1 1 tri thức ngữ văn , đọc hiểu văn bản thần trụ trời văn 10 ctst

Thần thoạiThần thoại Là một trong những thể loại truyện dân gian Ra đời trong xã hội nguyên thủy Kể về sự tích các vị thần Khát vọng hiểu biết, chinh phục tự nhiên và ước mơ về cuộc sống

KÍNH CHÀO QUÝ THẦY CÔ GIÁO CÙNG CÁC EM

HỌC SINH Giáo viên:…………

KHỞI ĐỘNG

Tiết: 1,2

TÌM HIỂU TRI THỨC NGỮ VĂN ĐỌC VĂN BẢN THẦN TRỤ TRỜI Giáo viên:…………

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I Khám phá Tri thức ngữ

văn

Thần thoại

Thần thoại

Là một trong những thể loại truyện dân gian

Ra đời trong xã hội nguyên thủy

Kể về sự tích các vị thần

Khát vọng hiểu biết, chinh phục tự nhiên và ước mơ về cuộc sống tốt đẹp

Các yếu tố

Các yếu tố

Không gian

Thời gian Cốt truyện Nhân vật

Nhân vật: Thường là thần, có sức mạnh phi thường để thực hiện công việc sáng tạo thế giới và sáng tạo văn hóa.

II Đọc văn

bản

HS biết cách đọc thầm, trả lời được các câu hỏi trong

hộp chỉ dẫn

III Suy ngẫm

và phản hồi

Chi tiết về không

gian

Chi tiết về thời gian

Chi tiết về không gian Chi tiết về thời gian

Trời đất chỉ là một vùng

hỗn độn tối tăm, lạnh lẽo

Thủa ấy, chưa có thế gian, cũng như chưa có muôn vật và loài người

=> Không gian không cụ

thể, mang tính khái quát.

=> Thời gian định tính, cổ

sơ, không cụ thể.

Câu 1

Câu 2 Dựa vào những dấu hiệu của thần thoại, không gian, cốt truyện, nhân vật trong Thần Trụ trời để xác định đây là một thần thoại.

Truyện kể về vị thần Trụ trời trong quá trình tạo ra

thế giới, nguồn gốc của các sự vật và con người

Không gian: trời và đất, vũ trụ đang trong quá trình

tạo lập, không xác định nơi chốn cụ thể

Thời gian: “Thủa ấy” cổ sơ, không xác định

Cốt truyện: là chuỗi sự kiện xoay quanh quá trình

tạo nên trời đất, các sự vật tự nhiên, là sự xuất hiện

hành động của các vị thần

Nhân vật: là các vị thần, có sức mạnh phi thường,

có công tạo ta thế giới

Tóm tắt quá trình tạo lập nên trời và đất của

nhân vật thần Trụ trời

Nội dung bao quát của truyện

Nhận xét về đặc điểm của nhân vật

Câu 3,4

- Thần Trụ trời tự mình đào đất, đập đá, đắp

thành một cái vừa cao, vừa to để chống trời.

- Cột được đắp cao lên bao nhiêu thì trời được

nâng lên dần chừng ấy là vòm trời được đẩy

lên cao.

- Khi trời cao và khô, thần phá cột, lấy đất đá

ném tung đi khắp nơi à tạo ra hòn núi, hòn

đảo, gò, đống, những dải đồi cao à mặt đất

ngày nay thường không bằng phẳng.

- Chỗ thần đào đất, đào đá đắp cột là biển

rộng.

Kể về việc vị thần Trụ Trời đắp cột chống trời, tạo lập nên trời và đất

Thần Trụ trời là người

có năng lực phi thường, mạnh mẽ và

đã có công tạo ra trời, đất.

Tóm tắt quá trình tạo lập nên trời và đất của

nhân vật thần Trụ trời

Nội dung bao quát của truyện

Nhận xét về đặc điểm của nhân vật

- Thần Trụ trời tự mình đào đất, đập đá, đắp

thành một cái vừa cao, vừa to để chống trời.

- Cột được đắp cao lên bao nhiêu thì trời được

nâng lên dần chừng ấy là vòm trời được đẩy lên

cao.

- Khi trời cao và khô, thần phá cột, lấy đất đá

ném tung đi khắp nơi à tạo ra hòn núi, hòn đảo,

gò, đống, những dải đồi cao à mặt đất ngày nay

thường không bằng phẳng.

- Chỗ thần đào đất, đào đá đắp cột là biển rộng.

Kể về việc vị thần Trụ Trời đắp cột chống trời, tạo lập nên trời và đất

thần Trụ trời

là người có năng lực phi thường,

mạnh mẽ và

đã có công tạo ra trời, đất.

Câu 3,4

Nhận xét về cách giải

thích quá trình tạo lập thế giới của tác giả dân gian Ngày nay, cách giải thích

ấy có còn phù hợp không?

Vì sao?

Câu 5

Cách giải thích quá trình tạo lập thế giới của tác giả dân gian

Dựa trên trí tượng tượng,

sáng tạo

Dựa vào sự quan sát tự

nhiên chưa có đầy đủ căn cứ

Không có minh chứng về độ

chính xác, chứa đựng những

yếu tố hư cấu

Câu 5

Ngày nay, với sự phát triển của khoa học thì cách giải thích ấy không còn phù hợp

Dựa trên trí tượng tượng,

sáng tạo

Dựa vào sự quan sát tự

nhiên chưa có đầy đủ căn cứ

Không có minh chứng về độ

chính xác, chứa đựng những

yếu tố hư cấu

Cách hình dung và miêu tả đất, trời trong câu “đất phẳng như cái mâm vuông, trời trùm lên như cái bát úp…” trong truyện Thần Trụ trời gợi cho bạn nhớ đến truyền thuyết nào của người Việt Nam? Hãy tóm tắt truyền thuyết ấy

và chỉ ra điểm tương đồng giữa hai tác

phẩm.

Câu 6

Cách hình dung và miêu

tả đất, trời trong câu “đất

phẳng như cái mâm

vuông, trời trùm lên như

cái bát úp,…” Gợi nhớ đến truyền

thuyết “Sự tích bánh chưng, bánh dày” của người Việt Nam.

Tóm tắt

+ Vua Hùng thứ sáu có hai mươi người con trai, cả hai mươi người con, ai cũng đều giỏi giang nên vua không thể lựa chọn được người sẽ nối nghiệp mình Nhà vua luôn nói với những người con trai của mình rằng, người được lựa chọn không nhất thiết phải là con trưởng, người con nào làm vừa ý nhà vua trong lễ Tiên vương của mình thì sẽ được đức vua truyền ngôi cho.

+ Các lang đều đua nhau sắm những lễ vật thật hậu, thật ngon và độc nhất vô nhị, đây đều là những sản vật được các lang cho người đi khắp nơi tìm kiếm chỉ với mong muốn lấy được lòng của nhà vua Nhưng chỉ duy nhất có người con trai thứ mười tám của đức vua là Lang Liêu, chàng vẫn rất buồn vì chàng rất nghèo, chàng không có đủ tiền để tìm kiếm sản vật như các anh trai của mình được Do ngày bán mặt cho đất, bán lưng cho trời

mà chàng không có của để, thứ duy nhất chàng có là lúa Vì suy nghĩ quá nhiều mà chàng

đã thiếp đi, trong giấc mơ, một vị thần đã bảo với chàng cách làm lễ vật Tỉnh dậy, chàng lấy gạo nếp, đậu xanh và thịt lợn làm thành hai thứ bánh, một loại bánh tròn tượng trưng cho trời, một loại bánh vuông, tượng trưng cho đất Bánh tròn chàng đặt tên là bánh giầy, bánh hình vuông là bánh chưng Nhà vua rất hài lòng về lễ vật của Lang Liêu dâng lên nên ngài đã quyết định nhường ngôi cho chàng.

+ Cũng bởi vậy mà trong ngày tết cổ truyền của Việt Nam không thể nào thiếu 2 món bánh đơn giản nhưng đầy ý nghĩa trên bàn thờ tổ tiên.

Điểm tương đồng giữa hai tác phẩm

Đều đưa ra lí giải sự xuất hiện của một hiện tượng hay truyền thống.

Xuất hiện hình ảnh vị thần, mang tính hư cấu, tưởng tượng như trời hình tròn, đất hình vuông.

Thời gian và không gian không xác định.

IV Tổng kết

+ Theo em, chủ đề của văn bản là

gì?

+ Nghệ thuật đặc sắc được thể hiện

qua văn bản?

lý giải cái nhìn

của con người cổ

đại về hiện tượng

thế giới

1 Nội dung

Thể hiện sự tôn kính và thiêng liêng của con người

sử dụng yếu tố kỳ lạ

LUYỆN TẬP

Câu 1: Thần Trụ Trời thuộc

A Thần thoại Việt Nam B Thần thoại Hi Lạp

C Thần thoại cổ đại D Thần thoại thiên nhiên

QUAY VỀ

Câu 2: Thần thoại là

A Một trong những thể loại

thơ dân gian ra đời trong xã

hội nguyên thủy, kể về sự tích

các vị thần sáng tạo thế giới tự

nhiên và văn hóa

B Một trong những thể loại truyện dân gian ra đời trong

xã hội nguyên thủy, kể về sự tích các vị thần sáng tạo thế giới tự nhiên và văn hóa

C Một trong những thể

loại thơ dân gian ra đời

trong xã hội nguyên thủy,

kể về sự tích các vị anh

hùng có công trong lịch sử

D Cả A, B,C đều đúng

QUAY VỀ

Câu 3: Không gian trong thần thoại là

D Không gian vũ trụ đang trong quá trình tạo lập, không xác định nơi chốn

Câu 4: Thời gian trong thần thoại là

A Thời gian tuyến tính B Thời gian tâm lí

C Thời gian cổ sơ, không

xác định và mang tính

vĩnh hằng

D Thời gian cụ thể

QUAY VỀ

Câu 5: Truyện thần thoại thể hiện

A Nhận thức và lí giải thế

giới còn thô sơ của con

người cổ

B Thể hiện khát vọng hiểu biết, chinh phục tự nhiên

D Cả A,B,C

C Mơ ước về xã hội tốt

đẹp

QUAY VỀ

Câu 6: Nhân vật trong thần thoại là

QUAY VỀ

Câu 7: Sau khi có cột chống trời, trời thay đổi như thế nào?

A Trời phẳng như cái

QUAY VỀ

Câu 8 Nhân vật chính trong văn bản là

QUAY VỀ

Câu 9 Không gian trong truyện là

QUAY VỀ

VẬN DỤNG

1 Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi ở dưới:

NỮ THẦN MẶT TRỜI VÀ MẶT TRĂNG

Vua trên trời là Ngọc Hoàng có hai cô con gái đẹp Ngọc Hoàng yêu quý hai nàng nên cho các nàng hàng ngày luân phiên nhau đi xem xét mọi việc của hạ giới để báo lại cho nhà Trời Cô gái đầu tên là Mặt Trời được ngồi kiệu hoa có bốn người khiêng Bốn người này chia làm hai tốp: một tốp già và một tốp trẻ Tốp các cụ già khiêng kiệu luôn luôn lo làm trọn phận sự, chăm chỉ vào công việc nên cô Mặt Trời thường đi một vòng rất nhanh Còn tốp trẻ bản tính la cà nên những lần được phân công khiêng kiệu thường về muộn Vì thế, mỗi lần Mặt Trời đi với tốp trẻ thì ngày dài và đi với tốp già thì ngày lại ngắn.

Mặt Trăng là cô em tính tình nóng nảy còn hơn cả cô chị Sức nóng của cô đã làm hại cho con người và muôn vật khá nhiều, ấy thế mà cô vẫn cứ chỏng lỏn, đi đâu cũng sà vào khiến cho người dân vô cùng kinh hãi Trần gian khổ sở vì cô Mặt Trăng, họ đã kêu ca rất nhiều, tiếng kêu thấu lên Thượng giới khiến cho bà mẹ đã định lấy tro mà bôi lên mặt cô để giảm bớt sức nóng đi Nhưng Ngọc Hoàng chiều con, nên không để cho vợ làm việc ấy.

Bấy giờ ở dưới trần có một chàng trai tên là Quải Quải là con mổ côi nhưng lại có một thân thể cực kì to lớn và sức khoẻ tuyệt vời Trước những hành động tai ác của cô Mặt Trăng, Quải quyết tâm trị cho một mẻ Anh ta đón đường cô Trăng trên một đỉnh núi cao và trữ sẵn một đống cát thật lớn Hôm

ấy, cô Mặt Trăng vẫn quen thói cũ vừa đi vừa sà xuống để nhìn muôn vật Quải chờ cho cô ta đến gần rồi bất thình lình bốc cát ném túi bụi vào mắt, vào mặt mũi cô Cô Trăng đang rong chơi, bị tấn công đột ngột, nhắm mắt lại nhưng đất đã dính đầy mặt và chui cả trong mắt Cô ta hốt hoảng vội vụt bay lên cao, lánh ra xa chỗ Quải đứng Từ đó trở đi cô không dám sà xuống gần mặt đất nữa Mặt mũi cô bị cát dính chặt nên không còn sáng được như xưa Sau này tính tình của cô trở nên dịu dàng, hiền lành hơn, ở dưới trần ai cũng thích Người ta nói mỗi lần cô ngoảnh mặt xuống nhân gian thì lúc đó là trăng rằm, cô quay lưng tức là ba mươi, mùng một, còn cô trở sang trái, sang phải tức là thời kì trăng hạ huyển hoặc thượng huyển Còn những khi trăng quầng,

ấy là lúc cát bụi trát mặt bị gió thổi bay tung ra.

(Theo Viện Văn học, Tuyển tập văn học dân gian Việt Nam, tập I: Thần thoại

- truyền thuỵểt NXB Giáo dục, 1999, tr.61 - 62)

Câu 1: Hãy nêu nội dung chính cùa truyện Nữ thần Mặt Trờỉ và Mặt Trăng.

Câu 2: Trong truyện, nữ thẩn Mặt Trời, Mặt Trăng được Ngọc Hoàng giao nhiệm vụ gì?

Câu 3: Qua hai nữ thần, tác giả dân gian đã giải thích các hiện tượng tự nhiên nào?

Câu 4: Theo anh/chị, chi tiết Quải ném cát túi bụi vào Mặt Trăng được tác giả dân gian xây dựng nhằm mục đích gì? Câu 5: Theo anh/chị, cách giải thích hiện tượng tự nhiên trong truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng có giống với cách giải thích mà anh/chị biết không? Vì sao?

Câu 1: Nội dung văn bản:

+ Truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Tràng giải thích nguồn gốc, đặc điểm, quy luật của các hiện tượng tự nhiên

+ Truyện còn thể hiện khát vọng chế ngự, chinh phục tự nhiên của con người thời cổ.

Câu 2: Trong truyện, nữ thần Mặt Trời, Mặt Trăng được Ngọc Hoàng giao cho nhiệm vụ “hàng ngày luân phiên nhau đi xem xét mọi việc của hạ giới để báo lại cho nhà Trời”

Câu 4:

+ Hành động Quải tìm cách ném cát vào Mặt Trăng là chi tiết được tác giả dân gian xây dựng nhằm mục đích

mô tả mối xung đột giữa con người với tự nhiên,

+ Đồng thời thể hiện ước mơ chế ngự tự nhiên của con người trong thời đại thần thoại.

Câu 5:

+ Bằng hiểu biết của bản thân, học sinh trình bày quan điểm cá nhân vê' việc giải thích hiện tượng tự nhiên trong truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng

+ Trên thực tế, cách giải thích mà học sinh biết chủ yếu dựa trên kiến thức khoa học, khác hoàn toàn với cách giải thích mang đậm yếu tố chủ quan, thể hiện trình độ nhận thức còn “ngây thơ”, “non nớt” của con người trong truyện thần thoại

2 Đọc thêm bài báo

http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/dao-tao/ 2537-thn-thoi-cac-dan-tc-vit-nam-th-loi-va- bn-cht.html

Bài cũ: Hệ thống

bài học bằng sơ

thành phiếu học tập bài Prô-mê-tê

và loài người HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

CHÚC CÁC EM

HỌC TỐT

Giáo viên:…………