Bài tập học kì dân sự 2 bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể mồ mả

Trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng là trách nhiệm của người có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại cho người khác về tài sản, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín …mà trước đó

Đề bài 27: Bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể và mồ mả.

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ PHÁP LÝ CHUNG

1 Cơ sở lý luận

2

2 Điều kiện làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp

đồng

3

II BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM THI THỂ

1.Cơ sở pháp lý

5

2 Thi thể của cá nhân trước hết được hiểu là thực thể tự nhiên 7

3 Xác định hành vi xâm phạm thi thể và các yếu tố loại trừ hành vi xâm

phạm thi thể

8

4 Những hành vi xúc phạm quyền nhân thân của người chết và hành vi

xâm phạm thi thể

10

5 Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi xâm phạm thi thể và hậu quả xảy

ra

11

6 Bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể và người được bồi thường bù

đắp tổn thất về tinh thần

12

III BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ MẢ

1 cơ sở pháp lý

12

2 Người xâm phạm mồ mả chịu trách nhiệm về tài sản 14

3 Người xâm phạm mồ mả không những xâm phạm đến quyền nhân thân

bất khả chuyển dịch của cá nhân có mồ mả, mà còn xâm phạm đến tinh

thần người thân thích của cá nhân có mồ mả

15

A LỜI MỞ ĐẦU: Thực tế cho thấy, trong đời sống thường nhật, thiệt hại về tài sản,

tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân và tổ chức được diễn ra hết sức phức tạp, được diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau Bởi thế, Nhà nước đã bằng những quy định của pháp luật sử dụng nhiều biện pháp khác nhau để hạn chế, ngăn chặn và khắc phục những hậu quả đó Cơ sở pháp lý của trách nhiệm này quy

định trong Bộ luật dân sự về chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Vậy vấn

đề bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể và mồ mả được hiểu như thế nào?

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

I CƠ SỞ PHÁP LÝ CHUNG.

1 Cơ sở lý luận.

Khi nói đến trách nhiệm bồi thường là đề cập đến một tình thế buộc một người phải thực hiện một hành vi hoặc có trách nhiệm gánh chịu những bất lợi về tài sản hoặc về nhân thân của người mang trách nhiệm đó

Trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng là trách nhiệm của người có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại cho người khác về tài sản, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín …mà trước đó giữa người gây thiệt hại và người bị thiệt hại không có giao kết hợp đồng hoặc giữa họ có giao kết hợp đồng nhưng hành vi gây thiệt hại không thuộc hành vi vi phạm hợp đồng Hành vi gây thiệt hại ngoài hợp đồng là hành

vi trái pháp luật; hành vi này xâm phạm đến nhóm khách thể được pháp luật bảo vệ

Quy định của pháp luật về vấn đề bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể và

mồ mả

Điều 604 Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

1 Người nào do lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của cá nhân, xâm phạm danh dự,

uy tín, tài sản của pháp nhân hoặc chủ thể khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

2 Trong trường hợp pháp luật quy định người gây thiệt hại phải bồi thường cả trong trường hợp không có lỗi thì áp dụng quy định đó.

Điều 628 Bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể

1 Cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác xâm phạm thi thể phải bồi thường thiệt hại.

2 Thiệt hại do xâm phạm thi thể gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.

3 Người xâm phạm thi thể phải bồi thường một khoản tiền theo quy định tại khoản 2 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người chết, nếu không có những người

này thì người trực tiếp nuôi dưỡng người chết được hưởng khoản tiền này Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thoả thuận; nếu không thoả thuận được thì mức tối đa không quá ba mươi tháng lưng tối thiểu do Nhà nước quy định.

Điều 629 Bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả

Cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác gây thiệt hại đến mồ mả của người khác phải bồi thường thiệt hại Thiệt hại do xâm phạm mồ m gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.

2 Điều kiện làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

- Điều kiện thứ nhất: phải có thiệt hại Thiệt hại được hiểu là thiệt hại về tài

sản, những chi phí, những thu nhập bị giảm sút của người bị gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng… Những thiệt hại phải thực tế, xác định được

- Điều kiện thứ hai: phải có hành vi trái pháp luật Hành vi gây thiệt hại phải

xác định được là hành vi trái pháp luật, người gây thiệt hại phải bồi thường Thế nào

là hành vi trái pháp luật? Để giải quyết thỏa đáng vấn đề đặt ra, sự cần thiết phải làm

rõ mối liên hệ giữa hậu quả pháp lý của hành vi vi phạm hợp đồng và hành vi gây thiệt hại cho người khác không theo bất kì hợp đồng nào giữa người gây thiệt hại và người bị thiệt hại

- Điều kiện thứ ba: phải có quan hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái

pháp luật Thiệt hại xảy ra phải đúng là kết quả tất yếu của hành vi trái pháp luật.

Hành vi trái pháp luật là nguyên nhân của thiệt hại Theo nội dung của Thông tư số 173-UBTP, có sự phân biệt giữa hành vi là nguyên nhân trực tiếp với hành vi là nguyên nhân gián tiếp của thiệt hại: “ có trường hợp tuy hành vi trái pháp luật không phải là nguyên nhân trực tiếp của thiệt hại xảy ra, nhưng lại có ý nghĩa quyết định đối với thiệt hại và được coi là có quan hệ nhân quả với thiệt hại”

- Điều kiện thứ tư: phải có lỗi của người gây thiệt hại Thông tư số 173-UBTP

thì: “ Người gây thiệt hại phải nhận thức hoặc có thể nhận thức được rằng hành vi

của mình là trái pháp luật và có thể gây thiệt hại cho người khác: “cố ý hay vô ý đều

là có lỗi”.

3 Nguyên tắc bồi thường thiệt hại.

Nghị quyết 03/ 2006 2 Nguyên tắc bồi thường thiệt hại

2.1 Khi giải quyết tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, cần phải thực hiện đúng nguyên tắc bồi thường thiệt hại quy định tại Điều 605 BLDS Cần phải tôn trọng thoả thuận của các bên về mức bồi thường, hình thức bồi thường và phương thức bồi thường, nếu thoả thuận đó không trái pháp luật, đạo đức xã hội 2.2 Trong trường hợp các bên không thoả thuận được thì khi giải quyết tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng cần chú ý:

a) Thiệt hại phải được bồi thường toàn bộ, có nghĩa là khi có yêu cầu giải quyết bồi thường thiệt hại do tài sản, sức khoẻ, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín

bị xâm phạm phải căn cứ vào các điều luật tương ứng của BLDS quy định trong trường hợp cụ thể đó thiệt hại bao gồm những khoản nào và thiệt hại đã xảy ra là bao nhiêu, mức độ lỗi của các bên để buộc người gây thiệt hại phải bồi thường các khoản thiệt hại tương xứng đó.

b) Để thiệt hại có thể được bồi thường kịp thời, Toà án phải giải quyết nhanh chóng yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại trong thời hạn luật định Trong trường hợp cần thiết có thể áp dụng một hoặc một số biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của pháp luật tố tụng để giải quyết yêu cầu cấp bách của đương sự.

c) Người gây thiệt hại chỉ có thể được giảm mức bồi thường khi có đủ hai điều kiện sau đây:

- Do lỗi vô ý mà gây thiệt hại;

- Thiệt hại xảy ra quá lớn so với khả năng kinh tế trước mắt và lâu dài của người gây thiệt hại, có nghĩa là thiệt hại xảy ra mà họ có trách nhiệm bồi thường so

với hoàn cảnh kinh tế trước mắt của họ cũng như về lâu dài họ không thể có khả năng bồi thường được toàn bộ hoặc phần lớn thiệt hại đó.

d) Mức bồi thường thiệt hại không còn phù hợp với thực tế, có nghĩa là do có

sự thay đổi về tình hình kinh tế, xã hội, sự biến động về giá cả mà mức bồi thường đang được thực hiện không còn phù hợp trong điều kiện đó hoặc do có sự thay đổi về tình trạng thương tật, khả năng lao động của người bị thiệt hại cho nên mức bồi thường thiệt hại không còn phù hợp với sự thay đổi đó hoặc do có sự thay đổi về khả năng kinh tế của người gây thiệt hại…

II BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM THI THỂ.

1 Cơ sở pháp lý.

Nghị quyết 03/2006 4 Chi phí hợp lý

Các khoản chi phí hợp lý quy định tại các điểm a và c khoản 1 Điều 609, các điểm b và c khoản 1 Điều 610 và điểm a khoản 1 Điều 611 BLDS là chi phí thực tế cần thiết, phù hợp với tính chất, mức độ của thiệt hại, phù hợp với giá trung bình ở từng địa phương tại thời điểm chi phí.

BLDS năm 2005, Điều 628 Bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể: “

1 Cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác xâm phạm thi thể phải bồi thường thiệt hại.

2 Thiệt hại do xâm phạm thi thể gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.

3 Người xâm phạm thi thể phải bồi thường một khoản tiền theo quy định tại khoản 2 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người chết, nếu không có những người này thì người trực tiếp nuôi dưỡng người chết được hưởng khoản tiền này Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thoả thuận; nếu không thoả thuận được thì mức tối đa không quá ba mươi tháng lưng tối thiểu do Nhà nước quy định”.

Khi nói đến thi thể thì thi thể được hiểu là xác của một cá nhân đã chết Thi thể gắn liền với cá nhân có thi thể đó Khi cá nhân chết, địa vị chủ thể của cá nhân trong các quan hệ xã hội cũng đồng thời chấm dứt từ thời điểm cá nhân chết Thi thể của cá

nhân, không thể hiểu là chủ thể mà được hiểu là đối tượng được pháp luật bảo vệ Khi

cá nhân chết để lại thi thể và thi thể đó gắn liền với cá nhân của người chết, không thể chuyển dịch, thay thế cho cá nhân khác Thi thể của cá nhân luôn được tôn trọng và bảo vệ những bằng pháp luật mà còn bằng cả đạo đức Theo đó, thi thể của cá nhân bất khả xâm phạm Thi thể của cá nhân là một thực thể thiêng liêng không những theo phong tục, theo quan niệm tôn giáo và còn theo bản sắc của một cộng đồng, một dân tộc Thi thể của cá nhân là xác của cá nhân sau khi chết chưa được mai táng, điện táng hay chưa được hóa thân bằng các hình thức khác theo phong tục và tôn giáo Nhưng trong trường hợp, thi thể của cá nhân đã được chôn cất, mai táng mà không dùng các biện pháp điện táng, hóa thân dưới hình thức đốt xác và đã bị người khác xâm phạm, thì hành vi này được xác định là xâm phạm mồ mả Việc phân biệt trên có ý nghĩa về mặt pháp lý và thực tiễn trong việc xác định trách nhiệm bồi thường của người có hành vi xâm phạm Thi thể của cá nhân có thể bị xâm phạm do hành vi cố ý hoặc vô ý của người khác Việc xác định hành vi xâm phạm thi thể của cá nhân rất cần thiết trong việc xác định bồi thường thiệt hại Hành vi nào được coi là hành vi xâm phạm thi thể, hành vi nào không bị coi là hành vi xâm phạm thi thể, sự cần thiết phải làm rõ những yếu tố sau đây và có mối liên hệ của hành vi này với các quan hệ khác có liên quan đến sự tác động đến thi thể của cá nhân

Thi thể của cá nhân là một thực thể tự nhiên của cá nhân, cho dù theo phong tục, tôn giáo hay pháp luật của bất kì một quốc gia có chủ quyền nào cũn đều được tôn trọng, bảo vệ, tuy nguyên tắc và mức độ bảo vệ thi thể có thể khác nhau Sự cần thiệt phải xác định mối liên hệ giữa việc lấy bộ phận cơ thể, lấy mô, lấy xác của cá nhân với hành vi xâm phạm thi thể của cá nhân Ranh giới giữa hành vi hợp pháp trong việc lấy bộ phận cơ thể, lấy mô, tạng, xác của cá nhân với hành vi trái pháp luật do xâm phạm thi thể của cá nhân thật sự quan trọng trong việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể

Ở nhiều nước trên thế giới, cũng như ở Việt Nam đã có luật quy định về lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác đều nhằm bảo vệ không những thi thể của

người chết, mà còn đảm bảo cho người được nhận các bộ phận cơ thể người đã chết nhằm mục đích chữa bệnh hoặc nghiên cứu khoa học Ở Việt Nam, Luật hiến, lấy mô,

bộ phận cơ thể người và hiến lấy xác được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 10 thông qua 29/11/2006, quy định về các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 11:

1 Lây trộm mô, bộ phận cơ thể người; lấy trộm xác.

2 Ép buộc người khác phải cho mô, bộ phận cơ thể người hoặc lấy mô, bộ phận của

cơ thể người không tự nguyện hiến.

3 Mua, bán mô, bộ phận cơ thể người; mua, bán xác.

4 Lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại…”

Thi thể của cá nhân chỉ nhằm để phục vụ cho những nhu cầu hữu ích cho cá nhân khác và cho việc nghiên cứu khoa học hoặc dùng để điều trị bệnh theo nguyện vọng của cá nhân khi còn sống Một người có hành vi xâm phạm đến thi thể trái với những nguyên tắc và điều kiện nhận bộ phận cơ thể hoặc xác của người chết, đều bị coi là hành vi xâm phạm thi thể của cá nhân Với tiêu chí, xác của cá nhân chưa được mai táng, hỏa táng, điện táng hoặc dưới hình thức mai táng khác, thì xác của cá nhân được xác định là thi thể của cá nhân đó Tiêu chí này, cũng đồng thời là cơ sở để xác định trong trường hợp xác của cá nhân đã được khâm niệm, nhưng chưa được mai táng, chưa được hóa thân dưới bất kì hình thức nào, thì vẫn là thi thể Hành vi xâm phạm thi thể được xác định:

2 Thi thể của cá nhân trước hết được hiểu là thực thể tự nhiên.

Về mặt sinh học, thì thực thể đó dẫ chấm dứt sự trao đổi chất Toàn thể các yếu

tố tự nhiên cấu thành thực thể đó đã không còn khả năng trao đổi chất xét về mặt sinh học dưới bất kì hình thức nào Nhưng theo quy định của pháp luật, thi thể của cá nhân bất khả xâm phạm Theo phong tục tập quán, theo tôn giáo, theo quan niệm xã hội thì thi thể của cá nhân là thực thể thiêng liêng, không thể xâm phạm Mọi hành vi xâm phạm đến thi thể của cá nhân là xâm phạm đến điều thiêng liêng và bị ngăn chặn, bị lên án và trong nhiều trường hợp còn là mầm mống của sự hận thù giữa người này với người khác, giữa dòng tộc này với dòng tộc khác trong một xã hội nhất định Theo

phong tục của một số dân tộc, thi thể của cá nhân tuy đã được mai táng, chôn cất… nhưng những người thân thích vẫn chia phần tài sản cho người chết, và vẫn coi họ thành viên trong gia đình Một số dân tộc coi trọng phần hồn của người chết, nhưng phần xác là thi thể của cá nhân cũng được coi là thực thể thiêng liêng không thể xâm phạm Thi thể của cá nhân được tôn trọng, giữ gìn và theo phong tục, tập quán của một số dân tộc, thi thể của cá nhân còn được bảo vệ, giữ gìn theo những nghi thức nhất định

3 Xác định hành vi xâm phạm thi thể và các yếu tố loại trừ hành vi xâm phạm thi thể.

Khi xác định bồi thường thiệt hại phải dựa trên những căn cứ làm phát sinh trách nhiệm do hành vi xâm phạm thi thể

Hành vi xâm phạm thi thể là hành vi của cá nhân do lỗi cố ý hoặc vô ý mà xâm phạm đến thi thể của người khác Hành vi xâm phạm thi thể được xác định theo mục đích thực hiện hoặc hậu quả do hành vi xâm phạm thi thể gây ra Hành vi xâm phạm thi thể là hành vi của cá nhân hoặc nhiều cá nhân do cố ý xâm phạm đến tính toàn vẹn của cơ thể, đã dẫn đến hậu quả thi thể của cá nhân bị biến dạng, thiếu hụt các bộ phận

tự nhiên vốn có của con người

a Hành vi xâm phạm thi thể do lỗi cố ý hoặc vô ý.

Người có hành vi xâm phạm có trách nhiệm bồi thường thiệt hại Nguyên tắc này được xác định theo nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, người có hành vi gây thiệt hại cho dù có lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý đều phải bồi thường thiệ hại

b Hành vi xâm phạm thi thể trái với ý chí của người có thi thể khi còn sống.

Khi còn sống, người có thi thể đã thể hiện ý chí định đoạt việc hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết vì mục đích chữa bệnh cho người khác hoặc nghiên cứu khoa học thì sau khi người đó chết, cá nhân, cơ quan được chỉ định nhận xác hoặc lấy bộ phận cơ thể của người đó với mục đích chữa bệnh hoặc nghiên cứu khoa học được phép thực hiện theo ý chí của người có thi thể Ngược lại, khi còn sống cá nhân không thể hiện ý chí bằng văn bản hiến xác, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết vì mục

đích chữa bệnh hoặc nghiên cứu khoa học thì không ai có quyền lấy bộ phận cơ thể hoặc xác của người đó sau khi chết Hành vi lấy bộ phận cơ thể hoặc xác của cá nhân trái với ý chí của cá nhân khi còn sống là hành vi trái pháp luật Lỗi của người lấy xác hoặc bộ phận cơ thể của một người chết được xác định là lỗi cố ý Trong trường hợp

cá nhân xâm phạm đến thi thể của người khác có thể do lỗi vô ý Lỗi vô ý xâm phạm đến thi thể của cá nhân có thể có trong trường hợp một cơ sở chữa bệnh đã xác định sai thời điểm cá nhân chết, nhưng thực chất cá nhân đó đã chết, cho nên vẫn tiến hành phẫu thuật với mục đích điều trị cho người đó Đây cũng là hành vi xâm phạm đến thi thể của cá nhân Tuy nhiên, sự kiện này ít được phát hiện do chính mục đích điều trị bệnh chi phối, mà mọi người không quan tâm đến, đã bỏ sót trường hợp rất đặc biệt này Nhưng xét về mặt pháp lí, cơ sở chữa bệnh đó đã vô ý xâm phạm đến thi thể của

cá nhân

c Hành vi xâm phạm thi thể còn được xác định trong trường hợp do ý chí của những người thân thích của người có thi thể.

Trên thực tế, có thể có trường hợp những người thân thích của người có thi thể như bố, mẹ, vợ hoặc chồng, các con của người chết đã hiến thi thể của người chết cho

cá nhân, cơ sở y tế nhằm mục đích chữa bệnh hoặc nghiên cứu khoa học trái với ý chí của người có thi thể khi còn sống Hành vi của những người thân thích trong trường hợp này cũng là hành vi trái pháp luật và là hành vi cố ý Tuy nhiên, xung quanh vấn

đề này còn có nhiều ý kiến khác nhau Một số người cho rằng, những người thân thích của người chết có thể định đoạt thi thể của người đó cho bất kì ai hoặc để chữa bệnh hoặc vì mục đích khoa học, và sự định đoạt đó có thể trái với ý chí của người có thi thể đó Xét về mặt thực tiễn, quan điểm trên có thể được chấp nhận, nhưng về mặt pháp luật thì quan điểm trên không thể được chấp nhận vì theo nguyên tắc không ai có quyền định đoạt thi thể của người khác nếu pháp luật không có quy định hoặc người

có thi thể đó không định đoạt khi còn sống Về vấn đề này, khi BLDS được sửa đổi bổ sung cần phải có những quy định cho phù hợp với thực tế đời sống Hiện tại, theo nguyên tắc của pháp luật hiện hành, bất kì hành vi nào xâm phạm đến thi thể của cá

nhân ngoài ý chí của cá nhân đó khi còn sống thì cho dù hành vi đó là do cố ý hay vô

ý cũng đều là hành vi trái pháp luật Nguyên tắc này cần được tuân thủ triệt để, nhằm ngăn chặn các hành vi vô đạo đức có thể có trong xã hội: các con ngại mai táng bố mẹ khi qua đời, do mất đoàn kết với nhau, do bạc đãi bố mẹ khi còn sống, do điều kiện kinh tế… Không thể chấp nhận hành vi xâm phạm đến thi thể của cá nhân trái với ý chí của cá nhân có thi thể khi còn sống, đồng thời cũng không thể bảo vệ hành vi của những người thân thích của cá nhân sau khi chết, định đoạt thi thể của người thân thích do không mai táng, hóa thân hoặc dưới các hình thức khác theo phong tục, tập quán

d Các yếu tố loại trừ.

Thi thể của cá nhân có thể bị tác động dưới các biện pháp sinh học hoặc cơ học

và hậu quả của sự tác động đó đã làm thay đổi, biến dạng thi thể cả nội tạng và hình thức xác cá nhân do giải phẫu, bị lấy đi bộ phận cơ thể để nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm, phát hiện nguyên nhân gây bệnh… theo một quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Khi bộ phận của thi thể bị lấy, thi thể bị biến dạng do giải phẫu phục vụ những công việc nói trên thì cá nhân, cơ quan tiến hành các công việc theo một quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không bị xem hành vi trái pháp luật, xâm phạm thi thể Các chủ thể thực hiện các hành vi đó không phải chịu trách nhiệm dân sự

4 Những hành vi xúc phạm quyền nhân thân của người chết và hành vi xâm phạm thi thể.

Hành vi xâm phạm thi thể là hành vi của cá nhân đã xâm phạm đến thi thể về mặt cơ học, làm biến dạng hình thức của thi thể hay lấy đi các bộ phận của thi thể, trái với ý chí của người có thi thể khi còn sống hoặc không dựa trên quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là hành vi xâm phạm thi thể Tuy nhiên, trên thực tế, người có hành vi xúc phạm người chết, có được xác định là hành vi xâm phạm thi thể không? Xét về bản chất, hành vi xúc phạm uy tín, danh dự của cá nhân người có thi thể không phải là hành vi xâm phạm thi thể Vì xâm phạm thi thể được hiểu là hành vi