Báo cáo nghiên cứu khoa học " ĐÀO TẠO TỪ XA - NHÌN MỘT CÁCH TOÀN CẢNH (Tổng thuật và nhận định) " docx

GDTX rất có ý nghĩa trong giáo dục không chính quy, đó là các trường cao trung hàm thụ và không trung và trường Đại học tổng hợp hàm thụ và không trung.. - Trường đại học tổng hợp hàm th

ĐÀO TẠO TỪ XA - NHÌN MỘT CÁCH TOÀN CẢNH

cử nhân khoảng 60.000 người Phương thức đào tạo từ xa đã hình thành và phát huy tác dụng Tuy vậy, các tài liệu tổng hợp một cách hệ thống về phương thức đào tạo này ở Việt Nam còn rất ít, ngoài một số bài viết của GS Nguyễn Cảnh Toàn, TS Nguyễn Nhật Quang PGS Bùi Tường và một vài tác giả khác có quan tâm đến phương pháp tự học; các tài liệu nước ngoài còn ít được dịch ở Việt Nam, các nhà giáo dục Việt Nam đã dịch một vài tài liệu trong khuôn khổ các văn bản của Dự án Việt - Bỉ "Hỗ trợ học từ xa" Bài viết này nhằm mục đích cung cấp cho người đọc một cái nhìn toàn cảnh: tổng thuật về đào tạo từ xa ở các nước trên thế giới, ở Việt Nam và một số suy nghĩ chung về phương thức đào tạo này (chỉ chuyên về đào tạo từ xa ở bậc đại học, đề cập phần nào đến đào tạo từ xa bậc cao đẳng và trung học)

I TỔNG THUẬT VỀ ĐÀO TẠO TỪ XA

I.1: Giáo dục Từ xa ở Hàn Quốc:

Hàn Quốc nằm ở phía Nam bán đảo Triều Tiên, có diện tích khoảng

Quốc là một nước nông nghiệp nghèo, lạc hậu Từ năm 1962, nhờ một loạt các

kế hoạch 5 năm thành công, đến những năm 1980, Hàn Quốc đã trở thành một nước công nghiệp phát triển

Hệ thống giáo dục của Hàn Quốc gồm các cấp học: Tiểu học, theo luật bắt buộc, học từ 6 tuổi, kéo dài 6 năm; Trung học gồm 6 năm: 3 năm sơ trung (middle school) và 3 năm cao trung (high school), từ năm 1969 đã bỏ thi vào trường sơ trung Muốn vào học cao trung phải qua kỳ thi tuyển Có hai loại cao trung: cao trung phổ thông và cao trung nghề nghiệp; Đại học: nói chung phải học 4 năm, muốn vào học phải qua một kỳ thi tuyển

Về giáo dục không chính quy (KCQ) tồn tại cả ở giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp

Về giáo dục từ xa (GDTX): Do tiêu chuẩn đời sống nâng cao, những người lớn luôn cần đến giáo dục để giúp họ đối chọi với sự biến đổi nhanh chóng của môi trường xã hội Do phải làm việc và có những nghĩa vụ khác nhau, họ chỉ

có thể học được trong những điều kiện thời gian và tài chính hạn chế GDTX được thiết kế nhằm thỏa mãn những yêu cầu này

Giáo dục từ xa ở Hàn Quốc được tiến hành ở cả giáo dục chính quy và giáo dục không chính quy, ở cả trung học và đại học GDTX rất có ý nghĩa trong giáo dục không chính quy, đó là các trường cao trung hàm thụ và không trung và trường Đại học tổng hợp hàm thụ và không trung

- Các trường Cao trung hàm thụ và không trung (Air and Correspondence High School: ACHS): mục đích là giáo dục cao trung (như bổ túc văn hóa và

trung học nghề của Việt Nam) cho những người đang làm việc hoặc những lý do khác, không đến trường trung học thường xuyên được Năm 1974 đã thành lập 11 ACHS, năm 1986 có 50 trường ACHS với 75.000 người học Chương trình giảng dạy gần giống các trường cao trung chính quy nhưng có điều chỉnh một ít vì đây

là chủ yếu tự học và học qua Radio

- Trường đại học tổng hợp hàm thụ và không trung (Korea Air Correspondence University: KACU) được thành lập năm 1972, lúc đầu có 5 khoa cao đẳng, năm 1981 bắt đầu đào tạo chương trình đại học để lấy học vị cử nhân (bachelor degree hoặc BA) Năm 1982 có 9 khoa, năm 1984 có 13 khoa Khởi đầu trường có 12.000 sinh viên, tới 1986 đã có 150.000 sinh viên (10% tổng số sinh viên Hàn Quốc), điều đó cho thấy KACU đáp ứng cho nhu cầu xã hội Trường có 12 trung tâm học tập vùng và 22 trung tâm học tập tại địa phương

I.2: Giáo dục Từ xa ở Nhật Bản:

Ở Nhật Bản GDTX đa dạng hơn ở Hàn Quốc, nhiều tổ chức phi chính phủ và các ngành ngoài giáo dục tham gia tiến hành GDTX, có tác dụng hỗ trợ cho giáo dục chính quy, với nội dung mang lại những lợi ích cho cộng đồng Chính phủ Nhật Bản cũng nêu ra, hỗ trợ cho các thử nghiệm, đầu tư các phương tiện cho GDTX Đầu tư cho giáo dục cũng được coi là vấn đề làm giàu vốn liếng

cơ bản cho xã hội (Basis social capital) Giáo dục từ xa ở Nhật Bản bao gồm: các khóa trình hàm thụ đại học chuyên ngành (College), trường đại học tổng hợp không trung và các khóa trình hàm thụ cao trung

Sau chiến tranh thế giới thứ 2, nước Nhật bắt đầu cải cách giáo dục thời hậu chiến Việc thiếu hụt trường lớp, nguyện vọng được học tập, được đào tạo ngành nghề cho một xã hội kinh tế đã khiến chính phủ Nhật bắt đầu quyết định việc giáo dục hàm thụ năm 1947 Chương trình học tập hàm thụ trên thực tế

giống ở các trường truyền thống Chính phủ hỗ trợ cho hệ thống giáo dục này như: giảm giá cước điện thoại, bưu phẩm, giảm giá tàu xe, giảm thuế thu nhập cho các sinh viên đang làm việc, được tham gia hệ thống học bổng quốc gia, được trợ giúp tiện nghi khi dự lớp Năm 1949 đã thành lập hiệp hội hàm thụ đại học và năm 1972 được cải tổ lại, bao gồm cả loại trường lớp 2 năm và 4 năm

Theo số liệu của Bộ GD - KH - VH Nhật Bản thì đến năm 1984 có 12 trường đào tạo đại học từ xa và 10 trường cao đẳng hàm thụ, số sinh viên khoảng 96.000 học đại học và 65.000 học cao đẳng Các trường có đào tạo hàm thụ thì lập ban hàm thụ (tương đương như khoa để quản lý) Hiệp hội hàm thụ nói ở trên, tổ chức đào tạo và nghiên cứu các công nghệ của việc đào tạo từ xa Một trong những trường tiêu biểu là Đại học không trung (University of the Air: UA) thành lập tháng 4 năm 1985 Trường có 50 giáo sư và 450 giáo sư mời giảng (hợp tác với các trường công và trường tư khác) Hệ phổ thông (cao trung) có khoảng 300.000 học viên, năm 1962 thành lập trường cao trung hàm thụ và phát sóng (Broadcast and correspondence High School) do đài truyền thanh truyền hình quốc gia (NHK) phát chương trình giảng dạy, phục vụ toàn quốc

I.3: Giáo dục Từ xa ở Ma-lai-xi-a:

Ma-lai-xi-a là một nước quân chủ lập hiến tại Đông Nam Á, dân số chủ yếu theo đạo Hồi, là một nước khá giàu có nhưng hệ thống các trường đại học lại

ít và thiếu (6 trường) Do thiếu cơ hội học tập trong nước nên người Mã lai đi tìm học ở ngoại quốc khá nhiều (100.000 sinh viên du học/ 70.000 sinh viên học trong nước)

Việc đào tạo KCQ tại Ma-lai-xi-a được giao cho trường Đại học Tổng hợp Sains Ma-lai-xi-a (USM), thành lập năm 1969 Trong 15 năm (1971-1985) trường đã tuyển 4.534 sinh viên (số đăng ký là 33.643) và cho tốt nghiệp 1.189

(Bachelor) Để tương đương với 3 năm Bachelor, sinh viên phải học từ xa 3 năm

và 01 năm phải học tại trường (3+1), mỗi năm học 3 tuần tập trung để tiếp xúc trực tiếp với thầy Hệ đại học từ xa chưa đáp ứng được yêu cầu đông đảo của người học, chỉ mới đáp ứng được 13% nhu cầu

I.4: Giáo dục Từ xa ở Thái Lan:

về dân tộc và ngôn ngữ Hệ thống giáo dục hiện nay của Thái Lan bao gồm:

- Giáo dục tiền học đường: khuyến khích khu vực tư nhân và địa phương Nhà nước chỉ chiếm <7% các trường, trung tâm này

- Giáo dục tiểu học: 6 năm, không mất tiền, năm 1986 đã phổ cập tiểu học

- Giáo dục trung học: 6 năm (3+3), hiện nay đang đẩy mạnh giáo dục hướng nghiệp để phân luồng đào tạo, chuẩn bị cho thị trường lao động có học vấn

- Giáo dục đại học (hoặc giáo dục bậc 3: tertiary education) gồm 16 trường Đại học tổng hợp quốc gia, 200 trường đại học chuyên ngành, 20 trường đại học chuyên ngành đặc biệt (Cảnh sát, Phật giáo, Quân sự ), 01 trường đại học Quốc

tế (AIT), 01 trường đại học Mở, 21 trường đại học tư thục

Hệ thống giáo dục KCQ ở Thái Lan rất phát triển, được coi là một phần không thể thiếu của hệ thống giáo dục quốc dân Năm 1979 thành lập Vụ giáo dục KCQ trong Bộ Giáo dục (thực chất như một Tổng cục với rất nhiều cơ sở) Năm 1970 thành lập Đại học Mở Ramkhamhaeng Năm 1978 thành lập Đại học

Mở Sukhothai Thammathirat chuyên giảng dạy từ xa thông qua nhiều phương tiện, nhằm mở rộng cơ hội cho những người tốt nghiệp trung học được học lên đại học

Khởi thủy đào tạo từ xa ở Thái Lan là đại học Ramkhamhaeng Năm 1979

số tuyển sinh mới lên đến 110.000 người Ngoài đại học trên còn có hàng loạt các đại học khác mở đào tạo từ xa với tổng số sinh viên từ xa gần 750.000 người học Trong các trường còn có đại học mở Sukhothai Thammathirat, Băngkok (STOU)

có một hệ thống quy trình về đào tạo từ xa rất hiện đại, thu hút rất đông số người học, là thành viên chính thức của Hội đồng giáo dục từ xa châu Á (Distance Education Council for Asia)

I.5: Giáo dục Từ xa ở Ốt-xtrây-li-a:

Ốt-xtrây-li-a là một đất nước hết sức rộng lớn (8 triệu km2) mà dân số lại

sống ở đô thị, dọc theo các vùng bờ biển, còn 30% cư dân sống phân tán rải rác trên lãnh thổ mênh mông Vì vậy người ta đã nói vui rằng Australia được thượng

đế tạo ra để thực hiện đào tạo từ xa Thật vậy, GDTX Ốt-xtrây-li-a là một phần của hệ thống giáo dục, từ tiểu học lên đến đại học GDTX ở tiểu học và trung học ở Australia bắt đầu có ngay từ đầu thế kỷ để dạy cho trẻ em ở các vùng nông thôn xa xôi Những trường Không trung (School of the Air) còn trợ giúp học sinh hàng ngày qua sóng ngắn Radio, ngày nay là truyền hình với kỹ thuật Analog và Digital, đặc biệt cho thổ dân ngoài hải đảo là cầu truyền hình Năm 1910, đại học Queensland đã mở hệ hàm thụ, nhưng đào tạo từ xa phát triển mạnh sau chiến tranh thế giới thứ 2 để giúp quân nhân và phụ nữ tiếp tục học đại học Trong các thập kỷ 60 và 70, đại học từ xa thực sự bùng nổ: có gần 40 trường với chừng 45.000 sinh viên (chiếm khoảng 15% tổng số sinh viên của Ốt - xtrây - li - a)

Các trường kỹ thuật và giáo dục xúc tiến (thường cho người lớn tuổi) (Technical

and Futher Education: TAFE) chịu trách nhiệm đào tạo nghề nghiệp Các TAFE

có hơn 350.000 sinh viên

Thái độ của chính phủ Liên bang hay chính phủ các bang của Australia đối với GDTX là hết sức tích cực, đánh giá cao tác dụng của phương thức đào tạo này

I.6: Giáo dục Từ xa ở Trung Quốc:

Giáo dục từ xa ở Trung Quốc rất phát triển trong ba thập kỷ gần đây Chính phủ và Bộ Giáo dục Trung Quốc ưu tiên đầu tư cho giáo dục từ xa, áp dụng hàng loạt các thành tựu và tiến bộ của khoa học công nghệ vào giáo dục, nhất là giáo dục từ xa Hiệp hội giáo dục mở Bắc Kinh gồm 22 trường phía Bắc đất nước đang đào tạo cho 2.500.000 sinh viên học từ xa Đại học truyền hình Thượng Hải (The Education TV Shangshai) có 3 trung tâm điều hành chính, 6 trường quay hiện đại (lớn hơn trường quay S9 của VTV3 Đài truyền hình Việt Nam), 49 trường thành viên (cơ sở đào tạo), một trung tâm học liệu điện tử, hiện đang đào tạo cho hơn 2.000.000 sinh viên từ xa qua công nghệ truyền hình và công nghệ thông tin, xuống tận đảo Hải Nam trong Vịnh Bắc Bộ

I.7: Giáo dục Từ xa ở một số nước thành viên tổ chức OECD:

Tổ chức OECD là tổ chức Hợp tác kinh tế và Phát triển của các nước thuộc Cộng đồng Châu Âu, một nước Châu Á là Nhật và hai nước châu Mỹ là

Mỹ và Canada (Organisation for Economic Cooperation and Development: OECD) Phần lớn các trường đại học từ xa được thành lập trong các thập kỷ 70

và 80 nhằm trước hết là cung cấp cơ hội học đại học cho những người lớn do nhiều điều kiện không theo học ở các trường truyền thống

- Ở Pháp có Trung tâm Quốc gia dạy hàm thụ là một trung tâm lớn cung cấp các khóa trình học ở mọi trình độ; 18 trường đại học ở Pháp có các trung tâm dạy từ xa bằng các phương tiện nghe nhìn

- Ở CHLB Đức có Viện đại học từ xa, nằm ở trường đại học Turbingen,

có các khóa trình đào tạo ở nhiều mức

- Ở Ai-len có Viện Quốc gia giáo dục đại học tiến hành giáo dục từ xa

- Ở Ý có thành lập tổ hợp (Consortium) các trường đại học và trường khác

có dạy từ xa

- Ở Hà Lan, Anh, Tây Ban Nha, Canada, Mỹ, Thụy Điển, Nam Tư, Nga đều có các trường đại học từ xa

Tiêu biểu là một số trường sau:

* Trường đại học mở Anh quốc (United Kingdom Open University: UKOU): thành lập năm 1971 dựa trên sắc lệnh thành lập của Hoàng gia Anh quốc,

có trên 100.000 sinh viên, có 2000 cán bộ chuyên trách từ giáo viên, kỹ thuật viên đến nhân viên hành chính làm việc Việc trợ giảng tư vấn được thực hiện ở 13 vùng bởi 5000 cán bộ thỉnh giảng, mời ở các trường khác, có 260 trung tâm học tập tại các địa phương Phương tiện đào tạo vẫn chủ yếu là tài liệu in ấn với sự hỗ trợ của phát thanh và truyền hình

* Trường đại học từ xa Đức (Fern Universitat: FU): hoạt động từ tháng 10 năm 1975, lúc cao nhất có tới 36.638 sinh viên (năm 1982), có 4 loại sinh viên học tại trường: Sinh viên (SV) toàn thời gian, SV bán thời gian, SV

"khách"(guest) và loại SV "tới thăm"(visiting) Loại SV toàn thời gian phải có trình độ đầu vào chính quy theo luật, học để lấy các Diploma hoặc M.A, thường mất 3,5 hoặc 4 đến 5 năm học tập SV bán thời gian cũng đòi hỏi trình độ đầu vào như loại toàn thời gian nhưng quá trình đào tạo kéo dài hơn SV "khách" không đòi hỏi đầu vào chính quy theo luật và học cũng không lấy được học vị, học chỉ để nâng cao trình độ và tiếp cận với tri thức mới SV "tới thăm" là SV

của trường khác chỉ học ở FU một vài khóa trình cần thiết mà trường chính của

họ không có Ở FU sinh viên được học tự do, bao lâu là tùy nếu họ còn thích học Về phương tiện học: hơi bảo thủ, chủ yếu vẫn là tài liệu in, có thêm các phương tiện phụ trợ nhưng chưa thực sự giảng dạy trên máy tính

* Trường đại học Quốc gia từ xa Tây Ban Nha (Universidad Nacional de Educacion a Distancia: UNED), thành lập năm 1972 Nhà nước cấp 50% ngân sách hoạt động, nửa còn lại là từ học phí của sinh viên và tiền bán tài liệu UNED

là trường có số lượng sinh viên đông thứ hai ở Tây Ban Nha Trường có các Khoa, bên cạnh các Khoa có Viện Khoa học giáo dục, Ban kỹ thuật nghe nhìn , dưới nữa là các trung tâm học tập Tại các trung tâm có 2.406 trợ giảng viên Đội ngũ giảng dạy nhà trường có 760 giáo sư của các trường đại học khác đã được bồi dưỡng về giáo dục từ xa

* Không giống như Châu Âu và Nhật Bản, tại Mỹ giáo dục từ xa dựa trên

cơ sở công nghệ (Technology based) rất phân tán và có phần lộn xộn Giáo dục

từ xa được các cơ sở đại học Mỹ tổ chức như kiểu hiệu thuốc và quán ăn nhanh

Để đưa hơn 3000 trường đại học ở Mỹ vào việc phát triển công nghệ mới đã thành lập Trung tâm học tập và Viễn thông trong Hiệp hội các trường đại học

Mỹ, nhằm hướng dẫn hoạt động và cung cấp những thông tin cần thiết mà các nhà giáo dục còn thiếu Từ năm 1981, có 800 trường đại học phối hợp với Ban học tập của người lớn của cơ quan phát thanh và truyền hình và các đài địa phương, tuyển được khoảng 250.000 sinh viên Chính phủ Liên bang chi cho một

dự án 150 triệu đôla (15 năm) để sản xuất những học liệu qua truyền hình chất lượng cao Một tổ chức gọi là Mạng lưới hội nghị từ xa các trường Đại học Tổng hợp quốc gia đã liên kết 100 trường đại học để cung cấp dịch vụ hội nghị từ xa cho các thành viên Nó cung cấp các chương trình giáo dục thường xuyên, chương trình phát triển nghề nghiệp và các dịch vụ khác

Mặc dù có xu hướng tập trung hóa để nâng cao hiệu quả giáo dục của việc dùng các công nghệ hiện đại nhưng vẫn có những trường hoặc bang phát triển những chương trình dựa trên công nghệ riêng, đáp ứng yêu cầu của những cộng

đồng Ví dụ:

- Ở Detroit (Bang Mi - chi - gân), trường đại học Wayne đã mở đại học cuối tuần (Weekend College) dùng truyền hình, seminar tổ chức ngay tại nơi làm việc và các "Hội nghị cuối tuần" tại trường để phù hợp với cộng đồng trên

Mô hình này hiệu quả đến nỗi đã phát triển ra hàng chục nơi khác

- Trường đại học cộng đồng Queens Borough ở New York đã tổ chức

"Chương trình học tại gia đình" cho phép những người không có điều kiện đến lớp, ở xa hoặc tàn tật theo học nhờ thiết bị điện thoại có loa và truyền hình

- Trường đại học Wisconsin mở rộng có cầu âm thanh (điện thoại) liên kết hơn 200 lớp học ở nhiều nơi trong bang với hơn 35.000 người học

Các trường đại học có giáo dục từ xa ở Mỹ đã sử dụng các công nghệ viễn thông - công nghệ thông tin hiện đại vào quản lý và đào tạo, như hệ quản lý giáo dục bằng máy tính (Computer based Intructional Management: CBIM), hệ thống trao đổi thông tin điện tử (Electronic Information Exchange System: EIES),

I.8: Giáo dục Từ xa ở Việt Nam:

Ở Việt Nam một thời gian dài, các loại hình đào tạo phi chính quy như hàm thụ, tại chức, chuyên tu cũng đã để lại nhiều tai tiếng về chất lượng đào tạo Giáo dục từ xa được Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn, lúc ấy nguyên là Thứ trưởng

Bộ Giáo dục nghiên cứu triển khai tại Sở Giáo dục Hải Phòng những năm 1960

và kết quả đã được xã hội thừa nhận, đúng như nhận xét của lãnh đạo ngành giáo dục sau này đã nhận định