Bài tập tài chính doanh nghiệp cấu trúc vốn và ý nghĩa của việc phân tích cấu trúc vốn

Công cụ mà các nhà quản trị tài chính doanh nghiệp không thể không quantâm khi quyết định cơ cấu vốn của công ty đó là các loại “ đòn bẩy” .Trong lĩnhvực tài chính, thuật ngữ “ đòn bẩy”

CẤU TRÚC VỐN VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC PHÂN TÍCH CẤU TRÚC VỐN

LỜI MỞ ĐẦU

Vốn là điều kiện không thể thiếu khi tiến hành thành lập doanh nghiệp vàtiến hành hoạt động kinh doanh Ở bất kỳ doanh nghiệp nào, vốn được đầu tư vàoquá trình sản xuất kinh doanh nhằm tăng thêm lợi nhuận, tăng thêm giá trị củadoanh nghiệp Nhưng vấn đề chủ yếu là các doanh nghiệp, các công ty phải làmnhư thế nào để tăng thêm giá trị cho vốn Như vậy, các quyết định về vốn suy chocùng cũng là vì mục tiêu và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, do dó các quyếtđịnh về vốn phải kỹ lưỡng và đầy cân nhắc Sau khi lựa chọn các loại vốn củacông ty, thách thức đối với các nhà quản trị là phải quyết định cấu trúc vốn tối ưu.Bởi lẽ, một doanh nghiệp có nhiều vốn chưa hẳn đã là doanh nghiệp hoạt độnghiệu quả và ngược lại Điều đó còn phụ thuộc rất nhiều vào quyết định nguồn tàitrợ và phân bổ nguồn vốn của doanh nghiệp

Lựa chon cơ cấu vốn tối ưu cũng là hết sức quan trọng trong giai đoạn hiệnnay, khi mà đất nước đang trong giai đoạn chịu sự biến động rất lớn của nền kinh

tế thị trường, nên rất cần vốn để hoạt động sản xuất kinh doanh không chỉ để tồntại, thắng trong cạnh tranh mà còn đạt được sự tăng trưởng vốn chủ sở hữu Mộtthực trạng nữa hiện nay ở các doanh nghiệp, nhìn chung vốn được cấp nhỏ bé sovới nhu cầu, tình trạng thiếu vốn diễn ra liên miên gây căng thẳng trong quá trìnhkinh doanh và thực hiện các chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp mình

Công cụ mà các nhà quản trị tài chính doanh nghiệp không thể không quantâm khi quyết định cơ cấu vốn của công ty đó là các loại “ đòn bẩy” Trong lĩnhvực tài chính, thuật ngữ “ đòn bẩy” được sử dụng thường xuyên Cả nhà đầu tư lẫndoanh nghiệp đều sử dụng đòn bẩy nợ để tạo ra tỷ suất sinh lợi trên tài sản hoạtđộng lớn hơn Doanh nghiệp thường hay sử dụng 2 loại đòn bẩy: đòn bẩy hoạtđộng và đòn bẩy tài chính Sử dụng “đòn bẩy” đúng cách sẽ làm tăng lợi nhuậncho doanh nghiệp đáng kể Còn ngược lại, doanh sẽ phải gánh chịu những rủi rokhó tránh khỏi Do đó, một khi sử dụng đòn bẩy kinh doanh hay tài chính, các nhàquản trị tài chính cần nghiên cứu kỹ và thận trọng Hy vọng bài thuyết với chủ đề

“ Cấu trúc vốn của doanh nghiệp, đòn bẩy kinh doanh và đòn bẩy tài chính” sẽ

I Cấu trúc vốn : ( Capital structure )

1 Định nghĩa :

Cấu trúc nguồn vốn liên quan đến nhiều khía cạnh khác nhau trong công tácquản trị tài chính Việc huy động vốn một mặt vừa đáp ứng nhu cầu vốn cho sảnxuất kinh doanh, đảm bảo sự an toàn trong tài chính, nhưng mặt khác liên quanđến hiệu quả và rộng hơn là rủi ro của doanh nghiệp Do vậy, để có thể huy động,quản lý và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn của mình, doanh nghiệp phải xác địnhcho mình một cấu trúc vốn hợp lý

Cấu trúc vốn của doanh nghiệp được định nghĩa là quan hệ về tỷ trọng giữa

nợ (debt) và vốn chủ sở hữu (equity), bao gồm vốn cổ phần ưu đãi và vốn cổ phầnthường trong tổng số nguồn vốn của công ty thường được dùng để tài trợ choquyết định đầu tư của một doanh nghiệp

Ví dụ:Một công ty phát hành 20 tỷ đồng cổ phiếu và đi vay nợ 80 tỷ đồng,thì cấu trúc vốn của công ty là 20 tỷ đồng từ cổ phiếu, 80 tỷ từ đi vay

2 Các nhân tố cấu thành cấu trúc vốn :

a Nguồn vốn vay :

Nguồn vốn vay là nguồn vốn tài trợ từ bên ngoài doanh nghiệp Doanhnghiệp phải thanh toán các khoản vay theo thời hạn cam kết đồng thời phải trả tiềnlãi vay theo lãi suất thỏa thuận Nguồn vốn vay mang một ý nghĩa rất quan trọngđối với việc mở rộng và phát triển sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp

* Vay ngắn hạn:

Thời gian đáo hạn ngắn hơn một năm

Lãi suất của nguồn vốn vay ngắn hạn thường thấp hơn tín dụng dài hạnThuờng được dùng để bổ sung vốn lưu động

* Vay dài hạn:

Thời gian đáo hạn dài hơn một năm

Lãi suất vay dài hạn thường cao hơn so với lãi suất vay ngắn hạn

Thường được dùng để bổ sung cho vốn xây dựng cơ bản hay mua sắm tài sản

cố định

Nguồn vốn vay có thể được huy động từ các tổ chức tài chính, ngân hàng hayviệc phát hành trái phiếu

b Nguồn vốn chủ sở hữu :

Nói đến nguồn vốn chủ sở hữu là nói đến nguồn vốn đầu tiên mà doanhnghiệp huy động được Bởi vì, đối với một doanh nghiệp trước khi đi vào họatđộng sản xuất kinh doanh thì doanh nghiệp phải có vốn điều lệ (vốn góp nếu doanhnghiệp cổ phần,hoặc là vốn ngân sách nhà nước cấp nếu là doanh nghiệp nhànước)

Tỷ trọng nguồn vốn chủ sở hữu trong tổng tài sản nợ phản ánh tình hình tựchủ về tài chính của doanh nghiệp

3 Các tỷ số đo lường cấu trúc vốn :

Các tỷ số thường được dùng để đánh giá và xem xét cấu trúc vốn của doanh nghiệp:

Tỷ số nợ dài hạn trên vốn chủ sở hữu =

Nợ dài hạn Vốn chủ sở hữu

Nợ dài hạn: là những khỏan nợ có thời hạn thanh tóan trên một năm chẳnghạn như vay dài hạn bằng phát hành trái phiếu, tài sản thuê mua

Vốn chủ sở hữu bao gồm: Vốn cổ phần và lợi nhuận giữ lại

Vốn cổ phần = Mệnh giá cổ phiếu x Số cổ phiếu đang lưu hành

Thu nhập giữ lại là thu nhập ròng sau khi đã chi trả cho cổ đông dưới dạng

P: Giá thị trường tại thời điểm lập báo cáo

N: Số cổ phiếu đang lưu hành

Ngòai ra người ta còn sử dụng tỷ số tài chính liên quan khi phân tích cấu trúcvốn của doanh nghiệp,đó là:

Tỷ Số nợ =

Nợ dài hạn Tổng tài sản

Tổng tài sản bao gồm: Tài sản lưu động và tài sản cố định hay là tổng giá trịtòan bộ kinh phí đầu tư cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong phần bêntrái của bảng cân đối kế tóan.

Tỷ số này cho thấy gánh nặng nợ của doanh nghiệp:

4 Các nhân tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn trong các doanh nghiệp:

- Thuế thu nhập doanh nghiệp: Các doanh nghiệp với thuế suất cao hơn sẽ sửdụng nhiều nợ để đạt lợi ích từ thuế Hầu hết các nhà nghiên cứu cho rằng thuếthu nhập doanh nghiệp có ảnh hưởng rất quan trọng trong cấu trúc vốn

- Chi phí phá sản:

- Cơ hội tăng trưởng: Sự bất cân xứng về thông tin yêu cầu một khoản tiềnthưởng bổ sung đối với các doanh nghiệp để tăng các nguồn vốn bên ngoài bấtchấp chất lượng dự án đầu tư của doanh nghiệp Trong trường hợp tăng nợ, khoảntiền thưởng bổ sung phản ánh ở một tỷ suất lợi nhuận yêu cầu cao hơn Các doanhnghiệp với nhiều cơ hội tăng trưởng có thể nhận ra là sẽ quá đắt nếu sử dụng nợ

để tài trợ cho sự tăng trưởng đó

- Quy mô doanh nghiệp: Doanh nghiệp có quy mô càng nhỏ vấn đề bất cânxứng thông tin giữa người chủ doanh nghiệp với người cho vay tiềm tàng cànglớn Do vậy các doanh nghiệp nhỏ thường khó có điều kiện tiếp cận với các khoảntín dụng Ngoài ra các doanh nghiệp lớn có thể dựa vào lợi thế quy mô lớn trongviệc tăng nợ vay dài hạn và có thể có sức đàm phán với các định chế tài chính caohơn

Tuy nhiên, quy mô cũng được xem là một dấu hiệu cho các nhà đầu tư bênngoài Fama và Jensen (1983), Rajan và Zingales (1993) cho rằng các doanhnghiệp lớn có xu hướng công bố thông tin cho người bên ngoài nhiều hơn các

doanh nghiệp nhỏ Sự bất cân xứng thông tin với các doanh nghiệp lớn là ít hơnlàm các doanh nghiệp này có khuynh hướng sử dụng vốn chủ nhiều hơn cáckhoản nợ và do vậy đòn bẩy nợ sẽ thấp

- Khả năng sinh lời: Giới khoa học tài chính vẫn chưa có được sự thống nhất

về quan hệ giữa khả năng sinh lời và đòn bẩy nợ Các doanh nghiệp sẽ sử dụng lợinhuận để lại như là nguồn vốn tái đầu tư, sau đó mới sử dụng vốn nợ và phát hànhvốn chủ khi cần thiết Khi đó giữa khả năng sinh lời và đòn bẩy nợ có mối quan

hệ nghịch chiều Tuy nhiên mô hình thuế M&M lại cho rằng các doanh nghiệp cókhả năng sinh lời cao nên đi vay nhiều khi các doanh nghiệp đó có nhu cầu lớnhơn để tận dụng rào chắn về thuế thu nhập công ty Do vậy, khả năng sinh lời cómối quan hệ thuận chiều với cấu trúc nợ

- Ngành kinh doanh: Do rủi ro tài sản, dạng tài sản và yêu cầu các nguồn vốnbên ngoài thay đổi giữa các ngành nên tỷ suất nợ kỳ vọng thay đổi giữa các ngànhkinh tế Các doanh nghiệp thuộc cùng một ngành thường có những đặc tính nhưnhau so với các doanh nghiệp thuộc các nghành khác Vì vậy, các ngành thường

có xu hướng duy trì cấu trúc nợ tương đối qua thời gian

5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu cấu trúc vốn trong quản trị tài chính:

Cấu trúc vốn là vấn đề đã được các nhà nghiên cứu kinh tế - tài chính quantâm và để nhiều thời gian nghiên cứu.Đứng trên góc độ nhà quản lý tài chính tạidoanh nghiệp việc nghiên cứu cấu trúc vốn giúp họ tìm ra lời giải cho những câuhỏi sau:

Xác định cấu trúc vốn như thế nào là hợp lý và có lợi cho doanh nghiệp?Nên vay nợ hay là không?

Nếu vay nợ, doanh nghiệp gánh chịu rủi ro ở mức độ nào?

Việc hiểu tường tận về cấu trúc vốn các nhà quản trị sẽ tìm ra câu trả lời chonhững câu hỏi ở trên, từ đó đề ra các quyết định tài trợ đúng đắn nhằm tăng hiệuquả họat động của doanh nghiệp Gia tăng lợi nhuận cho cổ đông nhưng vẫn hạnchế rủi ro ở mức thấp nhất

II Đòn bẩy kinh doanh ( Operating Leverage):

1 Khái niệm:

Đòn bẩy kinh doannh( operating leverage) là mức độ sử dụng chi phi kinh

doanh cố định của công ty.

Cụ thể ở đây chúng sẽ nghiên cứu về chi phí cố định và chi phí biến đổi

Lưu ý: chúng ta chỉ sử dụng khái niệm đòn bẩy kinh doanh trong phân tích

ngắn hạn vì trong dài hạn tất cả các chi phí đều thay đổi

Trong ngắn hạn, quy mô hay công suất kinh doanh của một công ty đã đượcthiết lập, chi phí cố định là chi phí không thay đổi khi số lượng sản xuất hay tiêuthụ thay đổi Chi phí cố định bao gồm các loại chi phí như khấu hao, bảo hiểm,một bộ phận chi phí điện nước và một bộ phận chi phí quản lý Chi phí biến đổi làchi phí thay đổi khi số lượng sản phẩm sản xuất hoặc tiêu thụ thay đổi, chẳng hạnnhư chi phí nguyên vật liệu, lao động trực tiếp, một phần chi phí điện nước, hoahồng , một phần chi phí quản lý hành chính

2 Bản chất:

Đòn bẩy kinh doanh liên quan đến kết quả của các cách kết hợp khác nhaugiữa chi phí cố định và chi phí biến đổi.Cũng như trong vật lý, đòn bẩy nghĩa là sửdụng điểm tự cố định để đẩy một vật lên cao,còn trong tài chính, đòn bẩy kinhdoanh là dựa vào chi phí cố định để đẩy EBIT lên Nói cách khác, tỷ số giữa chiphí cố định và chi phí biến đổi mà công ty sử dụng đã quyết định đòn cân nợ kinhdoanh bao nhiêu

Đòn bẩy kinh doanh cao nhất khi công ty có tỷ lệ chi phí hoạt động cố định

so với chi phí hoạt động biến đổi cao Điều này có nghĩa là công ty đang sử dụngnhiều tài sản cố định hơn trong hoạt động của mình Ngược lại, đòn bẩy kinhdoanh thấp nhất khi công ty có tỷ lệ chi phí hoạt động cố định so với chi phí hoạtđộng biến đổi là thấp

3 Ý nghĩa của đòn bẩy kinh doanh đối với kết quả kinh doanh của doanh nghiệp:

Công ty sử dụng đòn bẩy hoat động với mục đích gia tăng EBIT với tốc độlớn hơn so với không sử dụng khi doanh thu thay đổi Do chi phí kinh doanh cốđịnh là chi phí không đổi theo doanh thu cho nên khi sử dụng đòn bẩy kinh doanh

đến một sản lượng tiêu thụ hòa vốn nào đó thì toàn bộ doanh thu trở thành lợinhuận trước thuế và lãi.

Ví dụ :

Bảng 1: Ảnh hưởng của đòn bẩy kinh doanh lên lợi nhuận:

Phần A: Trước khi thay đổi

Phần B: Sau khi doanh thu

tăng 50% những năm kế tiếp

Lợi nhuận kinh doanh

(EBIT)

Phần trăm thay đổi EBIT 400% 100%

(EBITt-EBITt-1)/EBITt-1

4.Phân tích điểm hòa vốn:

Mặc lợi của đòn bẩy kinh doanh là khuếch đại EBIT doanh thu tăng vượt quađiểm hòa vốn Tuy nhiên, mặt bất lợi của đồn bẩy kinh doanh là làm giảm EBITnếu doanh thu không tăng vượt qua điểm hòa vốn

 Vậy điểm hòa vốn là gì?

Điểm hòa vốn là điểm mà tại đó sản lượng hoặc ở đó doanh thu bằng tổng chi phí, do đó lợi nhuận bằng 0 Trong phân tích đòn bẩy kinh doanh điểm hòa vốn

rất quan trọng

 Phân tích hòa vốn là kỹ thuật phân tích mối quan hệ giữa chi phí cốđịnh, chi phí biến đổi, lợi nhuận và số lượng tiêu thụ

 Điểm hòa vốn được xác định dựa trên những giả định sau:

 Giá bán không đổi

 Biến phí đơn vị sản phẩm cố định và tăng tỷ lệ theo theo khối lượng sảnphẩm sản xuất hoặc tiêu thụ

 Tổng định phí không đổi

Những giả định trên trọng những phân tích ngắn hạn, có nghĩa là trong điềukiện quy mô sản xuất đã được xác lập và giá không đổi Giới hạn sản lượng làcông suất thiết kế tối đa, nếu sản lượng tăng vượt mức công suất tối đa thì tất cảcác giả định trên không còn phù hợp nữa vì lúc này tổng định phí sẽ tăng và biếnphí cũng có thể thay đổi

Trong kinh doanh chúng ta phải đầu tư chi phí cố định, kinh doanh tiêu thụsản phẩm và cung ứng dịch vụ sẽ sẽ tạo ra doanh thu, nếu doanh thu đủ lớn để bùđắp được chi phí cố định và chi phí biến đổi thì công ty sẽ có lợi nhuận, còn ngượclại nếu doanh thu quá thấp, phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí biến đổikhông đủ bù đắp chi phí cố định công ty sẽ bị lỗ

Khi doanh thu doanh thu đã vượt qua mức đủ bù đắp chi phí cố định và chiphí biến đổi thì công ty có thể gia tăng lợi nhuận càng nhanh, bởi vì những công ty

có chi phí cố định lớn thường tiết kiệm chi phí biến đổi hơn và khả năng gia tăngdoanh thu lớn hơn

Phân tích hòa vốn là nội dung quan trọng trong việc phân tích mối quan hệgiữa chi phí –khối lượng –lợi nhuận Nó giúp người quản lý xác định được sảnlượng, doanh thu hòa vốn để xác định vùng lãi lỗ của doanh nghiệp Từ đó nhàquản lý sẽ có những chiến lược trong sản xuất và trong cạnh tranh để đưa sảnlượng ,doanh thu của mình vượt lên điểm hòa vốn này trong dài hạn

Công thức hòa vốn:

Đặt EBIT: là lợi nhuận trước thuế và lãi ( lợi nhuận hoạt động)

Doanh thu hòa vốn S0 = Giá bán x Sản lượng hòa vốn(Q0)

Đồ thị : Minh họa về sản lượng hòa vốn

Doanh thu, chi phí

đạt mứv So thì không thể nào bù đắp được tổng chi phí Do đó mà doanh nghiệp bịlỗ.

Ví dụ : Công ty A chuyên sản xuất xe đạp có đơn giá bán là 50$, chi phí cốđịnh hàng năm là 100 000$ và chi phí biến đổi là 25$ / đơn vị

Từ dữ liệu bà toán ta có đồ thị mô tả quan hệ giữa tổng doanh thu, tổng chiphí kinh doanh và lợi nhuận tương ứng với từng mức sả phẩm như sau:

P(1000$)

S TC

200 Biến phí

Định Phí

100

O 2000 4000 Q(đơn vị)

- Xác định sản lượng hòa vốn và doanh thu hòa vốn:

Áp dụng công thức ta có sản lượng hòa vốn là:

Q 0 = Tổng định phí (F)/ (Giá bán (P) – Biến phí (v))

Hay Q0 = (504000 25) = 4000 (đơn vị)

Doanh thu hòa vốn sẽ là: 50  4000 = 200 000 $

Nếu số lượng sản phẩm tiêu thụ là vượt quá 4000 đơn vị thì doanh nghiệp sẽ

có lãi, ngược lại dưới 4000 đơn vị thì doanh nghiệp sẽ bị lỗ

Ý nghĩa của việc phân tích điểm hòa vốn:

- Phân tích hào vốn giúp cho Doanh nghiệp lựa chọn quy mô đầu tư phù hợpvới quy mô thị trường, đồng thời lựa chọn hình thức đầu tư nhằm giảm thiểu rủi ro

do sự biến động sản lượng tiêu thụ sản phẩm

- Việc lựa chọn quy mô và công nghệ đầu tư phụ thuộc vào quy mô thịtrường, nếu quy mô thị trường nhỏ hoặc có nhiều đối thủ cạnh tranh, một dự án cóđiểm hòa vốn thấp sẽ ít rủi ro hơn một dự án có điểm hòa vốn cao Tuy nhiên trongquy mô thị trường có tiềm năng lớn một dự án có quy mô lớn sẽ có khả năng manglại mức lợi nhuận cao hơn.

- Đối với một cong ty đang phân tích điểm hòa vốn sẽ giúp công ty thấyđược tác động của chi phí cố định và doanh thu tối thiểu mà doanh thu phải phấnđấu vượt qua để duy trì lợi nhuận kinh doanh Một công ty có rủi ro kinh doanhtiềm ẩn cao khi doanh thu hòa vốn cao Điểm hòa vốn cho thấy mức độ sủ dụngchi phí kinh doanh cố định của một công ty hay mức độ sử dụng đòn bảy kinhdoanh cảu công ty

Qua việc phân tích bằng đồ thị ta thấy định phí đóng một vai trò quan trọngđối với khỏan lãi hay lỗ trong họat động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Do đo định phí càng lớn doanh nghiệp càng gánh nhiều rủi ro

5 Độ bẩy kinh doanh( degree of operating leverage – DOL):

a Khái niệm:

DOL là đại lượng đo mức độ tác động của đòn bẩy hoạt động, được tínhbằng phần trăm thay đổi của nhuận hoạt động so với phần trăm thay đổi của sảnlượng(doanh thu tiêu thụ)

b.Công thức tính:

Độ bẩy kinh doanh được xác định theo công thức sau:

Phần trăm thay đổi lợi nhuận hoạt động

Trên thực tế để thu thập được số liệu về EBIT là không dể dàng nên để tiệncho việc tính toán, ta có phép biến đổi như sau:

DOL =

DOL =