i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang”
Trang 1THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỶ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN CHÍ TÂN
HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG
NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ - 8310110
Người hướng dẫn khoa học:
TS TRƯƠNG THỊ HIỀN
Tp Hồ Chí Minh, tháng 06/2023
Trang 10LÝ LỊCH KHOA HỌC
I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC
Họ và tên: Nguyễn Chí Tân, Giới tính: Nam
Ngày, tháng, năm sinh: 13/08/1979, Nơi sinh: Thới Sơn – Tịnh Biên - An Giang
Quê quán: phường Nhà Bàng, thị xã Tịnh Biên, tỉnh An Giang, Dân tộc: Kinh
Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: phường Nhà Bàng, thị xã Tịnh Biên, tỉnh
An Giang, Dân tộc: Kinh
Điện thoại cơ quan: 02963.875.841, Điện thoại di động: 0918.234.839 E-mail: chitantb@gmail.com
II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO
1 Trung học chuyên nghiệp:
Hệ đào tạo: Tại chức, Thời gian đào tạo từ năm 1999 – 2001
Nơi học: Trường Trung cấp kinh tế - kỹ thuật An Giang
Ngành học: Kế toán doanh nghiệp
2 Đại học:
Hệ đào tạo: Từ xa, Thời gian đào tạo từ năm 2005 – 2009
Nơi học: Trường Đại học mở Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 11Nơi học (trường, thành phố): Trường Đại học sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh
Người hướng dẫn: TS Trương Thị Hiền
4 Trình độ ngoại ngữ (biết ngoại ngữ gì, mức độ): Tiếng Anh, B1
III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
đảm nhiệm
03/2011 – 02/2015 Kế toán Trường Tiểu học B Nhơn
05/2016 – 10/2022 Kế toán trưởng Phòng Giáo dục và
Đào tạo huyện Tịnh Biên
Kế toán
11/2022 – đến nay Chuyên viên Phòng Tài chính – Kế
hoạch thị xã Tịnh Biên
Phụ trách ngân sách thị xã
Trang 12i
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn “Hoàn thiện công
tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang” tôi đã nhận được rất nhiều sự động viên, giúp đỡ của các
Thầy giáo, Cô giáo và các bạn đồng nghiệp
Trước hết tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu Trường Đại học sư phạm kỷ thuật TP Hồ Chí Minh, các quý thầy cô Trường Đại học sư phạm
kỷ thuật TP Hồ Chí Minh đã giúp tôi trang bị kiến thức, tạo điều kiện thuận lợi nhất trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này
Tôi xin được chân thành cảm ơn các Thầy, Cô là lãnh đạo Phòng Giáo dục
và Đào tạo, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Phòng Thanh tra, Kho Bạc nhà nước huyện Tịnh Biên, Chi cục Thống kê, hiệu trưởng các trường trung học cơ sở, tiểu học, mầm non trên địa bàn huyện Tịnh Biên các đồng nghiệp của tôi đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện nghiên cứu
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Trương Thị Hiền -
Người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu làm luận văn tốt nghiệp
Trong quá trình hoàn thành luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý, chỉ dẫn tận tình của Hội đồng khoa học, các thầy cô và các bạn đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện hơn
Xin trân trọng cảm ơn!
Tp Hồ Chí Minh, ngày 16 tháng 6 năm 2023
Người thực hiện
Nguyễn Chí Tân
Trang 13ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong công trình nghiên cứu này có xuất xứ rõ ràng Những kết luận mới về khoa học của công trình nghiên cứu này chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tp Hồ Chí Minh, ngày 16 tháng 6 năm 2023
Người thực hiện
Nguyễn Chí Tân
Trang 14iii
TÓM TẮT
Quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước hiệu quả là một trong những yêu cầu quan trọng hàng đầu của bất kỳ đơn vị, tổ chức nào nhằm phục vụ hiệu quả các nhiệm vụ của đơn vị trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội Việc quản lý chi NSNN tại các cơ sở giáo dục tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang như thế nào để đảm bảo đạt được hiệu quả cao nhất, triệt để tiết kiệm, khắc phục tình trạng chi vượt
dự toán, chi không đúng thẩm quyền, sai quy định của Luật NSNN đang là vấn đề được Đảng và chính quyền địa phương hết sức coi trọng và quan tâm nhằm mục tiêu đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển trong thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh
tế quốc tế của huyện nhà
Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng: Nghiên cứu sử dụng các phương pháp thống kê, mô tả, tổng hợp, phân tích, so sánh, chuyên giavà sử dụng thêm các phương pháp thu thập số liệu thứ cấp, sơ cấp
Kết quả nghiên cứu đã nêu lên được tính cấp thiết của vấn đề quản lý chi NSNN tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang trong giai đoạn 2019-2021
Qua đó đề xuất các định hướng, giải pháp để hoàn thiện quy trình quản lý chi NSNN cho sự nghiệp GD&ĐT tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang đạt kết quả như mong muốn
Từ khóa: Ngân sách nhà nước; chi ngân sách nhà nước; sự nghiệp giáo dục
và đào tạo; huyện Tịnh Biên; tỉnh An Giang
Trang 15iv
SUMMARY Effective management and use of the state budget is one of the most important requirements of any unit or organization in order to effectively serve its tasks in the process of economic and social development festival How to manage state budget expenditures at educational institutions in Tinh Bien district, An Giang province to ensure the highest efficiency, to thoroughly save, to overcome the situation of spending exceeding the estimate and spending improperly within the scope of competence Right, wrong with the provisions of the State Budget Law is a matter of great importance and concern by the Party and local authorities in order to meet the requirements of development in the period of doi moi and international economic integration of the home district
The research methods used: The study used statistical, descriptive, synthesis, analysis, comparison, expert methods and additionally used secondary and primary data collection methods
Research results have raised the urgency of the issue of state budget expenditure management at the Department of Education and Training in Tinh Bien district, An Giang province in the period of 2019-2021
Thereby proposing orientations and solutions to improve the process of state budget expenditure management for the cause of education and training at the Department of Education and Training in Tinh Bien district, An Giang province to achieve the desired results
Keywords: State budget; state budget expenditure; education and training
career; Tinh Bien district; An Giang province
Trang 16v
MỤC LỤC
Trang tựa TRANG
LÝ LỊCH KHOA HỌC
LỜI CẢM ƠN i
LỜI CAM ĐOAN ii
TÓM TẮT iii
MỤC LỤC v
DANH SÁCH CÁC SƠ ĐỒ x
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT xi
PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 12
1 Tính cấp thiết của đề tài 12
2 Tổng quan các công trình nghiên cứu trước đây 13
3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 15
3.1 Mục tiêu chung 15
3.2 Mục tiêu cụ thể 15
4 Phạm vi, đối tượng nghiên cứu 16
4.1 Phạm vi nghiên cứu 16
4.2 Đối tượng nghiên cứu 16
5 Nội dung nghiên cứu 16
6 Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu 17
6.1 Phương pháp thu thập dữ liệu (Dữ liệu bao gồm cả thông tin về số và chữ) 17
6.1.1 Số liệu thứ cấp 17
6.1.2 Số liệu sơ cấp 17
6.1.3 Công cụ xử lý và phân tích: 17
6.2 Phương pháp nghiên cứu 18
7 Kết cấu của luận văn 18
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 20
1.1 Lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước 20
1.1.1 Ngân sách nhà nước 20
1.1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước 20
1.1.1.2 Hệ thống ngân sách nhà nước 21
1.1.1.3 Chức năng của ngân sách Nhà nước 22
1.1.1.4 Vai trò của ngân sách Nhà nước 23
1.1.2 Chi ngân sách Nhà nước 24
1.1.3 Quản lý chi ngân sách Nhà nước 25
1.1.3.1 Khái niệm 25
1.1.3.2 Đặc điểm 26
1.1.3.3 Vai trò 28
1.1.4 Cơ sở lý luận về chi ngân sách Nhà nước cho Giáo dục và Đào tạo 31
1.1.4.1 Khái niệm chi ngân sách Nhà nước cho Giáo dục và Đào tạo 28
1.1.4.2 Phân loại chi ngân sách Nhà nước cho Giáo dục và Đào tạo 33
Trang 17vi
1.1.4.3 Vai trò của chi ngân sách Nhà nước đối với sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo
34
1.2.1 Khái niệm quản lý chi ngân sách Nhà nước cho Giáo dục và Đào tạo 36
1.2.2 Nội dung công tác quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 38
1.2.2.1 Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách Nhà nước 38
1.2.2.2 Lập và phân bổ dự toán 39
1.2.2.3 Chấp hành dự toán chi ngân sách 41
1.2.2.4 Quyết toán các khoản chi ngân sách Nhà nước 43
1.2.2.5 Thanh tra, kiểm tra các khoản chi ngân sách Nhà nước 44
1.2.3 Sự cần thiết phải tăng cường công tác quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 38
1.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 46
1.2.4.1 Nhân tố khách quan 46
1.2.4.2 Nhân tố chủ quan 48
1.3.1 Kinh nghiệm ở một số địa phương 51
1.3.1.1 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách Nhà nước của ngành Giáo dục và Đào tạo tại thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang 52
1.3.1.2 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách Nhà nước của ngành Giáo dục và Đào tạo tại huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp 52
1.3.2 Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho huyện Tịnh Biên 54
Tóm tắt Chương 1 56
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI PHÒNG PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN TỊNH BIÊN GIAI ĐOẠN 2019-2021 58
2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 58
2.1.2 Tổ chức bộ máy quản lý 58
2.1.3 Tình hình sử dụng lao động 61
2.1.4 Tình hình thực hiện nhiệm vụ chính trị 61
2.1.5 Một số nét cơ bản về Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn huyện Tịnh Biên giai đoạn 2019-2021 62
2.1.5.1 Về quy mô trường, lớp, học sinh 63
2.1.5.2 Về đội ngũ giáo viên 63
2.1.5.3 Chất lượng giáo dục 64
2.1.5.4 Cơ sở vật chất, thu - chi tài chính 66
2.1.5.5 Công tác xã hội hóa giáo dục 66
2.1.5.6 Về công tác quản lý chỉ đạo 67
2.2.1 Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo tại Phòng giáo dục và đào tạo huyện Tịnh Biên 68
2.2.2 Quy trình lập và phân bổ dự toán 74
2.2.2.1 Quy trình lập dự toán 74
2.2.2.2 Quy trình phân bổ dự toán chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 77
Trang 18vii
2.2.3 Chấp hành dự toán chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào
tạo 77
2.2.4 Quyết toán chi ngân sách nhà nước huyện Tịnh Biên 78
2.2.5 Công tác thanh tra, kiểm tra quá trình quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước tại huyện Tịnh Biên 79
2.3.2 Kết quả công tác lập dự toán ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 92
2.3.3 Về chấp hành dự toán chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 93
2.3.4 Về quyết toán chi chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 95
2.3.5 Về thanh tra, kiểm tra chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 96
2.4.1 Những kết quả đạt được 98
2.4.2 Tồn tại và hạn chế 101
2.4.3 Nguyên nhân tồn tại và hạn chế 105
Tóm tắt Chương 2 109
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG 111
3.1 Quan điểm, đường lối về phát triển Giáo dục và Đào tạo của Đảng và huyện Tịnh Biên 111
3.2 Mục tiêu và định hướng của huyện Tịnh Biên về công tác quản lý chi ngân sách nhà Nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 114
3.2.1 Mục tiêu 114
3.2.2 Định hướng 114
3.3 Các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách Nhà nước tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên 116
3.3.1 Hoàn thiện bộ máy quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 116
3.3.2 Hoàn thiện các nội dung quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo 118
3.3.2.1 Đối với công tác lập, phân bổ dự toán 118
3.3.2.2 Đối với công tác chấp hành dự toán ngân sách Nhà nước 119
3.3.2.3 Đối với công tác quyết toán chi ngân sách Nhà nước 120
3.3.2.4 Đối với công tác thanh tra, kiểm tra các khoản chi ngân sách 121
3.3.5 Nâng cao năng lực và trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ quản lý chi ngân sách 123
Tóm tắt Chương 3 125
1 Kết luận 126
2 Một số kiến nghị 127
2.1 Đối với Chính phủ, Bộ Tài chính 127
2.2 Đối với Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang 127
2.3 Đối với các cấp chính quyền ở huyện Tịnh Biên 128
Trang 19viii
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 129 PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐIỀU TRA 131 PHỤ LỤC 2 136
Trang 20ix
DANH SÁCH BẢNG
Bảng 2.1: Thông tin về cán bộ công chức, viên chức các đơn vị trường học được điều tra, phỏng vấn năm 2021 80 Bảng 2.2: Số liệu thống kê trường, lớp, học sinh, của huyện Tịnh Biên từ năm học 2019-2020 đến năm học 2021-2022 81 Bảng 2.3: Tình hình lập dự toán chi NSNN cho sự nghiệp GD&ĐT tại Phòng
GD&ĐT giai đoạn 2019-2021 82 Bảng 2.4: Tình hình chi NSNN cho sự nghiệp GD&ĐT của Phòng GD&ĐT Tịnh Biên giai đoạn 2019-2021 83 Bảng 2.5: Phân bổ chỉ tiêu nguồn thu học phí của các trường học ở huyện Tịnh Biên giai đoạn 2019-2021 86 Bảng 2.6: Quan quan hệ giữa NSNN cấp chi thường xuyên cho sự nghiệp GD&ĐT
và nguồn học phí công lập giai đoạn 2019-2021 87 Bảng 2.7: Tình hình chi NSNN cho từng cấp học của ngành GD&ĐT huyện Tịnh Biên giai đoạn 2019 – 2021 87 Bảng 2.8: Nguồn kinh phí NSNN chi đầu tư cho sự nghiệp GD&ĐT của huyện Tịnh Biên giai đoạn 2019-2021 88 Bảng 2.9: Nguồn kinh phí NSNN chi thường xuyên cho sự nghiệp GD&ĐT của huyện Tịnh Biên giai đoạn 2019-2021 89 Bảng 2.10: Kết quả thanh tra, kiểm tra các đơn vị trường học trên địa bàn huyện Tịnh Biên giai đoạn 2019-2021 90 Bảng 2.11: Tổng hợp kết quả đánh giá về mức độ đáp ứng về hệ thống và bộ máy quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp GD&ĐT tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên 91 Bảng 2.12: Tổng hợp kết quả khảo sát về công tác lập và phân bổ dự toán chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp GD&ĐT tại phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên 92 Bảng 2.13: Tổng hợp kết quả khảo sát về công tác chấp hành dự toán chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp GD&ĐT tại phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên 93 Bảng 2.14: Tổng hợp kết quả khảo sát về quyết toán chi NSNN cho sự nghiệp
GD&ĐT tại phòng GD&ĐT huyện Tịnh Biên 95 Bảng 2.15: Tổng hợp kết quả khảo sát về công tác thanh tra, kiểm tra chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp GD&ĐT tại phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên 96
Trang 21x
DANH SÁCH CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Tổ chức bộ máy quản lý Phòng GD&ĐT Tịnh Biên 60
Sơ đồ 2.1: Bộ máy quản lý chi NSNN cho ngành Giáo dục và Đào tạo 71
Trang 2312
PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Tính cấp thiết của đề tài
Chi ngân sách Nhà nước có vai trò rất quan trọng nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước Vì vậy, việc quản lý nâng cao hiệu quả trong công tác chi ngân sách từ trung ương đến địa phương là một vấn đề có ý nghĩa quyết định đến sự ổn định và phát triển của nền kinh tế Quản lý, sử dụng ngân sách hiệu quả là một trong những yêu cầu quan trọng hàng đầu của bất kỳ đơn vị, tổ chức nào nhằm phụ vụ hiệu quả các nhiệm vụ của đơn vị trong quá trình phát triển kinh
tế, xã hội Đặc biệt, trong điều kiện nguồn thu ngân sách ngày càng khó khăn, nhu cầu chi ngày càng lớn, tình trạng bội chi ngân sách thường xuyên xảy ra
Tại các trường MN, TH, THCS của huyện Tịnh Biên cũng vậy, là các đơn vị đào tạo ra những thế hệ trẻ của tương lai, để thực hiện tốt các nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó, đòi hỏi tất cả các công tác quản lý phải luôn được hoàn thiện, trong đó quản lý ngân sách nhà nước là một mấu chốt không thể thiếu Quản lý ngân sách các trường cần phải được xây dựng bằng kế hoạch cụ thể, tổ chức, triển khai một cách khoa học, có quy trình, có kiểm tra, giám sát và có các báo cáo đánh giá kết quả thực hiện, Thực hiện tốt công tác này sẽ giúp các trường thực hiện tốt các chức năng và nhiệm vụ của đơn vị
Tuy nhiên, bên cạnh đó, những thiếu sót là không tránh khỏi Đó là những hạn chế liên quan đến quy trình thực hiện quản lý ngân sách của các trường; việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các đơn vị sự nghiệp chưa thực
sự phát huy hiệu quả; trình độ, năng lực của cán bộ làm công tác tài chính còn yếu; các nội dung thực hiện quản lý ngân sách của các trường chưa thực sự hiệu quả như: việc lập dự toán chậm, sơ sài, dự toán thu lập thấp hơn so với thực tế, quản lý chi tiêu sai mục đích, quy trình mua sắm sửa chữa tài sản còn nhiều bất cập…và nhiều vấn đề liên quan khác
Vì vậy, việc quản lý chi NSNN các cấp học do Phòng GD&ĐT quản lý tại huyện Tịnh Biên như thế nào để đảm bảo đạt được hiệu quả cao nhất, triệt để tiết
Trang 2413
kiệm, khắc phục tình trạng chi vượt dự toán, chi không đúng thẩm quyền, sử dụng nguồn NSNN kém hiệu quả, lãng phí, sai quy định của Luật NSNN đang là vấn đề được Đảng và chính quyền địa phương hết sức coi trọng vài quan tâm nhằm mục tiêu đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển trong thời kỳ đổi mới vài hội nhập kinh
tế quốc tế của huyện nhà Do đó để quản lý chặt chẽ chi NSNN cho GD&ĐT được
sử dụng đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa rất quan trọng
Xuất phát từ những bất cập và hạn chế trên nên, nên tôi chọn nghiên cứu đề
tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang” với mong muốn đóng góp thiết thực vào
việc nâng cao hiệu quả sử dụng NSNN cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn huyện
2 Tổng quan các công trình nghiên cứu trước đây
Từ trước đến nay đã có rất nhiều công trình, đề tài khoa học nghiên cứu về quản lý chi NSNN cho GD&ĐT, các công trình này đã trình bày được những nội dung đưa ra những vấn đề trong quản lý chi NSNN cho GD&ĐT cần được nghiên cứu như:
Phan Thị Dung (2019) Hoàn thiện công tác quản lý chi Ngân sách nhà nước
về Giáo dục và Đào tạo tại Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang (Doctoral dissertation), Trường Đại học Kinh tế Huế Luận văn đã trình bày một cách tổng quát về thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cho giáo dục đào tạo trên địa bàn Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang giai đoạn 2014 – 2018, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cho giáo dục đào tạo trên địa bàn Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang giai đoạn tiếp theo
Trần Đạt (2019) Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục quận Kiến An thành phố Hải Phòng Luận văn đã làm sáng tỏ nội hàm của cơ chế quản lý chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục, những ưu,
Trang 2514
nhược điểm của cơ chế đó trong thực tiễn đổi mới đất nước Từ đó đề xuất các hệ thống các giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục quận Kiến An thành phố Hải Phòng
Trần Thị Huỳnh Nga (2019) Hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước cho giáo dục đào tạo tại huyện Châu Thành tỉnh Trà Vinh (Doctoral dissertation), Trường Đại học Trà Vinh Luận văn đã trình bày một cách tổng quát về GD&ĐT và vai trò của GD&ĐT đối với sự phát triển kinh tế xã hội; Tài chính, vai trò của tài chính, cơ chế quản lý tài chính đối với GD&ĐT Tổng kết và đánh giá thực trạng của GD&ĐT, những tác động tích cực và hạn chế của nguồn tài chính, công cụ tài chính, cơ chế quản lý tài chính đối với GD&ĐT trên địa bàn huyện Châu Thành trong thời gian qua Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp tài chính thúc đẩy phát triển GD&ĐT trên địa bàn huyện Châu Thành trong thời gian tới
Vũ Sỹ Cường (2020) “Phân tích cơ cấu chi ngân sách địa phương cho giáo dục” Bài viết đã chỉ ra được: những tiêu chí và định mức chung về chi ngân sách
nhà nước dành cho giáo dục đào tạo, song do đây là khoản chi được phân cấp mạnh
mẽ cho chính quyền địa phương nên vẫn có sự khác biệt giữa các tỉnh, thành phố về chi tiêu ngân sách nhà nước cho giáo dục đào tạo Bài viết này đánh giá khái quát quy mô và cơ cấu chi ngân sách nhà nước cho giáo dục đào tạo ở các địa phương (tập trung vào cơ cấu chi theo nội dung chi), nêu bật những vấn đề đặt ra nhìn từ cơ cấu chi ngân sách nhà nước cho giáo dục đào tạo ở địa phương và gợi mở một vài giải pháp chính sách
Nguyễn Việt Dũng (2020).“Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện: Trường hợp huyện Bảo thắng, tỉnh Lào Cai” Bài viết đã chỉ ra được: Công tác
quản lý chi ngân sách nhà nước của huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai đã đạt nhiều kết quả tốt Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác này vẫn còn bộc lộ một số hạn chế cần khắc phục, nhất là trong điều kiện huyện cần đẩy mạnh thực hiện và hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2016 – 2020, bài viết đánh giá thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà nước và đề xuất một số
Trang 26điểm và hạn chế của cơ chế tài chính của giáo dục nước ta; Thu thập, tham khảo các chỉ số phát triển và tài chính cho giáo dục của các nước phát triển và các nước mới phát triển Căn cứ vào yêu cầu phát triển giáo dục phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đến năm 2025, xác định các nội dung cần thiết đổi mới cơ chế tài chính giáo dục tới năm 2030
Nguyễn Văn Hưng (2021) Quản lý chi ngân sách nhà nước cho giáo dục tại thành phố Hải Dương (Doctoral dissertation) Nội dung đề tài tập trung nghiên cứu
về các chính sách tài chính vĩ mô và quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản
lý ngân sách nhà nước tại một địa phương đơn lẻ Đề tài đã đề cập đến một số lĩnh vực về quản lý chi ngân sách nhà nước như: Quản lý, điều hành ngân sách nhà nước; Đổi mới và hoàn thiện các giải pháp tài chính nhằm thúc đẩy xã hội hóa trong lĩnh vực giáo dục; Các giải pháp tài chính thúc đẩy phát triển giáo dục đào tạo; Các giải pháp tăng cường công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cho giáo dục đào tạo
3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Trang 27Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2019 đến năm 2021
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề liên quan đến công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
5 Nội dung nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu trong phạm vi các vấn đề lý luận về chi ngân sách Nhà nước và quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo như: khái niệm, vai trò, nội dung chi, quy trình chi, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo Phân tích thực trạng và đánh giá công tác quảni lý chi Ngân sách Nhài nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo huyện nhà giai đoạn 2019-2021 bằng các phương pháp thu thập, xử lý, phân tích, so sánh tình hình quản lý lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước, quản lý chấp hành dự toán chi Ngân sách Nhà nước, quản lý quyết toán, kiểm toán chi Ngân sách Nhà nước và thanh kiểm tra, chỉ ra kết quả đạt được, hạn chế tồn tại và nguyên nhân trong quản lý chi NSNN cho sự nghiệp GD&ĐT tại Phòng GD&ĐT huyện Tịnh Biên tỉnh An Giang Trên cơ sở tổng hợp những vấn đề đã nghiên cứu ở trên một cách có hệ thống cả về lý luận và thực trạng từ đó đề xuất các giải pháp để hoàn
Trang 2817
thiện quản lý chi Ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tịnh Biên tỉnh An Giang
6 Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu
6.1 Phương pháp thu thập dữ liệu (Dữ liệu bao gồm cả thông tin về số
để tác giả lựa chọn đối tượng khảo sát là từ thâm niên công tác, phẩm chất đạo đức, trình độ đào tạo, mức độ liên quan đến công tác quản lý ngân sách tại các trường
MN, TH, THCS thuộc huyện Tịnh Biên Vì là các cán bộ trực tiếp thực hiện các hoạt động liên quan đến quản lý ngân sách, họ sẽ nắm rõ các nội dung liên quan nên câu trả lời, đánh giá sẽ sát với thực tiễn và nội dung cần nghiên cứu Nếu lựa chọn các đối tượng khác, họ sẽ không nắm rõ các nội dung, dẫn đến ảnh hưởng đến tính chính xác của các dữ liệu thu thập được
Thang điểm đánh giá: Nghiên cứu sử dụng thang đo Likert 5 điểm để đánh giá nội dung quản lý chi và tìm hiểu yêu cầu mong muốn của đối tượng quản lý NSNN Việc nhận xét kết quả sẽ sử dụng giá trị trung bình đánh giá mức độ tác động của các yếu tố
6.1.3 Công cụ xử lý và phân tích:
Trang 2918
Xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê toán học trên Excel để mô tả, so sánh
6.2 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tổ, tổng hợp: Sử dụng phương pháp này để hệ thống hóa
và phân tích số liệu, nhằm khái quát hóa những đặc trưng chung, những cơ cấu tồn tại khách quan theo các mặt của tổng thể nghiên cứu bằng các chỉ tiêu thống kê Từ việc phân tích kết hợp phương pháp tổng hợp để đưa ra những đán giá khái quát về quản lý chi NSNN cho sự nghiệp GD&ĐT tại Phòng GD&ĐT huyện Tịnh Biên
Phương pháp thống kê mô tả: Từ báo cáo chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo của các năm, tiến hành sắp xếp, phân loại và xử lý tổng hợp các số liệu thu thập được, xây dựng các bảng biểu để phân tích dữ liệu nhằm
mô tả thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp GD&ĐT tại Phòng GD&ĐT huyện Tịnh Biên
Phương pháp so sánh: Được sử dụng để phân tích và tìm ra các đặc điểm làm
cơ sở cho các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp GD&ĐT tại Phòng GD&ĐT huyện Tịnh Biên
Phương pháp chuyên gia: Trên cơ sở số liệu thu thập được từ các phương pháp trên, để hoàn thành được luận văn còn tham khảo ý kiến của các nhà khoa học, nhà chuyên môn, các chuyên gia trong lĩnh vực quản lý ngân sách nhà nước Kế thừa các công trình nghiên cứu, các bài viết đã công bối trên các báo viết, báo mạng, các công trình nghiên cứu khoa học về quản lý ngân sách nhà nước để hoàn thiện luận văn
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, Luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo
Trang 3120
PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 1.1 Lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước
1.1.1 Ngân sách nhà nước
1.1.1.1.Khái niệm ngân sách nhà nước
Ngân sách Nhà nước là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử Dự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nước gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa tiền tệ trong các phương thức sản xuất của các cộng đồng và nhà nước của từng cộng đồng Nói cách khác sự ra đời của Nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước
Quốc hội khóa 13 đã thông qua Luật ngân sách sách số 83/2015/QH13 năm
2015 nước CHXHCN Việt Nam thay thế cho Luật ngân sách số 01/2002/QH11 Tại khoản 14, điều 4 của Luật ngân sách 2015, ngân sách nhà nước được định nghĩa:
“NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và được thực hiện trong một khoản thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định
để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”
Biểu hiện bên ngoài của NSNN chính là những nguồn thu, nhiệm vụ chi cụ thể, được định lượng từ trước nhằm đảm bảo cho việc thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước Tất cả các khoản thu đó đều được nộp vào một quỹ tiền tệ chung và các khoản chi cũng xuất ra từ quỹ tiền tệ ấy và phải đảm bảo yêu cầu cân đối ngân sách
Về bản chất bên trong, quá trình tạo lập, quản lý và sử dụng quỹ NSNN đã phản ánh giữa quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể khác trong xã hội Do được tiến hành trên hầu khắp các lĩnh vực nên hoạt động thu chi NSNN có tác động đến mọi chủ thể khác trong xã hội Dưới hình thức thuế và các hình thức thu khác, nhà nước đã tập trung vào NSNN các nguồn tài chính đồng thời trực tiếp nắm giữ
và chi phối toàn bộ các nguồn tài chính trong ngân sách nhà nước của chính quyền
Trang 3221
nhà nước các cấp Như vậy thông qua việc tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung, Nhà nước đã chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể được thụ hưởng qua việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước
Từ sự phân tích biểu hiện bên ngoài và thực chất bên trong của NSNN, ta có thể đưa ra quan niệm chung về NSNN như sau: NSNN là một bảng dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoản thời gian nhất định, thường là một năm
Về thực chất, có thể hiểu NSNN là kế hoạch tài chính vĩ mô là khâu tài chính chủ đạo của hệ thống tài chính Nhà nước, được nhà nước sử dụng để phân phối một bộ phận của cải xã hội dưới hình thức giá trị nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước Tất cả các khoản thu, chi trong quỹ của NSNN không giống bất cứ các quỹ tiền tệ nào Phần lớn các khoản thu là bắt buột, còn các khoản chi lại có tính chất không hoàn lại
1.1.1.2 Hệ thống ngân sách nhà nước
Luật NSNN số 83/2015/QH13 năm 2015 nước CHXHCN Việt Nam quy đinh hệ thống gồm hai cấp: NSNN gồm ngân sách chi trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách chi địa phương gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phương Như vậy, ngân sách địa phương bao gồm ba cấp: ngân sách tỉnh, ngân sách chi huyện, ngân sách chi xã
Ngân sách địa phương chịu trách nhiệm quản lý chi NSNN địa phương, đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ tổ chức quản lý toàn diện kinh tế, xã hội của chính quyền cấp tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương Chính quyền cấp tỉnh cần chủ động, sáng tạo trong việc động viên khai thác thế mạnh trên địa bàn địa phương để đảm bảo chi và thực hiện cân đối ngân sách của cấp mình
Ngân sách chi cấp huyện, do chính quyền cấp huyện tổ chức thực hiện quản
lý chi theo quy định phân cấp của tỉnh nhằm khai thác tốt nguồn thu để đảm bảo nhiệm vụ chi ngân sách cấp mình
Trang 3322
Ngân sách cấp xã, phường do chính quyễn cấp xã, phường tổ chức thực hiện theo quy đinh của cấp huyện nhằm đảm bảo các nhiệm vụ phát sinh trên địa bàn địa phương mình quản lý
1.1.1.3 Chức năng của ngân sách Nhà nước
- Chức năng phân phối: phân phối lần đầu là phân phối lại giá trị tổng sản phẩm xã hội, cùng các nguồn tài chính khác dưới hình thức động viên các nguồn thu vào NSNN theo các định luật như thuế, phí, lệ phí và các văn bản khác, sau đó phân phối lại thông tin qua các khoản chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên cho nền kinh tế xã hội
- Chức năng giám đốc: là hệ quả của chức năng phân phối, tuỳ thuộc vào việc triển khai chức năng phân phối, chức năng giám đốc của NSNN là việc kiểm tra, kiểm soát tình hình thu, chi NSNN, nhưng nếu chỉ nhìn nhận ở phạm vi hai chức năng trên của NSNN thì chức năng của NSNN chỉ mới có ý nghĩa quá trình phân chia số học, chưa thể hiện rõ ý nghĩa kinh tế tổng hợp và bao quát các chức năng
Bản chất, chức năng của Nhà nước quyết định bản chất, chức năng của NSNN Hoạt động của NSNN, thực chất là hoạt động của Nhà nước trên lĩnh vực tài chính Nhà nước ra đời và tồn tại đều phải có nguồn lức tài chính để chi tiêu, phục vụ cho việc luôn duy trì bộ máy quản lý và phát triển kinh tế - xã hội
Chức năng của NSNN phải có nhiệm vụ thống nhất tập hợp các khoản thu và các khoản chi, sự thống nhất đó thể hiện cả hệ thống ngân sách, nghĩa là luôn giữ vững mối quan hệ và loại bỏ sự tuỳ tiện giữ thu và chi ngân sách trong phạm vi thời gian ấn định không tác rời nhau Như vậy nguyên nhân ra đời và tồn tại của ngân sách là sự cần thiết trong phạm vi thời gian ấn định không tách rời nhau Như vậy nguyên nhân ra đời và tồn tại của ngân sách là sự cần thiết tập hợp, cân đối thu, chi của Nhà nước; các khoản thu phải thực hiện theo luật định, các khoản chi phải dựa vào tiêu chuẩn, định mức và sự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt Việc tập hợp cân đối thu, chi ngân sách là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong lĩnh vực tài
Trang 3423
chính quốc gia; thông qua đó mà thực hiện kiểm tra, giám sát việc thu, chi ngân sách có đúng luật định và hiệu quả hay không
Từ đó ta có thể kết luận chức năng của NSNN là:
- Thực hiện cân đối giữa khoản thu và các khoản chi (bằng tiền) của nhà nước
1.1.1.4 Vai trò của ngân sách Nhà nước
Trong nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước, NSNN được xem
là một trong những công cụ quan trọng được nhà nước sử dụng để điều tiết nền kinh
tế vĩ mô bởi những ảnh hưởng có tính quyết định đến sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế-xã hội Vai trò của NSNN được thể hiện ở các khía cạnh sau:
- Huy động nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước
Khi Nhà nước xuất hiện, để duy trì tổ chức bộ máy Nhà nước và thực hiện các chức năng nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của mình, cần có đủ nguồn lực tài chính vững mạnh Bằng quyền lực chính trị, Nhà nước đã kêu gọi sự đóng góp của
xã hội dưới hình thức thuế, công trái, trái phiếu… Nhờ có hoạt động thu này mà Nhà nước có đủ nguồn lực để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của mình
Tuy nhiên, khi tiến hành huy động nguồn lực tài chính vào quỹ ngân sách Nhà nước, Nhà nước cần chú ý đến mức độ động viên nguồn tài chính Tỷ lệ động viên vào ngân sách Nhà nước đối với tổng sản phẩm quốc nội căn cứ vào chủ trương phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước trong từng thời kỳ Mức động viên các nguồn tài chính vào ngân sách Nhà nước của các chủ thể trong xã hội thông qua thuế và các khoản thu khác phải hợp lý vừa thúc đẩy kinh tế xã hội vừa đảm bảo duy trì sự tồn tại và tăng cường sức mạnh của bộ máy Nhà nước
- Là công cụ điều tiết vĩ mô các hoạt động kinh tế - xã hội
Đây là vai trò được xuất phát từ những điều kiện kinh tế-xã hội cụ thể trong một giai đoạn phát triển nhất định Trong nền kinh tế thị trường, mọi hoạt động kinh
tế, sản xuất kinh doanh của các thành phần kinh tế, các ngành kinh tế chủ yếu tuân
Trang 3524
theo sự điều tiết của các quy luật vốn có của thị trường Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào các hoạt động kinh tế - xã hội đó mà chỉ sử dụng luật pháp vài các công cụ tài chính, giá cả, tiền tệ để quản lý Cũng trong nền kinh tế thị trường, nhiều thành phần kinh tế tồn tại và được tự do cạnh tranh, tự do liên kết hoạt động Nền kinh tế được phát triển đa dạng và hình thành nhiều thị trường mà trước đây chưa có như thị trường vốn, thị trường chứng khoán, thị trường sức lao động Kinh tế thị trường tạo ra động lực phát triển mạnh mẽ
Bên cạnh những ưu điểm trên thì nền kinh tế thị trường vẫn còn tồn tại các khuyết tật như: Xuất hiện độc quyền trong sản xuất kinh doanh; có những hành vi,
vi phạm luật pháp như buôn lậu, trốn thuế, gian lận thuế…, lạm dụng tài nguyên huỷ hoại môi trường; phân hóa xã hội giàu nghèo Để khắc phục những khuyết tật
đó, Nhà nước đã sử dụng hàng loạt các công cụ tài chính trong đó NSNN được coi
là một trong những công cụ chủ yếu để điều tiết quản lý vĩ mô nền kinh tế xã hội Vai trò điều chỉnh vĩ mô của ngân sách Nhà nước đối với các hoạt động kinh tế - xã hội thể hiện trên 3 mặt tương ứng với 3 nội dung cơ bản sau:
* Về mặt kinh tế: Kích thích sự tăng trưởng kinh tế theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội của NSNN
* Về mặt thị trường: NSNN là công cụ để bình ổn giá cả, ổn định thị trường
và chống lạm phát
* Về mặt xã hội: NSNN là công cụ điều chỉnh thu nhập, tạo sự công bằng cho các giai cấp trong xã hội
1.1.2 Chi ngân sách Nhà nước
Chi NSNN là biểu hiện của quá trình phân phối và sử dụng các nguồn tài chính đã được tập trung trong quỹ ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng kinh tế - xã hội của nhà nước theo những nguyên tắc nhất định Quá trình phân phối chính là việc cấp phát kinh phí từ NSNN để hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng Quá trình sử dụng chính là việc trực tiếp dùng nguồn kinh phí
đã được cấp phát để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của bộ máy nhà nước Do
Trang 36Như vậy có thể hiểu, chi NSNN là việc sử dụng quỹ tiền tệ quốc gia nhằm thúc đẩy chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước thông qua việc sử dụng tiền
để điều hòa các quan hệ kinh tế hay đầu tư xây dựng các cơ sở vật chất, hạ tầng cho
xã hội Chi NSNN mang hình thức hoàn trả không trực tiếp là chủ yếu
1.1.3 Quản lý chi ngân sách Nhà nước
1.1.3.1 Khái niệm
Quản lý chi NSNN là công cụ mà Chính phủ dùng thực hiện chính sách ngân sách trong đời sống kinh tế xã hội, đảm bảo cho việc chi NSNN được đúng với mục tiêu, đối tượng đã đề ra, và đem lại hiệu quả cao nhất Theo cách hiểu đơn thuần, quản lý chi NSNN là quản lý những khoản chi tiêu của Nhà nước, và hoạt động này được thực hiện bởi các cơ quan chuyên quản của nhà nước, các tổ chức cá nhân được nhà nước trao quyền
Quản lý NSNN của một địa phương là hoạt động của các chủ thể quản lý thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản
lý để tác động và điều chỉnh hoạt động của các cấp ngân sách nhằm đạt được các mục tiêu đã định
Quản lý chi NSNN là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền sử dụng các phương pháp và công cụ chuyên ngành để tác động đến quá trình chi ngân sách nhằm đảm bảo các khoản chi NSNN được thực hiện theo đúng chế độ chính sách đã được Nhà nước quy định, phục vụ tốt nhất việc thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ
Trang 3726
Theo cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý nhà nước ở nước ta, quản lý chi NSNN được phân quyền cho hai cơ quan quản lý chính là cơ quan tài chính công (Bộ Tài chính; cơ quan tài chính địa phương) và Kho bạc nhà nước Cơ quan tài chính có nhiệm vụ quản lý quá trình phân bổ ngân sách theo đúng mục đích và chế độ đã được Nhà nước quy định Kho bạc nhà nước giám sát quá trình sử dụng thực tế ngân sách nhằm đảm bảo việc sử dụng ngân sách theo đúng chế độ hiện hành Trong khuôn khổ luận văn này, quản lý chi NSNN chỉ được nghiên cứu, xem xét trong phạm vi quyền hạn, chức năng của cơ quản quản lý tài chính công
Quản lý chi NSNN của cơ quan quản lý tài chính công được phân chia theo hai tuyến: Trung ương và địa phương Ở Trung ương, Bộ Tài chính là đầu mối quản
lý chi NSTW; ở địa phương, Sở Tài chính là đầu mối quản lý chi NSĐP có phân cấp ở mức độ nhất định cho các Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện và ban tài chính xã Tuy nhiên, do hệ thống NSNN ở Việt Nam được cấu trúc theo nguyên tắc thống nhất nên NSĐP và NSTW đều được Chính phủ phê duyệt (hàng năm hoặc giao ổn định 3 – 5 năm), được chế định trong một luật duy nhất, được chi tiêu theo chế độ chung
Thực chất của quản lý chi NSNN là giám sát quá trình xác định các nhiệm vụ cần chi NSNN, đảm bảo mối quan hệ hợp lý giữa các khoản chi cho các nhiệm vụ
đó và giám sát quá trình sử dụng thực tế NSNN Để làm tốt công việc này, cơ quan quản lý tài chính công thực hiện có hệ thống các biện pháp và công cụ đặc thù như Mục lục NSNN, định mức, chế độ chi NSNN, dự toán NSNN, quyết toán NSNN…
Mục tiêu của quản lý chi NSNN là đảm bảo việc sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế, đúng chính sách, chế độ của Nhà nước, tạo tiền đề vật chất để Nhà nước thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ của mình trong từng thời kỳ nhất định
1.1.3.2 Đặc điểm
Giống như mọi hoạt động quản lý khác, quản lý chi NSNN cũng bao gồm các chức năng: hoạch định kế hoạch, chính sách, mục tiêu; tổ chức thực hiện các kế
Trang 3827
hoạch, chính sách, mục tiêu đó; kiểm tra, giám sát để quá trình thực hiện đạt được hiệu quả cao nhất Song, do gắn với tài chính công, nên quản lý chi NSNN mang một số đặc điểm riêng sau đây:
Thứ nhất, đơn vị quản lý chi ngân sách là các cơ quan nhà nước và thực hiện quản lý chi trên cơ sở các quy định hiện hành của pháp luật
Ở nước ta, hệ thống cơ quan quản lý nhà nước được tổ chức chặt chẽ từ Trung ương đến địa phương và là cơ sở để trực tiếp quản lý và điều hành các mặt hoạt động của đời sống xã hội Ở cấp Trung ương, quản lý chi NSNN được thực hiện bởi hệ thống cơ quan quản lý nhà nước Trung ương như Chính phủ; Bộ và các
cơ quan ngang Bộ Ở cấp địa phương, việc quản lý chi ngân sách được thực hiện bởi UBND các cấp, các sở, phòng, ban của địa phương
Việc quản lý chi ngân sách của các cơ quan quản lý nhà nước các cấp được thực hiện trên cơ sở quy định hiện hành của Pháp luật nhằm đảm bảo tính khách quan, minh bạch, chuẩn hóa Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa quản lý chi ngân sách nhà nước và quản lý tài chính của các chủ thể không phải là Nhà nước
Thứ hai, quản lý chi NSNN vừa mang tính chất chính trị, vừa mang tính quản trị tài chính công
Tính chất chính trị thể hiện ở chỗ quản lý chi NSNN hướng tới các mục tiêu chính trị như phân bổ hợp lý ngân sách giữa các tầng lớp dân cư, giữa các lĩnh vực khác nhau trong nền kinh tế đã được cấp có thẩm quyền phê chuẩn Nếu quản lý chi NSNN không hiệu quả thì các chính sách, các mục tiêu phân bổ ngân sách của Nhà nước sẽ sai lạc, làm chệch hướng tác động chính trị của nhà nước, tạo cơ hội cho các nhóm đối lập tuyên truyền làm giảm uy tín của Nhà nước Hơn nữa, cơ quan quản lý chi NSNN có thể sử dụng các phương pháp quản lý hành chính để buộc các chủ thể sử dụng ngân sách phải tuân thủ Khi cần thiết, các cơ quan hành chính còn
có thể áp dụng các chế tài pháp lý đối với những chủ thể có hành vi, vi phạm pháp luật trong quá trình sử dụng NSNN
Trang 3928
Tính quản trị tài chính công của quản lý chi NSNN thể hiện ở chỗ Nhà nước
có thể sử dụng các công cụ và kỹ thuật quản trị tài chính nói chung Ở đây những kỹ thuật quản trị tài chính như dự toán, định mức, kế toán, quyết toán, xử lý thâm hụt, thặng dư ngân sách theo thời gian thường được sử dụng
Thứ ba, các tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý chi ngân sách khó được lượng hóa
Nếu hiệu quả quản lýchi ngâni sáchcủa khu vựctư nhân có thểđược lượnghóa thông qua tính toán lợi ích và lợi nhuận thìhiệu quả quản lý NSNN khó đánhgiá bằng tiền Nguyên nhân là do, một mặt, các hoạt động sử dụng ngân sáchthường ít dựa trên cơ chế tự trang trải và có lãi; mặt khác, khó đánh giá bằng tiềnkết quả sử dụng chi ngân sách cho phúc lợi xã hội Chính vì khó lượng hóa cácthướcđohiệu quảquảnlýchiNSNNnênquảnlý chingânsáchdễsa vàoquanliêu,duyýchí,sailầmnhưngchậmbịpháthiện
thường xuyên với xung đột lợi ích
Tính chất phức tạp của quản lý chi NSNN được thể hiện ở chỗ, đối tượng của quản lý chi NSNN rất đa dạng, liên quan đến nhều lĩnh vực của đời sống xã hội như đầu tư, chuyển giao thu nhập, tài trợ, Hơn nữa, các chủ thể nhận trợ cấp tiền từ ngân sách đều có động cơ muốn nhận được nhiều hơn, trong khi đó thu ngân sách có hạn nên thường xuyên tồn tại mâu thuẫn giữa nhu cầu đòi hỏi chi cao của các chủ thể sử dụng NSNN với khả năng đáp ứng nguồn chi thấp của NSNN
Trang 4029
Thứ nhất, quản lý chi NSNN hiệu quả hỗ trợ Nhà nước ổn định vĩ mô
Quản lý chi NSNN hiệuquả cho phépcác địaphương chủ độngchi tiêu phùhợp với thực trạng nền kinh tế Trong điều kiện nền kinh tế suy thoái, quản lý chiNSNNcó hiệu quảsẽ ưutiên chingânsáchchokích cầu.Dođặc thùcủahoạt độngNSNNdiễn ra trênphạm vi rộng, đadạng, phứctạp,nhu cầuchi từ NSNNluôngiatăng với tốc độ nhanh trong khi khả năng huy động nguồn thu có hạn Vì vậy tăngcườngquảnlý chingânsách cáccấp saocho tiếtkiệmvà hiệuquả làđiều cầnthiết,quan trọng góp phần cân đối thu, chi đảm bảo thực hiện tốt các nhiệm vụ kinh tế,chiínhtrị, xãhội củađịaphương
Trongcơ chế kếhoạch hoá tậptrung, cùngvới việc Nhà nước canthiệp trựctiếpvàohoạt độngsảnxuất,kinhdoanhvai tròcủaNSNNtrong việcđiều chỉnhcáchoạt độngtrở nênrấtthụđộng NSNNgần nhưchỉlà mộtcái túi đựng sốthu đểrồi thực hiện việc bao cấp tràn lan cho các hoạt động sản xuất kinh doanh thông quacấp vốn cố định, vốn lưu động, cấp bù lỗ, bù giá, bù lương Trong điều kiện đó,hiệu quả củacác khoảnthu,chi NSNN đến cáchoạt động kinhtế nhằmđiều chỉnhcác hoạt động đó và thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế là hết sức hạn chế Chuyểnsang cơ chế thị trường, trong lĩnh vực kinh tế, Nhà nước định hướng việc hìnhthành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độcquyền Điều đó được thể hiện thông quacác chính sách thuế và chính sáchchi tiêucủa Ngân sách Chính phủ vừa để kích thích vừa để gây sức ép với các doanhnghiệp,nhằmkíchthíchsựtăng trưởngkinhtế
Quản lý chi NSNN hiệu quả, một mặt góp phần chi NSNN hợp lý, qua đóđịnhhướngđầutư,thunhậpvàtiêudùnghợplýcủadâncư.Tácđộngphátsinhtiếptheo đến sản xuất là chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo địnhhướng của nhà nước quavai trò kích thích của cung, cầu trên thị trường Mặt khác, bằng việc tiết kiệm chi NSNNdoquảnlý chihiệuquả,Nhànước cónguồnlựctàitrợcácdự ánđầutư pháttriển Ở cấp địa phương, các khoản chi phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế như giaothông,thủylợi,điện, nướctrên địabàn(chủyếudo ngânsáchđịaphươngđảmbảo)
có vai trò tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội Quản lý tốt các khoản chi
