Những ảnh hưởng kinh tế xã hội của hivaids đối với những hộ gia đình dễ bị tổn thương tình trạng đói nghèo ở việt nam

Vò víơy, viïơc giaâm saât ắnh kyđ vađ khöng ngûđng böí sung kiïịn thûâc vïì nhûông aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi cuêa ăaơi dõch ăöịi vúâi tñnh dïî töín thûúng vađ tònh traơng ngheđo kh

HUPH

HUPH

UÊY BAN VÏÌ CAÂC VÍỊN ĂÏÌ XAÔ HÖƠI

NHÛÔNG AÊNH HÛÚÊNG KINH TÏỊ - XAÔ HÖƠI

CUÊA HIV/AIDS ĂÖỊI VÚÂI NHÛÔNG HÖƠ GIA ẰNH

DÏÎ BÕ TÖÍN THÛÚNG & TÒNH TRAƠNG ĂOÂI NGHEĐO

ÚÊ VIÏƠT NAM

NHAĐ XUÍỊT BAÊN VÙN HOÂA THÖNG TINHUPH

Baâo caâo nađy ặúơc xíy dûơng theo ýu cíìu cuêa UÊy ban vïì caâc víịn ăïì xaô höơi cuêa Quöịc höơi (PCSA) vađ Chûúng trònh phaât triïín Liïn Húơp Quöịc (UNDP)

Nhûông quan ăiïím trònh bađy úê ăíy lađ cuêa caâc taâc giaê vađ khöng nhíịt thiïịt phaên aânh yâ kiïịn

hay quan ăiïím chñnh thûâc nađo cuêa PCSA hoùơc UNDP.”

Baên quýìn @2009 Chûúng trònh phaât triïín Liïn Húơp Quöịc taơi Viïơt Nam

In taơi Cöng ty Cöí phíìn Ăíìu tû Thiïịt bõ vađ In.

Khöí: 20,5 x 29 cm Söị lûúơng: 1.000 cuöịn Ăùng kyâ kïị hoaơch xuíịt baên söị 366-2009/CXB/23-42/VHTT

Nöơp lûu chiïíu thaâng 12 - 2009

HUPH

AIDS lađ víịn ăïì liïn quan túâi phaât triïín, vađ viïơc ăöịi

phoâ vúâi noâ theo goâc ăöơ nađy lađ ăiïìu kiïơn thiïịt ýịu ăïí

hiïíu ặúơc nhûông aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi cuêa ăaơi

dõch nađy ÚÊ nhûông nûúâc coâ tyê lïơ hiïơn mùưc thíịp nhû

Viïơt Nam, mùơc duđ aênh hûúêng kinh tïị vô mö noâi chung

cuêa HIV chûa lúân, song ăaơi dõch nađy coâ khaê nùng lađm

suy giaêm vađ thíơm chñ coâ thïí lađm ăaêo ntgûúơc nhûông

tiïịn böơ coâ ặúơc trong cöng cuöơc xoâa ăoâi giaêm ngheđo

bùìng viïơc ăííy caâc gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV

vađo ăoâi ngheđo Vò víơy, viïơc giaâm saât ắnh kyđ vađ khöng

ngûđng böí sung kiïịn thûâc vïì nhûông aênh hûúêng kinh

tïị - xaô höơi cuêa ăaơi dõch ăöịi vúâi tñnh dïî töín thûúng vađ

tònh traơng ngheđo khöí cuêa caâc höơ gia ằnh úê Viïơt Nam

lađ ýịu töị ríịt quan troơng ăïí cung cíịp nguöìn thöng tin

cho cöng taâc xíy dûơng chñnh saâch nhùìm giaêm thiïíu

(i) khaê nùng ăaơi dõch lađm ăaêo ngûúơc nhûông thađnh tûơu

to lúân cuêa ăíịt nûúâc trong cöng cuöơc xoâa ăoâi giaêm

ngheđo úê cíịp quöịc gia vađ (ii) nhûông aênh hûúêng tiïu

cûơc cuêa ăaơi dõch ăöịi vúâi mûâc phuâc lúơi cuêa nhûông höơ

gia ằnh chõu aênh hûúêng

Nghiïn cûâu ăíìu tiïn ặúơc thûơc hiïơn nùm 2005 ăaô chó

roô möơt söị lônh vûơc quan troơng cíìn ặúơc giaêi quýịt

Baâo caâo nađy ăïì xuíịt xíy dûơng caâc chûúng trònh ngùn

ngûđa hûôu hiïơu, giuâp ăíịt nûúâc chuíín bõ ăöịi mùơt vúâi

nhu cíìu tùng cao vïì chùm soâc vađ ăiïìu trõ cho nhûông

ngûúđi söịng chung vúâi HIV vađ cung cíịp minh chûâng

vïì sûơ cíìn thiïịt phaêi víơn ăöơng tiïịn hađnh möơt chiïịn

dõch ûâng phoâ ăa ngađnh ăöịi vúâi ăaơi dõch HIV trong quaâ

trònh xíy dûơng kïị hoaơch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi

Kïí tûđ thúđi ăiïím ăoâ, ăaơi dõch HIV ăaô vađ ăang tùng

cûúđng mûâc ăöơ líy lan Thaâng 12-2008, coâ 138.000

ca nhiïîm cođn söịng, göìm coâ 29.575 bïơnh nhín AIDS,

phíìn lúân (82%) trong ăoâ lađ nhûông ngûúđi treê coâ khaê

nùng tham gia tñch cûơc vïì mùơt kinh tïị trong ăöơ tuöíi

tûđ 20 ăïịn 39 Theo ûúâc tñnh ăïịn cuöịi nùm 2008 coâ

khoaêng 231.000 ngûúđi chung söịng vúâi HIV Cuông trong giai ăoaơn nađy, nhiïìu chûúng trònh vađ caâc biïơn phaâp chñnh saâch múâi ăaô ặúơc ăïì ra vúâi nhûông kïịt quaê nöíi bíơt nhû tùng mûâc ăöơ sùĩn coâ cuêa dõch vuơ ăiïìu trõ cho nhûông ngûúđi nhiïîm HIV, ăùơc biïơt lađ ăiïìu trõ khaâng virus hoaơt tñnh cao (HAART) vađ tùng söị lûúơng cuông nhû vai trođ cuêa caâc nhoâm tûơ lûơc cíịu thađnh tûđ nhûông ngûúđi bõ nhiïîm vađ chõu aênh hûúêng cuêa HIV Vúâi söị múâi nhiïîm vađ viïơc tùng khaê nùng tiïịp cíơn ăiïìu trõ khaâng virus (ARV) giuâp keâo dađi cuöơc söịng cuêa nhûông ngûúđi nhiïîm, söị ngûúđi söịng chung vúâi HIV dûơ kiïịn seô tùng tûđ 254.000 nùm 2010 lïn túâi 280.000 nùm 2012

Nghiïn cûâu nađy ặúơc UÊy ban caâc víịn ăïì xaô höơi cuêa Quöịc höơi (PCSA) vađ Chûúng trònh Phaât triïín Liïn Húơp Quöịc (UNDP) uêy thaâc thûơc hiïơn, trong khuön khöí dûơ aân “Tùng cûúđng vai trođ laônh ăaơo vađ phöịi húơp

ăa ngađnh ăïí thûơc hiïơn thađnh cöng Chiïịn lûúơc quöịc gia phođng chöịng HIV/AIDS” vúâi sûơ giuâp ăúô tađi chñnh cuêa Cú quan phaât triïín quöịc tïị Thuơy Ăiïín (SIDA) Dûơ aân do Cöng ty THHN tû víịn chiïịn lûúơc (SCC) phöịi húơp vúâi Uyê ban y tïị Hađ Lan - Viïơt Nam phöịi húơp thûơc hiïơn nhùìm ăaânh giaâ laơi tònh hònh vađ cíơp nhíơt kiïịn thûâc vïì nhûông aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi cuêa ăaơi dõch ăöịi vúâi tñnh dïî bõ töín thûúng vađ ăoâi ngheđo cuêa höơ gia ằnh úê Viïơt Nam

Kïịt quaê coâ ặúơc lađ nghiïn cûâu nađy cung cíịp minh chûâng thuýịt phuơc cho thíịy rùìng möơt söị nöî lûơc ặúơc tiïịn hađnh nhùìm giaêm nheơ nhûông aênh hûúêng kinh tïị

- xaô höơi cuêa ăaơi dõch HIV ăang coâ nhûông taâc duơng nhíịt ắnh Nghiïn cûâu cuông xaâc ắnh nhûông lônh vûơc cíìn coâ thïm nöî lûơc Kïịt quaê nghiïn cûâu cho thíịy aênh hûúêng cuêa HIV ăïịn tònh traơng ăoâi ngheđo höơ gia ằnh lađ ríịt lúân vađ lađ kïịt quaê cuêa viïơc giaêm thu nhíơp

do nhûông thay ăöíi viïơc lađm vađ tùng chi phñ, ăùơc biïơt lađ chi phñ ty tïị Phín tñch chó ra rùìng nhûông höơ gia

LÚĐI TÛƠA

HUPH

ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV úê khu vûơc nöng thön

vađ nhûông höơ coâ ngûúđi sûê duơng ma tuây thûúđng dïî bõ

töín thûúng trûúâc aênh hûúêng kinh tïị hún so vúâi nhûông

höơ gia ằnh úê thađnh thõ hay gia ằnh khöng coâ ngûúđi

sûê duơng ma tuây Ăiïím tñch cûơc quan troơng úê ăíy lađ

coâ sûơ giaêm búât tònh traơng kyđ thõ trong cöơng ăöìng, bao

göìm caê kyđ thõ ăöịi vúâi viïơc ăïịn trûúđng cuêa nhûông treê

em ăïịn tûđ caâc höơ gia ằnh coâ HIV Nhûông khña caơnh

nhiïìu triïín voơng bao göìm vai trođ cuêa caâc nhoâm tûơ lûơc

trong viïơc níng cao tím lyâ tûơ tin (thiïịu tûơ tin ặúơc xaâc

ắnh nhû möơt rađo caên khi tham gia caâc hoaơt ăöơng taơo

thu nhíơp) cuông nhû viïơc cuêng cöị kiïịn thûâc, thaâi ăöơ

vađ hađnh vi cuêa nhûông ngûúđi söịng chung vúâi HIV vađ

gia ằnh hoơ

Vúâi baâo caâo nađy, chuâng töi hy voơng coâ möơt sûơ hiïíu biïịt kõp thúđi hún vïì nhûông aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi cuêa ăaơi dõch ăöịi vúâi tñnh dïî töín thûúng vađ tònh traơng ăoâi ngheđo cuêa caâc höơ gia ằnh úê Viïơt Nam, qua ăoâ höî trúơ víơn ăöơng cho viïơc löìng gheâp caâc hoaơt ăöơng liïn quan ăïịn HIV vađo cöng taâc xíy dûơng kïị hoaơch vađ chñnh saâch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi ăùơc biïơt lađ chiïịn lûúơc phaât triïín kinh tïị - xaô höơi 10 nùm túâi (2011-2020), nhùìm ăíịu tranh ngùn chùơn nhûông aênh hûúêng cuêa HIV ăöịi vúâi ăoâi ngheđo vađ phuâc lúơi cuêa caâc höơ gia ằnh úê Viïơt Nam Vò víơy, chuâng töi hy voơng nghiïn cûâu nađy seô nhíơn ặúơc sûơ quan tím vađ hûôu ñch ăöịi vúâi tíịt caê nhûông ăöịi taâc trong nûúâc vađ quöịc tïị ăang tham gia ûâng phoâ vúâi ăaơi dõch úê Viïơt Nam

CHUÊ NHIÏƠM UÊY BAN VÏÌ CAÂC VÍỊN ĂÏÌ XAÔ HÖƠI

CUÊA QUÖỊC HÖƠI, VIÏƠT NAM

Nghiïn cûâu vïì nhûông aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi cuêa

HIV/AIDS ăöịi vúâi nhûông höơ gia ằnh dïî bõ töín thûúng

vađ tònh traơng ăoâi ngheđo úê Viïơt Nam nađy ặúơc UNDP

phöịi húơp vúâi Quöịc höơi nûúâc Cöơng hoađ xaô höơi chuê

nghôa Viïơt Nam khúêi ăöơng thûơc hiïơn; ăíy lađ möơt phíìn

trong Dûơ aân 42513 Baâo caâo nađy seô khöng thïí thûơc

hiïơn ặúơc nïịu khöng coâ sûơ ăöơng viïn, húơp taâc, phaên

höìi vađ ăoâng goâp cuêa nhiïìu ngûúđi

Chuâng töi xin ặúơc caêm taơ vađ bađy toê sûơ biïịt ún chín

thađnh nhíịt ăïịn tíịt caê caâc töí chûâc chñnh phuê vađ phi

chñnh phuê, cuông nhû caâc töí chûâc quöịc tïị, ăaô höî trúơ vađ

giuâp ăúô chuâng töi Viïơc hoađn thađnh nghiïn cûâu nađy lađ

nöî lûơc tíơp thïí cuêa:

• Dûơ aân 00042513 “Tùng cûúđng vai trođ laônh ăaơo vađ

phöịi húơp ăa ngađnh cuêa cú quan dín cûê vađ chñnh

quýìn caâc cíịp ăïí thûơc hiïơn thađnh cöng Chiïịn

lûúơc phođng chöịng HIV/AIDS ăïịn nùm 2010” - UÊy

ban vïì caâc víịn ăïì xaô höơi cuêa Quöịc höơi

• Nhoâm phöịi húơp vïì HIV úê Viïơt Nam

• Cöng ty tû víịn chiïịn lûúơc (SCC)

• UÊy ban y tïị Hađ Lan - Viïơt Nam

• Cuơc phođng chöịng HIV/AIDS Viïơt Nam

• Töí chûâc UNAIDS

• Viïơn khoa hoơc xaô höơi quöịc gia

• Viïơn chñnh saâch vađ chiïịn lûúơc y tïị quöịc gia

• Viïơn nghiïn cûâu phaât triïín xaô höơi

• Trûúđng Ăaơi hoơc Thùng Long

• Chûúng trònh HIV vađ phaât triïín vuđng taơi RCC (Trung tím khu vûơc cuêa UNDP taơi Colombo)

Ăùơc biïơt chuâng töi xin ặúơc caêm ún caâc töí chûâc chñnh phuê vađ caâc nhoâm tûơ lûơc taơi saâu tònh Nïịu khöng coâ sûơ trúơ giuâp vö ăiïìu kiïơn cuêa hoơ trong viïơc töí chûâc thu thíơp dûô liïơu, viïơc thu thíơp thöng tin ăaô khöng thïí ặúơc hoađn tíịt kõp thúđi: Höơi liïn hiïơp phuơ nûô, Höơi chûô thíơp ăoê, Böơ Y tïị vađ caâc nhoâm tûơ lûơc göìm Hoa hûúâng dûúng, Ûúâc mú xanh, Nuơ cûúđi vađ Ban mai, vađ nhiïìu nhoâm khaâc

Cuöịi cuđng, töi xin ặúơc caêm ún tíịt caê nhûông ngûúđi traê lúđi phoêng víịn ăaô khöng chuât ngíìn ngaơi chia seê thöng tin; ăoâng goâp cuêa hoơ ăaô ăem laơi sûơ phong phuâ ăùơc biïơt cho nghiïn cûâu nađy

LÚĐI CAÊM ÚN

HUPH

HUPH

TÏN VAĐ CUƠM TÛĐ VIÏỊT TÙƯT 9

3 YÂ nghôa ăöịi vúâi cöng taâc cöị víịn chñnh saâch vađ caâc hoaơt ăöơng tađi chñnh liïn quan ăïịn HIV/AIDS 12

Giai ăoaơn 1: “Nhûông khaâc biïơt trong hoađn caênh xaô höơi vađ mûâc söịng giûôa caâc höơ gia ằnh bõ aênh

hûúêng vađ khöng bõ aênh hûúêng búêi HIV” - Nghiïn cûâu cùưt ngang

23

A AÊNH HÛÚÊNG KINH TÏỊ - XAÔ HÖƠI CUÊA HIV/AIDS ĂÏỊN HÖƠ GIA ẰNH 27

B CAÂC CHIÏỊN LÛÚƠC ĂÖỊI PHOÂ VAĐ BIÏƠN PHAÂP HÖÎ TRÚƠ SÙĨN COÂ 51

C MÖ HÒNH VAĐ DÛƠ BAÂO AÊNH HÛÚÊNG CUÊA HIV/AIDS ĂÏỊN HÖƠ GIA ẰNH 56

1 Mö hònh aênh hûúêng cuêa tùng chi phñ y tïị ăöịi vúâi chi phñ vađ tiïu duđng höơ gia ằnh 56

2 Mö phoêng nhûông aênh hûúêng cuêa HIV/AIDS ăïịn ăoâi ngheđo 57

PHUƠ LUƠC 1 Ăo lûúđng mûâc ăoâi ngheđo theo khña caơnh xaô höơi vađ kinh tïị 65

PHUƠ LUƠC 3 Phûúng phaâp vađ cöng cuơ ûúâc tñnh vađ dûơ baâo HIV/AIDS 77

PHUƠ LUƠC 4 Caâc ăùơc ăiïím nhín khííu cuêa míîu caâc höơ gia ằnh vađ ngûúđi nhiïîm HIV 88

PHUƠ LUƠC 5 Caâc söị liïơu kinh tïị - xaô höơi vïì höơ gia ằnh 90

HUPH

AIDS Höơi chûâng suy giaêm miïîn dõch mùưc phaêi

ART Ăiïìu trõ khaâng virus

BCC Truýìn thöng thay ăöíi hađnh vi

COI Chi phñ bïơnh tíơt

FSW Gaâi maơi dím

GDP Töíng saên phíím quöịc nöơi

GFAMT Quyô toađn cíìu phođng chöịng AIDS, lao vađ söịt reât

GIPA Tùng cûúđng sûơ tham gia cuêa nhûông ngûúđi söịng chung vúâi HIV/AIDS

HAART Ăiïìu trõ khaâng virus hoaơt tñnh cao

HCMC Thađnh phöị Höì Chñ Minh

HIV Virus gíy suy giaêm miïîn dõch mùưc phaêi úê ngûúđi

IDU Ngûúđi tiïm chñch ma tuây

IEC Thöng tin, giaâo duơc vađ truýìn thöng

MOH Böơ Y tïị

MSM Nam giúâi quan hïơ tònh duơc ăöìng tñnh

PLHIV Ngûúđi nhiïîm HIV

NGO Töí chûâc phi chñnh phuê

PEPFAR Kïị hoaơch cûâu trúơ khíín cíịp AIDS cuêa Töíng thöịng Myô

PMTCT Ngùn ngûđa líy truýìn tûđ meơ sang con

SEDP Kïị hoaơch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi

STI Nhiïîm khuíín qua ặúđng tònh duơc

UNDP Chûúng trònh phaât triïín Liïn Húơp Quöịc

VCT Tû víịn vađ xeât nghiïơm tûơ nguýơn

VLSS Ăiïìu tra mûâc söịng Viïơt Nam

TÏN VAĐ CUƠM TÛĐ VIÏỊT TÙƯT

HUPH

HUPH

1 Cú súê nghiïn cûâu

Ăaơi dõch HIV/AIDS lađ möơt víịn ăïì y tïị toađn cíìu nghiïm

troơng Cađng ngađy gaânh nùơng bïơnh tíơt cađng chíịt nhiïìu

lïn vai nhûông ngûúđi úê ăöơ tuöíi thanh niïn; trong nhûông

ăiïìu kiïơn thöng thûúđng, nhûông ngûúđi úê ăöơ tuöíi nađy lađ

ăöịi tûúơng tñch cûơc nhíịt vïì mùơt kinh tïị - xaô höơi vađ ñt

coâ khaê nùng mùưc bïơnh vađ tûê vong nhíịt AÊnh hûúêng

kinh tïị - xaô höơi chuê ýịu cuêa HIV xuíịt phaât tûđ tònh

traơng tùng nhanh mûâc ăöơ hoađnh hađnh vađ tyê lïơ tûê vong

cuêa ăaơi dõch nađy Nhiïîm HIV lađ nhiïîm suöịt ăúđi Khi

khöng ặúơc ăiïìu trõ, khoaêng 9 trong söị 10 ngûúđi coâ

HIV seô chuýín sang giai ăoaơn AIDS trong vođng 10-15

nùm, nhûng nhiïìu ngûúđi chuýín giai ăoaơn súâm hún

ríịt nhiïìu. 1 ÚÊ nhûông nûúâc ngheđo, nhûông ngûúđi nhiïîm

HIV thûúđng chó söịng ặúơc tûđ 5 ăïịn 8 nùm sau khi

bõ nhiïîm Cuöịi cuđng, hoơ seô phaêi traêi qua nhûông giai

ăoaơn bïơnh vúâi tíìn suíịt, thúđi gian vađ mûâc ăöơ nghiïm

troơng ngađy möơt tùng, cho ăïịn luâc tûê vong ÚÊ núi coâ

dõch vuơ ăiïìu trõ keâo dađi cuöơc söịng (nhûng khöng phaêi

dõch vuơ chûôa trõ), nhûông ngûúđi coâ HIV vađ gia ằnh

hoơ thûúđng phaêi chi phñ möơt khoaên tiïìn lúân cho ăiïìu

trõ vađ chùm soâc, bao göìm viïơc thûơc hiïơn chïị ăöơ ùn

thñch húơp, ăiïìu kiïơn söịng lađnh maơnh vađ möi trûúđng

baêo ăaêm Caâc nhu cíìu nađy khiïịn chuâng ta khöng chó

quan tím túâi nhûông khña caơnh dõch bïơnh hoơc cuêa HIV

mađ cođn phaêi nhùưm túâi caâc víịn ăïì vïì phaât triïín

Khi HIV bùưt ăíìu lan röơng trong xaô höơi, möơt söị hïơ quaê

tíịt ýịu seô xaêy ra Kinh nghiïm trïn thïị giúâi chó ra rùìng,

trong böịi caênh tònh traơng dõch bïơnh phöí biïịn vúâi mûâc

ăöơ thíịp, HIV chó gíy ra möơt aênh hûúêng khöng ăaâng

kïí xeât vïì caâc ăiïìu kiïơn kinh tïị vô mö. 2 Tuy nhiïn, aênh

1 Buchbinder SP, Katz MH, Hessol NA, O’Malley PM, Holmberg SD

(1994) “Long-term HIV-1 infection without immunologic progression”

AIDS 8 (8): 1123–8 doi:10.1097/00002030-199408000-00014 PMID

7986410

2 Martin GH, Logan DZ The impact of HIV / AIDS on household

vulnera-bility and poverty in Ghana Washington, D.C., Futures Group, 2005.

hûúêng úê cíịp ăöơ gia ằnh thò tríìm troơng hún ríịt nhiïìu

do taâc ăöơng cuêa noâ ăïịn nguöìn vöịn xaô höơi, lûơc lûúơng lao ăöơng saên xuíịt trong xaô höơi vađ ăïịn nhûông khoaên chi phñ vađ mûâc thu nhíơp; ăíy lađ nïìn moâng cú súê cuêa caâc höơ gia ằnh, cöơng ăöìng vađ ăíịt nûúâc Cuöịi cuđng, ăaơi dõch nađy seô coâ aênh hûúêng ăïịn mûâc ăöơ vađ chiïìu síu cuêa ăoâi ngheđo úê cíịp quöịc gia

Nghiïn cûâu nùm 2005 vïì aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi cuêa HIV ăöịi vúâi caâc höơ gia ằnh úê Viïơt Nam ăaô kiïịn nghõ xíy dûơng caâc chûúng trònh can thiïơp hiïơu quaê, chuíín bõ ăïí ăíịt nûúâc ăöịi mùơt vúâi nhu cíìu tùng cao vïì chùm soâc vađ ăiïìu trõ dađnh cho nhûông ngûúđi chõu aênh hûúêng cuêa HIV vađ chûâng minh sûơ cíìn thiïịt phaêi víơn ăöơng chñnh saâch cho sûơ phöịi húơp ăa ngađnh ăïí ăöịi phoâ vúâi ăaơi dõch trong böịi caênh cuêa tiïịn trònh xíy dûơng kïị hoaơch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi

Tûđ ăoâ ăïịn nay, ăaơi dõch HIV ăaô bùưt ăíìu lan ra vúâi mûâc ăöơ ngađy möơt nhanh vađ maơnh Caâc söị liïơu tñch luôy tñnh ăïịn ngađy 31-12-2008 cho thíịy toađn quöịc coâ 138.191 ngûúđi nhiïîm HIV cođn söịng, bao göìm 29.575 bïơnh nhín AIDS víîn ăang cođn söịng; coâ 41.544 ca chïịt do AIDS Caâc söị liïơu tûđ hïơ thöịng baâo caâo ca bïơnh cho thíịy rùìng nhûông ngûúđi trong ăöơ tuöíi lao ăöơng, tûđ 20-

39, lađ nhoâm chõu aênh hûúêng nhiïìu nhíịt (82%)3 Khi tyê lïơ líy nhiïîm HIV khöng ngûđng tùng lïn, caâc dõch vuơ chùm soâc vađ ăiïìu trõ dađnh cho ngûúđi nhiïîm HIV, ăùơc biïơt lađ dõch vuơ ăiïìu trõ bùìng thuöịc khaâng virus dađnh cho ngûúđi nhiïîm HIV (HAART) cuông trúê nïn phöí biïịn hún Nùm 2003, chó coâ 50 bïơnh nhín AIDS ặúơc ăiïìu trõ ARV Nùm nùm sau, con söị nađy ăaô tùng lïn túâi 16.212 ngûúđi, trong ăoâ coâ 15.273 ngûúđi lúân vađ

fol-PHÍÌN 1: GIÚÂI THIÏơU VAĐ BÖỊI CAÊNH

HUPH

Vúâi nhûông diïîn biïịn tñch cûơc nađy, aênh hûúêng kinh

tïị - xaô höơi cuêa HIV ăöịi vúâi tñnh dïî bõ töín thûúng vađ

ăoâi ngheđo cuêa höơ gia ằnh, vađ caâch ăöịi phoâ vúâi nhûông

thaâch thûâc úê cíịp ăöơ höơ gia ằnh, dûơ kiïịn seô thay ăöíi

Ăoâ lađ lyâ do ăïí khúêi ăöơng möơt nghiïn cûâu múâi Bùìng

viïơc sûê duơng caâc phûúng phaâp nghiïn cûâu caêi tiïịn vađ

söị liïơu múâi, nghiïn cûâu nađy seô cung cíịp cú súê thñch

húơp ăïí ăaânh giaâ, phín tñch, cíơp nhíơt cuông nhû ăađo síu

phín tñch nhûông kïịt quaê cuêa nghiïn cûâu nùm 2005

2 Muơc ăñch nghiïn cûâu

Trong khuön khöí chûúng trònh “Tùng cûúđng sûơ laônh ăaơo

vađ phöịi húơp ăa ngađnh trong chûúng trònh phođng chöịng

HIV/AIDS”, Dûơ aân 00042413 “Tùng cûúđng vai trođ laônh

ăaơo vađ phöịi húơp ăa ngađnh cuêa ăaơi biïíu dín cûê vađ

cú quan caâc cíịp ăïí tiïịn hađnh thađnh cöng chiïịn lûúơc

quöịc gia phođng chöịng HIV/AIDS ăïịn nùm 2010” ăaô

thïí hiïơn möịi quan tím ăïịn viïơc phöịi húơp vúâi UNDP

tiïịn hađnh möơt ăiïìu tra ăaânh giaâ taâc ăöơng cuêa HIV/

AIDS ăöịi vúâi tñnh dïî bõ töín thûúng vađ ăoâi ngheđo úê Viïơt

Nam Muơc tiïu cuêa ăiïìu tra nađy lađ thu thíơp nhûông

bùìng chûâng quan troơng vïì aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi

cuêa HIV/AIDS, ăùơc biïơt lađ aênh hûúêng ăöịi vúâi nhûông

höơ dïî bõ töín thûúng nhíịt (höơ ngheđo), chuê ýịu ăïí víơn

ăöơng löìng gheâp caâc hoaơt ăöơng vađ chó baâo liïn quan

ăïịn HIV/AIDS vađo quy trònh xíy dûơng chñnh saâch vađ

kïị hoaơch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi cuông nhû víơn

ăöơng cung cíịp thöng tin cho ăúơt Rađ soaât giûôa kyđ ăöịi

vúâi Kïị hoaơch Phaât triïín Kinh tïị - Xaô höơi (SEDP) hiïơn

taơi vađ xíy dûơng Kïị hoaơch Phaât triïín Kinh tïị - Xaô höơi

trong tûúng lai

Caâc muơc tiïu cú baên cuêa nghiïn cûâu:

• Ăaânh giaâ, phín tñch vađ cíơp nhíơt aênh hûúêng

kinh tïị - xaô höơi cuêa HIV/AIDS ăïịn tñnh dïî bõ töín

thûúng vađ ngheđo ăoâi úê Viïơt Nam, vûđa dûơa vađo

caâc nghiïn cûâu trûúâc ăíy, vûđa kïịt húơp vúâi caâc

thöng tin/söị liïơu hiïơn taơi vïì mûâc ăöơ aênh hûúêng

kinh tïị - xaô höơi cuêa HIV/AIDS úê cíịp ăöơ gia ằnh

• Phín tñch baên chíịt vađ mûâc ăöơ aênh hûúêng kinh

tïị - xaô höơi cuêa HIV/AIDS ăöịi vúâi caâ nhín vađ höơ gia

ằnh vúâi troơng tím nhùưm vađo cú cíịu höơ gia ằnh,

thu nhíơp, chi phñ, y tïị, giaâo duơc, chíịt lûúơng söịng

vađ möi trûúđng cöơng ăöìng Phín tñch aênh hûúêng vïì kinh tïị - xaô höơi cuêa HIV/AIDS ăöịi vúâi höơ gia ằnh thûúđng tñnh ăïịn nhûông khaâc biïơt vïì giúâi cuông nhû nhûông khaâc biïơt giûôa möi trûúđng nöng thön vađ thađnh thõ Troơng tím cuêa nghiïn cûâu ăiïìu tra nađy nhùưm vađo möịi quan hïơ giûôa HIV/AIDS vađ sûơ phín böị thu nhíơp/cuêa caêi, nhûông thay ăöíi trong

cú cíịu viïơc lađm, sûơ kyđ thõ cuêa xaô höơi vađ caâc víịn ăïì

an sinh xaô höơi nhû diïơn bao phuê cuêa baêo hiïím

• Ăûa ra nhûông kiïịn nghõ cuơ thïí vïì caâch ûâng phoâ cuêa Viïơt Nam trong viïơc ngùn ngûđa vađ/hoùơc giaêm nheơ aênh hûúêng, bao göìm ruât ra nhûông bađi hoơc vađ kinh nghiïơm thûơc tïị tûđ nhûông nûúâc khaâc vađ xaâc ắnh nhûông lônh vûơc tiïìm tađng cíìn thûơc hiïơn nghiïn cûâu síu hún

• Cung cíịp nhûông thöng tin cíơp nhíơt vúâi ăíìy ăuê bùìng chûâng vïì caâc phûúng phaâp nghiïn cûâu ăiïìu tra gíìn ăíy vïì aênh hûúêng cuêa HIV ăöịi vúâi tñnh dïî

bõ töín thûúng vađ ngheđo ăoâi cuêa höơ gia ằnh úê Viïơt Nam vađ xíy dûơng caâc dûơ baâo/tònh huöịng vïì aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi vađ nhín khííu dûơ kiïịn cuêa HIV/AIDS trong giai ăoaơn 2015-2020

• Xaâc ắnh nhûông kiïịn nghõ vïì víơn ăöơng chñnh saâch coâ hïơ thöịng vađ gùưn kïịt mađ coâ thïí tùng cûúđng sûơ höî trúơ síu röơng hún cho caâc nöî lûơc ăöìng böơ úê tíịt caê caâc cíịp nhùìm ặa tíịt caê caâc chñnh saâch liïn quan ăïịn HIV/AIDS vađo thûơc tïị hađnh ăöơng, bao göìm löìng gheâp caâc hoaơt ăöơng/chó baâo liïn quan ăïịn HIV/AIDS vađo cöng taâc xíy dûơng chñnh saâch vađ kïị hoaơch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi cuông nhû cung cíịp thöng tin cho viïơc Rađ soaât giûôa kyđ ăöịi vúâi Kïị hoaơch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi hiïơn taơi vađ xíy dûơng caâc Kïị hoaơch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi trong tûúng lai

3 YÂ nghôa ăöịi vúâi cöng taâc cöị víịn chñnh saâch vađ caâc hoaơt ăöơng tađi chñnh liïn quan ăïịn HIV/AIDS

Viïơc hiïíu biïịt roô rađng vađ cíơp nhíơt hún vïì aênh hûúêng kinh tïị - xaô höơi cuêa HIV/AIDS cuông seô giuâp cung cíịp thöng tin cho cöng taâc thûơc hiïơn caâc biïơn phaâp can thiïơp höî trúơ vađ giaêm nheơ aênh hûúêng coâ troơng ăiïím cuđng vúâi caâc hoaơt ăöơng ngùn ngûđa theo muơc tiïu ăïí traânh ặúơc möơt phíìn ăoâ nhûông hïơ quaê kinh tïị - xaô höơi mađ ríịt nhiïìu nûúâc ăaô tûđng traêi qua

HUPH

Thiïịt kïị vađ nhûông kïịt quaê nghiïn cûâu phaêi ặúơc ăùơt

trong böịi caênh phaât triïín kinh tïị - xaô höơi úê Viïơt Nam,

núi ăang ăaơt ặúơc nhûông tyê lïơ tùng trûúêng ríịt khaê

quan trong nhûông nùm qua Bíịt kyđ ăiïìu kiïơn bíịt lúơi

nađo mađ nhûông höơ gia ằnh coâ HIV phaêi gaânh chõu ăïìu

coâ thïí ăùơc biïơt ăaâng lûu yâ trong böịi caênh toađn xaô höơi

ăang níng cao mûâc söịng vađ tònh hònh kinh tïị cuêa ăaơi

ăa söị caâc höơ gia ằnh úê Viïơt Nam cuông ăang ặúơc

níng cao Trong phíìn nađy, chuâng töi xem xeât laơi sûơ

phaât triïín kinh tïị cuông nhû diïîn biïịn cuêa ăaơi dõch HIV

úê Viïơt Nam

1 Vađi neât sú lûúơc vïì Viïơt Nam

Viïơt Nam nùìm úê Ăöng Nam AÂ, coâ ặúđng biïn giúâi giaâp

vúâi Trung Quöịc, Lađo vađ Campuchia, vađ möîi trong söị

caâc nûúâc nađy ăïìu goâp phíìn vađo viïơc trao ăöíi caâc ýịu

töị ruêi ro taơi vuđng biïn ÚÊ miïìn Bùưc, taơi caâc vuđng giaâp

biïn vúâi Trung Quöịc, tïơ naơn sûê duơng ma tuây diïîn ra

ríịt phöí biïịn vađ lađ taâc nhín chñnh díîn ăïịn sûơ lan röơng

cuêa HIV; cođn úê miïìn Nam, taơi nhûông vuđng giaâp ranh

vúâi Campuchia, hoaơt ăöơng maơi dím lađ taâc nhín chñnh

cho sûơ líy nhiïîm

Viïơt Nam ặúơc chia thađnh 64 tónh/thađnh vúâi dín söị 85

triïơu ngûúđi vađo nùm 20075 Vúâi 54 dín töơc khaâc nhau

chung söịng, dín töơc Kinh chiïịm ăïịn 90% dín söị caê

nûúâc Caâc chûúng trònh can thiïơp vađ ngùn ngûđa/giaêm

nheơ híơu quaê gùơp nhíịt nhiïìu khoâ khùn do khoaêng

caâch xa xöi tûđ caâc thađnh phöị lúân ăïịn nhûông vuđng

síu, vuđng xa vađ cuđng vúâi ăoâ lađ caâc víịn ăïì vïì tiïịp

víơn vađ giao thöng Nùng lûơc chùm soâc sûâc khoêe vađ

caâc dõch vuơ khaâc úê caâc vuđng nöng thön, núi coâ túâi

70% dín söị ăang sinh söịng, víîn thiïịu vađ ýịu hún ríịt

nhiïìu so vúâi caâc vuđng thađnh thõ

5 General Statistics Office of Vietnam Socio-economic situation for the

year 2007 [http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=501&thangtk=

12/2007] (June 20, 2008)

Tûđ nùm 1986, khi Viïơt Nam chuýín ăöíi tûđ cú chïị

“kinh tïị kïị hoaơch tíơp trung” sang cú chïị “kinh tïị thõ trûúđng theo ắnh hûúâng xaô höơi chuê nghôa”, nïìn kinh tïị ăaô vađ ăang tùng trûúêng nhanh choâng vúâi mûâc tùng GDP ăaơt 8,48% nùm 20076 Cöng cuöơc Ăöíi Múâi ăaô mang laơi nhûông tiïịn böơ to lúân chûa tûđng coâ trong phaât triïín kinh tïị - xaô höơi vađ phaât triïín con ngûúđi úê Viïơt Nam Vúâi ăađ tùng trûúêng kinh tïị nhanh choâng vađ cöng cuöơc ăa daơng hoâa nöng nghiïơp7,8,9, tyê lïơ ăoâi ngheđo giaêm tûđ 58% trong töíng söị höơ gia ằnh nùm

1993 xuöịng cođn 24% nùm 2004, giaêm hún möơt nûêa söị höơ ngheđo chó trong vođng hún möơt thíơp kyê Nhûông ýịu töị nađy, cöơng vúâi chi tiïu theo ăíìu ngûúđi ngađy möơt tùng vađ caâc chó söị xaô höơi ngađy möơt caêi thiïơn, cho thíịy rùìng mûâc phuâc lúơi töíng thïí ăaô tùng lïn Tyê lïơ ăùng kyâ nhíơp hoơc cíịp tiïíu hoơc hiïơn ăaơt trïn 90% Mûâc tiïịp cíơn vúâi caâc dõch vuơ y tïị, nûúâc saơch vađ ăiïơn cuông ặúơc caêi thiïơn Tyê lïơ súê hûôu caâc hađng hoâa sûê duơng líu bïìn cuông tùng lïn: 47% söị höơ gia ằnh coâ ăađi, 58% coâ tivi vađ 76% coâ xe ăaơp Caâc chi tiïịt ặúơc nïu trong Baêng 1 dûúâi ăíy:

Khöng chó caâc chó söị kinh tïị mađ caâc chó söị phaât triïín xaô höơi cuông trúê nïn ríịt ăaâng laơc quan; Viïơt Nam xïịp haơng 105 trong 177 nûúâc trong Chó söị phaât triïín con ngûúđi nùm 200610 Mùơc duđ GDP theo ăíìu ngûúđi víîn cođn thíịp, song Viïơt Nam coâ tyê lïơ biïịt chûô úê ngûúđi lúân cao thûâ hai úê chíu AÂ (trïn 90%) vađ lađ möơt trong

6 General Statistics Office of Vietnam Socio-economic situation for the year 2007 [http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=501&thangtk= 12/2007] (June 20, 2008)

7 Ministry of Foreign Affairs Outstanding features of Vietnam’s exports

in recent years 2005 [ h t t p : / / w w w m o f a g o v v n / e n / t t _ b a o c h i / n r 0 4 11 2 6 1 7 1 7 5 3 / ns051026080004] (February 8, 2007)

8 World Bank Vietnam Development Report 2004 – Poverty Hanoi: World Bank, 2004.

9 Socialist Republic of Vietnam Vietnam achieving the Millennium opment Goals, 2005.

Devel-10 http://english.vietnamnet.vn/reports/2005/09/488993/ (Feb 24, 2006) [Human Development Report 2005]

PHÍÌN 2: TÖÍNG QUAN TAĐI LIÏƠU

HUPH

nhûông nûúâc coâ mûâc tiïịp cíơn caâc dõch vuơ y tïị vađ nûúâc

saơch cao nhíịt úê chíu AÂ.11 Caâc chó baâo xaô höơi vađ y

tïị, nhû tyê lïơ biïịt chûô vađ tyê lïơ tûê vong bađ meơ - treê em,

úê Viïơt Nam lađ tûúng ăöịi töịt trong böịi caênh trònh ăöơ

phaât triïín kinh tïị cuêa Viïơt Nam hiïơn nay Tuy nhiïn,

ăoâi ngheđo víîn lađ víịn ăïì phöí biïịn úê caâc vuđng nöng

thön (45%), trong khi ăoâi ngheđo úê thađnh thõ ặúơc coi

lađ möơt hiïơn tûúơng phûâc taơp chuê ýịu do tyê lïơ di cû tûđ

nöng thön ra thađnh thõ cao12 Caâc ýịu töị nađy ăaô aênh

hûúêng ăïịn mûâc ăöơ líy lan cuêa HIV úê Viïơt Nam, nhû

thíịy trong phíìn sau ăíy

2 Ăaơi dõch HIV úê Viïơt Nam

Sau khi trûúđng húơp nhiïîm HIV ăíìu tiïn ặúơc baâo caâo

vađo thaâng 12-1990 taơi Thađnh phöị Höì Chñ Minh, nùm

1991 khöng coâ trûúđng húơp nađo ặúơc baâo caâo vađ nùm

1992 chó coâ 11 trûúđng húơp Nhûng vađo nùm 1993,

söị trûúđng húơp nhiïîm HIV ặúơc baâo caâo ăaô tùng ăöơt

biïịn vađ kïí tûđ ăoâ con söị nađy tùng chíơm nhûng ăïìu

ăùơn Caâc söị liïơu luôy kïị tñnh ăïịn ngađy 31-12-2008 cho

thíịy 138.191 ca cođn söịng, bao göìm 29.575 bïơnh

nhín AIDS víîn ăang cođn söịng Coâ 41.544 ca chïịt do

AIDS Caâc söị liïơu líịy tûđ hïơ thöịng baâo caâo tònh huöịng

cho thíịy rùìng nhûông ngûúđi treê tuöíi, tñch cûơc hoaơt

ăöơng kinh tïị trong ăöơ tuöíi tûđ 20-39 lađ nhoâm chõu aênh

hûúêng nhiïìu nhíịt (82%)13 Nhûông ngûúđi nhiïîm HIV

11 Paul R, Harry M, Steven K Vietnam: Life expectancy and economic

development Efficient, equity-oriented strategies for health International

Perspective - Focus on Vietnam 2000

12 Poverty Reduction and Economic Management Unit East Asia and

Pacific Region Vietnam Development Report 2000 Attacking Poverty

Country Economic Memorandum 1999

13 Vietnam Administration for AIDS Control Report on HIV/AIDS

preven-tion and control program in 2008 and plan for 2009 Feb 2009

coâ ăöơ tuöíi ngađy möơt treê hún vađ tònh traơng líy truýìn qua ặúđng tònh duơc ăang trúê nïn ngađy cađng phöí biïịn Theo Baâo caâo ûúâc tñnh vađ dûơ baâo nùm 2007, khoaêng 220.000 ngûúđi ặúơc dûơ baâo chung söịng vúâi HIV vađo nùm 2007, göìm 3.750 treê em nhiïîm HIV14

Nhiïìu nghiïn cûâu ăaô nhíơn thíịy rùìng, trong böịi caênh mûâc ăöơ phöí biïịn thíịp nhû Viïơt Nam, ăaơi dõch HIV chó coâ aênh hûúêng khöng ăaâng kïí xeât vïì caâc ăiïìu kiïơn kinh tïị vô mö15 Tuy nhiïn, trûúâc dûơ baâo vïì mûâc ăöơ ăaơi dõch HIV khöng ngûđng tùng lïn, chñnh phuê cíìn nöî lûơc hún nûôa trong ăíịu tranh phođng chöịng HIV/AIDS vađ tùng cûúđng khaê nùng tiïịp cíơn ăöịi vúâi caâc dõch vuơ ngùn ngûđa, chùm soâc vađ höî trúơ cuông nhû ăiïìu trõ Hún nûôa, aênh hûúêng cuêa ăaơi dõch HIV úê cíịp ăöơ gia ằnh seô tríìm troơng hún ríịt nhiïìu do taâc ăöơng cuêa noâ ăïịn nguöìn vöịn xaô höơi, lûơc lûúơng lao ăöơng saên xuíịt trong xaô höơi vađ ăïịn nhûông khoaên chi phñ vađ thu nhíơp, nhûông ýịu töị vöịn lađ nïìn moâng cú súê cuêa caâc gia ằnh, cöơng ăöìng vađ ăíịt nûúâc16 Sau cuđng, ăaơi dõch nađy cuông seô coâ aênh hûúêng ăïịn mûâc ăöơ vađ chiïìu síu cuêa ăoâi ngheđo úê cíịp ăöơ quöịc gia.17,18,19,20

14 MOH, VAAC (2007) HIV/AIDS estimates and projection in Vietnam 2007-2012.

15 Martin GH, Logan DZ The impact of HIV / AIDS on household ability and poverty in Ghana Washington, D.C., Futures Group, 2005.

vulner-16 NACO, NCAER and UNDP Socio-economic impact of HIV and AIDS in India, UNDP, New Delhi, 2006.

17 John Seaman and Celia Petty Understanding the impact of HIV/AIDS

on household economy Paper work for the Duban meeting, 2005.

18 Bachmann, MO and Booysen FLR Health and economic impact of HIV/AIDS on South African Households: A cohort Study BMC Public Health, 3, 2003, 14-21.

19 Marisa Casale and Alan Whiteside The impact of HIV/AIDS on poverty,

in equality and economic growth University of KwaZulu Natal, South rica 2006

Af-20 UNAIDS Guideline for studies of the social and economic impact of HIV/AIDS 2000

Baêng 1 Caâc xu hûúâng trong chó baâo vïì phaât triïín kinh tïị, xaô höơi, giaâo duơc vađ y tïị

Tyê lïơ ngheđo (%)

Tyê lïơ tûê vong bađ meơ (trïn 100,000 ca sinh söịng) 130 95 91 85 80 75.1Tyê lïơ tûê vong treê em (trïn 1.000 ca sinh söịng) 23 31 26 21 18 17.8 16Tuöíi thoơ trung bònh (nùm) nam/nûô 69.1 66/70 70/73 67/72 67/72 69/73 71

Tyê lïơ cú súê y tïị phûúđng/xaô coâ baâc syô 56.3 61.5 65 67.8 69.4 65.1

HUPH

Ngay trong phaơm vi Viïơt Nam cuông coâ nhûông khaâc

biïơt ríịt lúân vïì giai ăoaơn aênh hûúêng cuêa dõch HIV theo

ắa phûúng (Biïíu ăöì 1) Nhûông ắa phûúng úê Thađnh

phöị Höì Chñ Minh vađ úê vuđng duýn haêi ăöng bùưc chõu

aênh hûúêng súâm hún, trong khi ăaơi dõch chó múâi phöí

biïịn úê nhûông vuđng khaâc trong caê nûúâc Sûơ khaâc

nhau vïì giai ăoaơn dõch nađy ăaô díîn ăïịn tònh traơng söị

trûúđng húơp nhiïîm HIV tíơp trung ăöng ăaêo vïì mùơt ắa

lyâ úê caâc tónh/ thađnh phöị lúân, núi mađ söị lûúơng ngûúđi

nghiïơn chñch, gaâi maơi dím vađ nam giúâi quan hïơ ăöìng

tñnh ríịt ăöng ăaêo Tónh Quaêng Ninh lađ ắa phûúng coâ

tyê lïơ nhiïîm HIV cao nhíịt, trong khi Thađnh phöị Höì

Chñ Minh lađ ắa phûúng coâ söị trûúđng húơp nhiïîm HIV

ặúơc baâo caâo cao nhíịt (tñnh ăïịn ngađy 31-3-2008 ắa

phûúng nađy coâ 38.245 trûúđng húơp, chiïịm 23,5% töíng

söị trûúđng húơp líy nhiïîm HIV ặúơc baâo caâo trïn caê

nûúâc)21 Theo ăïì xuíịt gúơi yâ, ăïí phín tñch aênh hûúêng

kinh tïị - xaô höơi cuêa HIV ăöịi vúâi höơ gia ằnh úê caâc giai

ăoaơn khaâc nhau cuêa dõch, cíìn quy naơp vađo baâo caâo

caê caâc ắa phûúng coâ ăoaơn ăoaơn phöí biïịn dõch súâm

(nhû Quaêng Ninh, Thađnh phöị Höì Chñ Minh vađ Hađ Nöơi)

vađ caâc ắa phûúng coâ giai ăoaơn phöí biïịn dõch muöơn

hún, núi söị trûúđng húơp nhiïîm HIV ặúơc baâo caâo chó

vûđa tùng lïn trong thúđi gian qua

Do nhûông haơn chïị vïì nguöìn söị liïơu, nhûông con söị

baâo caâo coâ thïí khöng phaên aânh ăuâng tònh hònh hiïơn

taơi cuêa ăaơi dõch Ăiïìu tra kïịt húơp hađnh vi vađ sinh hoơc

ặúơc tiïịn hađnh úê nhûông tónh/thađnh coâ nguy cú cao

nùm 2006 cho thíịy rùìng tyê lïơ nhiïîm HIV trong nhoâm

ngûúđi nghiïơn chñch ma tuây lađ ríịt cao, 28,6% cuêa caê

nûúâc Tyê lïơ nađy khaâc nhau giûôa caâc tónh thađnh, tûđ mûâc

cao 54,5% úê Quaêng Ninh ăïịn 36,8% úê Ăiïơn Biïn Tyê

lïơ nhiïîm trung bònh trong nhoâm ăöịi tûúơng gaâi maơi dím

trïn caê nûúâc lađ 4%, nhûng coâ cao hún úê nhûông tónh

nhû Cíìn Thú (33,9%) vađ Hađ Nöơi (14,3%) Tyê lïơ nhiïîm

HIV trong möơt míîu nhoê ăöịi tûúơng nam giúâi quan hïơ

ăöìng tñnh úê Hađ Nöơi vađ Thađnh phöị Höì Chñ Minh ặúơc

baâo caâo líìn lûúơt lađ 9% vađ 5%22 Do ăaơi dõch HIV úê Viïơt

Nam trûúâc nay ặúơc ghi nhíơn chuê ýịu trong nhoâm coâ

nguy cú cao, nïn nghiïn cûâu vïì aênh hûúêng cuêa HIV

cíìn phín tñch mûâc ăöơ mađ möơt hađnh vi coâ nguy cú, ăùơc

21 Vietnam Administration for AIDS Control HIV case report March 2008

22 Vietnam Ministry of Health HIV/STI integrated biological and

behav-ioural surveillance (IBBS) in Vietnam 2005 – 2006 2006.

biïơt lađ viïơc sûê duơng ma tuây, aênh hûúêng ăïịn ắa võ kinh tïị - xaô höơi cuêa möơt höơ gia ằnh

Ha Noi city

Cao Bang Lang Son

Quang Ninh Hai Phong city

Can Tho

An Giang

Ho Chi Minh city

Ba Ria - Vung Tau

Biïíu ăöì 1 Phín böị söị ca nhiïîm HIV trïn 100.000

Phuơ nûô ăang ngađy cađng coâ nguy cú nhiïîm vađ chõu aênh hûúêng cuêa HIV Phuơ nûô Viïơt Nam mang thai nhiïîm HIV ăíìu tiïn ặúơc phaât hiïơn nùm 1993 Sau ăoâ tyê lïơ nhiïîm HIV úê nhûông phuơ nûô mang thai ăaô tùng lïn, tûđ 0,03% nùm 1994 ăïịn 0,34% nùm 200724 Trong söị 1,8 – 2 triïơu phuơ nûô sinh con hađng nùm, söị phuơ nûô dûúng tñnh vúâi HIV ûúâc tñnh ăaơt 4.800 vađo nùm 2012.25 Trûúâc thûơc tïị nađy, hoaơt ăöơng líịy míîu nghiïn cûâu cíìn tñnh ăïịn sûơ phín böị cuêa nam vađ nûô trong cöơng ăöìng ngûúđi nhiïîm HIV

Böơ Y tïị ûúâc tñnh rùìng söị ngûúđi nhiïîm HIV cíìn ặúơc ăiïìu trõ ARV seô tùng tûđ 42.480 nùm 2006 lïn túâi 72.970 nùm 201026 Kïị hoaơch hađnh ăöơng quöịc gia

23 VAAC, 2008

24 VAAC HIV sentinel surveillance survey.

25 Socialist Republic of Vietnam The second country report on following

up the implementation to the declaration of commitment on HIV/AIDS January 2003 - December 2005 2005

26 Vietnam Ministry of Health, National Action Plans on HIV/AIDS Care and Treatment to the year 2010, Hanoi, 2006.

HUPH

ăïì ra chó tiïu 70% söị ngûúđi lúân vađ 100% söị treê em

ăuê ăiïìu kiïơn ặúơc ăiïìu trõ ARV ăïịn nùm 2010 Vúâi sûơ

trúơ giuâp cuêa caâc nhađ tađi trúơ quöịc tïị (nhû PEPFAR vađ

GFATM), Böơ Y tïị ăaô coâ nhûông nöî lûơc ăaâng kïí trong

nhûông nùm gíìn ăíy ăïí ăaơt ặúơc chó tiïu nađy Kïịt quaê

lađ ăaô coâ nhûông tiïịn triïín ăaâng kïí trong diïơn ặúơc ăiïìu

trõ ARV Ăïịn nùm 2007, dõch vuơ ăiïìu trõ ARV ăaô coâ úê

toađn böơ 64 tónh/thađnh Ăïịn cuöịi nùm 2008, coâ 27.059

ngûúđi ặúơc ăiïìu trõ ARV, tùng 10 líìn so vúâi cuöịi nùm

2005 Trong söị nađy, 16.933 lađ ngûúđi lúân vađ 10.069 lađ

treê em (Biïíu ăöì 2) Möơt nghiïn cûâu múâi ăíy cho thíịy

rùìng chûúng trònh ăiïìu trõ ARV úê Viïơt Nam cho ăïịn

nay ặúơc thûơc hiïơn ríịt hiïơu quaê: 81% söị ngûúđi lúân vađ

93% söị treê em ăang ặúơc ăiïìu trõ ARV víîn söịng ặúơc

trong 12 thaâng sau ngađy bùưt ăíìu ăiïìu trõ36

2628 5692 7882 9614 12058 14180 15273 16933

42 327 428 514 671 789

939 1069 0

Biïíu ăöì 2 Söị ngûúđi nhiïîm HIV

Nghiïn cûâu úê nhûông nûúâc khaâc cho thíịy rùìng mûâc

ăöơ sùĩn coâ cuêa dõch vuơ ăiïìu trõ ARV seô goâp phíìn giuâp

ngûúđi nhiïîm HIV khöng bõ chòm síu hún vađo ăoâi

ngheđo, vò thu nhíơp cuêa hoơ coâ thïí ặúơc chi traê cho

caâc hoaơt ăöơng tñch cûơc (taơo thu nhíơp, giaâo duơc…)

Tuy nhiïn, ăiïìu nađy khöng phaêi luâc nađo cuông ăuâng

Sûơ sùĩn coâ cuêa dõch vuơ ăiïìu trõ ARV miïîn phñ khöng

coâ nghôa lađ ngûúđi nhiïîm HIV khöng phaêi chi phñ bíịt

kyđ khoaên nađo cho y tïị Nhûông ngûúđi nhiïîm HIV chó

coâ thïí ăùng kyâ tham gia chûúng trònh taơi nhûông cú súê

ăiïìu trõ cuêa nhađ nûúâc sau khi nöơp kïịt quaê xeât nghiïơm

27 Vietnam Administration of HIV/AIDS Control, Report on HIV/AIDS care

and treatment program, 2008

TCD4 Giaâ thađnh cuêa xeât nghiïơm nađy khoaêng

200-350 nghòn VND (tûúng ặúng vúâi 12-21 USD) vađ caâc bïơnh nhín phaêi boê tiïìn tuâi ra traê Nhûông ngûúđi nhiïîm HIV cuông coâ thïí ặúơc ăiïìu trõ úê caâc hiïơu thuöịc mađ coâ thïí coâ hoùơc khöng coâ sûơ chó ắnh cuêa baâc syô vúâi mûâc giaâ dao ăöơng tûđ 600.000 – 3.000.000 VND (tûúng ặúng vúâi 35 – 176 USD) möîi thaâng Hún nûôa, víîn coâ möơt söị víịn ăïì vúâi viïơc chíín ăoaân vađ ăiïìu trõ nhiïîm truđng cú höơi, taâc duơng phuơ, khaâng thuöịc vađ nhiïîm ăöơc trong quaâ trònh ăiïìu trõ ARV, vađ tíịt caê nhûông ăiïìu nađy ăïìu ăođi hoêi caâc höơ gia ằnh coâ HIV phaêi ăoâng goâp tađi chñnh Vò víơy, nghiïn cûâu nađy cíìn thu thíơp nhûông thöng tin cíìn thiïịt khöng chó vïì chi phñ ăiïìu trõ ARV mađ cođn vïì nhûông chi phñ trûơc tiïịp vađ giaân tiïịp cuêa chùm soâc y tïị úê nhûông ngûúđi nhiïîm HIV, nhû chi phñ xeât nghiïơm, thuöịc men ăiïìu trõ nhiïîm truđng cú höơi, quaên lyâ taâc duơng phuơ, tuín thuê chïị ăöơ sûê duơng thuöịc, tiïịp cíơn vúâi nhûông cöng thûâc ăiïìu trõ ARV cho treê em vađ aênh hûúêng ăöịi vúâi thu nhíơp vađ phín böí chi phñ höơ gia ằnh

3 Möịi quan hïơ giûôa ăoâi ngheđo vađ HIV

Möịi quan hïơ giûôa HIV vađ ăoâi ngheđo vûđa coâ tñnh böí trúơ laơi vûđa coâ tñnh ăöịi xûâng Trong khi HIV lađm tríìm troơng thïm tònh traơng ăoâi ngheđo thöng qua mûâc ăöơ hoađnh hađnh vađ tyê lïơ tûê vong, thò ăoâi ngheđo laơi taơo ăiïìu kiïơn cho sûơ phöí biïịn cuêa ăaơi dõch HIV28,29,30,31,32 HIV aênh hûúêng ăïịn höơ gia ằnh úê hai cíịp ăöơ chuê ýịu: cíịp ăöơ xaô höơi vađ cíịp ăöơ kinh tïị Möơt ýịu töị chñnh trong aênh hûúêng cuêa HIV lađ caâc bïơnh liïn quan ăïịn HIV/AIDS thûúđng xuíịt hiïơn chíơm, taâc ăöơng ăïịn nhiïìu thïị hïơ33

28 Bloom E, Canning D, Jaminson DT Health, wealth and welfare, in Health and Development: Why investing in health is critical for achieving economic development goals International Monetary Fund, Washington

HUPH

Ăoâi ngheđo lađm tùng nguy cú nhiïîm HIV

Ăoâi ngheđo, ăùơc biïơt lađ ăoâi ngheđo úê nöng thön, vađ viïơc

thiïịu khaê nùng tiïịp cíơn nhûông phûúng kïị sinh nhai

bïìn vûông, lađ nhûông ýịu töị aênh hûúêng ăïịn sûơ lûu

chuýín lao ăöơng trong dín söị, bao göìm caê di cû qua

biïn giúâi, vađ ăííy nhanh töịc ăöơ ăö thõ hoâa, baên thín

ăiïìu nađy laơi goâp phíìn taơo ăiïìu kiïơn líy nhiïîm HIV

Theo möơt ûúâc tñnh khöng chñnh thûâc, coâ ăïịn 700.000

ngûúđi di chuýín ăïịn caâc vuđng ăö thõ möîi nùm34 Möơt

taâc duơng tiïu cûơc ăaâng chuâ yâ cuêa viïơc ăöí xö tûđ nöng

thön ra thađnh thõ lađ viïơc nhûông ngûúđi di cû thûúđng

tham gia vađo caâc hoaơt ăöơng phi phaâp Nhûông quíìn

thïí coâ tyê lïơ di chuýín cao, thûúđng lađ nhûông nam nûô

thanh niïn, bõ cö líơp vúâi caâc caâc maơng lûúâi vùn hoâa

vađ xaô höơi truýìn thöịng vađ trong nhûông ăiïìu kiïơn múâi

hoơ seô thûúđng xuýn tham gia vađo nhûông hađnh vi tònh

duơc coâ nguy cú, nghiïơn chñch ma tuây… vúâi híơu quaê roô

rađng lađ tùng nguy cú líy nhiïîm HIV Híìu hïịt gaâi maơi

dím úê nhûông thađnh phöị lúân lađ nhûông ngûúđi ăïịn tûđ

caâc tónh lín cíơn Nhiïìu trong söị nhûông ngûúđi ngheđo

lađ nhûông phuơ nûô bõ hoađn caênh ăííy vađo lađm cöng viïơc

maơi dím; hoơ coâ thïí tham gia baân dím, lađm gaâi maơi

dím, nhûng phíìn lúân lađm viïơc nađy khöng thûúđng

xuýn, vò hoơ coi ăíy lađ möơt chiïịn lûúơc töìn taơi ăïí giuâp

baên thín vađ nuöi söịng nhûông ngûúđi phuơ thuöơc vađo

hoơ AÊnh hûúêng cuêa nhûông hađnh vi tònh duơc ruêi ro nađy

ăïịn nhûông cö gaâi ngheđo phíìn nađo giaêi thñch cho tyê

lïơ líy nhiïîm cao hún úê nhoâm quíìn thïí phuơ nûô treê

Nhûông ngûúđi di cû nam giúâi thûúđng lađm cöng viïơc

laâi xe taêi ặúđng dađi, cöng nhín xíy dûơng hoùơc cöng

nhín lađm taơi caâc ăùơc khu kinh tïị múâi, ngûúđi ăi biïín

vađ laâi buön (ăùơc biïơt lađ laâi buön xuýn biïn giúâi), hay

nhûông ngûúđi hađnh nghïì xe öm Coâ thïí coâ thïm chuât

thu nhíơp, nhûng do phaêi söịng xa nhađ, nhûông ngûúđi

nađy thûúđng tham gia vađo nhûông hađnh vi tònh duơc coâ

nguy cú líy nhiïîm cao

Phaât triïín kinh tïị dûúđng nhû cuông thuâc ăííy ăađ gia

tùng trong hoaơt ăöơng buön baân traâi pheâp vađ nghiïơn

ma tuây vađ ăađ gia tùng trong ngađnh cöng nghiïơp tònh

34 Nguyen T: [Population Redistribution Policy and Migration Trends in

Vietnam: Past, Present and Future.] In [Proceedings of the National

Con-ference on Population and Sustainable Development: 20-23 March 2006;

Hanoi.] Edited by Committee for Social Affair of the National Assembly;

1998: 50–101.

duơc mađ úê Viïơt Nam ặúơc goơi lađ “tïơ naơn xaô höơi” Tam Giaâc Vađng ăaô trúê thađnh nguöìn cung cíịp ma tuây quan troơng nhíịt ăïịn Viïơt Nam, vađ baên thín Viïơt Nam ăaô trúê thađnh hađnh lang cho hoaơt ăöơng buön baân ma tuây Giöịng nhû nhiïìu nûúâc úê chíu AÂ, ăaơi dõch HIV úê Viïơt Nam dûúđng nhû lađ do hoađn caênh xaô höơi mang laơi: caâc loaơi ma tuây múâi, caâc tuýịn ặúđng buön líơu múâi, dín söị coâ tñnh lûu chuýín cao, ngheđo ăoâi, viïơc chuýín tûđ huât thuöịc phiïơn sang chñch heroin, söị lûúơng ngûúđi tiïm chñch múâi tùng lïn vađ ngađy cađng treê hún thûơc hiïơn caâc hònh thûâc sûê duơng ma tuây ngađy cađng nguy hiïím hún35,36

AÊnh hûúêng cuêa HIV ăïịn ăoâi ngheđo

Quan hïơ kïịt húơp maơnh meô giûôa HIV vađ ăoâi ngheđo trïn phaơm vi toađn cíìu lađ ăiïìu khöng thïí phuê nhíơn AÊnh hûúêng kinh tïị cuêa HIV/AIDS ăïịn höơ gia ằnh ặúơc miïu taê nhû möơt “caơm bíîy ăoâi ngheđo do chi phñ

y tïị”, lađm hao huơt tađi saên vađ thu nhíơp höơ gia ằnh Do híơu quaê cuêa HIV, caâc gia ằnh ngheđo coâ ñt khaê nùng ăöịi phoâ vúâi nhûông taâc ăöơng cuêa sûơ hoađnh hađnh vađ tyê lïơ tûê vong cao hún so vúâi caâc gia ằnh giađu vò möơt söị lyâ do, chuê ýịu lađ do khöng coâ tiïịt kiïơm vađ nhûông tađi saên khaâc, nhûông thûâ coâ thïí giuâp giaêm nheơ aênh hûúêng cuêa viïơc öịm ăau vađ tûê vong Chi phñ tùng thûúđng lađ

do phaêi chi tiïu cho thuöịc ăiïìu trõ nhiïîm truđng cú höơi,

ăi laơi ăïịn caâc trung tím y tïị, vađ nhûông chi phñ liïn quan ăïịn tûê vong vađ tang lïî Viïơc míịt thu nhíơp xaêy

ra do gia ằnh giaêm khaê nùng saên xuíịt vò öịm ăíu vađ chuýín sang vai trođ chùm soâc cho ngûúđi bïơnh, míịt viïơc lađm do öịm ăau vađ sûơ phín biïơt trong viïơc lađm Vïì líu dađi, caâc höơ gia ằnh ngheđo coâ thïí khöng bao giúđ khöi phuơc ặúơc ngay caê mûâc söịng ríịt thíịp ban ăíìu cuêa hoơ Khaê nùng cuêa hoơ giaêm ăi chuê ýịu lađ vò míịt nhûông thađnh viïn coâ thïí lao ăöơng trong gia ằnh

do tûê vong hoùơc chuýín ăi núi khaâc, vađ do buöơc phaêi baân ăi nhûông cöng cuơ saên xuíịt cuêa mònh

Nhûông kïịt quaê trong baâo caâo tûđ Nam Phi (Booysen 2003) cho thíịy tyê lïơ ăoâi ngheđo cao hún úê nhûông höơ

35 UNAIDS Asia IDS epidemic update - Regional summary 2007

36 Crofts, N., Reid G., and Deany P.Injecting drug use and HIV infection

in Asia In collaboration with the Asian Harm Reduction Network AIDS 1998;12 (suppl B):69-78.

HUPH

gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV/AIDS (35% trong

söị ăoâ ặúơc xïịp vađo diïơn ngheđo) so vúâi nhûông höơ gia

ằnh khöng chõu aênh hûúêng (21% trong söị ăoâ ặúơc

xïịp vađo diïơn ngheđo) Booysen nhíơn thíịy rùìng võ trñ

xïịp haơng thu nhíơp cuêa nhûông höơ gia ằnh chõu aênh

hûúêng cuêa HIV chó thuơt luđi chûâ khöng hïì töịt lïn so vúâi

caâc höơ gia ằnh khaâc37

HIV/AIDS thûúđng bùưt ăíìu aênh hûúêng ăïịn höơ gia ằnh

khi möơt thađnh viïn gia ằnh ặúơc phaât hiïơn coâ bïơnh

liïn quan ăïịn HIV vađ chi phñ tùng lïn úê hai daơng

chñnh Thûâ nhíịt lađ tùng chi phñ cho ăiïìu trõ y tïị ăöịi vúâi

nhûông thađnh viïn dûúng tñnh vúâi HIV ăang phaât triïín

caâc triïơu chûâng AIDS vađ ăang coâ tíìn suíịt phaât bïơnh

cao hún Thûâ hai lađ chi phñ töí chûâc tang lïî khi thađnh

viïn cuêa höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng qua ăúđi, vađ chi

phñ nađy coâ thïí ríịt lúân Töíng chi phñ úê ăíy cuông seô phuơ

thuöơc vađo thu nhíơp cuêa höơ gia ằnh Ăaô coâ nhiïìu nöî

lûơc khaâc nhau ăïí ăo caâc mûâc chi phñ y tïị trûơc tiïịp

cuêa HIV/AIDS ăöịi vúâi höơ gia ằnh Nhûông chi phñ trûơc

tiïịp cuêa HIV ăïịn höơ gia ằnh ûúâc tñnh chiïịm tûđ 50%

ăïịn 100% thu nhíơp höơ gia ằnh Ăöịi vúâi nhûông bïơnh

khaâc nhû söịt vađ lao, chi phñ trûơc tiïịp thíịp hún ăaâng

kïí, líìn lûúơt chiïịm khoaêng 2-5% vađ 21% thu nhíơp höơ

gia ằnh38

AÊnh hûúêng vïì mùơt kinh tïị khöng chó do tùng chi phñ

mađ cođn do míịt thu nhíơp Bïơnh tíơt liïn quan ăïịn HIV

keâo dađi coâ thïí díîn ăïịn viïơc phaêi tùng chi phñ cho y

tïị, nhûng cuông díîn ăïịn viïơc míịt thu nhíơp vađ xaâo

tröơn cöng viïơc cuông nhû traâch nhiïơm gia ằnh Cuông

khöng thïí traânh khoêi nhûông chi phñ giaân tiïịp nhû: (i)

giaêm khaê nùng tiïịp cíơn vúâi giaâo duơc; (2) giaêm caâc

nguöìn thu nhíơp trong tûúng lai; (iii) míịt khaê nùng

lađm viïơc nhađ; (iv) giaêm khaê nùng chùm soâc nhûông

ngûúđi khöng coâ thu nhíơp, caê treê em líîn ngûúđi giađ; (v)

37 Booysen, Frederick le Roux, 2003, “Poverty Dynamics and HIV/AIDS

Related Morbidity and Mortality in South Africa,” paper presented at an

international conference on “Empirical Evidence for the Demographic

and Socio-Economic Impact of AIDS,” Health Economics and HIV/AIDS

Research Division, University of KwaZulu-Natal, South Africa, March

26–28.

38 Russell, S., The Economic Burden of Illness for Households in

Devel-opment Countries: A review of studies focusing on malaria, tuberculosis,

and human immunodefi ciency virus/acquired immunodeficiency

syn-drome American Journal of Tropical Medicine and Hygiene, 2004 71

(S2): p 147-155.

tùng khaê nùng díîn ăïịn thay ăöíi cú cíịu bïn trong höơ gia ằnh, nghôa lađ tan raô gia ằnh Ngoađi ra, nhûông chi phñ vö hònh cuêa viïơc töín thûúng vađ ăau khöí cuông aênh hûúêng ăïịn caâc höơ gia ằnh, mùơc duđ khöng dïî gò ăo ăaơc vađ quy naơp chuâng vađo caâc ăaânh giaâ ặúơc39

Mùơc duđ tònh traơng nhiïîm HIV coâ úê tíịt caê caâc nhoâm kinh tïị - xaô höơi, song aênh hûúêng kinh tïị cuêa viïơc líy nhiïîm dûơ kiïịn seô cao hún úê nhoâm ngûúđi ngheđo vađ ngûúđi “ngoađi lïì xaô höơi”40 Phíìn lúân caâc söị liïơu nghiïn cûâu ặúơc líịy tûđ chíu Phi, núi ăaơi dõch nađy ặúơc nghiïn cûâu chi tiïịt hún Tûđ thúđi ăiïím chíín ăoaân, caâc höơ gia ằnh phaêi chi tiïu nhûông khoaên tiïìn lúân vađo caâc hoaơt ăöơng tû víịn, chùm soâc vađ ăiïìu trõ vađ caâc chi phñ ăi keđm Kïịt quaê tûđ möơt nghiïn cûâu úê Rwanda cho thíịy rùìng tyê lïơ sûê duơng caâc dõch vuơ y tïị trung bònh hađng nùm lađ 11 líìn thùm ăöịi vúâi nhûông ngûúđi coâ HIV/AIDS vađ 0,3 líìn thùm ăöịi vúâi nhûông ngûúđi khaâc trong quíìn thïí phöí thöng Chi phñ y tïị trung bònh hađng nùm cuêa caâc höơ gia ằnh lađ 63 USD ăöịi vúâi höơ gia ằnh coâ bïơnh nhín HIV/AIDS so vúâi 3 USD ăöịi vúâi caâc höơ gia ằnh khaâc Hún nûôa, chûa ăíìy 30% söị höơ gia ằnh coâ khaê nùng trang traêi nhûông chi phñ y tïị tûđ nhûông nguöìn khaâc cuêa hoơ41 Vò víơy, nhûông ngûúđi coâ bïơnh kinh niïn thûúđng khöng thïí lađm viïơc, díîn ăïịn giaêm thu nhíơp Hoơ cuông cíìn ăïịn sûơ chùm soâc cuêa caâc thađnh viïn khaâc trong gia ằnh, vađ ăiïìu nađy seô giaêm búât caâc hoaơt ăöơng saên xuíịt vađ lađm tríìm troơng thïm tònh traơng míịt thu nhíơp Nghiïn cûâu tiïịn hađnh taơi caâc nûúâc chíu Phi ăaô ăo ặúơc mûâc giaêm thu nhíơp 40% trong nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV vò hoơ gùơp khoâ khùn trong viïơc tiïịp cíơn vúâi caâc chûúng trònh taơo thu nhíơp Vúâi möơt söị höơ ríịt ngheđo, khaê nùng chöịng choơi ặúơc taâc ăöơng kinh tïị nhû víơy lađ ríịt thíịp hoùơc híìu nhû khöng coâ42,43

39 Russell, S., The Economic Burden of Illness for Households in opment Countries: A review of studies focusing on malaria, tuberculosis, and human immunodefi ciency virus/acquired immunodeficiency syn- drome American Journal of Tropical Medicine and Hygiene, 2004 71 (S2): p 147-155.

Devel-40 Grant M.R, Palmiere A.D When tea is a luxury: The economic impact

of HIV/AIDS in Bulawayo, Zimbabue African Studies 2003 62(2).

41 Anita Alban, Loma Guinness Socio-economic impact of HIV/AIDS in Africa Presentation at ADF 2000.

42 Wyss K., Hutton G., N’Diekhor Y., Costs attributable to AIDS at hold level in Chad AIDS CARE October 2004, 16(7), 808-816.

house-43 Cross C Sinking deeper down: HIV/AIDS as an economic shock to rural households Society in transition, 2001 Vol 32(1).

HUPH

Sûơ kyđ thõ cuông coâ thïí aênh hûúêng ăïịn nhûông nguöìn

tađi chñnh mađ coâ thïí kiïịm ặúơc thöng qua viïơc lađm

chñnh thûâc khi mađ mûâc ăöơ kyđ thõ cao mađ nhûông ngûúđi

nhiïîm HIV phaêi hûâng chõu coâ thïí díîn ăïịn tònh traơng

phín biïơt vađ ruöìng boê, göìm caê viïơc míịt hay giaêm

nhûông cú höơi viïơc lađm Trong möơt nghiïn cûâu, coâ

ăïịn 20% söị cöng ty ặúơc hoêi noâi rùìng hoơ seô sa thaêi

nhûông nhín viïn nhiïîm HIV ăïí traânh tím lyâ lo ngaơi

vađ nhûông rùưc röịi trong ăöơi nguô nhín viïn44 Do phuơ

nûô ặúơc kyđ voơng ăoâng vai trođ chùm soâc nhûông ngûúđi

khaâc trong gia ằnh, nïn hoơ lađ nhoâm ăöịi tûúơng chõu

taâc ăöơng nhiïìu nhíịt xeât vïì nhûông cú höơi taơo thu nhíơp

sùĩn coâ Wyss vađ nhûông ngûúđi khaâc (2004) nhíơn thíịy

rùìng thúđi gian bõ míịt do tònh traơng öịm ăau cuêa ngûúđi

nhiïîm HIV lađ xíịp xó 16 ngađy möơt thaâng, trong khi caâc

thađnh viïn khöng nhiïîm HIV cuêa höơ gia ằnh dađnh

trung bònh 8,3 ngađy ăïí chùm soâc nhûông thađnh viïn

nhiïîm HIV, giaêm thúđi gian cho caâc hoaơt ăöơng vađ loaơi

hònh cöng viïơc khaâc

Nghiïn cûâu vïì nhûông bïơnh kinh niïn khaâc cuông cho

nhûông kïịt quaê tûúng tûơ Möơt nghiïn cûâu úê ÍỊn Ăöơ

ûúâc tñnh rùìng, bïơnh tiïíu ặúđng trong möơt gia ằnh ÍỊn

Ăöơ thu nhíơp thíịp coâ thïí khiïịn höơ gia ằnh ăoâ phaêi

dađnh ăïịn 25% thu nhíơp cho ăiïìu trõ45 Möơt höơ gia ằnh

thuöơc nhoâm ngheđo phaêi dađnh 47% töíng thu nhíơp ăïí

ăöịi phoâ vúâi cùn bïơnh nađy

Kiïơt qúơ tađi chñnh lađ hïơ quaê cuöịi cuđng cuêa nhûông cùn

bïơnh ăang aênh hûúêng ăïịn caâc höơ gia ằnh ngheđo46

4 AÊnh hûúêng xaô höơi cuêa HIV ăöịi vúâi höơ gia ằnh

AÊnh hûúêng xaô höơi ặúơc ắnh nghôa lađ “bíịt kyđ cuâ söịc

bíịt chúơt hay hađnh ăöơng chíơm trïî vađ möơt loaơt nhûông

sûơ kiïơn döìn tñch phaâ vúô hïơ thöịng höî trúơ xaô höơi hiïơn

taơi AÊnh hûúêng nađy khöng chó bao göìm cöng viïơc cuêa

nhûông ngûúđi thu thíơp vađ phín phaât tađi liïơu vađ caâc

hònh thûâc höî trúơ khaâc, mađ cođn caê nhûông ngûúđi coâ

44 Lau J.T.F., Wong W.S AIDS-related discrimination in the workplace:

The results of two evaluative surveys carried out during a three-year

pe-riod in Hong Kong AIDS CARE 2001 13(14):433-440.

45 Shobhana R, Rao PR , Lavanya A, Williams R, Vijay V, Ramachandran

A Expenditure on healthcare incurred by diabetic subjects in a

develop-ing country - a study from southern India Diabetes Res Clin Pract 2000;

48:37-42.

46 Lan NH Economic burden of households with diabetes in Hue Faculty

of Public Health, Hue College of Medicine & Pharmacy Master thesis

cöng viïơc mang tñnh chíịt höî trúơ nhûông ngûúđi khaâc hay nhûông ngûúđi coâ cöng viïơc trúơ giuâp vađ taâi taơo baên

höơi ăi liïìn vúâi ăaơi dõch HIV lađ míịt maơng söịng, gia ằnh phaêi chõu ặơng, nhûông gaânh nùơng vïì tònh caêm vađ víơt chíịt ăeđ lïn vai nhûông ngûúđi chùm soâc, xaô höơi

xa laânh, tan raô cíịu truâc gia ằnh vađ maơng lûúâi höî trúơ xaô höơi, vađ tùng söị treê möì cöi Vò HIV lađ bïơnh truýìn nhiïîm chõu mûâc ăöơ kyđ thõ cao, nïn caâc höơ gia ằnh thûúđng phaêi ăöịi mùơt vúâi thaâi ăöơ kyđ thõ vađ phín biïơt maơnh meô, vađ ăiïìu nađy laơi cađng haơn chïị khaê nùng tiïịp cíơn cuêa hoơ ăöịi vúâi tíịt caê caâc hònh thûâc höî trúơ Möơt trong nhûông aênh hûúêng nghiïm troơng nhíịt cuêa ăaơi ắch nađy lađ noâ tûúâc ăoaơt hïơ thöịng “an sinh xaô höơi” khoêi tay höơ gia ằnh; nhûông thađnh viïn trong gia ằnh mađ trûúâc kia lađ nhûông thađnh viïn tñch cûơc lao ăöơng nay khöng cođn coâ vai trođ lađ ngûúđi kiïịm thu nhíơp khi hoơ öịm vađ chïịt, ăïí laơi treê em vađ ngûúđi giađ trong tònh thïị phaêi tûơ lo cho baên thín.48

Nhiïìu nghiïn cûâu ăaô thu thíơp ặúơc bùìng chûâng vïì sûơ kyđ thõ vađ phín biïơt dađnh cho ngûúđi coâ HIV Möơt söị taâc giaê ăaô chia kyđ thõ thađnh kyđ thõ “caêm nhíơn” vađ kyđ thõ “thûơc tïị” 49,50,51 Kyđ thõ caêm nhíơn noâi ăïịn nöîi lo súơ thûơc tïị hoùơc tûúêng tûúơng vïì nhûông thaâi ăöơ ăöịi xûê cuêa xaô höơi vađ sûơ phín biïơt coâ thïí coâ naêy sinh tûđ möơt thuöơc tñnh hay cùn bïơnh khöng mong muöịn (nhû ăöơng kinh hay HIV) hay viïơc gùưn vúâi möơt nhoâm cuơ thïí nađo ăoâ Chùỉng haơn, möơt caâ nhín coâ thïí giaêm mûâc ăöơ tiïịp xuâc xaô höơi, phuê nhíơn tònh traơng líy nhiïîm HIV hay tûđ chöịi tiïịp cíơn vúâi caâc hònh thûâc höî trúơ vađ dõch vuơ cú baên do súơ coâ thïí coâ nhûông phaên ûâng tiïu cûơc cuêa gia ằnh, baơn beđ, cöơng ăöìng vađ caê nhûông cú súê cung cíịp dõch vuơ nûôa Kyđ thõ “thûơc tïị” noâi ăïịn sûơ traêi nghiïơm thûơc tïị vïì thaâi ăöơ phín biïơt Vñ duơ, viïơc tiïịt löơ tònh traơng dûúng tñnh vúâi HIV coâ thïí díîn ăïịn míịt quýìn thú,

47 UNAIDS Guideline for studies of the social and economic impact of HIV/AIDS 2000

48 Munthali, Alister C Adaptive strategies and coping mechanisms of families and communities affected by HIV/AIDS in Malawi UNRISD HIV/ AIDS and Development project Geneva: United Nations Research Insti- tutes on Social Development 2003

49 Brown, L., Trujillo, L., & Macintyre, K Interventions to Reduce HIV/AIDS Stigma: What Have We Learned? New Orleans: Horizons Project 2001

50 Jacoby, A Felt versus enacted stigma: A concept revisited Evidence from a study of people with epilepsy in remission Social Science and Medicine, 38(2), 269-274 1994

51 Scrambler, G Stigma and disease: changing paradigms Lancet, 352(9133), 1054-1055 1998

HUPH

viïơc lađm, phuâc lúơi y tïị hay baơn beđ Kyđ thõ caêm nhíơn

coâ thïí ặúơc nhòn nhíơn nhû möơt chiïịn lûúơc sinh töìn ăïí

ngùn chùơn nguy cú xaêy ra kyđ thõ thûơc tïị, chùỉng haơn,

khi ngûúđi ta khöng chõu tiïịt löơ hay noâi döịi vïì tònh traơng

nhiïîm HIV cuêa mònh ăïí traânh bõ tííy chay Trong vùn

hoâa Viïơt Nam, HIV lađ möơt bïơnh truýìn nhiïîm chõu sûơ

kyđ thõ vađ phín biïơt úê mûâc ăöơ cao, thûúđng bõ quy kïịt

gùưn vúâi caâc “tïơ naơn xaô höơi” Noâ ăoâng vai trođ lađ rađo caên

ăöịi vúâi ngûúđi líy nhiïîm HIV trong viïơc tòm kiïịm sûơ trúơ

giuâp, lađm giaêm khaê nùng tiïịp cíơn cuêa hoơ ăöịi vúâi dõch

vuơ chùm soâc vađ höî trúơ ăíìy ăuê52,53

Bíịt bònh ăùỉng giúâi coâ vai trođ nhíịt ắnh trong sûơ phöí

biïịn ăaơi dõch HIV úê híìu hïịt caâc nûúâc Ăaơi dõch HIV úê

Viïơt Nam hiïơn víîn tíơp trung úê nhoâm ăöịi tûúơng ngûúđi

nghiïơn chñch ma tuây, mađ chuê ýịu lađ nam giúâi; ăiïìu

nađy cho thíịy rùìng vai trođ giúâi liïn quan ăïịn hađnh vi

chíịp nhíơn ruêi ro coâ thïí lađm tùng mûâc ăöơ dïî bõ töín

thûúng cuêa nam giúâi trûúâc sûơ líy nhiïîm HIV Sûơ tíơp

trung vađo möơt quíìn thïí coâ nguy cú cao nađy coâ thïí

khiïịn nhûông quíìn thïí khaâc úê vađo thïị ñt ặúơc baêo

vïơ vađ khöng sùĩn sađng ăöịi mùơt vúâi nhûông nguy cú vađ

híơu quaê cuêa viïơc líy nhiïîm HIV Ăùơc biïơt, phuơ nûô seô

khöng nhíơn ặúơc sûơ chuâ yâ thoêa ăaâng chûđng nađo víîn

cođn phöí biïịn löịi nghô rùìng ăaơi dõch nađy chó phöí biïịn

úê nhoâm nam thanh niïn Viïơc sûê duơng bao cao su ñt

phöí biïịn hún úê nhûông cùơp vúơ chöìng ăaô kïịt hön vò bao

cao su bõ coi lađ “thiïịu chín chñnh”; phuơ nûô cuông coâ

thïí khöng coâ ăuê quýìn lûơc kinh tïị ăïí thûúng lûúơng

vïì tònh duơc an toađn Nhiïìu phuơ nûô nghô rùìng quan hïơ

tònh duơc ngoađi hön nhín lađ chuýơn ríịt bònh thûúđng úê

nam giúâi54,55,56,57

52 Pauline Oosterhoff, Thu Anh Nguyen, Yen Pham Ngoc, Hanh Ngo

Thuy, Pamela Wright, Anita Hardon Holding the line: Vietnamese family

responses to pregnancy and child desire when a family member has HIV

Culture, Health and Sexuality (in-print)

53 Khuat Thu Hong, Nguyen Thi Van Anh, Ogden J: Understanding HIV

and AIDS-related Stigma and Discrimination Hanoi: ISDS; 2004.

54 Anh HT: Sexual rights of women: perception, practice, and the

rela-tionship with gender equity and women empowerment In Relarela-tionship

between Gender, Reproductive Health, and Sexual Health in Vietnam

Hanoi: Medical Publishing House; 2005: 99-129.

55 Ha VS: The quiet of women and peaceful family: attitude and behavior

of rural married women In Gender, Sexuality and Sexual Health No 8

Hanoi: World Publication; 2005.

56 Trang NN: If only: an oral history of six people living with HIV/AIDS

CARE International in Vietnam; 1997.

57 Vivian Fei-ling, G., Vu Minh Quan, Chung A, Zenilmanc, J., Vu Thi Minh

Hanh, & Celentanoa, D (2002) Gender gaps, gender traps: sexual

iden-tity and vulnerability to sexually transmitted diseases among women in

Vietnam Social Science & Medicine, 55(3), 467-481

Möơt söị taâc giaê ăaô líơp luíơn rùìng, trong böịi caênh chíu

AÂ, phuơ nûô nhiïìu khaê nùng phaêi chõu möơt mûâc ăöơ phín biïơt lúân hún ríịt nhiïìu so vúâi nam giúâi trong phaơm vi gia ằnh vađ cöơng ăöìng58,59 dûúâi hònh thûâc nhaơo baâng vađ quíịy röịi vađ caê hađnh haơ nûôa Nhûông phuơ nûô ăaô kïịt hön bõ buöơc phaêi quan hïơ tònh duơc vúâi chöìng bíịt chíịp viïơc chöìng hoơ dûúng tñnh vúâi HIV Phuơ nûô Viïơt Nam phaêi chõu sûâc eâp nùơng nïì tûđ gia ằnh vađ xaô höơi vïì viïơc phaêi giûô gòn ăaơo ặâc trong khuön khöí gia ằnh Phuơ nûô nađo bõ nhiïîm HIV seô bõ lïn aân lađ vi phaơm chuíín mûơc ăaơo ặâc cú baên cuêa xaô höơi60 ÚÊ Viïơt Nam, cuông nhû úê nhiïìu nûúâc khaâc, phuơ nûô ặúơc traê lûúng thíịp hún vađ ặúơc ăi hoơc ñt hún so vúâi nam giúâi úê cuđng hoađn caênh xaô höơi; sûơ khaâc biïơt nađy thíơm chñ cođn thïí hiïơn roô hún trong nhûông gia ằnh ngheđo61 Tuy nhiïn, caê kyđ thõ caêm nhíơn líîn kyđ thõ thûơc tïị ăïìu cho thíịy coâ sûơ thay ăöíi qua thúđi gian Viïơc tiïịp cíơn vúâi caâc dõch vuơ vađ ăiïìu trõ xaô höơi, nhû caâc nhoâm tûơ lûơc, coâ thïí ăoâng vai trođ quan troơng trong viïơc giaêm búât tònh traơng kyđ thõ ăöịi vúâi phuơ nûô62 Möơt nghiïn cûâu múâi ăíy ăaô cho thíịy phuơ nûô Thaâi Lan hiïơn coâ khaê nùng tiïịp cíơn dõch vuơ ăiïìu trõ ARV dïî dađng hún nam giúâi63

HIV úê gia ằnh thûúđng aênh hûúêng ăïịn tíịt caê treê em theo nhûông khña caơnh kinh tïị, xaô höơi vađ tím lyâ, nhûng treê möì cöi lađ nhûông ngûúđi chõu aênh hûúêng nhiïìu nhíịt

ÚÊ ÍỊn Ăöơ vađ Trung Quöịc, aênh hûúêng khöng chó úê khña caơnh kinh tïị mađ cođn mang laơi sûơ khöí ăau vađ cùng thùỉng, nhûông thûâ coâ thïí taâc ăöơng ăïịn sûơ phaât triïín tím lyâ xaô höơi thöng thûúđng cuêa treê em Nhûông treê em

úê Trung Quöịc coâ meơ, cha hoùơc caê cha líîn meơ nhiïîm HIV ặúơc phaât hiïơn coâ nhiïìu khaê nùng tham gia vađo nhûông hađnh vi “xíịu” nhû uöịng rûúơu bia, huât thuöịc

58 Bharat, S., Singhanetra-Renard, A., & Aggleton, P Household and community response to HIV/AIDS in Asia: the case of Thailand and India AIDS, 12(suppl B), S117-S122 1998

59 Paxton, S., Gonzales, G., Uppakaew, K., Abraham, K K., Okta, S., Green, C., et al AIDS-related discrimination in Asia AIDS Care, 17(4), 413-424 2005

60 Khuat Thu Hong, Nguyen Thi Van Anh, & Ogden, J Understanding HIV and AIDSrelated Stigma and Discrimination Hanoi: ISDS 2004

61 National Committee for the Advancement of Women in Vietnam tics on Women and Men in Vietnam Hanoi 2002

Statis-62 Paxton, S (2002) The paradox of public HIV disclosure AIDS Care, 14(4), 559-567.

63 L E C OEUR S, C OLLINS IJ, P ANNETIER J, L ELIEĐVRE E Gender and access to HIV testing and antiretroviral treatments in Thailand: why women have more and earlier access? Soc Sci & Med, 2009 Special issue on “Wom-

en, children and AIDS care” In press.

HUPH

vađ sûê duơng ma tuây do thiïịu sûơ quan tím cuêa cha

meơ Hún nûôa, trong möơt höơ gia ằnh coâ ngûúđi nhiïîm

HIV, treê em coâ thïí phaêi trúê thađnh ngûúđi chùm soâc,

phaêi chíịt lïn vai nhûông gaânh nùơng nhû kïịt hön súâm,

boê hoơc ăïí phuơ giuâp gia ằnh vađ/hoùơc tham gia vađo

lûơc lûúơng lao ăöơng khöng chñnh thûâc Ăiïìu kiïơn dinh

dûúông cuêa treê em thûúđng giaêm ăi64,65 Sûơ kyđ thõ vađ

phín biïơt thûúđng ặúơc aâp duơng cho tíịt caê caâc thađnh

viïn cuêa möơt höơ gia ằnh coâ ngûúđi nhiïîm HIV; treê em

coâ thïí bõ baơn cuđng lúâp xa laânh vađ khaê nùng xin nhíơp

hoơc coâ thïí bõ haơn chïị Baâo caâo nùm 2005 cuêa UNDP

chó ra möơt víịn ăïì trong khaê nùng xin nhíơp hoơc cuêa

nhûông treê em thuöơc caâc gia ằnh coâ HIV Roô rađng lađ

cíìn phaêi phín tñch aênh hûúêng cuêa ăaơi dõch nađy ăöịi vúâi

treê em, xem ăíy nhû möơt phíìn trong aênh hûúêng xaô

höơi töíng thïí cuêa HIV

5 An ninh lûúng thûơc 66 vađ dinh dûúông

Nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV vađ ăoâi

ngheđo coâ thïí gùơp khoâ khùn trong viïơc baêo ăaêm an

ninh lûúng thûơc cho gia ằnh mònh Bíịt kyđ cùn bïơnh

nađo cuông coâ thïí díîn ăïịn tònh traơng thiïịu huơt trong

möơt gia ằnh trûúâc nguöìn thûơc phíím coâ haơn ÚÊ chíu

AÂ, aênh hûúêng cuêa HIV/AIDS ăïịn ăiïìu kiïơn dinh

dûúông vađ an ninh lûúng thûơc höơ gia ằnh khöng liïn

quan nhiïìu ăïịn viïơc coâ hay khöng coâ lûúng thûơc, mađ

liïn quan nhiïìu ăïịn mûâc ăöơ ăa daơng vađ chíịt lûúơng

thûơc phíím, cuđng vúâi nhûông khoâ khùn trong viïơc trang

traêi chi phñ thûơc phíím ÚÊ ÍỊn Ăöơ, viïơc giaêm mûâc ăöơ

ăa daơng thûơc phíím ríịt phöí biïịn úê nhûông höơ gia ằnh

coâ ngûúđi nhiïîm HIV/AIDS vađ ặúơc coi lađ möơt chiïịn

lûúơc ăöịi phoâ vïì tađi chñnh cuêa nhûông höơ gia ằnh dïî bõ

töín thûúng ÚÊ Trung Quöịc, caâc gia ằnh, ăùơc biïơt lađ

caâc gia ằnh ngheđo, thûúđng boê qua bûôa saâng Chíịt

lûúơng thûơc phíím thíịp vađ keâm dinh dûúông coâ thïí aênh

hûúêng hún nûôa ăïịn sûâc khoêe cuêa ngûúđi nhiïîm HIV

vađ caâc thađnh viïn khaâc trong gia ằnh, ăùơc biïơt lađ treê

64 Greener, Robert, Keith Jefferis, and Happy Siphambe, 2000, “The

Im-pact of HIV/AIDS on Poverty and Inequality in Botswana,” South African

Journal of Economics, Vol 68, No 5, pp 888–915.

65 Basanta K Pradhan, Ramamani Sundar, Shalabh K Singh

Socio-economic impact of HIV and AIDS in India 2006

66 Food security exists when all people, at all times, have physical and

economic access to sufficient, safe and nutritious food to meet their

di-etary needs and food preferences for an active and healthy lifestyle.

em, díîn ăïịn tùng tyê lïơ suy dinh dûúông vađ nhûông víịn ăïì vïì sûâc khoêe ăi keđm theo67

6 Chiïịn lûúơc ăöịi phoâ cuêa höơ gia ằnh

Khi caâc höơ gia ằnh phaêi ăöịi vúâi vúâi nhûông víịn ăïì nađy, hoơ thûúđng phaên ûâng theo nhûông caâch khaâc nhau ăïí ăöịi phoâ vúâi aênh hûúêng cuêa HIV Nhûông khaê nùng lûơa choơn mađ möơt höơ gia ằnh coâ thïí coâ lađ ríịt khaâc nhau, phuơ thuöơc vađo ăiïìu kiïơn kinh tïị - xaô höơi cuêa hoơ úê thúđi ăiïím tònh traơng líy nhiïîm ặúơc phaât giaâc hoùơc bùưt ăíìu coâ aênh hûúêng Nhûông chiïịn lûúơc nađy nhùưm vađo caê víịn ăïì tađi chñnh líîn víịn ăïì xaô höơi naêy sinh do kïịt quaê cuêa viïơc nhiïîm HIV

Caâc chiïịn lûúơc ăöịi phoâ vïì tađi chñnh cuêa höơ gia ằnh

Ăa daơng hoâa tûđng ặúơc nhíơn diïơn nhû lađ möơt chiïịn lûúơc quan troơng ăïí giaêm mûâc ăöơ dïî töín thûúng trong kïị sinh nhai Ăiïìu nađy coâ nghôa lađ caâc höơ gia ằnh phaêi xíy dûơng möơt danh muơc ngađy möơt ăa daơng caâc hoaơt ăöơng saên xuíịt vađ tađi saên ăïí giaêm nhûông ruêi ro vađ taâc ăöơng trong bíịt cûâ lônh vûơc nađo, níng cao cú höơi söịng soât vađ níng cao mûâc söịng68

Ăïí ăöịi phoâ vúâi aênh hûúêng vïì kinh tïị - xaô höơi cuêa HIV, caâc höơ gia ằnh coâ thïí baân tađi saên cuêa mònh (víơt nuöi, thiïịt bõ, phûúng tiïơn ăi laơi) ăïí trang traêi chi phñ chùm soâc y tïị vađ tang lïî Ăiïìu nađy thûúđng ăííy hoơ luân síu hún nûôa vađo ăoâi ngheđo69,70 Nhû víơy, caâc höơ gia ằnh giaêm búât tiïìm nùng taơo thu nhíơp trong tûúng lai vađ khaê nùng phuơc höìi laơi möơt phíìn nhûông gò ăaô míịt Tònh traơng ăoâi ngheđo ặúơc tùng cûúđng vađ gia ằnh coâ ríịt ñt cú höơi khöi phuơc laơi mûâc phuâc lúơi kinh tïị ban ăíìu cuêa hoơ, duđ mûâc ăoâ coâ thíịp nhû thïị nađo ăi nûôa

Caâc höơ gia ằnh cuông coâ thïí chuýín sang vay mûúơn úê khu vûơc khöng chñnh thûâc ăïí khùưc phuơc aênh hûúêng trûúâc

67 Stewart J Moving food: The world food programme’s response to the Southern African Humanitarian crisis African Security Review, 2003 12 (1): 17-27.

68 Niehof, A The Significance of Diversification for Rural Livelihood tems Food Policy 29: 321-338 2005.

Sys-69 Grant, M.R & Palmiere, A.D When Tea is a Luxury: The Economic pact of HIV/AIDS in Bulawayo, Zimbabwe African Studies 2003 62(2).

Im-70 Cross, C Sinking deeper down: HIV/AIDS as an economic shock to rural households Society in transition, 2001 Vol 32(1)

HUPH

mùưt cuêa HIV Ăíy lađ möơt giaêi phaâp ngùưn haơn, vađ thûúđng

ríịt töịn keâm, ăïí ăöịi phoâ vúâi möơt víịn ăïì dađi haơn71

Nhûông giaêi phaâp khöng chñnh thûâc khaâc ăïí quaên lyâ

ruêi ro bao göìm nhíơn sûơ höî trúơ tûđ gia ằnh, dûơa vađo

quan hïơ hoơ hađng, hay tûđ caâc töí chûâc tûđ thiïơn Tuy

nhiïn, nghiïn cûâu ăaô chó ra rùìng nhûông khoaên vay

taơm thúđi vađ tñn duơng nhoê lađ chûa ăuê ăïí hoơ chöịng choơi

ặúơc vúâi nhûông cuâ söịc tai haơi72 vađ coâ thïí khiïịn ngûúđi

ăi vay phaêi gaânh thïm nhûông khoaên núơ khoâ traê, trûđ

phi coâ sûơ quan tím vađ höî trúơ toađn diïơn vađ liïn tuơc

dađnh cho nhûông gia ằnh nađy73

Höî trúơ xaô höơi

Nguöìn vöịn xaô höơi lađ möơt phíìn trong hïơ thöịng höî trúơ

71 Wyss, K.; Hutton, G.; N’Diekhor, Y Costs Attributable to AIDS at

House-hold Level in Chad, AIDS CARE , 16 (7) 2004.

72 Robalino A.; Jenkins, C.; El Maroufi, K Risks and Macro-Economic

Impacts of HIV/AIDS in the Middle East and North Africa: Why waiting

to intervene can be costly World Bank, Washington, DC, USA Policy

Research Working Paper No 2874 2002.

73 Pauline Oosterhoff, Thu Anh Nguyen, Yen Pham Ngoc, Pamela Wright,

Anita Hardon Can micro-credit empower HIV+ women? An exploratory

case study in Northern Vietnam Women’s Health & Urban Life (in-print)

thiïịt ýịu dađnh cho möơt tyê lïơ khöng nhoê nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV/AIDS, nhûông gia ằnh khöng thïí trang traêi cho caâc dõch vuơ y tïị Caâc maơng lûúâi xaô höơi coâ thïí cung cíịp khöng chó sûơ höî trúơ xaô höơi, mađ cođn höî trúơ ăïí caâc höơ gia ằnh tham gia vađo caâc hoaơt ăöơng taơo thu nhíơp Nhûông aâp lûơc hoơ hađng coâ thïí taơo thađnh möơt ýịu töị tiïu cûơc khaâc taâc ăöơng ăïịn mûâc ăöơ sùĩn lođng tiïịt löơ tònh traơng nhiïîm HIV cuêa ngûúđi coâ HIV vađ sau ăoâ lađ khaê nùng tiïịp cíơn caâc dõch vuơ cú baên Vò víơy, nhûông cíịu truâc xaô höơi coâ thïí hoùơc lađm tùng nhûông aâp lûơc, sûơ cùng thùỉng vađ tònh traơng

cö líơp cuêa ngûúđi nhiïîm HIV hoùơc lađ cung cíịp dõch vuơ höî trúơ theo nhiïìu caâch khaâc nhau Cíìn phaêi ăiïìu tra vai trođ vađ caâch phaên ûâng cuêa nhûông ăöịi tûúơng xaô höơi khaâc nhau ăïí ăo lûúđng mûâc ăöơ aênh hûúêng cuêa HIV ăöịi vúâi höơ gia ằnh

HUPH

Nghiïn cûâu kïịt húơp hai giai ăoaơn Trûúâc tiïn, möơt

cuöơc ăiïìu tra ặúc thûơc hiïơn úê saâu tónh trïn toađn

quöịc ăïí ăaânh giaâ aênh hûúêng kinh tïị-xaô höơi cuêa HIV

ăïịn höơ gia ằnh Muơc ăñch chñnh cuêa giai ăoaơn nađy lađ

xaâc ắnh sûơ khaâc biïơt vïì thu nhíơp vađ chi phñ giûôa hai

nhoâm höơ gia ằnh vađ phaên ûâng cuêa hoơ trûúâc nhûông

thay ăöíi nađy Sau ăoâ, chuâng töi thûơc hiïơn giai ăoaơn hai

vúâi muơc tiïu lađ ûúâc tñnh aênh hûúêng cuêa HIV/AIDS ăïịn

ăoâi ngheđo úê Viïơt Nam thöng qua kïịt húơp vađ mö hònh

hoâa söị liïơu tûđ Ăiïìu tra mûâc söịng Viïơt Nam (VLSS)

nùm 2006 vúâi nhûông giaê thuýịt lađ kïịt quaê cuêa ăiïìu tra

giai ăoaơn ăíìu vađ nhûông dûơ baâo HIV nùm 2007 (caâc

phûúng phaâp chi tiïịt ặúơc giúâi thiïơu úê Phuơ luơc 2)

Giai ăoaơn 1: “Nhûông khaâc biïơt trong hoađn caênh

xaô höơi vađ mûâc söịng giûôa caâc höơ gia ằnh bõ aênh

hûúêng vađ khöng bõ aênh hûúêng búêi HIV” – Nghiïn

cûâu cùưt ngang

Saâu tónh vađ thađnh phöị coâ tyê lïơ nhiïîm HIV cao ặúơc

choơn bao göìm Hađ Nöơi, Quaêng Ninh, Laơng Sún, Cao

Bùìng, Thađnh phöị Höì Chñ Minh vađ An Giang Trong

nhûông tónh nađy, coâ ba tónh – An Giang, Quaêng Ninh

vađ Thađnh phöị Höì Chñ Minh – ăaô ặúơc lûơa choơn thûơc

hiïơn nghiïn cûâu ăaânh giaâ nùm 2005 Taơi Laơng Sún

vađ Cao Bùìng, dõch bùưt ăíìu muöơn hún úê nhûông ắa

phûúng khaâc; caâc tónh nađy cuông khaâc biïơt vúâi nhûông

ắa phûúng khaâc do mûâc ăöơ phaât triïín kinh tïị úê mûâc

ăöơ thíịp hún

Ăïí tiïơn cho viïơc so saânh giûôa kïịt quaê nghiïn cûâu nùm

2005 vađ kïịt quaê cuêa nghiïn cûâu nađy, nhûông nguýn

tùưc vïì phûúng phaâp nghiïn cûâu vađ ăo lûúđng ăaô ặúơc

aâp duơng gíìn giöịng vúâi nghiïn cûâu trûúâc ăíy Tuy nhiïn,

nghiïn cûâu trûúâc coâ thïí hiïơn möơt söị haơn chïị cíìn phaêi

ặúơc ăiïìu chónh cho phuđ húơp vúâi nhûông phûúng phaâp

nađy Sau khi tòm hiïíu vađ phín tñch möơt söị nghiïn cûâu

vïì HIV vađ ăoâi ngheđo trïn thïị giúâi, ăùơc biïơt lađ nhûông khaêo saât cuêa UNDP vïì Trung Quöịc vađ ÍỊn Ăöơ, chuâng töi ăaô ặa ra nhûông hûúâng ăiïìu chónh sau

Nhûông nghiïn cûâu vïì aênh hûúêng cuêa HIV ăaô ặúơc tiïịn hađnh úê nhûông cíịp ăöơ khaâc nhau: caâ nhín, höơ gia ằnh, cöng ty, töí chûâc, chñnh quýìn vađ cíịp vô

mö, dûơa vađo nhiïìu phûúng phaâp khaâc nhau74 Trûúâc ăíy, nhûông nghiïn cûâu dûơa vađo míîu ăïí dûơ baâo aênh hûúêng trong tûúng lai thûúđng hay ặúơc sûê duơng Tuy nhiïn, caâc söị liïơu ăïí dûơ baâo aênh hûúêng thûúđng chûa ăuê, hoùơc dûơa quaâ chi tiïịt vađo böịi caênh, ríịt khoâ khaâi quaât hoâa Nhûông tñnh toaân nađy thûúđng dûơa vađo cöng thûâc chñnh xaâc, nhûng laơi sûê duơng nhûông söị liïơu ûúâc tñnh chñnh xaâc, do ăoâ ríịt khoâ khaâi quaât hoâa75,76 Viïơc thíơn troơng phín tíìng caâc quíìn thïí míîu coâ thïí giuâp níng cao chíịt lûúơng cuêa caâc nghiïn cûâu cùưt ngang Caâc phûúng phaâp ắnh tñnh cíìn ặúơc sûê duơng ăïí böí sung cho viïơc hiïơn nay phaêi dûơa quaâ nhiïìu vađo caâc phûúng phaâp líịy söị liïơu thöng qua ăiïìu tra77,78 Caâc nghiïn cûâu khaâc trong vuđng cuông ăïì xuíịt tiïịn hađnh möơt cuöơc ăiïìu tra höơ gia ằnh ăïí ăöịi chiïịu vađ so saânh giûôa nhûông höơ chõu aênh hûúêng vađ höơ khöng chõu aênh hûúêng búêi HIV/AIDS

Vò víơy chuâng töi ăaô thiïịt kïị nghiïn cûâu nađy nhû möơt nghiïn cûâu cùưt ngang, so saânh 453 höơ gia ằnh coâ

74 Basanta K Pradhan, Ramamani Sundar, Shalabh K Singh economic impact of HIV and AIDS in India 2006

Socio-75 Health Economics and HIV/AIDS Research Division (HEARD) Report

of the Scientific Meeting on the Empirical Evidence for the Demographic and Socio-economic Impact of AIDS Proceedings of meeting held at Tropicana Hotel, Durban, South Africa, 26 – 28 March 2003

76 Centre for AIDS Development, Research and Evaluation (Cadre): HIV/ AIDS, Economics and Governance in South Africa: Issues in Understand- ing Response A Literature Review USAID available on the online data- base www.cadre.org.za 2002

77 Frederik le R Booysen, Tanja Arntz The methodology of HIV/AIDS impact studies: a review of current practices Social Science & Medicine, Volume 56, Issue 12, June 2003, Pages 2391-2405

78 TOR for the assessment of socio-economic impacts of HIV and AIDS in Cambodia, China, Indonesia, Namibia, Ethiopia, and Moldova.

PHÍÌN 3: PHÛÚNG PHAÂP NGHIÏN CÛÂU

HUPH

ngûúđi nhiïîm HIV vađ 453 höơ khöng coâ HIV, vađ ăíy ặúơc

coi lađ ăún võ míîu cíịp möơt Thađnh töị chñnh cuêa thiïịt

kïị nađy lađ möơt sûơ kïịt húơp giûôa ăiïìu tra höơ gia ằnh líịy

thöng tin tûđ 36 cuöơc phoêng víịn síu vúâi nhûông ngûúđi

cung cíịp thöng tin chuê ýịu vađ nhûông cuöơc thaêo luíơn

nhoâm troơng ăiïím vúâi nhûông ngûúđi cung cíịp dõch vuơ,

nhađ quaên lyâ chûúng trònh, caâc cöơng ăöìng vađ caâc töí

chûâc quíìn chuâng, ngûúđi líy nhiïîm HIV, caâc töí chûâc

phi chñnh phuê, caâc nhađ hoaơt ăöơng, caâc nhađ nghiïn

cûâu, vađ Nhoâm cöng taâc kyô thuíơt HIV; vađ viïơc thu thíơp

caâc söị liïơu cíịp hai lađ phíìn ăaânh giaâ cuêa ngûúđi cung

cíịp dõch vuơ Trong nghiïn cûâu nađy, chuâng töi sûê duơng

möơt phûúng phaâp líịy míîu nhiïìu giai ăoaơn vúâi nhûông

baêng phiïịu hoêi ặúơc xíy dûơng kyô lûúông vađ ăiïìu chónh

sau nhiïìu líìn ăiïìu tra thûê nghiïơm

Caâc höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV ặúơc lûơa

choơn vúâi sûơ höî trúơ cuêa Maơng lûúâi nhûông ngûúđi nhiïîm

HIV Viïơt Nam vađ nhûông tònh nguýơn viïn ăïịn tûđ dûơ

aân GIPA Caâc ăöịi tûúơng coâ HIV ặúơc xaâc ắnh nhúđ

sûơ trúơ giuâp cuêa caâc nhoâm ăöìng ăùỉng (nhoâm dađnh

cho ngûúđi nhiïîm HIV), chó sau khi ặúơc sûơ ăöìng yâ tûđ

phña caâc höơ gia ằnh tham gia vađo nghiïn cûâu, vađ vúâi

ăiïìu kiïơn lađ khöng tiïịt löơ tònh traơng nhiïîm HIV cuêa hoơ

cho caâc thađnh viïn khaâc trong höơ gia ằnh Möîi höơ gia

ằnh coâ töịi ăa 2 ngûúđi traê lúđi phoêng víịn, vađ ăoâ phaêi

lađ ngûúđi lúân nhiïîm HIV Nhûông caâ nhín khöng söịng

trong möi trûúđng gia ằnh thò khöng ặúơc tñnh, vò troơng

tím cuêa nghiïn cûâu nađy lađ vïì aênh hûúêng cuêa HIV/

AIDS ăöịi vúâi höơ gia ằnh Caâc ăiïìu tra viïn coâ nhiïơm

vuơ tiïịp xuâc vúâi ngûúđi líy nhiïîm HIV úê caâc giai ăoaơn

bïơnh khaâc nhau, nhúđ ăoâ múâi coâ thïí ăaânh giaâ ặúơc

ăíìy ăuê aênh hûúêng cuêa HIV ăöịi vúâi kinh tïị höơ gia ằnh

vađ caâc víịn ăïì kyđ thõ xaô höơi Hún nûôa, vò tyê lïơ nam/

nûô ûúâc tñnh trong nhoâm ăöịi tûúơng nhiïîm HIV trïn caê

nûúâc ặúơc cho lađ vađo khoaêng 2:179, nïn caâc ăiïìu tra

viïn ăaô sûê duơng möơt míîu trong ăoâ hai phíìn ba ngûúđi

traê lúđi lađ nam giúâi

Cûâ vúâi möơt höơ coâ ngûúđi nhiïîm HIV ặúơc choơn thò laơi coâ

möơt höơ khöng coâ ngûúđi nhiïîm HIV ặúơc choơn, thûúđng

lađ hađng xoâm gíìn nhíịt cuêa höơ gia ằnh nhiïîm HIV

79 Ministry of Health (2005) HIV/AIDS estimates and projections

2005-2010.

Ăiïìu nađy cho pheâp chuâng töi so saânh hai nhoâm höơ gia ằnh coâ nhûông ăùơc ăiïím tûúng tûơ nhau Caâc caân böơ phûúđng (xaô) lađ ngûúđi giuâp xaâc ắnh nhûông höơ gia ằnh coâ ăiïìu kiïơn kinh tïị vađ xaô höơi tûúng tûơ nhau (thïí loaơi/chíịt lûúơng nhađ úê vađ söị thađnh viïn trong gia ằnh)

Chuâng töi ăaô húơp taâc vúâi GIPA vađ maơng lûúâi ngûúđi nhiïîm HIV ăïí ýu cíìu hoơ cöơng taâc vađ höî trúơ tíơp húơp caâc ăöịi tûúơng phoêng víịn Möơt ăöìng ăùỉng viïn kiïm tû víịn coâ kinh nghiïơm ặúơc chó ắnh lađm trûúêng nhoâm

Söị liïơu ặúơc sađng loơc vađ nhíơp bùìng phíìn mïìm EPI INFO 3.4.3 Phín tñch thöịng kï ặúơc thûơc hiïơn bùìng viïơc sûê duơng phíìn mïìm STATA 10.0 Caâc phín tñch söị liïơu ặúơc thûơc hiïơn úê cíịp ăöơ höơ gia ằnh vađ caâ thïí Caâc thöng tin vïì nhín khííu hoơc, tònh traơng sûâc khoêe, kinh tïị vađ thađnh viïn cuêa höơ gia ằnh coâ HIV ặúơc so saânh vúâi höơ khöng coâ HIV, vađ giûôa caâc khu vûơc thađnh thõ vađ nöng thön, sûê duơng kiïím ắnh ÷2 hoùơc kiïím ắnh exact tests ăïí so saânh caâc tyê lïơ, vađ sûê duơng kiïím ắnh t hoùơc rank sum test cho caâc biïịn liïn tuơc Phín tñch höìi quy úê cíịp ăöơ caâ thïí ặúơc hiïơu chónh theo nhoâm trong höơ gia ằnh, duđng lïơnh STATA’s “cluster”

Giai ăoaơn 2: “Mö hònh vađ dûơ baâo vïì aênh hûúêng kinh tïị cuêa HIV/AIDS ăöịi vúâi höơ gia ằnh”

Caâc söị liïơu vïì mö hònh ặúơc líịy tûđ möơt ăiïìu tra coâ tñnh ăaơi diïơn quöịc gia, ăoâ lađ Ăiïìu tra mûâc söịng Viïơt Nam (VLSS) nùm 200680 Dûơ baâo vïì aênh hûúêng cuêa HIV/AIDS ăöịi vúâi ăoâi ngheđo ăaô líịy nhûông kïịt quaê cuêa

‘Ûúâc tñnh vađ dûơ baâo HIV nùm 2007’ nhû quy mö cuêa quíìn thïí muơc tiïu81 Vúâi giaê thuýịt coâ nhûông khaâc biïơt trong chiïịn lûúơc ăöịi phoâ vađ nguy cú ăoâi ngheđo trong söị caâc gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV úê caâc nhoâm thu nhíơp vađ núi cû truâ khaâc nhau, chuâng töi ăaô phín tíìng töíng söị ca nhiïîm HIV ûúâc tñnh dûơa theo nhûông söị liïơu tíơp húơp vïì mûâc ăöơ phöí biïịn HIV vađ caâc víịn ăïì liïn quan82 Nhûông ăùơc ăiïím liïn quan cuêa möîi nhoâm thu nhíơp bao göìm quy mö quíìn thïí, söị ngûúđi trong

80 GSO (2007) Vietnam Living Standard Survey 2006.

81 MOH, VAAC (2008) HIV estimates and projections 2007.

82 Adapted from the VPAIS 2005 and DHS comparative reports 22 (USAID 2009) Data collected in Hai Phong Prevalence in quintile 1 has been referred from the HIV economic impact report 2005

HUPH

möîi höơ gia ằnh, söị höơ gia ằnh coâ trong nhoâm thu

nhíơp ăoâ, thu nhíơp bònh quín cuêa möîi höơ gia ằnh vađ

chi phñ bònh quín möîi ngûúđi vađ möîi höơ Caâc ăùơc ăiïím

vïì thu nhíơp vađ chi phñ cuêa möơt höơ gia ằnh trung bònh

ặúơc ûúâc tñnh cho caâc höơ coâ thađnh viïn nhiïîm HIV/

AIDS vađ höơ khöng coâ thađnh viïn nhiïîm

Chuâng töi ăaô xíy dûơng möơt mö hònh ăa biïịn tuýịn

tñnh vúâi caâc phûúng phaâp xaâc ắnh aênh hûúêng cöị ắnh

ăïí xaâc ắnh mûâc ăöơ giaêm chi phñ tiïu duđng, vađ quan

hïơ tyê lïơ thuíơn cuêa noâ vúâi mûâc tùng chi phñ y tïị Höơ

gia ằnh ặúơc coi lađ möơt ăún võ chung ăïí xaâc ắnh

thu nhíơp vađ caâc khoaên chi tiïu, nhûng caâ nhín laơi lađ

ăún võ phín tñch vò chuâng töi muöịn nùưm bùưt ặúơc caê

nhûông thay ăöíi úê cíịp ăöơ caâ nhín nûôa

Söị lûúơng nhûông höơ gia ằnh rúi vađo ăoâi ngheđo do kïịt

quaê cuêa AIDS ặúơc líơp mö hònh bùìng caâch dûơ baâo tyê

lïơ nhiïîm HIV trong möîi nhoâm thu nhíơp, duđng caê dûơ

baâo phaât triïín dõch mûâc cao cuông nhû dûơ baâo mûâc

thíịp Tyê lïơ cuêa möîi nhoâm thu nhíơp ặúơc kïịt húơp vúâi

caâc söị liïơu vïì aênh hûúêng ăïịn höơ gia ằnh ăïí xaâc ắnh

söị ngûúđi bõ ăííy vađo ngheđo töíng thïí hay quöịc gia

Caâc dûơ baâo vïì ăoâi ngheđo cuông tñnh ăïịn möịi quan hïơ

nùng ăöơng giûôa ăoâi ngheđo vađ chi phñ tiïu duđng Hún

nûôa, möơt loaơt nhûông giaê thuýịt lađm cú súê cho phín

tñch nađy ăaô ặúơc ặa ra liïn quan ăïịn nhûông ýịu töị

tùng trûúêng GDP, laơm phaât, tùng trûúêng dín söị vađ

phín phöịi thu nhíơp

Haơn chïị cuêa nghiïn cûâu

Chuâng töi ăaô nhíơn ra möơt söị haơn chïị trong phûúng phaâp nghiïn cûâu nađy Trûúâc tiïn, viïơc tiïịp cíơn nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV thöng qua maơng lûúâi nhoâm höî trúơ cho nhûông ngûúđi coâ HIV ăaô lađm giaêm khaê nùng tiïịp cíơn ặúơc vúâi nhûông trûúđng húơp nhiïîm

úê giai ăoaơn ăíìu (chûa tham gia vađo nhoâm hoùơc liïn hïơ vúâi bíịt kyđ ai) vađ giai ăoaơn cuöịi (bõ öịm nùơng phaêi ăiïìu trõ úê nhađ hoùơc bïơnh viïơn) Chuâng töi cuông thiïịu söị liïơu tûđ caâc cú súê ăiïìu trõ hoùơc nhûông mong ăúơi cuêa chñnh phuê, chuê ýịu tíơp trung vađo höơ gia ằnh

Trïn thûơc tïị nhûông dûô liïơu cíìn cho loaơi ăaânh giaâ nađy thûúđng dïî bõ sai lïơch vò noâ quan tím ăïịn möơt víịn ăïì mađ khöng phaêi ai cuông sùĩn sađng chia seê Coâ 2 loaơi sai söị bao göìm: sai söị nhúâ laơi (khöng dïî dađng ăïí ngûúđi traê lúđi phoêng víịn nhúâ möơt caâch chñnh xaâc söị tiïìn ăaô chi tiïu vađ thíơm chñ caê thu nhíơp) vađ sai söị naêy sinh tûđ xu hûúâng nhûông ngûúđi traê lúđi phoêng víịn ặa ra nhûông thöng tin khöng chñnh xaâc vïì thu nhíơp vađ chi tiïu Hoơ coâ thïí ặa ra nhûông cíu traê lúđi mađ hoơ nghô rùìng ngûúđi nghiïn cûâu mong ăúơi vađ hoơ cuông coâ thïí giaêm thiïíu hoùơc khuýịch ăaơi thu nhíơp hoùơc chi phñ vađ caâc víịn ăïì sûâc khoêe, theo nhíơn thûâc caâ nhíơn cuêa hoơ vïì nhûông gò seô ặúơc chúđ ăúơi Quan saât coâ thïí giuâp kiïím tra nhûông cíu traê lúđi nađy trong möơt hoađn caênh cuơ thïí vađ haơn chïị sai söị nađy

HUPH

Phíìn töíng quan tađi liïơu ăaô dûơ ăoaân rùìng nhûông aênh

hûúêng cuêa ăaơi dõch HIV ăïịn ăoâi ngheđo seô khöng ăaâng

kïí úê nhûông nûúâc nhû Viïơt Nam, núi coâ tyê lïơ nhiïîm

thíịp vađ chuê ýịu tíơp trung úê möơt söị quíìn thïí nhíịt

ắnh Tuy nhiïn, dûơ baâo ăoâ chó dûơa trïn trïn tíìm aênh

hûúêng cuêa kinh tïị vô mö mađ khöng nhùưm chi tiïịt vađo

nhûông aênh hûúêng tûđ chi phñ kinh tïị cho chùm soâc sûâc

khoêe vađ hïơ thöịng xaô höơi cuông nhû vađo nhûông gia ằnh

chõu aênh hûúêng cuêa HIV ÚÊ cíịp ăöơ höơ gia ằnh, nhûông

aênh hûúêng cuêa ăaơi dõch HIV mang yâ nghôa to lúân búêi

vò noâ aênh hûúêng ăïịn tađi saên cuêa xaô höơi, lûơc lûúơng lao

ăöơng xaô höơi hiïơu quaê tûđ caâc thađnh viïn trong gia ằnh

cuông nhû nhûông khoaên chi tiïu vađ thu nhíơp Phín

tñch nhûông víịn nađy seô chó ra nhûông chi phñ cuêa HIV

ăöịi vúâi tûđng caâ nhín vađ xaô höơi

Nhûông chi phñ nađy khöng thöịng nhíịt trong caê nûúâc

búêi vò thúđi gian vađ mûâc ăöơ aênh hûúêng cuêa ăaơi dõch

khaâc nhau Ăïí kïịt luíơn mûâc ăöơ aênh hûúêng kinh tïị -

xaô höơi cuêa HIV ăïịn höơ gia ằnh úê caâc giai ăoaơn khaâc

nhau cuêa ăaơi dõch, nghiïn cûâu ăaô ặúơc tiïịn hađnh

úê caâc tónh bùưt ăíìu xuíịt hiïơn dõch súâm hún (Quaêng

Ninh, Hađ Nöơi, Thađnh phöị Höì Chñ Minh vađ An Giang)

vađ nhûông tónh bùưt ăíìu xuíịt hiïơn ăaơi dõch muöơn hún

(Laơng Sún vađ Cao Bùìng)

Ăïí hiïíu ặúơc nhûông gò xaêy ra trong nhûông höơ gia ằnh

coâ ngûúđi nhiïîm HIV úê Viïơt Nam taơi thúđi ăiïím nađy,

chuâng töi ăaô sûê duơng möơt khaâi niïơm vïì ăoâi ngheđo

ăíìy ăuê vađ röơng hún so vúâi khaâi niïơm ặúơc sûê duơng

trong ăaânh giaâ nùm 2005 Ăïí coâ thïí so saânh nhûông

phaât hiïơn múâi vúâi kïịt quaê nghiïn cûâu nùm 2005, ăoâi

ngheđo ặúơc phín tñch bùìng phûúng phaâp tiïịp cíơn

dûơa vađo tiïu duđng, röìi saânh vúâi ngûúông ăoâi ngheđo

ặúơc sûê duơng thúđi ăiïím ăoâ Viïơc kïịt húơp nhûông caâch

tiïịp cíơn coâ thïí taơo nïn möơt bûâc tranh hoađn chónh hún

vïì ăoâi ngheđo, vađ chuâng töi cuông tòm hiïíu síu hún

bùìng phûúng phaâp ắnh tñnh Míîu nghiïn cûâu ặúơc chia theo khu vûơc thađnh thõ vađ nöng thön ăïí coâ thïí phaên aânh töịt hún nhûông khaâc biïơt giûôa hai khu vûơc nađy vïì taâc ăöơng kinh tïị - xaô höơi cuêa HIV

Trong nghiïn cûâu nađy, chuâng töi so saânh caâc höơ gia ằnh bõ aênh hûúêng cuêa HIV vúâi nhûông höơ gia ằnh khaâc mađ coâ thïí coâ tíịt caê caâc loaơi bïơnh tíơt ngoaơi trûđ HIV/AIDS ăïí coâ thïí phín biïơt ặúơc aênh huúêng cuêa HIV vúâi nhûông ýịu töị khaâc aênh hûúêng ăïịn sûơ ăoâi ngheđo úê tíịt caê caâc höơ gia ằnh Chuâng töi ăaô phín tñch möơt söị chó söị söị ăoâi ngheđo khaâc nhau coâ liïn quan ăïịn viïơc tùng chi phñ hoùơc giaêm thu nhíơp

Chi phñ trûơc tiïịp mađ höơ gia ằnh phaêi chi traê ăïí keâo dađi cuöơc söịng cuêa ngûúđi coâ HIV bao göìm caâc khoaên chi phñ tùng thïm, ăùơc biïơt cho chùm soâc sûâc khoêe, do míịt thu nhíơp cuông nhû xaâo tröơn cöng viïơc vađ traâch nhiïơm gia ằnh Chi phñ giaân tiïịp coâ thïí lađ (i) giaêm

cú höơi tiïịp cíơn vúâi giaâo duơc; (ii) giaêm söị nguöìn thu nhíơp trong tûúng lai; (iii) míịt khaê nùng quaân xuýịn viïơc nhađ; (iv) giaêm khaê nùng chùm soâc nhûông ngûúđi söịng phuơ thuöơc, trong ăoâ coâ treê em vađ ngûúđi giađ; vađ (v) tùng nguy cú thay ăöíi cíịu truâc höơ gia ằnh, nghôa lađ tùng khaê nùng tan raô gia ằnh

Cuông coâ nhûông chi phñ khaâc ăöịi vúâi caâc dõch vuơ y tïị vađ dõch vuơ khaâc Böơ Y tïị Viïơt Nam ăaô ûúâc tñnh rùìng söị ngûúđi nhiïîm HIV vađ cíìn ặúơc ăiïìu trõ ARV seô tùng lïn tûđ 42.480 nùm 2006 túâi 72.970 nùm 201083 Nhûông chi phñ cuêa viïơc tòm vađ duy trò nhûông ngûúđi coâ HIV trong chûúng trònh ăiïìu trõ seô khöng ngûđng tùng lïn trong khi ăoâ nhûông höî trúơ tađi chñnh quöịc tïị coâ khaê nùng seô giaêm Khoaêng 1/3 söị ngûúđi nhiïîm AIDS hiïơn nay nhíơn ặúơc thuöịc ăiïìu trõ khaâng virus ARV tûđ dûơ

83 Vietnam Ministry of Health, National Action Plans on HIV/AIDS Care and Treatment to the year 2010, Hanoi, 2006.

PHÍÌN 4: KÏỊT QUAÊ NGHIÏN CÛÂU

HUPH

aân cuêa Quyô toađn cíìu Viïơc ăiïìu trõ ríịt ăùưt do caâc dõch

vuơ y tïị nhûng coâ thïí duy trò vađ giuâp ngûúđi coâ HIV vađ

gia ằnh cuêa hoơ traânh khoêi ăoâi ngheđo Thu nhíơp cuêa

hoơ coâ thïí ăíìu tû vađo caâc hoaơt ăöơng hiïơu quaê khaâc

nhû taơo thu nhíơp vađ giaâo duơc Nghiïn cûâu ăaô thu

thíơp söị liïơu khöng chó vïì chi phñ cuêa thuöịc ARV mađ

cođn caê nhûông thöng tin vïì chi phñ y tïị trûơc tiïịp vađ giaân

tiïịp trong viïơc chùm soâc sûâc khoêe cho ngûúđi nhiïîm

HIV bao göìm xeât nghiïơm, thuöịc ăiïìu trõ nhiïîm truđng

cú höơi vađ quaên lyâ phaên ûâng phuơ Nhûông chiïịn lûúơc

ăöịi phoâ vïì tađi chñnh cuêa caâc höơ gia ằnh bao göìm ăa

daơng hoâa caâc hoaơt ăöơng vađ tađi saên, baân tađi saên, vay

mûúơn, nhúđ vaê thöng qua quan hïơ hoơ hađng vađ nhúđ ăïịn

caâc töí chûâc tûđ thiïơn

Tíịt caê nhûông khña caơnh nađy ăïìu ặúơc ăiïìu tra bùìng

caâch sûê duơng böơ phiïịu hoêi phoêng víịn vađ caâc phûúng

phaâp ắnh tñnh ặúơc miïu taê úê phíìn trûúâc Kïịt quaê

nghiïn cûâu ăaô veô lïn bûâc tranh toađn caênh tađn khöịc vïì

nhûông gia ằnh ăang chõu aênh hûúêng cuêa HIV vađ lađm

díịy lïn nhûông hy voơng vïì sûơ thađnh cöng cuêa nhûông

chiïịn lûúơc ăöịi phoâ vađ nhûông thay ăöíi theo chiïìu

hûúâng tñch cûơc hún so vúâi nghiïn cûâu nùm 2005

A AÊNH HÛÚÊNG KINH TÏỊ - XAÔ HÖƠI CUÊA HIV/AIDS

ĂÏỊN HÖƠ GIA ẰNH

1 AÊnh hûúêng ăïịn thu nhíơp

Cíu hoêi ăíìu tiïn hoêi vïì thu nhíơp nhùìm so saânh liïơu coâ

phaêi höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV coâ thu nhíơp

thíịp hún so vúâi nhûông höơ khöng bõ aênh hûúêng Baêng

1 dûúâi ăíy cho thíịy ăuâng lađ coâ ăiïìu ăoâ Nhòn vađo nùm

nhoâm thu nhíơp, roô rađng rùìng úê taơi thúđi ăiïím nghiïn

cûâu nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV tûđ

giađu ăïịn ngheđo thò ăïìu coâ thu nhíơp thíịp hún so vúâi

nhûông höơ khöng bõ aênh hûúêng búêi HIV tûúng ûâng Hún

thïị nûôa, thu nhíơp tûđ tíịt caê caâc nguöìn ăïìu giaêm trong

nhûông gia ằnh coâ HIV Sûơ khaâc biïơt vïì thu nhíơp giûôa

höơ chõu aênh hûúêng cuêa HIV vađ höơ khöng chõu aênh

hûúêng cođn lúân hún úê caâc nhoâm ngheđo vađ cíơn ngheđo

cuêa quíìn thïí Ăíy coâ thïí lađ do kïịt quaê cuêa viïơc caâc

nhoâm ngheđo hún thûúđng dïî bõ töín thûúng hún vađ coâ

ñt chiïịn lûúơc ăöịi phoâ múê ra trûúâc mùưt hoơ hún Cuông

phaêi thíịy rùìng thu nhíơp tûđ tíịt caê caâc nguöìn giaêm ăi úê nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV

Ríịt khoâ ăïí so saânh nhûông kïịt quaê nađy vúâi kïịt quaê trong nghiïn cûâu nùm 2005, búêi vò nghiïn cûâu nađy sûê duơng phûúng phaâp tiïịp cíơn so saânh bïơnh chûâng, kïịt nöịi giûôa nhûông höơ coâ HIV vúâi nhûông höơ gia ằnh tûúng tûơ nhûng khöng coâ thađnh viïn nhiïîm HIV Ăiïìu tra 2005 chó so saânh nhûông höơ chõu aênh hûúêng cuêa HIV vúâi söị liïơu trong Ăiïìu tra quöịc gia vïì mûâc söịng höơ gia ằnh, núi mađ bao göìm tíịt caê caâc loaơi höơ gia ằnh, vađ khöng so saânh trûơc tiïịp vúâi nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV Kïịt quaê cuêa ăiïìu tra ăoâ cho thíịy sûơ khaâc biïơt trong thu nhíơp ríịt lúân, nhûng trong baêng dûúâi ăíy chuâng töi tin rùìng kïịt quaê ăaô phaên aênh gíìn saât hún hoađn caênh thûơc cuêa nhûông höơ gia ằnh coâ HIV

Baêng 1 Thu nhíơp trung bònh hađng nùm cuêa höơ gia

ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV vađ höơ khöng bõ aênh hûúêng theo nhoâm (Ăún võ: triïơu VND)

Nhoâm thu nhíơp Höơ gia ằnh coâ HIV khöng coâ HIV Höơ gia ằnh

Cíu hoêi tiïịp theo tòm hiïíu xem liïơu coâ sûơ tûúng tûơ nhau giûôa khu vûơc thađnh thõ vađ nöng thön trong mûâc chïnh lïơch töíng thu nhíơp Nhòn vađo Baêng 2, mûâc chïnh lïơch roô rađng hún giûôa nhûông höơ gia ằnh úê khu vûơc thađnh thõ Nhûông höơ gia ằnh coâ HIV úê thađnh thõ

HUPH

dûúđng nhû gùơp nhiïìu khoâ khùn hún, thíơm chñ hún caê

caâc höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV úê nöng thön

Yïịu töị nađy cíìn phaêi ặúơc tñnh ăïịn cho caâc dûơ baâo vïì

tònh hònh trong tûúng lai

Ăùơc biïơt úê khu vûơc thađnh thõ, sûơ giaêi thñch húơp lyâ cho

nhûông trûúđng húơp höơ gia ằnh coâ HIV coâ thu nhíơp

thíịp hún quan saât ặúơc coâ thïí lađ do mûâc lûúng kiïịm

ặúơc giaêm ăi, nïịu nhû tònh traơng nhiïîm HIV ặúơc biïịt

röơng raôi khiïịn cho ngûúđi coâ HIV hoùơc caâc thađnh viïn

trong gia ằnh hoơ phaêi thay ăöíi cöng viïơc, bõ míịt viïơc

hoùơc giaêm söị ngađy lađm viïơc

ÚÊ khu vûơc nöng thön, nhûông höơ gia ằnh chõu aênh

hûúêng cuêa HIV chùưc chùưn nhíơn ặúơc möơt sûơ tùng

yâ nghôa trong thu nhíơp tûđ nguöìn thuöơc nhoâm lûúng

hûu/hoơc böíng, lađ muơc thu nhíơp coâ thïí ñt nhaơy caêm vúâi

HIV hún Caâc gia ằnh ngheđo hún thuöơc caê hai nhoâm

úê nhûông khu vûơc nađy coâ thïí coâ khaê nùng tiïịp cíơn lúân hún vúâi muơc thu nhíơp ăoâ, vò víơy ăaô ruât ngùưn khoaêng caâch trong töíng thu nhíơp giûôa nhûông höơ gia ằnh coâ HIV vađ höơ khöng coâ HIV

Ăaơi dõch úê Viïơt Nam chuê ýịu tíơp trung vađo nhoâm nhûông ngûúđi sûê duơng ma tuây, vò víơy chuâng töi ăaô so saânh thu nhíơp trung bònh cuêa nhûông höơ gia ằnh coâ ngûúđi sûê duơng ma tuây vađ höơ khöng coâ ngûúđi sûê duơng

ma tuây trong nhoâm nhûông höơ gia ằnh coâ HIV Höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV coâ ngûúđi sûê duơng ma tuây coâ thu nhíơp trung bònh cao hún möơt chuât so vúâi nhûông höơ gia ằnh khöng coâ ngûúđi nghiïơn chñch ma tuây Ríịt khoâ ăïí noâi liïơu ăiïìu nađy coâ phaêi lađ do nhûông höơ gia ằnh thu nhíơp cao hún coâ thïí höî trúơ cho nhûông ngûúđi sûê duơng ma tuây vađ thoâi quen cuêa hoơ hay trong khi nhûông höơ gia ằnh coâ thu nhíơp thíịp hún coâ thïí

bõ míịt bíịt cûâ möơt thađnh viïn trong gia ằnh nghiïơn

Baêng 2 Thu nhíơp höơ gia ằnh hađng nùm cuêa caâc höơ chõu aênh hûúêng vađ khöng chõu

aênh hûúêng cuêa HIV theo nhûông ăùơc ăiïím khaâc nhau (Ăún võ: triïơu VND)

trung bònh hađng nùm Tyê lïơ

Trong nhûông höơ coâ HIV

Giai ăoaơn súâm cuêa dõch

chñch ma tuây trong quaâ khûâ búêi vò hoơ khöng thïí höî trúơ

hoơ hay khöng

Söị liïơu tûđ caâc tónh khaâc nhau ặúơc ặa ra ăïí so saânh

mûâc ăöơ aênh hûúêng ăïịn thu nhíơp cuêa höơ gia ằnh núi

mađ ăaơi ắch ăang aênh hûúêng ăïịn quíìn thïí úê giai

ăoaơn súâm hoùơc muöơn Trong Baêng 2, kïịt quaê cho

thíịy rùìng tònh traơng giaêm thu nhíơp cuêa nhûông höơ gia

ằnh coâ HIV trong míîu nghiïn cûâu thò tûúng tûơ nhau

trong tónh coâ giai ăoaơn súâm vađ muöơn cuêa ăaơi dõch vađ

ăiïìu ăoâ cuông ặúơc tòm thíịy trong thu nhíơp tûđ tíịt caê

caâc nguöìn Coâ thïí lađ viïơc giaêm thu nhíơp nađy coâ liïn

quan nhiïìu hún ăïịn thúđi gian nhiïîm bïơnh trong höơ

gia ằnh ăoâ chûâ khöng phaêi viïơc ăaơi dõch phöí biïịn úê

tónh ăoâ úê giai ăoaơn súâm hay muöơn (Xem chi tiïịt hún

trong Phuơ luơc 5, Baêng 2-5)

Nhûông nghiïn cûâu trûúâc úê Viïơt Nam ăaô cho thíịy rùìng

tònh traơng kinh tïị cuêa höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa

HIV coâ thïí ặúơc caêi thiïơn nïịu ngûúđi coâ HIV tham gia

vađo caâc nhoâm tûơ höî trúơ84,85 Vò thïị chuâng töi ăaô tiïịn

84 Nguyen, T A., Oosterhoff, P., Ngoc, Y P., Wright, P., & Hardon, A

Self-help groups can improve utilization of postnatal care by HIV-infected

mothers JANAC, 20(2), March/April 2009, 141-152

85 Oosterhoff P “Pressure to bear”: Gender, fertility and prevention of

mother-to-child transmission of HIV in Vietnam Chapter 8: Contested

motherhood: HIV+ mothers organizing in Vietnam University of

Amster-dam, 2008.

hađnh so saânh mûâc thu nhíơp trong hai trûúđng húơp Nhû Baêng 2 cho thíịy, nhûông höơ gia ằnh coâ thađnh viïn tham gia vađo nhoâm tûơ höî trúơ coâ thu nhíơp trung bònh thíịp hún nhûông höơ khöng coâ ngûúđi tham gia vađo nhoâm Coâ thïí giaêi thñch kïịt quaê nađy theo goâc ăöơ nhûông ngûúđi ngheđo hún vađ gia ằnh ngheđo hún coâ tyê lïơ tham gia vađo nhoâm nađy cao hún búêi vò hoơ cíìn nhiïìu sûơ giuâp ăúô hún Caâc gia ằnh giađu hún vúâi nhiïìu nguöìn thu nhíơp hún coâ thïí khöng bíơn tím ăïịn viïơc tham gia vađo nhoâm Noâ cuông cho thíịy rùìng phíìn nhiïìu sûơ khaâc biïơt trong nguöìn thu nhíơp ăïịn tûđ buön baân – coâ leô búêi vò nhûông ngûúđi tham gia vađo hoaơt ăöơng buön baân coâ tyê lïơ gia nhíơp vađo nhoâm thíịp hún

Giaêm thu nhíơp höơ gia ằnh bùưt nguöìn tûđ nhûông aênh hûúêng cuêa HIV ăïịn gia ằnh Trong Baêng 3, nhûông míịt maât thu nhíơp do chi phñ öịm ăau ặúơc so saânh giûôa nhûông höơ gia ằnh coâ HIV vađ caâc bïơnh liïn quan vúâi nhûông höơ chó coâ nhûông bïơnh tíơt khöng liïn quan ăïịn HIV Mûâc ăöơ míịt thu nhíơp do míịt ngađy lađm viïơc cuêa ngûúđi bïơnh vađ ngûúđi chùm soâc cuông ặúơc so saânh Kïịt quaê nghiïn cûâu cho thíịy nhûông gaânh nùơng kinh tïị tùng lïn do mûâc tùng chi phñ y tïị úê nhûông höơ gia ằnh coâ HIV cao hún ăaâng kïí khi so saânh vúâi nhûng höơ gia ằnh khöng coâ HIV Töíng chi phñ y tïị cuêa nhûông höơ coâ HIV cao hún höơ gia ằnh khöng coâ

Baêng 3 Thu nhíơp trung bònh bõ míịt do bïơnh tít hoùơc ngûúđi chùm soâc khöng thïí lađm viïơc (Ăún võ: triïơu VND)

Lyâ do giaêm thu nhíơp

Höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV

Töíng söị Ngheđo

nhíịt

Cíơn ngheđo

Bíơc trung Cíơn giađu

Giađu nhíịt

Töíng chi phñ cho bïơnh tíơt 13,05 12,51 12,92 14,12 11,99 12,31

Höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng cuêa HIV

nhíịt

Cíơn ngheđo

Bíơc trung Cíơn giađu

Giađu nhíịt

Töíng chi phñ cho bïơnh tíơt 7,62 7,36 8,53 7,80 5,66 8,23

HUPH

HIV úê tíịt caê caâc nhoâm thu nhíơp, búêi víơy ăiïìu nađy

khöng liïn quan gò ăïịn ăiïìu kiïơn kinh tïị höơ gia ằnh

So saânh vúâi nhûông höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng

cuêa HIV, tíịt caê caâc loaơi chi phñ y tïị (kïí caê nhûông chi

phñ loât tay, baêo hiïím vađ míịt thu nhíơp do míịt nhûông

ngađy lađm viïơc) ăïìu cao hún úê nhûông höơ gia ằnh chõu

aênh hûúêng cuêa HIV Mùơc duđ nhûông höơ gia ằnh khaâc

cuông coâ nhûông thađnh viïn bõ möơt hay nhiïìu cùn bïơnh

khaâc, song roô rađng lađ HIV ăaô khiïịn nhûông höơ gia ằnh

coâ möơt thađnh viïn dûúng tñnh vúâi HIV phaêi chõu nhûông

khoaên chi phñ cao hún

Thöng thûúđng nhûông ngûúđi coâ HIV seô cíìn nhûông

ngûúđi khaâc chùm soâc ăùơc biïơt khi tònh traơng HIV

cuêa hoơ chuýín sang giai ăoaơn AIDS Khi öịm nùơng,

nhûông ngûúđi coâ HIV phaêi dûđng lađm viïơc Ăöìng thúđi

ngûúđi chùm soâc seô phaêi chùm soâc nhûông bïơnh nhín

thay vò lađm viïơc So saânh vúâi nhûông höơ khöng bõ aênh

hûúêng búêi HIV, ngûúđi chùm soâc úê nhûông höơ coâ HIV

phaêi dađnh nhiïìu thúđi gian hún ăïí chùm soâc ngûúđi

öịm (74,8 ngađy so vúâi 56,6 ngađy úê nhûông höơ gia ằnh

khöng coâ HIV) Hún thïị nûôa, mùơc duđ nhiïìu giai ăoaơn

bïơnh úê ngûúđi coâ HIV vađ khöng coâ HIV tûúng tûơ nhau,

nhûng söị ngađy bõ öịm úê nhûông höơ coâ HIV thò cao hún

hai líìn so vúâi nhûông höơ khöng bõ aênh hûúêng cuêa HIV

Vò thïị, töíng thu nhíơp hađng nùm bõ míịt cuêa ngûúđi

chùm soâc vađ ngûúđi öịm trong nhûông höơ gia ằnh coâ

HIV cao hún 1,6 líìn so vúâi nhûông höơ khöng coâ HIV

Khi so saânh söị liïơu cuêa nhûông höơ gia ằnh úê caâc tónh

trong giai ăoaơn dõch súâm vađ muöơn (Baêng 4), ta coâ thïí

nhíơn thíịy rùìng bïn caơnh nhûông khaâc biïơt vïì chi phñ tuýơt ăöịi giûôa hai nhoâm tónh nađy, vöịn khöng liïn quan ăïịn HIV, cođn coâ tònh traơng tùng nhiïìu hún trong chi phñ höơ gia ằnh úê nhûông tónh mađ ăaơi dõch ăaô vađ ăang aênh hûúêng ăïịn cöơng ăöìng trong thúđi gian dađi hún Chi phñ tùng lïn lađ ăiïìu coâ thïí thíịy ặúơc úê tíịt caê caâc muơc chi phñ

Möơt phíìn gaânh nùơng kinh tïị do HIV gíy ra ặúơc chíịt lïn hïơ thöịng chùm soâc sûâc khoêe, ặúơc thïí hiïơn trong nhûông chi phñ y tïị khaâ cao ặúơc traê thöng qua baêo hiïím

Khaêo saât síu hún vïì nhûông víịn ăïì nađy bùìng caâc phûúng phaâp ắnh tñnh cho thíịy rùìng chi phñ cho ăiïìu trõ AIDS vađ chùm soâc cho nhûông ngûúđi nhiïîm HIV ặúơc caêm thíịy nhû lađ möơt gaânh nùơng ăöịi vúâi höơ gia ằnh Mùơc duđ nhiïìu ngûúđi nhiïîm ặúơc cung cíịp thuöịc ăiïìu trõ khaâng virus miïîn phñ, xeât nghiïơm CD4 vađ ăiïìu trõ nhiïîm truđng cú höơi miïîn phñ, song caâc chi phñ khaâc nhû ăi laơi hay ùn úê cuông gíy ra nhûông aâp lûơc ăöịi vúâi höơ gia ằnh ngheđo úê vuđng síu, vuđng xa, núi nùìm caâch ríịt xa nhûông cú súê chùm soâc sûâc khoêe Hún thïị nûôa, nhûông loaơi thuöịc khaâc mađ coâ thïí höî trúơ sûâc khoêe cuêa ngûúđi ăang ăiïìu trõ ARV cuông ríịt ăùưt ăöịi vúâi hoơ

“Hađng thaâng chuâ xuöịng thõ xaô ăïí líịy thuöịc hoùơc lađm caâc xeât nghiïơm kiïím tra Möîi líìn ăi nhû víơy nïịu moơi viïơc suön seê thò hïịt khoaêng 230.000 ăöìng bao göìm veâ xe vađ ùn uöịng, nhûng chùỉng may coâ höm xuöịng ăïịn núi thò hïịt thuöịc hoùơc maây xeât nghiïơm hoêng thò hoùơc lađ vïì hoùơc lađ úê laơi,

Baêng 4 Thu nhíơp trung bònh bõ míịt do bõ öịm hoùơc ngûúđi chùm soâc khöng lađm viïơc ặúơc

theo tûđng giai ăoaơn cuêa ăaơi dõch (Laơng Sún vađ Cao Bùìng = giai ăoaơn dõch súâm; Thađnh phöị Höì Chñ Minh, Hađ Nöơi,

An Giang vađ Quaêng Ninh = giai ăoaơn dõch muöơn)

Höơ gia ằnh úê nhûông tónh trong giai ăoaơn dõch súâm trong giai ăoaơn dõch muöơn Höơ gia ằnh úê nhûông tónh

Töíng chi phñ cho bïơnh tíơt 6,63 2,71 165,82 25,40

HUPH

khi ăoâ thò töịn tiïìn lùưm, tiïìn thú troơ, tiïìn ùn uöịng

vađi ngađy röìi tiïìn noơ tiïìn kia…” – CB

“Thónh thoaêng baâc syô cuông khuýn chõ uöịng

thïm men tiïu hoâa röìi thuöịc phuơc höìi chûâc nùng

gan, nhûng mađ thuöịc nađy thò ăùưt lùưm, khoaêng

250.000 Ăöìng möơt höơp thò líịy ăíu tiïìn mađ uöịng

May mùưn lađ chõ cuông khöng bõ phaên ûâng phuơ

cuêa thuöịc Giaâ mađ mònh coâ ăiïìu kiïơn thò chùưc

seô söịng ặúơc líu hún ăíịy, caâi ARV ăuâng lađ thíìn

kyđ“ – QN

2 AÊnh hûúêng ăïịn chi phñ

Chuâng töi nhíơn thíịy rùìng nhûông höơ gia ằnh chõu aênh

hûúêng cuêa HIV coâ thu nhíơp thíịp hún, möơt phíìn vò chi

phñ tùng lïn, möơt phíìn vò míịt thu nhíơp Trong phíìn

nađy chuâng töi seô phín tñch síu hún caâc khoaên chi phñ

cuêa höơ gia ằnh, so saânh chi phñ giûôa höơ gia ằnh coâ

HIV vađ höơ khöng chõu aênh hûúêng cuêa HIV

Kïịt quaê nghiïn cûâu nađy cho thíịy rùìng töíng chi phñ

cuêa nhûông höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng cuêa

HIV cao hún so vúâi nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng

cuêa HIV Cuông coâ nhûông khaâc biïơt roô rađng vïì chi phñ trong nhûông höơ gia ằnh thuöơc caâc nhoâm thu nhíơp khaâc nhau (Baêng 5) Ngoaơi trûđ nhoâm giađu nhíịt, chi phñ trung bònh cuêa nhûông höơ gia ằnh coâ HIV luön thíịp hún so vúâi chi phñ cuêa nhûông höơ gia ằnh khöng coâ HIV Ăiïìu nađy ăùơc biïơt nhíịt quaân ăöịi vúâi nhûông khoaên chi phñ khöng ắnh kyđ Tuy nhiïn, chuâng töi coâ thïí xaâc ắnh ặúơc nhûông khaâc biïơt thuâ võ khi phín tñch caâc loaơi chi phñ cuơ thïí nađy

Ăöịi vúâi tíịt caê caâc höơ gia ằnh, chi phñ cho thûơc phíím chiïịm tyê lïơ cao trong töíng chi phñ ÚÊ caê khu vûơc thađnh thõ vađ nöng thön, nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV dûúđng nhû chi phñ ñt hún cho thûơc phíím vađ giaâo duơc (khoaêng 2 líìn), vađ cho xíy dûơng vađ sûêa chûôa nhađ cûêa (2,5 líìn) Tuy nhiïn, nhûông höơ gia ằnh nađy laơi duđng nhiïìu tiïìn hún vađo y tïị vađ chùm soâc sûâc khoêe (2,6 líìn) so vúâi caâc höơ khöng bõ aênh hûúêng

So saânh giûôa caâc tónh cođn úê giai ăoaơn súâm vađ giai ăoaơn muöơn cuêa ăaơi dõch (Baêng 5) cho thíịy sûơ khaâc biïơt lúân hún úê caâc tónh cođn trong giai ăoaơn súâm hún, vađ phíìn lúân sûơ khaâc biïơt nađy ặúơc quýịt ắnh búêi nhûông phñ khöng ắnh kyđ cuêa caâc höơ gia ằnh Ăiïìu

Baêng 5 Chi phñ höơ gia ằnh trung bònh hađng nùm (Ăún võ: triïơu VND)

Nhoâm

Chi phñ ắnh kyđ Chi phñ khöng

ắnh kyđ Töíng chi phñ Chi phñ ắnh kyđ

nađy coâ thïí liïn quan ăïịn nhûông bíịt lúơi kinh tïị khaâc

úê nhûông tónh vuđng síu, vuđng xa ăang cođn trong giai

ăoaơn súâm cuêa dõch Hún nûôa, viïơc thiïịu khaê nùng

tiïịp cíơn vúâi caâc dõch vuơ höî trúơ, chuê ýịu úê thađnh thõ

vađ nhûông khu vûơc dõch ăaô xuíịt hiïơn líu dađi, cuông lađ

nguýn nhín taơo nïn sûơ khaâc biïơt íịy (xem chi tiïịt

hún úê Phuơ luơc 5 – Baêng 7-11)

Biïíu ăöì 1 minh hoơa cho möịi quan hïơ giûôa chi phñ cuêa

nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng vađ khöng chõu aênh

hûúêng cuêa HIV – nhíơn thíịy roô rađng rùìng caâc höơ gia

ằnh coâ HIV thûúđng giaêm chi tiïu cho nhûông khoaên

lúân nhû thûơc phíím nhûng phaêi tùng ăaâng kïí chi phñ

cho chùm soâc sûâc khoêe

Sûơ thay ăöíi roô rađng nhíịt trong töíng chi phñ ắnh kyđ quan

saât ặúơc trong nhoâm thu nhíơp thûâ hai (cíơn ngheđo),

lađ nhoâm coâ mûâc giaêm lúân nhíịt ăöịi vúâi caâc chi phñ cho

thûơc phíím vađ sinh hoaơt hađng ngađy Vöịn lađ nhoâm coâ

nguy cú cao chòm síu hún vađo ăoâi ngheđo, nhoâm nađy

dïî dađng nhíơn thíịy sûơ ăe doơa vïì viïơc tùng chi phñ gùưn

liïìn vúâi sûơ coâ mùơt cuêa HIV trong gia ằnh

Theo nghiïn cûâu ăaânh giaâ thûơc hiïơn nùm 2005, töíng

chi phñ y tïị cuêa höơ gia ằnh coâ thađnh viïn nhiïîm HIV

cao hún 13 líìn so vúâi chi phñ y tïị trung bònh cuêa caâc

höơ gia ằnh úê Viïơt Nam Nhûng trong nghiïn cûâu nađy

(2008), chuâng töi thíịy rùìng töíng chi phñ y tïị cuêa caâc höơ gia ằnh coâ HIV chó cao hún ba líìn so vúâi nhoâm ăöịi chûâng (höơ gia ằnh khöng coâ ngûúđi nhiïîm HIV) Khaâc biïơt nađy giûôa caâc nhoâm ăöịi chûâng trong hai nghiïn cûâu coâ thïí giaêi thñch phíìn nađo cho sûơ thay ăöíi nađy Nhûng giaêi thñch khaê dô nhíịt cho sûơ khaâc biïơt nađy lađ aênh hûúêng cuêa caâc chûúng trònh can thiïơp cung cíịp ARV vađ cú súê ăiïìu trõ ngoaơi truâ cung cíịp dõch vuơ chùm soâc miïîn phñ cho ngûúđi coâ HIV Líìn ăíìu tiïn coâ mùơt vađo nùm 2005, 207 cú súê ăiïìu trõ ngoaơi truâ trong caê nûúâc cung cíịp miïîn phñ ARV cho 25.597 ngûúđi lúân vađ 1.462 treê em bõ nhiïîm HIV86 Ûúâc tñnh chi phñ ăiïìu trõ ARV hađng nùm ban ăíìu seô lađ 450 USD87, tûúng ặúng vúâi 11% thu nhíơp hađng nùm cuêa caâc höơ gia ằnh coâ HIV Sûơ thay ăöíi nađy seô giuâp giaêm chi phñ cho nhûông ăiïìu trõ liïn quan ăïịn HIV Hún thïị nûôa, ăiïìu trõ ARV ăaô giaêm nguy cú mùưc caâc bïơnh liïn quan ăïịn HIV cuông nhû thúđi giam ăau öịm, nhúđ ăoâ ruât ngùưn khoaêng caâch trong töíng chi phñ cho y tïị bao göìm chi phñ trûơc tiïịp cho ăiïìu trõ, chi phñ cho ngûúđi chùm soâc vađ chi phñ cú höơi do míịt viïơc lađm

Tûđ kïịt quaê nghiïn cûâu trïn, trûúâc tiïn chuâng töi nhíơn thíịy rùìng nhûông ngûúđi ngheđo duđng möơt tyê lïơ lúân hún

86 VAAC, Summary report of the control and prevention of HIV/AIDS, drug use and sex work in 2008 and orientation in 2009.

87 Commission on AIDS in Asia, Redefining AIDS in Asia, 2008 Oxford press.

% of Reduction in absolute expenditure on food

% of Reduction in absolute expenditure on education

% of Ine and health care

trong thu nhíơp cuêa hoơ cho thûơc phíím so vúâi ngûúđi

giađu; ăiïìu nađy ăuâng cho caê hai nhoâm vađ ăùơc biïơt roô

rađng trong nhoâm caâc höơ gia ằnh coâ HIV Khöng coâ

sûơ khaâc biïơt thûơc sûơ nađo trong chi phñ y tïị giûôa caâc

nhoâm úê nhûông höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng

cuêa HIV Chi phñ chùm soâc sûâc khoêe cuêa caâc höơ gia

ằnh coâ HIV cao hún chi phñ ăoâ cuêa nhûông höơ gia ằnh

khöng bõ aênh hûúêng cuêa HIV trong tíịt caê caâc nhoâm

thu nhíơp HIV chó bùưt ăíìu aênh hûúêng ăïịn höơ gia ằnh

khi möơt thađnh viïn trong gia ằnh ặúơc phaât hiïơn ra

bïơnh liïn quan ăïịn HIV Höơ gia ằnh bõ aênh hûúêng

cuêa HIV/AIDS phaêi ăöịi mùơt vúâi tònh traơng tùng chi phñ

y tïị ăiïìu trõ cho nhûông thađnh viïn nhiïîm HIV khi hoơ

bùưt ăíìu coâ triïơu trûâng cuêa AIDS Töíng chi phñ cuêa höơ

gia ằnh seô phuơ thuöơc khöng chó vađo nhu cíìu, mađ cođn

vađo thu nhíơp vađ hoađn caênh cuêa höơ gia ằnh ăoâ Trong

töíng chi phñ cuêa nhoâm nhûông höơ gia ằnh giađu, chi phñ

y tïị chiïịm 1,8%, thíịp hún ríịt nhiïìu so vúâi nhûông höơ

chõu aênh hûúêng cuêa HIV (4,2 - 7,2%) Nhoâm ngheđo

nhíịt coâ xu hûúâng sûê duơng ñt tiïìn cho chùm soâc sûâc

khoêe hún

Nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV coâ xu

hûúâng chuýín chi phñ cho giaâo duơc vađ xíy dûơng/sûêa

chûôa sang cho chùm soâc sûâc khoêe vađ thûơc phíím, vađ

xu hûúâng nađy dïî nhíơn thíịy úê caâc höơ gia ằnh trong

nhoâm ngheđo nhíịt Chi phñ cho thûơc phíím giûôa caâc

nhoâm thu nhíơp cuêa nhûông höơ gia ằnh coâ HIV khöng

khaâc biïơt nhiïìu, nhûng laơi coâ sûơ khaâc biïơt lúân giûôa

caâc nhoâm thu nhíơp úê caâc höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng cuêa HIV

Khi phín tñch chi phñ cuêa nhûông höơ gia ằnh coâ HIV vađ coâ ngûúđi sûê duơng ma tuây, chuâng töi nhíơn thíịy rùìng chi phñ cho giaâo duơc chiïịm tyê lïơ thíịp trong töíng chi phñ cuêa höơ gia ằnh vađ nhoê hún ríịt nhiïìu so vúâi nhûông höơ gia ằnh khöng coâ HIV Khöng nhíơn thíịy sûơ khaâc biïơt nhû víơy khi so saânh vúâi nhûông höơ coâ HIV nhûng khöng coâ ngûúđi sûê duơng ma tuây Tíịt caê nhûông höơ gia ằnh coâ HIV ăïìu sûê duơng möơt khoaên chi phñ tûúng tûơ nhau cho giaâo duơc nhûng laơi chi phñ nhiïìu hún cho y tïị vađ thûơc phíím so vúâi höơ khöng coâ HIV

Baêng 6 Phín böí chi phñ

cho caâc nguöìn theo höơ gia ằnh (%)

% chi phñ trong töíng chi

Chùm soâc sûâc khoêe

Höơ gia ằnh

Höơ gia ằnh coâ HIV

Khöng sûê duơng ma tuây 58,4 6,2 3,4

Coâ sûê duơng

Coâ sûơ khaâc biïơt ăaâng kïí giûôa chi phñ y tïị cuêa nhûông höơ gia ằnh coâ HIV, ăùơc biïơt lađ höơ coâ thađnh viïn sûê

Baêng 7 Chi phñ trung bònh hađng thaâng cho chùm soâc sûâc khoêe liïn quan ăïịn HIV

theo nhoâm thu nhíơp cuêa caâc höơ gia ằnh coâ HIV (Ăún võ: nghòn VND)

Ùn vađ úê trong suöịt quaâ trònh

HUPH

duơng ma tuây, vađ nhûông höơ gia ằnh khöng bõ aênh

hûúêng búêi HIV Sûơ xuíịt hiïơn cuêa ma tuây trong höơ gia

ằnh ăaô lađm tùng nhûông aênh hûúêng tiïu cûơc ăïịn kinh

tïị höơ gia ằnh

Khi phín tñch chi tiïịt chi phñ y tïị cuêa nhûông höơ gia

ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV (Baêng 7), chuâng ta coâ

thïí nhíơn thíịy roô rađng hún nhûông nguöìn chi phñ mađ

höơ gia ằnh tùng sûê duơng Trûúâc tiïn lađ chi phñ hađng

thaâng cho chùm soâc sûâc khoêe liïn quan ăïịn HIV thò

cao nhíịt úê caâc nhoâm ngheđo nhíịt vađ giađu nhíịt Khöng

nhûông thïị, nhoâm ngheđo coâ xu hûúâng duđng tiïìn nhiïìu

hún vađo viïơn phñ vađ caâc thuöịc khaâc (ngoaơi trûđ ARV)

Tûúng tûơ nhû thïị, khi so saânh vúâi caâc nhoâm khaâc,

nhoâm thu nhíơp thûâ tû (cíơn giađu) vađ nhoâm giađu nhíịt

sûê duơng nhiïìu tiïìn hún vađo xeât nghiïơm vađ núi ùn úê liïn

quan ăïịn khaâm chûôa bïơnh vađ chùm soâc sûâc khoêe

Nhòn vađo chi phñ cho ăiïìu trõ ARV úê nhûông höơ gia ằnh

coâ HIV coâ ngûúđi sûê duơng ma tuây vađ khöng coâ ngûúđi

duđng ma tuây, ta coâ thïí nhíơn thíịy (Baêng 8) chi phñ ăiïìu

trõ cuêa caâc höơ coâ ngûúđi sûê duơng ma tuây cao hún nhiïìu

so vúâi nhûông höơ khöng coâ ngûúđi duđng ma tuây Tûđ

nhûông kïịt quaê ắnh tñnh nađy, chuâng ta coâ thïí thíịy rùìng

nhûông ngûúđi sûê duơng ma tuây ñt khaê nùng ặúơc nhíơn

ARV miïîn phñ hún nhûông ngûúđi khöng duđng Vñ duơ

nhû möơt söị cúê súê ăiïìu trõ ngoaơi truâ ặa ra tiïu chuíín

loaơi trûđ, cung cíịp ARV miïîn phñ ûu tiïn hún cho nhûông

ngûúđi duđng khöng ma tuây so vúâi nhûông ngûúđi coâ sûê

duơng Ăiïìu nađy coâ thïí lađ do nhûông ngûúđi sûê duơng ma

tuây thûúđng ăöìng thúđi bõ viïm gan B hay viïm gan C,

mađ ăiïìu trõ cho nhûông ngûúđi nađy thò ríịt ăùưt ăoê

Baêng 8 Chi phñ trung bònh hađng thaâng cho ăiïìu trõ

ARV vađ caâc thuöịc khaâc trong caâc höơ gia ằnh chõu

aênh hûúêng cuêa HIV (Ăún võ: nghòn VND/thaâng)

Töíng chi phñ

hađng thaâng

(Mean - 95%CI)

Höơ gia ằnh khöng coâ ngûúđi sûê duơng ma tuây

Höơ gia ằnh coâ ngûúđi sûê duơng

ma tuâyĂiïìu trõ ARV 20,7

(12,7 - 28,8)

114,2 (14,1 - 214,2)Thuöịc khaâc 297,1

(86,3 - 507,9)

549,2 (265,8 - 832,5)

Nhûông höơ gia ằnh nađy ặúơc hoêi liïơu hoơ coâ thïí chi traê cho nhûông chi phñ y tïị liïn quan ăïịn HIV Nhûông höơ coâ HIV ñt khaê nùng coâ thïí chi traê toađn böơ chi phñ hún, mùơc duơ hoơ coâ thïí chi traê ặúơc möơt phíìn chi phñ (Phuơ luơc 5 - Baêng 12) Híìu hïịt nhûông ngûúđi ặúơc phoêng víịn trong nghiïn cûâu ăïìu ặúơc nhíơn ăiïìu trõ ARV miïîn phñ, vò thïị hoơ víîn coâ khaê nùng chi traê cho chi phñ y tïị Tuy víơy, kïịt quaê nghiïn cûâu víîn chó ra rùìng nhûông höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng cuêa HIV chùưc chùưn coâ nhiïìu khaê nùng chi traê cho caâc chi phñ y tïị hún so vúâi nhûng höơ chõu aênh hûúêng cuêa HIV

Tuy nhiïn, nhûông ngûúđi coâ HIV dûúđng nhû suy nghô ríịt ñt ăïịn chi phñ cho ăiïìu trõ ARV hoùơc nhûông víịn ăïì coâ thïí naêy sinh khi ARV khöng cođn ặúơc cung cíịp miïîn phñ nûôa Khi ặúơc hoêi vïì khaê nùng chi traê cho ăiïìu trõ ARV, tíịt caê nhûông ngûúđi traê lúđi phoêng víịn ăïìu noâi rùìng hoơ khöng thïí chi traê ặúơc cho ăiïìu trõ Kïịt quaê tûđ thaêo luíơn nhoâm cuông cho thíịy híìu hïịt nhûông ngûúđi tham gia ăïìu ăöìng yâ rùìng seô ríịt khoâ khùn cho ngûúđi coâ HIV traê chi phñ ăiïìu trõ ARV Möơt ngûúđi tham gia úê Hađ Nöơi cho biïịt ăaô phaêi dûđng ăiïìu trõ ARV búêi

vi cö íịy khöng thïí chi traê ặúơc chi phñ sau möơt nùm ăiïìu trõ

“Ăuâng lađ khöng ai nghô ăïịn chuýơn ăoâ (ngûđng cíịp ARV miïîn phñ) bao giúđ Nhûng nïịu mađ chuýơn ăoâ xaêy ra thò bïơnh nhín chó coâ chïịt, chi traê lađm sao ặúơc Möîi caâi test CD4 ăaô hún trùm ngađn, ARV vađ caâc thuöịc khaâc nûôa Nhûông trûúđng húơp phaêi nùìm viïơn thò caâc chi phñ nhû giûúđng nùìm, viïơn phñ, vín vín, bïơnh nhín cuông phaêi traê, mađ chó thïị thöi ăaô khöng traê ặúơc röìi…” – CBYT CB

“Nùm 2000 anh bùưt ăíìu uöịng thuöịc, nhûng ăïịn

2003 thò khöng cođn tiïìn mađ uöịng nûôa nïn thöi Thúđi gian ăoâ bađ giađ anh phaêi vay mûúơn röìi baân nhađ baân cûêa khöịn khöí mađ khöng ăuê, thïị lađ uöịng ặúơc gíìn 3 nùm thò boê Luâc ăoâ cuông chaê hiïíu lađ ăaô uöịng thuöịc röìi thò phaêi uöịng maôi, khöng ặúơc boê” – HN

Chñ phñ y tïị trong caâc höơ gia ằnh coâ HIV tùng lïn, khöng chó do chi phñ ăiïìu trõ ARV, thuöịc mađ thûúđng

HUPH

xuýn ặúơc cung cíịp miïîn phñ, mađ cođn caâc chi phñ

cho viïơc tiïịp cíơn dõch vuơ chùm soâc, ăaô khiïịn cho

caâc khoaên chi phñ khaâc trong höơ gia ằnh phaêi giaêm

ăi, nhû chi phñ cho thûơc phíím vađ giaâo duơc Nhû víơy,

úê mûâc ăöơ höơ gia ằnh, roô rađng lađ HIV ăaô aênh hûúêng

maơnh meô ăïịn chíịt lûúơng cuöơc söịng

3 AÊnh hûúêng ăïịn mö hònh lao ăöơng

Trong phíìn nađy, chuâng ta seô xem xeât lađm thïị nađo ăïí

höơ gia ằnh kiïịm thïm thu nhíơp cíìn thiïịt ăïí trang

traêi cho caâc khoaên chi phñ trong gia ằnh vađ phín tñch

nhûông aênh hûúêng cuêa HIV ăïịn khaê nùng kiïịm söịng

Nghïì nghiïơp hiïơn taơi cuêa ngûúđi nhiïîm HIV

Nghiïn cûâu nađy ặúơc thûơc hiïơn úê caâc tónh ăang úê trong giai ăoaơn súâm vađ caê giai ăoaơn muöơn cuêa ăaơi dõch Khi so saânh mö hònh lao ăöơng cuêa caâc höơ gia ằnh coâ HIV trong hai nhoâm tónh nađy (Phuơ luơc 5 - Baêng 13), ta coâ thïí nhíơn thíịy roô rađng rùìng aênh hûúêng úê nhûông khu vûơc mađ ăaơi dõch úê giai ăoaơn muöơn thûúđng lúân hún

Trong nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV, khöng chó ngûúđi nhiïîm mađ caâc thađnh viïn khaâc trong gia ằnh cuông nhíơn thíịy cöng viïơc cuêa hoơ bõ aênh hûúêng Biïíu ăöì dûúâi ăíy (Biïíu ăöì 2) minh hoơa cho nhûông aênh hûúêng cuêa HIV ăïịn lao ăöơng vađ viïơc lađm Giûôa nhûông thađnh viïn trong höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV, tyê lïơ lađm viïơc nhû cöng chûâc nhađ nûúâc, hoùơc lao ăöơng chuíín mûơc thíịp, nhiïìu ngûúđi trong söị hoơ lađm viïơc ngoađi hïơ thöịng nhađ nûúâc

Công nhđn Công chức nhă nước Nội trợ Đồng đẳng viín Lăm nghề tự do Học sinh/sinh viín Nghỉ hưu Không thể lăm việc Thất nghiệp

Ngûúđi khöng coâ HIV trong nhûông höơ gia ằnh coâ HIV Ngûúđi coâ HIV trong höơ gia ằnh khöng coâ HIV Ngûúđi coâ HIV

Biïíu ăöì 2 Sûơ khaâc biïơt trong mö hònh viïơc lađm giûôa

ngûúđi coâ HIV vađ ngûúđi khöng coâ HIV úê nhûông gia ằnh chõu aênh hûúêng vađ khöng chõu aênh hûúêng cuêa HIV

Híìu hïịt nhûông ngûúđi nhiïîm coâ xu hûúâng bõ thíịt nghiïơp hoùơc lađm nhûông cöng viïơc úê khu vûơc phi thïí chïị Trong nhûông höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng cuêa HIV, tyê lïơ cöng chûâc nhađ nûúâc cao gíịp 3,3 líìn tyê lïơ ăoâ cuêa nhûông ngûúđi khöng bõ HIV trong caâc gia

HUPH

ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV vađ cao hún 5 líìn so

vúâi tyê lïơ ăoâ úê nhûông ngûúđi nhiïîm HIV Khöng coâ sûơ

khaâc biïơt ăaâng kïí nađo vïì tyê lïơ thíịt nghiïơp giûôa caâc

thađnh viïn khöng bõ nhiïîm HIV trong nhûông gia ằnh

coâ HIV vađ gia ằnh khöng coâ HIV Tuy nhiïn, tyê lïơ thíịt

nghiïơp giûôa nhûông ngûúđi coâ HIV thò cao hún ríịt nhiïìu

(17,6% úê ngûúđi coâ HIV so vúâi 2 - 3,3% giûôa nhûông

ngûúđi khöng nhiïîm)

Coâ khoaêng hún ½ nhûông ngûúđi coâ HIV baâo caâo rùìng

hoơ dûđng lađm viïơc búêi vò hoơ nghô rùìng hoơ ýịu vađ khöng

thïí lađm viïơc, mùơc duđ hoơ khöng thûơc sûơ öịm ýịu Ăöịi

vúâi ngûúđi coâ HIV, söị lûúơng tïị bađo CD4 quaâ quen thuöơc

vađ dûúđng nhû noâ trúê thađnh díịu hiïơu vïì sûâc khoêe cuêa

nhûông ngûúđi coâ HIV Hoơ tin rùìng khi mađ söị lûúơng tïị

bađo CD4 cuêa hoơ giaêm, hoơ seô bõ öịm vađ ýịu ăi Tuy

nhiïn, nhiïìu ngûúđi coâ söị lûúơng CD4 ríịt thíịp víîn lađm

viïơc bònh thûúđng, cho ăïịn khi hoơ ặúơc xeât nghiïơm vađ

cíìn phaêi ăiïìu trõ Chñnh vò thïị mađ nhiïìu ngûúđi traê lúđi

phoêng víịn ăaô noâi rùìng nhûông ngûúđi coâ HIV khöng

chõu lađm viïơc vađ hay dûơa díîm vađo ngûúđi khaâc

“Nùm 2004, söị con CD4 cuêa em giaêm, thïị nïn

em cuông dûđng lađm viïơc Thïị mađ em gùơp coâ anh

CD4 chó coâ 40 con mađ anh íịy víîn khoêe vađ chaơy

xe öm íìm íìm Em thò hún 200 cú, chûa phaêi ăiïìu

trõ nhûng mađ cûâ thíịy öịm öịm, mïơt mïơt, lađm cuông

chaê ặúơc viïơc gò Thónh thoaêng coâ giuâp meơ em

baân hađng nhûng mađ mïơt lùưm…”- AG

Ăöịi vúâi nhûông ngûúđi ăang lađm viïơc, möơt söị ngûúđi noâi

rùìng hoơ bõ giaêm khaê nùng lađm viïơc hiïơu quaê Nhiïìu

ngûúđi ăaô noâi trong phoêng víịn síu rùìng:

“Nùm 1998, sau khi vúơ chuâ míịt thò chuâ cuông phaât hiïơn ra bõ nhiïîm HIV Luâc ăoâ chuâ víîn ăi ặa caât bònh thûúđng, nhûng daơo nađy sûâc khoêe ýịu chuâ ñt

ăi hún Ngađy xûa thò möơt thaâng 2-3 chuýịn nhûng bíy giúđ thò möơt nùm múâi ặúơc 2-3 chuýịn”- CB

“Chõ víîn chaơy chúơ bònh thûúđng, nhûng mađ cuông phaêi giaêm búât cöng viïơc Ngađy chûa bõ öịm chõ buöíi saâng súâm khoaêng 3h saâng chõ mang rau tûđ chúơ ăíìu möịi ăïịn cho hađng baân leê, röìi chõ cuông coâ möơt chöî úê chúơ trung tím ăïí baân leê úê ăoâ cho ăïịn chiïìu Bíy giúđ, tûđ daơo coâ bïơnh, chõ khöng baân leê nûôa chó tranh thuê baân buön luâc saâng súâm thöi” - HCMC

Chuâng töi ăaô ăùơt cíu hoêi rùìng liïơu coâ sûơ khaâc biïơt gò trong tyê lïơ tham gia lûơc lûúơng lao ăöơng giûôa thađnh thõ vađ nöng thön vađ giûôa nhûông ngûúđi nhiïîm HIV vađ khöng nhiïîm HIV Baêng kïịt quaê dûúâi ăíy ăaô chó ra tyê lïơ khaâc biïơt giûôa caâc nhoâm nađy

Nhûông höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV thûúđng lím vađo tònh huöịng khöịn ăöịn sau khi míịt viïơc lađm vađ cú höơi lađm viïơc Trong quíìn thïí tûđ 15 - 60 tuöíi, tyê lïơ tham gia vađo lûơc lûúơng lao ăöơng cuêa nhûông ngûúđi khöng nhiïîm HIV trong caâc höơ gia ằnh khöng bõ aênh hûúêng búêi HIV cao hún tyê lïơ ăoâ cuêa caâc thađnh viïn trong höơ gia ằnh bõ aênh hûúêng, kïí caê khi so saânh vúâi nhûông thađnh viïn khöng bõ nhiïîm Tuy nhiïn, trong caâc höơ gia ằnh coâ HIV, tyê lïơ nhûông thađnh viïn khöng nhiïîm tham gia lao ăöơng cao hún caâc thađnh viïn coâ HIV

Nhûông ngûúđi söịng vúâi AIDS khöng coâ khaê nùng lađm viïơc kiïịm söịng, hoùơc búêi vò hoơ khöng ăuê sûâc khoêe

Baêng 10 Tyê lïơ tham gia lûơc lûúơng lao ăöơng theo nhoâm tuöíi vađ núi úê

Thađnh

Nöng thön

ăïí lađm viïơc hoùơc vò sûơ kyđ thõ úê núi lađm viïơc Sûơ nhíơn

thûâc vïì sûâc khoêe vađ viïơc míịt ăi sûơ tûơ tin gùưn liïìn

vúâi tònh traơng nhiïîm HIV thûúđng taâc ăöơng nhiïìu mùơt,

khiïịn cho ngûúđi nhiïîm míịt thu nhíơp theo nhûông

caâch khaâc nhau

“Daơo nađy sûâc khoêe ýịu ăi nïn chõ khöng chaơy

chúơ ặúơc nûôa, thu nhíơp chó tröng chúđ vađo ñt rau

dûa hoùơc con gađ, con võt nhađ nuöi tröìng ặúơc

thöi Thónh thoaêng meơ chõ cuông cho míịy ăöìng

nhûng goơi lađ phuơ thöi, khöng thïí bùìng höìi chõ cođn

ăi chúơ ặúơc Chi tiïu bõ haơn chïị nhiïìu, nhûng

cuông khöng biïịt lađm sao ặúơc, mònh chaê cođn sûâc

nûôa…” - QN

“Ngađy xûa chuâ ăi baân hađng úê trïn söng íịy Nhûng

tûđ daơo nùm ngoaâi, thíịy ýịu ýịu nïn chuâ ñt ăi hún,

vađ giúđ thò thöi hùỉn, chó coâ lađm cöng viïơc cuêa cöơng

ăöìng thöi Hađng thaâng cuông ặúơc höî trúơ 3-4 trùm

nhûng thíịy cuông vui veê Thùìng con chuâ víîn ăang

hoơc nghïì nïn chuâ phaêi baân caâi nhađ dûúâi thõ xaô ăi,

chuýín vïì ăíy úê Nhađ nađy lađ nhađ cuêa öng bađ chuâ

ăïí laơi …” - AG

ÚÊ nhiïìu nûúâc, khi HIV bûúâc vađo gia ằnh, nhûông

ngûúđi giađ hoùơc treê em phaêi tòm viïơc lađm ăïí höî trúơ cho

gia ằnh Trong nghiïn cûâu nađy, tyê lïơ tham gia vađo

lûơc lûúơng lao ăöơng cuêa ngûúđi giađ trong höơ gia ằnh

coâ HIV vađ khöng coâ HIV khaâ tûúng tûơ nhau (Phuơ luơc

5 –Baêng 15) Tuy nhiïn, treê em trong caâc höơ gia ằnh

coâ HIV phaêi lađm viïơc nhiïìu hún treê em úê nhûông höơ

gia ằnh khöng coâ HIV Hún thïị nûôa, úê khu vûơc nöng

thön, 8,33% treê em dûúâi 15 tuöíi nhiïîm HIV phaêi lađm

viïơc trong khi chó coâ 2,3% treê em trong nhûông höơ gia

ằnh khöng coâ HIV tham gia vađo lûơc lûúơng lao ăöơng

trong gia ằnh

Hún thïị nûôa, sûơ xuíịt hiïơn cuêa HIV ăaô lađm tùng söị höơ

gia ằnh chó coâ nûô lađm chuê (goâa phuơ treê vađ meơ giađ, bađ

chùm soâc con/chaâu) vađ sûơ chuýín ăöíi cíịu truâc tuöíi

trong gia ằnh do híơu quaê cuêa nhûông thađnh viïn bõ

chïịt vò AIDS

Trong nhoâm nhûông ngûúđi úê ăöơi tuöíi 15 hoùơc lúân hún,

thò tyê lïơ sûơ tham gia vađo lûơc lûúơng lao ăöơng cuêa nûô

cao hún cuêa nam trong gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV, ngûúơc laơi khöng thíịy coâ sûơ khaâc biïơt giúâi trong tyê lïơ tham gia lao ăöơng trong caâc höơ gia ằnh khöng

bõ aênh hûúêng búêi HIV Bïn caơnh ăoâ, con trai trong gia ằnh coâ HIV coâ xu hûúâng phaêi lađm viïơc súâm hún con gaâi

“Con chõ nhòn beâ víơy thöi nhûng mađ noâ ăaô 15 tuöíi röìi ăíịy Noâ ăi lađm phuơ höì vúâi böị úê ngoađi Quaêng Ninh tûđ líu röìi Xong röìi nùm ngoaâi anh íịy míịt thò noâ úê nhađ vađ ăi theo cöng trònh úê ăíy thöi Cuông may lađ coâ noâ phuơ thïm nïn cođn hai ặâa em, möơt

13 tuöíi vađ möơt em trai 8 tuöíi nûôa víîn cođn ặúơc ăi hoơc” – HN

“Nùm ngoaâi thöi, nhađ chõ khöng ăuê tiïìn ăïí traê hoơc phñ cho hai anh em nïn thùìng lúân noâ tûơ nguýơn xin nghó hoơc Noâ baêo noâ hoơc döịt nïn noâ xin nghó hoơc cho em noâ ăi hoơc Nïịu noâ cođn ăi hoơc thò bíy giúđ cuông lïn lúâp 8 röìi ăíịy, hún con em noâ coâ möơt tuöíi thöi Chõ sinh hai ặâa nùm trûúâc nùm sau mađ ” – LS

Ăöịi vúâi sûơ taâi tham gia vađo caâc hoaơt ăöơng kinh tïị sau khi biïịt tònh traơng nhiïîm HIV, trong caâc cuöơc phoêng víịn síu, nhiïìu ngûúđi coâ HIV ăaô noâi rùìng ngûúđi coâ HIV phaêi ăöịi mùơt vúâi ríịt nhiïìu khoâ khùn khi hoơ tham gia vađo nhûông hoaơt ăöơng kinh tïị sau khi hoơ biïịt mònh nhiïîm HIV (Phuơ luơc 5 – Baêng 14) Nhûông khoâ khùn nađy bao göìm:

• thiïịu tûơ tin

• thiïịu vöịn ăïí phaât triïín cöng viïơc (khöng thïí tiïịp cíơn ặúơc vúâi caâc chûúng trònh vay vöịn hoùơc khöng ăaâp ûâng ặúơc tiïu chuíín cuêa caâc chûúng trònh höî trúơ)

• khöng nhíơn ặúơc lođng tin cuêa chuê cú súê

• phín biïơt vađ kyđ thõ, xaô höơi xa laânh (“khöng ai muöịn vađo cûêa hađng vađ mua hađng cho töi; hoơ súơ nhiïîm bïơnh, bõ xaô höơi xa laânh, moơi ngûúđi traânh tiïịp xuâc”)

• thiïịu kiïịn thûâc vađ kyô nùng lađm viïơc

• thuê tuơc xin viïơc quaâ phûâc taơp

• thiïịu phûúng tiïơn ăi laơi ăïí lađm viïơc

HUPH

• nghiïơn ma tuây

• lađm gaâi maơi dím vađ khöng muöịn thay ăöíi cöng

viïơc

Ríịt nhiïìu ngûúđi coâ HIV nghô rùìng hoơ chó coâ thïí lađm

ăöìng ăùỉng viïn hoùơc nhûông cöng viïơc nheơ nhađng

nhû lađm úê cûêa hađng taơp hoâa, hiïơu cùưt toâc, laâi xe öm,

nghïì thuê cöng, cöng viïơc nöơi trúơ, kinh tïị nhoê taơi nhađ,

baêo vïơ vađ thúơ xíy dûơng

Kïịt quaê trïn ăaô minh hoơa cho nhûông thay ăöíi trong

mö hònh lao ăöơng khi HIV aênh hûúêng ăïịn höơ gia ằnh

Nhûông ngûúđi coâ HIV míịt viïơc lađm búêi vò sûâc khoêe

ýịu vađ sûơ kyđ thõ taơi núi lađm viïơc, cuông vò víơy mađ thu

nhíơp cuêa hoơ bõ giaêm suât Caâc thađnh viïn khaâc trong

gia ằnh phaêi lađm viïơc ăïí tùng thu nhíơp, buđ ăùưp laơi

thu nhíơp bõ míịt, ăùơc biïơt lađ treê em Tònh traơng nađy thïí

hiïơn úê nöng thön roô rađng hún úê thađnh thõ

4 AÊnh hûúêng ăïịn tiïịt kiïơm vađ ăíìu tû

Khi möơt höơ gia ằnh phaêi ăöịi mùơt vúâi tònh traơng tùng

chi phñ vađ giaêm thu nhíơp, hoơ seô phaêi tòm kiïịm caâc

biïơn phaâp ăöịi phoâ vađ duy trò cuöơc söịng gia ằnh Khi ăoâ, mö hònh tiïịt kiïơm vađ ăíìu tû cuêa gia ằnh coâ thïí

bõ aênh hûúêng

Söị liïơu trong Baêng 11 cho thíịy tíịt caê caâc nhoâm höơ gia ằnh coâ HIV ăïìu coâ ñt khoaên tiïịt kiïơm vađ ăíìu tû hún nhûông höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng cuêa HIV Nhûông gia ằnh ngheđo ặúơc xaâc ắnh lađ coâ ñt nguöìn lûơc hún nhûông gia ằnh giađu coâ hún Do híơu quaê cuêa HIV, nhûông höơ gia ằnh ngheđo seô coâ ñt khaê nùng ăöịi phoâ nhûông aênh hûúêng kinh tïị cuêa bïơnh tíơt vađ chïịt choâc hún nhûông höơ gia ằnh giađu Nhûông ngûúđi ngheđo khöng coâ caâc khoaên tiïịt kiïơm vađ caâc tađi saên khaâc ăïí giaêm nheơ nhûông aênh hûúêng tađi chñnh cuêa tònh traơng ăau öịm ăïịn gia ằnh

Nhûông ngûúđi ngheđo vađ ăùơc biïơt nhûông ngûúđi trong caâc höơ gia ằnh chõu aênh hûúêng cuêa HIV coâ xu hûúâng tiïịt kiïơm vađ ăíìu tû ñt hún so vúâi nhûông höơ gia ằnh khöng chõu aênh hûúêng cuêa HIV Híìu hïịt tiïịt kiïơm trong höơ coâ HIV lađ tiïìn mùơt, caâi mađ tûúng ăöịi dïî dađng cho hoơ sûê duơng nïịu rúi vađo tònh traơng khoâ khùn tađi chñnh

Baêng 11 Mûâc tiïịt kiïơm vađ ăíìu tû trung bònh hađng nùm (Ăún võ: triïơu VND)

Ăùơc ăiïím Caâc höơ khöng coâ HIV Caâc höơ coâ HIV

Tiïịt kiïơm Ăíìu tû Tiïịt kiïơm Ăíìu tû

Nhoâm thu nhíơp