vào một tiết dạy

cụ thể như sau

Bài 20: ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ (SGK Lịch sử 7 – bộ sách Chân trời sáng tạo)

A Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức:

- Mô tả được sự thành lập nhà Lê Sơ

- Nhận biết được tình hình kinh tế thời Lê Sơ

- Giới thiệu được sự phát triển văn hóa, giáo dục và một số danh nhân văn hóa tiêu biểu thời Lê Sơ

2 Về năng lực:

- Biết sưu tầm và sử dụng tư liệu lịch sử để tìm hiểu về Vương triều Lê Sơ

- Vận dụng những hiểu biết về những thành tựu của Vương triều Lê Sơ để giới thiệu đất nước, con người Việt Nam

3 Về phẩm chất:

- Tự hào về truyền thống lịch sử dân tộc, có ý thức trách nhiệm với cộng đồng

B Thiết bị dạy học

- SGK, SGV Lịch sử 7 của bộ sách Chân trời sáng tạo

- Một số video, tranh ảnh liên quan đến nội dung bài học

- Máy chiếu, máy tính

- Giấy A1 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm

- Phiếu học tập

C Hoạt động dạy học

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới: Các hoạt động dạy học

Bước 1 Giáo viên cho học sinh đọc thông tin trong sách giáo khoa Lịch sử 7

từ trang 87 – 91 của bộ sách Chân trời sáng tạo và tìm hiểu về thông tin sau: Nhóm 1: Sự thành lập Vương triều Lê Sơ

Nhóm 2: Tình hình kinh tế, xã hội

Nhóm 3: Phát triển văn hóa - giáo dục

Nhóm 4: Một số danh nhân văn hóa tiêu biểu

Bước 2 Các nhóm tiến hành thảo luận

Bước 3 Giáo viên yêu cầu đại diện từng nhóm lên hoàn thành bảng biểu Căn

cứ vào kết quả thảo luận giáo viên nhận xét, bổ sung và hoàn chỉnh nội dung của bảng 1 như sau:

Sự thành lập Vương

triều Lê Sơ

Năm 1428 Lê Lợi lên ngôi hoàng đế lấy quốc hiệu là Đại Việt, đóng đô ở Thăng Long

Tình hình kinh tế,

xã hội

Kinh tế phục hồi nhanh, ổn định, phát triển hưng thịnh

Xã hội phân thành các tầng lớp: quý tộc, nông dân, thợ thủ công và thương nhân, nô tì

Phát triển văn hóa -

giáo dục

Văn hoá, giáo dục rất phát triển và đạt được nhiều thành tựu lớn

Một số danh nhân

văn hóa tiêu biểu

a Nguyễn Trãi

b Lê thánh Tông

c Lương Thế Vinh

d Ngô Sỹ Liêm Qua bảng niên biểu, giáo viên có thể khái quát và nhấn mạnh các thông tin quan trọng về vương triều Lê Sơn để học sinh ghi nhớ tốt hơn

4 Củng cố, dặn dò

Giáo viên củng cố kiến thức cho học sinh thông qua các bài tập sau:

Bài tập 1 Hãy vẽ sơ đồ tư duy về Đại Việt thời Lê Sơ (1428 -1527)

Bài tập 2 Tổ chức trò chơi câu đố lịch sử

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Với việc vận dụng đề tài “Một số biện pháp phát huy tính tích cực và năng

lực tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua việc lập và sử dụng bảng biểu

trong dạy học lịch sử lớp 7” (Bộ sách Chân trời sáng tạo), tôi đã đã đạt được