Tieu luan cơ sở lý luận báo chí luật phòng chống tác hại thuốc lá 10 năm vẫn như mới

Bằng những kiến thức đã học về Cơ sở lý luận báo chí, sau đây, tôi xin đưa ra những ý kiến phân tích khái quát nhất về bài báo “Luật phòng chống tác hại thuốc lá: 10 năm vẫn như mới” của

Luật phòng chống tác hại thuốc lá: 10 năm vẫn như mới

(Dân trí) – Theo đánh giá của các chuyên gia, Việt Nam là nước có chính sách cấm quảng cáo, khuyến mại các sản phẩm thuốc lá khá toàn diện so với các nước Nhưng trên thực tế sau 10 năm thi hành luật, tỷ lệ nam giới hút thuốc lá ở nước ta chỉ giảm được 9%.

Mười năm vẫn như… mới

Mười năm không phải là chặng đường ngắn, song kết quả mà các cơ quan hữu trách thực hiện vẫn không mấy thuyết phục Tại các điểm bán hàng việc vi phạm quy định cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá vẫn xảy ra khá phổ biến Hệ thống bán lẻ thuốc thì đâu đâu cũng thấy, từ vỉa hè, cạnh cống đến cầu thang, công viên… Vi phạm phổ biến nhất là trưng bày số bao thuốc và tút thuốc quá giới hạn cho phép

Sau 10 năm thực hiện, tỷ lệ nam giới hút thuốc chỉ giảm được 9% (ảnh minh họa: Internet)

Sau 10 năm thực hiện Nghị quyết 12 của Thủ tướng Chính phủ về phòng chống tác hại thuốc lá ( PCTHTL), chúng ta mới giảm được 9% số nam giới hút

thuốc, trong khi mục tiêu đề ra: “Giảm tỷ lệ nam giới hút thuốc lá từ 50% xuống còn 20%” Về mục tiêu thực hiện môi trường không hút thuốc, theo điều tra GATS năm 2010 cho thấy, vẫn còn khoảng 55,9% người lao động (tương đương với gần 8 triệu người) hiện đang bị phơi nhiễm thụ động với khói thuốc lá tại nơi làm việc; Và có tới 73,1% người trưởng thành từ 15 tuổi trở lên (tương đương với

47 triệu người) cho biết phải tiếp xúc thụ động với khói thuốc lá tại nhà

Biện pháp tăng thuế thuốc lá để giảm hút cũng là một trong những giải pháp quan trọng để thực thi có hiệu quả các chương trình PCTHTL Tuy nhiên, hiện nay mức thuế thuốc lá ở Việt Nam hiện chiếm nhiều nhất chỉ là 45% giá bán lẻ Mức thuế này thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ 65-85% do Ngân hàng Thế giới khuyến cáo và so với mức thuế đã đạt được ở các nước có chính sách kiểm soát thuốc lá hiệu quả Thậm chí, gíá thuốc lá ở Việt Nam tăng không nhiều trong hơn

10 năm qua, trong khi thu nhập bình quân theo đầu người tăng nhanh và liên tục làm cho thuốc lá ngày càng trở nên dễ mua hơn Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ hút thuốc lá vẫn cao ở nước ta – các chuyên gia khẳng định

Cần nâng cao nhận thức người dân

Theo bà Hà Thị Dung, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo: “Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của chúng ta hiện nay là khá đầy đủ, nhưng nhận thức của người dân không tăng, chính sách của nhà nước không chắc chắn, triển khai không kịp thời, lực lượng hữu trách không thực thi quyết liệt, đến nới đến chốn thì hiệu quả phòng chống không thể cao được,…”

Còn theo, ông Trần Thế Hòa, Chánh văn phòng, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam đề nghị, chúng ta cũng phải phản đối quyết liệt việc hút thuốc lá khi đang tham gia giao thông, bởi nó là một hành vi thiếu văn hóa Ngoài ra, cần tăng

cường công tác thanh tra, xử phạt nghiêm khắc các sai phạm hút thuốc lá nơi công cộng (bến xe, rạp hát…)

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân:

Để tăng cường các hoạt động PCTHTL, Bộ Y tế cần phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành khẩn trương hoàn thiện Dự thảo Luật PCTHTL

trình Quốc hội và Chính phủ xem xét vào cuối năm 2011 Trong dự

thảo Luật cần quy định rõ các giải pháp hiệu quả để giảm thiểu các tác hại của thuốc lá tới sức khỏe cộng đồng theo khuyến cáo của Tổ chức

Y tế Thế giới và kinh nghiệm của các nước trong khu vực

Đồng thời xây dựng các quy định về in lời cảnh báo sức khỏe bằng chữ và hình ảnh trên bao bì sản phẩm và vỏ bao thuốc; Bộ Tài chính

phối hợp với Bộ Y tế và các bên liên quan nghiên cứu trình Chính phủ xem xét thành lập Qũy PCTHTL và nâng cao sức khỏe cộng đồng; xây dựng lộ trình tăng thuế các sản phẩm thuốc lá để tăng nguồn thu cho

ngân sách và hạn chế tiêu dùng thuốc lá ở thanh thiếu niên và người

nghèo

Bộ Thông tin Truyền thông và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

hoàn thiện các quy định cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ của các

công ty thuốc lá và theo dõi sát việc triển khai thực hiện; Bộ Công

thương quản lý chặt chẽ hơn nữa việc sản xuất, kinh doanh các mặt

hàng thuốc lá, thực hiện cấp phép cho hệ thống các sản phẩm bán buôn, bán lẻ thuốc lá, nhằm hạn chế các sản phẩm thuốc lá lậu, bán thuốc lá

cho người dưới 18 tuổi và tình trạng quảng cáo tại điểm bán và không

cho phép bán các bao gói nhỏ các sản phẩm thuốc lá

Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, các cơ quan trực thuộc Chính phủ,

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, UBND các cấp, các tổ chức chính

trị xã hội nghiêm túc thực hiện quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm

việc, tuyên truyền và vận động các cán bộ trong cơ quan mình bỏ hút

thuốc lá, thuốc lào theo Quyết định số 1315/QĐ-TTg và Quyết định

129/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ

Như chúng ta đã biết, báo chí là một hiện tượng đa nghĩa, gắn bó chặt chẽ với các thành tố của kiến trúc thượng tầng, là loại hình hoạt động nghề nghiệp sáng tạo với tính chất chính trị, xã hội rõ ràng Hoạt động báo chí bao hàm trong

đó sự vận hành phức tạp của một loạt nghề nghiệp, quan hệ với nhau bằng quy luật vận động nội tại của cả một hệ thống và bằng hiệu quả xã hội có tính mục đích Bằng những kiến thức đã học về Cơ sở lý luận báo chí, sau đây, tôi xin đưa

ra những ý kiến phân tích khái quát nhất về bài báo “Luật phòng chống tác hại

thuốc lá: 10 năm vẫn như mới” của tác giả Thu Hà đăng trên Báo Dân trí – Báo

Điện tử của TW Hội Khuyến học Việt Nam

I Những đặc trưng của hoạt động báo chí thông qua bài báo.

“Thông tin đại chúng” là bản chất của hoạt động báo chí, bản chất này quy định tính chất của sản phẩm báo chí và phương thức hoạt động của người làm

báo Trong bài báo “Luật phòng chống tác hại thuốc lá: 10 năm vẫn như

mới”, điều này thể hiện ở các đặc điểm sau:

- Đối tượng tác động của thông tin là xã hội rộng rãi bao gồm các tầng lớp, các nhóm xã hội khác nhau, mà ở đây, cụ thể là các nhóm đối tượng nam giới đang hút thuốc lá, nhóm đối tượng bị ảnh hưởng hàng ngày bởi khói thuốc lá, nhóm đối tượng mua bán, tiêu thụ thuốc lá trên thị trường và nhóm đối tượng các cơ quan chính quyền có trách nhiệm đối với công cuộc phòng chống tác hại thuốc lá

- Mục đích của bài báo: Thông tin về thực trạng, hiệu quả của việc thi hành Luật phòng chống hút thuốc lá, những nguyên nhân dẫn đến việc tỉ lệ nam giới hút thuốc lá ở nước ta chỉ giảm được 9% sau 10 năm thi hành luật (trong khi mục tiêu đề ra là giảm tỉ lệ nam giới hút thuốc lá từ 50% xuống còn 20%), đồng thời tác động vào nhận thức của bạn đọc nói chung và các nhóm đối tượng có liên quan, đưa ra những ý kiến, nhận định, những biện pháp để giảm thực hiện hiệu quả luật phòng chống hút thuốc lá

- Bài báo đăng trên Báo Dân trí – Báo Điện tử của TW Hội Khuyến học Việt Nam, thông tin cập nhật đến với công chúng khá nhanh và rộng rãi

- Đối tượng được phản ánh là hiện trạng, kết quả của việc thi hành luật phòng chống hút thuốc lá ở nước ta Thuốc lá và phòng hút thuốc lá là vấn

đề không mới trong đời sống xã hội Việt Nam – một trong những nước có

tỉ lệ hút thuốc lá khá cao trên thế giới Rất nhiều những nghi quyết chính phủ, những luật lệ đã được ban hành về việc phòng chống và giảm thiểu tác hại khói thuốc lá đối với sức khỏe của mọi người, đặc biệt là sau Nghị quyết 12 của Thủ tướng Chính phủ cùng với rất nhiều luật lệ và biện pháp

đi kèm, những tưởng chúng ta sẽ có thể đạt được mục tiêu đề ra: “Giảm tỉ

lệ nam giới hút thuốc lá từ 50% xuống còn 20%”, tuy nhiên, trên thực tế,

sau 10 năm thực hiện, con số giảm được chỉ là 9% - quá ít so với chỉ tiêu

ban đầu Với tít bài khá cuốn hút: “Luật phòng chống tác hại thuốc lá:

10 năm vẫn như mới”, bài báo đã bàn đến một khía cạnh của vấn đề

“không phải là mới” này Cùng với thông tin mới mẻ về một vấn đề quen thuộc, những số liệu chứng minh xác thực, nguồn thông tin đa dạng, tin cậy, lời lẽ ngắn gọn, súc tích cùng dung lượng vừa phải, mang tính chất thông báo thông tin, bài báo đã đặt ra một vấn đề rất đáng quan tâm cho đối tượng tiếp nhận thông tin: Làm thế nào để thi hành hiệu quả nhất Luật phòng chống tác hại thuốc lá

- Tác phẩm có kết cấu khá rõ ràng: Gồm 2 phần: Phần 1 tựa đề “10 năm vẫn

như… mới!”, phần lớn là thông tin mô tả một vài thông tin phân tích, nêu

lên thực trạng về tỉ lệ nam thanh niên hút thuốc lá ở nước ta cũng như thực trạng thực hiện Nghị quyết 12 của Thủ tướng Chính phủ về Phòng chống

tác hại thuốc lá trong vòng 10 năm qua Phần 2 tựa đề “Cần nâng cao

nhận thức người dân” trích dẫn ý kiến của bà Hà Thị Dung – Phó Vụ

trưởng Vụ công tác học sinh sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, ông Trần Thế Hòa – Chánh văn phòng, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Phó Thủ Tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân về các biện pháp cụ thể phòng chống tác hại thuốc lá Tuy nhiên, có thể thấy, trong nội dung bài báo, phần thông tin khái quát và thông tin hướng dẫn chưa nhiều Toàn bộ phần

2 của bài báo chỉ mang tính chất trích dẫn lại ý kiến của 3 nhân vật được nhắc đến chứ không thấy có dấu hiệu thể hiện quan điểm riêng, thế giới quan riêng của nhà báo Do thông tin chỉ mang tính chất trích dẫn y nguyên, không có sự phân tích cụ thể, chuyên sâu của nhà báo nên thông tin ở phần 2 này chưa mang lại cho công chúng những hình dung cụ thể về phương hướng, phương pháp hành động, về mục đích và khả năng đạt được mục đích trong những điều kiện hiện thực

Mặc dù hoạt động báo chí là hoạt động thông tin nhưng tính chất thông tin của mỗi nền báo chí lại bị chi phối bởi thể chế chính trị và những mục tiêu mà thể chế ấy hướng tới Do vậy có thể nói: Báo chí là hoạt động chính trị xã hội Bài

báo “Luật phòng chống tác hại thuốc lá: 10 năm vẫn như mới” đã nêu những

biểu hiện của những phương hướng chủ yếu trong hoạt động của Đảng và Nhà nước trong công cuộc phòng chống tác hại thuốc lá, những mục tiêu cơ bản đặt ra cũng như những con đường, hình thức và phương tiện chính để đạt được mục tiêu

đó qua ý kiến của bà Hà Thị Dung – Phó Vụ trưởng Vụ công tác học sinh sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, ông Trần Thế Hòa – Chánh văn phòng, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, và đặc biệt là Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện nhân về phòng chống tác hại thuốc lá

II Tính giai cấp thể hiện trong bài báo.

Báo chí ra đời và phát triển trong xã hội có giai cấp Là một loại hình hoạt động chính trị xã hội có tính chất sáng tạo, với sự tham gia trực tiếp vào các mối quan hệ xã hội, can thiệp vào quá trình vận động của xã hội, có uy lực to lớn trong đời sống hàng ngày của các tầng lớp nhân dân, báo chí không chỉ liên quan đến các giai cấp mà còn mang tính chất giai cấp Hoạt động báo chí bị ảnh hưởng

có tính chất chi phối của các mối quan hệ giai cấp, phản ánh quyền lợi và đấu tranh nhằm thực hiện các mục tiêu của một giai cấp nhất định

Ở Việt Nam, báo chí là báo chí cách mạng – báo chí của giai cấp vô sản Vì thế, để phục vụ những lợi ích giai cấp, hoàn thành sứ mệnh của mình, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của báo chí Việt Nam là góp phần xây dựng hình thái kinh

tế xã hội mới – chủ nghĩa xã hội, giải quyết được những mâu thuẫn của chủ nghĩa

tư bản, đồng thời cũng cần chú ý lợi ích của giai cấp vô sản không được phép mâu thuẫn với lợi ích của các giai cấp khác trong xã hội Một biểu hiện rõ nét về

sự nhất quán của tính giai cấp và tính dân tộc trong báo chí của chúng ta là quan điểm báo chí là tiếng nói của Đảng đồng thời là diễn đàn của nhân dân

Trong bài báo “Luật phòng chống tác hại thuốc lá: 10 năm vẫn như mới”

của tác giả Thu Hà, điều này thể hiện rõ trong việc tác giả đăng tải ý kiến của đại diện các cơ quan chức năng, đặc biệt là ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân – đại diện của Nhà nước về vấn đề phòng chống tác hại thuốc lá Không chỉ đăng tải, giới thiệu thông tin một cách đơn thuần, bài báo giáo dục ý thức giai cấp một cách khá nhẹ nhàng (đưa ra thực trạng tỉ lệ nam thanh niên hút thuốc, tỉ lệ những người bị ảnh hưởng bởi khói thuốc, các biện pháp cần thiết để giảm thiểu tỉ lệ nam thanh niên hút thuốc ở Việt Nam…) Bàn đến một vấn đề không phải là mới trong đời sống xã hội, tuy nhiên, cùng với những số liệu xác thực, bài báo cũng phần nào tác động đến nhận thức của bạn đọc nói chung và các đối tượng được tác động nói riêng để họ có những thái độ

và hành động tích cực thích hợp – nghĩa là, ở một khía cạnh nào đó, bài báo đã tác động tới nhân dân để họ trực tiếp tham gia giải quyết vấn đề nêu ra là phòng chống tác hại thuốc lá, bảo vệ lợi ích, sức khỏe của chính bản thân mình, gia đình

và xã hội, đồng thời tác động vào các cơ quan chức năng, tăng cường vai trò lãnh đạo của các cơ quan chính quyền để có những biện pháp cụ thể, thiết thực để đạt được hiệu quả cao nhất trong công cuộc phòng chống tác hại thuốc lá

III Tính tự do báo chí thể hiện trong bài báo.

Tự do báo chí là quan niệm về trạng thái của báo chí trong mối quan hệ với các yếu tố quy định và chi phối báo chí Ở Việt Nam, trong điều kiện mới, nền tự

do báo chí mà chúng ta đang xây dựng và thực hiện là sự tự do sử dụng báo chí như những công cụ của toàn xã hội để thông tin, trao đổi, cổ vũ nhau thực hiện các mục tiêu đổi mới theo hướng xã hội chủ nghĩa Nền tự do báo chí của chủ nghĩa xã hội mà chúng ta phấn đấu xây dựng là sự tự do cho những người có cùng mục tiêu, cùng chí hướng để làm cho dân giàu nước mạnh, đoàn kết và nhân

ái theo nguyên tắc của chủ nghĩa xã hội Nền tự do báo chí đó tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của báo chí vô sản là tôn trọng sự thật, tôn trọng quyền lợi

chính đáng của con người, bảo vệ công bằng xã hội, chống lại mọi tư tưởng và khuynh hướng có hại cho sự nghiệp đổi mới theo mục tiêu xã hội chủ nghĩa

Không nằm ngoài những quy luật đó, bài báo “Luật phòng chống tác hại

thuốc lá: 10 năm vẫn như mới” của tác giả Thu Hà là tiếng nói chân chính về

thực trạng thực hiện Nghị quyết 12 của Thủ tướng chính phủ về phòng chống tác hại thuốc lá, đồng thời đặt ra một dấu hỏi lớn trong nhận thức của người đọc ngay

từ cách đặt tít bài: Tại sao luật phòng chống tác hại thuốc lá 10 năm lại vẫn còn như mới? Nguyên nhân là từ phía nhận thức của người dân? Hay trong công tác tuyên truyền, thực thi nghị quyết của chính các cơ quan chức năng còn lỏng lẻo

và chưa triệt để? Cần phải làm gì để giảm thiểu tỉ lệ nam thanh niên hút thuốc lá xuống còn mức thấp nhất?

IV Các chức năng mà bài báo đã đạt được.

Là một loại hình hoạt động đặc thù, ra đời do những nhu cầu khách quan của

xã hội đã phát triển đến một trình độ nhất định của văn minh nhân loại, báo chí mang trong mình những tiềm năng có ý nghĩa hết sức to lớn đối với xã hội Chính những tiềm năng đó đã quy định tính chất khách quan của các chức năng của báo chí Nói cách khác, bản thân sự ra đời và tồn tại của báo chí đã khẳng định một cách khách quan vai trò, tác dụng và ý nghĩa của nó trong xã hội

Theo như lý luận báo chí Mác – Lênin và thực tiễn hoạt động của các phương tiện thông tin đại chúng cho thấy báo chí có các nhóm chức năng sau: nhóm các chức năng tư tưởng, nhóm các chức năng quản lý và nhóm các chức

năng khai sáng giải trí Xét bài báo “Luật phòng chống tác hại thuốc lá: 10

năm vẫn như mới”, nhóm chức năng tư tưởng và nhóm chức năng quản lý là nổi

bật hơn cả Điều này thể hiện qua những phương diện sau:

- Bài báo cung cấp thông tin về thực trạng và kết quả thực hiện Nghị quyết

12 của Thủ tướng chính phủ về giảm tỉ lệ nam thanh niên hút thuốc ở nước

ta trong vòng 10 năm qua: “Sau 10 năm thực hiện Nghị quyết 12 của Thủ

tướng Chính phủ về phòng chống tác hại thuốc lá ( PCTHTL), chúng ta mới giảm được 9% số nam giới hút thuốc, trong khi mục tiêu đề ra: “Giảm

tỷ lệ nam giới hút thuốc lá từ 50% xuống còn 20%” Về mục tiêu thực hiện môi trường không hút thuốc, theo điều tra GATS năm 2010 cho thấy, vẫn còn khoảng 55,9% người lao động (tương đương với gần 8 triệu người) hiện đang bị phơi nhiễm thụ động với khói thuốc lá tại nơi làm việc; Và có tới 73,1% người trưởng thành từ 15 tuổi trở lên (tương đương với 47 triệu người) cho biết phải tiếp xúc thụ động với khói thuốc lá tại nhà.”, đồng

thời cũng giúp người đọc nhận thức được những nguyên nhân dẫn đến hiện

trạng này đó là: “Tại các điểm bán hàng việc vi phạm quy định cấm quảng

cáo, khuyến mại thuốc lá vẫn xảy ra khá phổ biến Hệ thống bán lẻ thuốc thì đâu đâu cũng thấy, từ vỉa hè, cạnh cống đến cầu thang, công viên… Vi phạm phổ biến nhất là trưng bày số bao thuốc và tút thuốc quá giới hạn cho phép” và “Biện pháp tăng thuế thuốc lá để giảm hút cũng là một trong những giải pháp quan trọng để thực thi có hiệu quả các chương trình PCTHTL Tuy nhiên, hiện nay mức thuế thuốc lá ở Việt Nam hiện chiếm nhiều nhất chỉ là 45% giá bán lẻ Mức thuế này thấp hơn rất nhiều

so với tỷ lệ 65-85% do Ngân hàng Thế giới khuyến cáo và so với mức thuế

đã đạt được ở các nước có chính sách kiểm soát thuốc lá hiệu quả Thậm chí, gíá thuốc lá ở Việt Nam tăng không nhiều trong hơn 10 năm qua, trong khi thu nhập bình quân theo đầu người tăng nhanh và liên tục làm cho thuốc lá ngày càng trở nên dễ mua hơn” Cùng những thông tin xác

thực, số liệu chứng minh cụ thể, bài báo đã tác động mạnh mẽ vào nhận thức, giúp công chúng hiểu và đánh giá chính xác vấn đề được nhắc đến Trong điều kiện cụ thể của Việt Nam – là một trong những nước có tỉ lệ hút thuốc cao nhất trên thế giới, tuy nhiên những biện pháp phòng chống lại chưa được thực hiện triệt để và toàn diện, muốn Luật phòng chống tác hại thuốc lá được thực hiện hiệu quả nhất có thể, thì việc đầu tiên cần làm