Tài liệu truyền thông trong công tác xã hội

Như vậy, theo nhóm biên soạn thì truyền thông trực tiếp trong công tác xã hội được hiểu là quá trình tương tác mặt đối mặt, bằng ngôn ngữ có lời và ngôn ngữ không lời giữa người làm tru

1

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

TÀI LIỆU TRUYỀN THÔNG TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI

(Dành cho cử nhân công tác xã hội)

Năm 2020 HUPH

Nhóm tác giả:

PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng (Vụ tổ chức cán bộ, Bộ Y tế)

TS Phạm Tiến Nam (Đại học Y tế công cộng) ThS Vũ Thị Thanh Mai (Đại học Y tế công cộng) ThS Nguyễn Kim Oanh (Đại học Y tế công cộng) ThS Nguyễn Thị Phương (Đại học Y tế công cộng)

Năm 2020 HUPH

3

LỜI NÓI ĐẦU

Sau 10 năm thực hiện đề án 32 Phát triển Nghề công tác xã hội tại Việt Nam và 09 năm thực hiện đề án 2514 Phát triển Nghề công tác xã hội trong ngành y tế, công tác xã hội nói chung và công tác xã hội trong bệnh viện đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tâm lý-xã hội cho đối tượng, đặc biệt đối với người bệnh, người nhà người bệnh và nhân viên y tế Kinh nghiệm từ các quốc gia trên thế giới cho thấy, hoạt động truyền thông trong công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và thay đổi hành

vi của đối tượng để có thể cung cấp dịch vụ công tác xã hội tốt nhất , đảm bảo tính công bằng và bình đẳng trong xã hội Tuy nhiên, hiện nay hoạt động truyền thông trong công tác xã hội chưa được triển khai một cách đồng bộ và toàn diện tại các đơn vị cung cấp dịch vụ công tác xã hội Do đó, việc trang bị các kiến thức và kỹ năng về truyền thông trong công tác xã hội cho sinh viên đóng vai trò quan trọng để đảm bảo chuẩn đầu ra, chỉ tiêu tay nghề và chất lượng đào tạo

Trong năm 2019, Trường Đại học Y tế công cộng được Vụ Tổ chức cán bộ - Bộ Y

tế giao cho nhiệm vụ biên soạn tài liệu “Truyền thông trong công tác xã hội” (Dành cho

hệ cử nhân chính quy công tác xã hội) Mục tiêu của cuốn tài liệu này nhằm cung cấp các kiến thức cơ bản về truyền thông trong công tác xã hội; các phương pháp truyền thông và các nguyên tắc truyền thông trong công tác xã hội; tiến trình truyền thông trong công tác

xã hội; và một số kỹ năng của truyền thông trong công tác xã hội

Đây là cuốn tài liệu Truyền thông trong công tác xã hội lần đầu tiên được nhóm biên soạn nên sẽ không thể tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, chúng tôi mong rằng các nhà quản lý, các nhà khoa học, các chuyên gia cũng như những độc giả trong và ngoài ngành sẽ đưa ra nhiều ý kiến đóng góp quý báu để cuốn tài liệu ngày càng hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cám ơn!

Nhóm tác giả HUPH

BÀI 1: MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ TRUYỀN THÔNG TRONG CÔNG

TÁC XÃ HỘI Mục tiêu:

Bài một sẽ cung cấp cho người đọc một số khái niệm có liên quan; mục đích; vai trò; yêu cầu và các cấu phần của truyền thông trong công tác xã hội Trên cơ sở có cái nhìn tổng quan về truyền thông trong công tác xã hội người đọc sẽ tiếp cận các nội dung về hình thức, tiến trình cũng như các kỹ năng về truyền thông trong công tác xã hội ở các phần tiếp theo

1 Một số khái niệm có liên quan và mục đích của truyền thông trong công tác xã hội

1.1 Một số khái niệm có liên quan

1.1.1 Thông tin

Hiện nay, có nhiều khái niệm về “thông tin” tuy nhiên chưa có khái niệm nào được lựa

chọn là khái niệm chung nhất để hiểu về thông tin, mà tùy theo từng hoàn cảnh, từng lĩnh vực, quan điểm người ta đưa ra khái niệm phù hợp Chẳng hạn như:

Theo từ điển Oxford English Dictionary cho rằng “thông tin” là “điều mà người ta

đánh giá hoặc nói đến, là tri thức, tin tức”

Theo quan điểm triết học “thông tin” là sự phản ánh của tự nhiên và xã hội (thế giới

vật chất) bằng ngôn từ, ký hiệu, hình ảnh,… hay nói rộng hơn bằng tất cả các phương tiện tác động lên giác quan của con người

Trong cuốn “Bùng nổ truyền thông” từ Latin “Informatio” gốc của từ hiện đại

“Information” cho rằng, thuật ngữ thông tin có thể hiểu theo hai hướng nghĩa: thứ nhất,

thông tin là nói về một hành động cụ thể để tạo ra một hình dạng; thứ hai, thông tin là nói

về sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay một biểu tượng Hai hướng nghĩa này cùng tồn tại, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một nhằm vào sự tạo lập kiến thức và truyền đạt Tuy nhiên, cùng sự phát triển của xã hội, khái niệm thông tin cũng phát triển theo

HUPH

5

Nhóm tác giả thống nhất đưa ra khái niệm “thông tin” là toàn bộ lời nói, hành động,

biểu hiện nhằm đưa ra dấu hiệu, nội dung, ý tưởng,… về một hay nhiều sự vật cụ thể

1.1.2 Truyền thông

Theo Frank Dance (1970) truyền thông là quá trình trao, nhận và phản hồi thông tin

liên tục, qua đó chúng ta hiểu được người khác và làm cho người khác hiểu được chúng ta Như vậy, truyền thông thực chất là quá trình chia sẻ, trao đổi thông tin hai chiều diễn ra liên tục giữa chủ thể truyền thông và đối tượng được truyền thông

Theo mô hình truyền thông của Berlo thì truyền thông là quá trình chia sẻ thông tin

Truyền thông là một kiểu tương tác xã hội trong đó ít nhất có hai tác nhân tương tác lẫn nhau, chia sẻ các quy tắc và tín hiệu chung

Theo tác giả Nguyễn Văn Dững (2006), truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông

tin, tư tưởng tình cảm…chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau dẫn tới thay đổi nhận thức tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ để phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân, của nhóm của cộng đồng và xã hội

Nhóm tác giả thống nhất trình bày khái niệm truyền thông được hiểu là quá trình trao

đổi thông tin, tương tác thông tin với nhau giữa hai hoặc nhiều người với nhau tăng cường

sự hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức Khái niệm truyền thông còn được hiểu là sản phẩm của con người, là động lực kích thích sự phát triển của xã hội

1.1.3 Truyền thông trong công tác xã hội

Theo hai tác giả Nguyễn Kim Loan (2016) và Nguyễn Trung Hải (2016) truyền thông trong công tác xã hội được xem là “Quá trình trao đổi thông tin từ người này sang người

khác, là một công cụ nhằm chia sẻ tình cảm, kỹ năng, kinh nghiệm nhằm tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau tiến tới những thay đổi trong nhận thức, thái độ và hành động, qua đó dẫn tới quá trình làm việc, hợp tác cùng nhau”

Ví dụ một số hoạt động truyền thông trong công tác xã hội:

- Đưa thông tin về vai trò, nhiệm vụ của nghề công tác xã hội đến người dân thông qua báo chí, tọa đàm,…

HUPH

- Tổ chức hội thảo giới thiệu sự hình thành và phát triển nghề công tác xã hội trên thế giới và Việt Nam

1.2 Mục đích của truyền thông trong công tác xã hội

1.2.1 Mục đích chung của truyền thông trong công tác xã hội

Nói chung, truyền thông là yếu tố rất quan trọng trong những chiến lược xây dựng và phát triển nghề công tác xã hội Đối với công tác xã hội mục đích chung của truyền thông được thể hiện như sau:

Thứ nhất, truyền thông cung cấp những hiểu biết chung nhằm thay đổi thái độ nhận thức, hành vi của đối tượng được truyền thông và tạo định hướng giá trị cho công chúng

Từ việc trước đây nhân viên công tác xã hội còn là cụm từ xa lạ với mọi người hoặc có người đã nghe nhưng chưa hiểu chính các được vai trò, nhiệm vụ của nhân viên công tác

xã hội Tuy nhiên, với sức mạnh của truyền thông công tác xã hội đã và đang tiếp cận đến nhận thức của mọi người

Thứ hai, truyền thông cung cấp và trao đổi thông tin với đối tượng nhằm nâng cao năng lực cho đối tượng để họ đủ khả năng tự giải quyết các vấn đề của chính bản thân mình Đây là một trong những mục đích được đánh giá cao của truyền thông trong công tác xã hội Thông qua báo đài, truyền hình, tờ rơi truyền tay không chỉ những đối tượng sinh sống tại đô thị mà cả người dân nông thôn dần biết cách tự bảo vệ bản thân và tìm kiếm nguồn lực hỗ trợ Chẳng hạn như, vào bệnh viện người bệnh biết tìm đến nhân viên công tác xã hội với mong muốn hỗ trợ các thủ tục khám chữa bệnh hoặc phụ nữ bị bạo hành biết tìm đến nhân viên công tác xã hội với mong muốn tìm nơi trú ẩn,…

1.2.2 Mục đích cụ thể của truyền thông trong công tác xã hội

a Đối với cá nhân và nhóm

Đối với cá nhân, nhóm mục đích của truyền thông vô cùng rõ nét được thể hiện qua các

ý chính dưới đây:

Thứ nhất, truyền thông thu nhận và trao đổi thông tin, thông qua truyền thông kiến thức

về công tác xã hội sẽ được chuyển đến cho mỗi cá nhân và nhóm Đó có thể là những thông

HUPH

7

tin về vai trò nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội, những quy định liên quan đến các văn bản quy định, thông tư ban hành,… Việc trao đổi thông tin có thể diễn ra giữa ban lãnh đạo các cấp, nhà quản lý, nhân viên công tác xã hội, người dân trong cộng đồng,…

Thứ hai, truyền thông chia sẻ các kiến thức nhằm thay đổi nhận thức thái độ và hành vi của cá nhân và nhóm Thông qua truyền thông, mỗi cá nhân/nhóm có thể thu nhận được những kiến thức họ chưa biết hoặc xác nhận những thông tin còn mơ hồ Thông qua đó, từ việc nhận thức đúng đắn, tiếp cận thông tin chính thông thái độ, hành vi của cá nhân, nhóm

sẽ được thay đổi đáng kể Ví dụ như, trước đây vai trò của nhân viên công tác xã hội chưa được coi trọng bởi lẽ các cấp, các ngành và người dân chưa nắm được vai trò, nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội từ đó dẫn đến việc giao nhầm nhiệm vụ, đôi khi nhân viên công tác xã hội làm những việc không phù hợp với vai trò của mình

Thứ ba, truyền thông giúp cho việc duy trì những hành vi tích cực của cá nhân và nhóm Thông qua truyền thông trong công tác xã hội nhiều hoạt động, hành vi tích cực được tiến hành hơn Chẳng hạn như, thông qua truyền thông nhiều tấm lòng hảo tâm đã quyên góp,

hỗ trợ những người bệnh ung thư, phát cơm, cháo đến người dân nghèo,…

b Mục đích của truyền thông đối với cộng đồng

Truyền thông trong công tác xã hội đối với cộng đồng thực sự quan trọng, mang mục đích vô cùng ý nghĩa Cụ thể:

+ Truyền thông trong công tác xã hội có mục đích gắn kết người dân trong địa phương thông qua các hoạt động phát triển cộng đồng

+ Huy động sự tham gia của người dân vào các hoạt động của địa phương

+ Đảm bảo tính công khai, minh bạch về tài chính

2 Vai trò của truyền thông trong công tác xã hội

2.1 Trao đổi thông tin

Thông qua báo chí, không chỉ các cấp, ngành, địa phương, mà bản thân người nhà người bệnh và các đối tượng thụ hưởng đã bước đầu hiểu hơn về nghề công tác xã hội trong chăm sóc và trợ giúp người có vấn đề tâm lý xã hội, từ đó nâng cao hiểu biết để sẻ

HUPH

chia và chăm sóc tốt hơn người bệnh, đồng thời cũng giúp ngành y tế và các trung tâm nuôi dưỡng, chăm sóc người bệnh có các biện pháp điều trị, phục hồi chức năng tốt hơn Ngày nay, với mạng lưới truyền thông phát triển vô cùng mạnh mẽ, truyền thông dường như đóng vai trò như một người đưa tin đến từng cá nhân, gia đình Hàng loạt những thông tin lạm dụng trẻ em, bạo hành phụ nữ, mua bán người,… được đề cập đến Điều này là một trong những yếu tố hỗ trợ phát triển nghề công tác xã hội

Bên cạnh đó, thông qua các hoạt động truyền thông mọi người biết đến nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội, biết đến những dịch vụ hỗ trợ họ trong những tình huống cấp bách Đây thực sự là chìa khóa giúp họ thoát khỏi những khủng hoảng, sự nguy hiểm mà

họ phải đối diện Phụ nữ bị bạo hành biết gọi đến đường dây nóng đề nhờ nhân viên công tác xã hội hỗ trợ tìm nơi an toàn khi

bị chồng bạo hành

Trên cơ sở tìm hiểu những thông tin liên quan đến các vấn đề của đối tượng nhưng chưa được tiếp cận để tổ chức truyền thông nhằm đáp ứng nhu cầu về thông tin của đối tượng

Một nhân viên công tác xã hội cần nhận thức được ý nghĩa của quá trình tương tác với các phương tiện truyền thông Theo quan điểm của E Brawley truyền thông có thể cho phép nhân viên công tác xã hội thực hiện những điều sau:

+ Thông báo cho cộng đồng về sự ảnh hưởng và nhu cầu cấp thiết của các chương trình cũng như các thông tin về dịch vụ xã hội

+ Giải thích các mục tiêu, đặc điểm và sự hoạt động của nhân viên công tác xã hội + Cung cấp những thông tin về các tổ chức, cơ quan hỗ trợ

+ Giải thích cho cộng đồng nhu cầu và đặc điểm của những nhóm đối tượng dễ tổn thương và những nguy cơ phải đổi mặt

2.2 Hỗ trợ người dân nhận diện và giải quyết các vấn đề xã hội

HUPH

9

Công tác xã hội là nghề tham gia giải quyết các vấn đề tâm lý – xã hội Công tác xã hội

sử dụng truyền thông để cung cấp thông tin cho người dân nhằm giúp họ nhận diện được vấn đề xã hội thường xảy ra từ đó có thể đối mặt, nhận diện vấn đề, phòng tránh các vấn

đề xã hội với bản thân và gia đình một cách hiệu quả nhất

Ví dụ như, trước đây phụ nữ bị bạo hành trong gia đình dường như được xem là điều hết sức bình thường Phụ nữ luôn mang trong mình tư tưởng, xu hướng nhẫn nhịn, chịu đựng trong gia đình Tuy nhiên, thông qua các hình thức truyền thông như ti-vi, tờ rơi, tọa đàm,… người phụ nữ dần nhận thức được đó là hành vi vi phạm pháp luật Họ bắt đầu biết bảo vệ mình bằng cách liên hệ với các cơ quan có thẩm quyền, liên hệ với nhân viên công tác xã hội, nơi bảo trợ,… từ đó tìm phương hướng giải quyết, giữ an toàn cho bản thân và hướng tới sự bình đẳng giới

Hay đối với tình trạng lạm dụng tình dục trẻ em hiện nay là một trong những vấn đề nổi cộm của xã hội Tuy nhiên, chỉ vài ba năm trước, đây vẫn còn là điều khó có thể đưa

ra để bàn luận Thậm chí, nhiều cha mẹ biết việc con mình bị lạm dụng nhưng giấu kín, sợ

dư luận Nhưng với sự tiếp cận của truyền thông người dân hiểu được quyền lợi của bản thân cũng như cách bảo vệ mình và mọi người xung quanh Nhiều cha mẹ đã thông báo đến cơ quan chức năng khi phát hiện ra dấu hiệu con cái bị xâm hại

2.3 Huy động sự đồng thuận trong việc giải quyết các vấn đề xã hội

Truyền thông trong công tác xã hội với nhiệm vụ giúp ngành công tác xã hội thực hiện tốt nhiệm vụ tham gia giải quyết các vấn đề tâm lý xã hội từ cấp vi mô đến cấp vĩ mô

Do vậy, truyền thông trong công tác xã hội có vai trò thiết lập mối quan hệ tương tác tích cực giữa cán bộ chính quyền và người dân, giúp người dân tin tưởng vào sự chỉ đạo của Đảng, sự quản lý của nhà nước Trên cơ sở đó huy động sự đồng thuận của người dân trong việc tham gia các hoạt động xã hội

Ví dụ như, trước đây để tổ chức một buổi họp dân tại cộng đồng là điều gì đó vô cùng khó khăn bởi lẽ người dân chưa ý thức được vai trò của nhân viên công tác xã hội mang lại Họ cho rằng mất thời gian, vô bổ,… Tuy nhiên, khi truyền thông phát triển, người dân tiếp cận với những thông tin về vai trò, nhiệm vụ cũng như những hình thức hỗ trợ mà công tác xã hội mang lại Từ việc thay đổi nhận thức thì trong mỗi cá nhân sẽ thay đổi về hành

HUPH

vi, thái độ Việc tham gia trở nên sôi nổi hơn, người dân đóng góp ý kiến, đưa ra những vấn đề còn khúc mắc và mong muốn được hỗ trợ

2.4 Thúc đẩy sự phát triển của nghề công tác xã hội

Hai tác giả Franlin và Parton (1991) đã đưa ra quan điểm các phương tiện truyền thông giúp định hình công chúng về mối quan tâm các vấn đề xã hội, đặc biệt các vấn đề mà nghề Công tác xã hội đang đối mặt Hội đồng chăm sóc xã hội chung (2011 GSCC) cũng đưa ra nghề công tác xã hội cũng cần được

quan tâm và thúc đẩy quyền và lợi ích của

những người thiệt thòi Chính vì vậy, công

tác xã hội cần được đại diện trên các

phương tiện truyền thông đại chúng về việc

bảo vệ nhóm đối tượng bị tổn thương

Tại hội nghị Quốc tế về giáo dục nhân

văn và khoa học xã hội (2018) ở Kuala

Lumpur, Malaysia đã đưa ra thông tin phương tiện truyền thông hiện đại là tổ chức xã hội quan trọng nhất trong quá trình tiếp cận đại chúng, có tác động đáng kể cả về mặt tiêu cực

và tích cực đến xã hội Trong đó, bao gồm cả các vấn đề quyết định chính sách bảo trợ xã hội, trợ giúp người dân, các nhóm, tầng lớp và cộng đồng,… đó là điều người làm trong ngành công tác xã hội phải chú ý và coi đó là một trong những nhiệm vụ chính trong nghề nghiệp của mình

Công tác xã hội là nghề mới được công nhận và định hướng phát triển ở Việt Nam từ năm 2010 Thông qua hoạt động truyền thông sẽ cung cấp thông tin để các cấp lãnh đạo

và người dân hiểu về chức năng, vai trò nhiệm vụ của nghề công tác xã hội Từ đó thúc đẩy cho sự phát triển của nghề công tác xã hội trong đời sống xã hội Việt Nam

Bên cạnh đó, truyền thông hỗ trợ phát triển nghề công tác xã hội thông qua việc hỗ trợ nhận diện các đối tượng và trợ giúp xã hội Cụ thể, công tác xã hội sử dụng truyền thông

để cung cấp thông tin cho đối tượng nhằm giúp đối tượng nhận diện được vấn đề xã hội thường xảy ra để giúp đối tượng khi đối mặt có khả năng nhận biết ra vấn đề Từ đó, có khả năng phòng tránh các vấn đề xã hội với bản thân và gia đình cao nhất

HUPH

11

Truyền thông trong lĩnh vực công tác xã hội, tuy không trực tiếp tạo ra công ăn việc làm cho nghề công tác xã hội nhưng thúc đẩy hình thành, phát triển nguồn vốn xã hội Truyền thông về công tác xã hội phải hướng vào cái đời thường ấy với những tâm tư, nguyện vọng, với niềm vui và nỗi buồn thường nhật của người được thụ hưởng sự trợ giúp

xã hội và của cả những người lao động làm công tác xã hội

3 Yêu cầu của truyền thông trong công tác xã hội

3.1 Tính chính xác

Truyền thông chính là sự chia sẻ những thông tin về đối tượng, nhu cầu, nhiệm vụ của

nghề công tác xã hội chính vì vậy người tiếp nhận thông tin phải nhận được những thông tin có độ tin cậy cao Truyền thông phải đảm bảo đưa những thông tin có tính xác thực, đúng đắn, là cơ sở để người tiếp cận thông tin và cân nhắc việc sử dụng các dịch vụ công tác xã hội Bên cạnh đó, thông tin phải phản ánh đúng các sự kiện, các hiện tượng khách quan, cụ thể, phản ánh chính xác số liệu, tình hình thực tiễn Các nội dung truyền đi cần mang tính trung lập

Chẳng hạn như, khi đưa thông tin về vai trò, nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội đến người tiếp nhận thông tin cần dựa trên những văn bản, thông tư quy định về nghề công tác xã hội Toàn bộ những thông tin phải đảm bảo mang đúng quyền hạn và trách nhiệm của nhân viên công tác xã hội trong quá trình làm việc

3.2 Tính đầy đủ của thông tin

Công tác xã hội trên thế giới đã phát triển từ nhiều năm trước, tuy nhiên tại Việt Nam đây vẫn còn là một nghề mới Chính vì vậy, để đưa thông tin đến người nhận thông tin cần đảm bảo cho người nhận có thể tiếp nhận và hiểu được các thông điệp cần truyển tải tới

HUPH

người nhận Bên cạnh đảm bảo tính chính xác thì những thông tin cần đầy đủ giúp người tiếp nhận thông tin có thể hiểu một cách trọn vẹn về đối tượng được đề cập đến

Ví dụ như để có sản phẩm truyền thông trong công tác xã hội hiệu quả thì người làm truyền thông cần đưa ra những câu hỏi như sau để đảm bảo tính đầy đủ của thông tin:

- Vấn đề cần truyền thông là gì?

- Đối tượng tiếp nhận truyền thông là ai?

- Hình thức hoạt động truyền thông là gì? Thời gian bao lâu?

- Sử dụng những phương pháp và phương tiện truyền thông nào?

Khi đưa ra được một số câu hỏi trên nội dung của truyền thông sẽ được xây dựng một cách đầy đủ và dễ tiếp cận từ đó quá trình truyền thông trong công tác xã hội được hiệu quả hơn

3.3 Tính hai chiều, đa chiều

Khi truyền thông tin phải chú ý đến sự phản hồi của người nhận, có sự so sánh đối chiếu thông tin qua nhiều nguồn, nhiều kênh để kiểm tra tính xác thực của thông tin Điều này

có nghĩa là, khi thông tin được đưa tới người nhận thì thông tin không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn xem phản hồi của người tiếp nhận thông tin Sự phản hồi có thể

là tích cực, tiêu cực, đồng tình hoặc không đồng tình Bên cạnh đó, người tiếp nhận thông tin cũng cần tìm hiểu thông tin đa dạng các kênh, nguồn thông tin chính thống để tìm kiếm những thông tin chính xác

3.4 Tính kịp thời

Thông tin truyền đi cần phải đúng thời điểm mà đối tượng đang thiếu thông tin về vấn

đề đó Do đó, nhân viên công tác xã hội cần cập nhật tình hình để phát hiện sớm các vấn

đề mà đối tượng đang thiếu thông tin để ra các quyết định

Để đảm bảo tính kịp thời trong truyền thông, trước tiên người xây dựng thông tin truyền thông phải nắm được vấn đề nổi cộm của đối tượng từ đó xây dựng nội dung truyền thông phù hợp Bên cạnh đó, những thông tin cần đưa đến người tiếp nhận bằng hình thức phù hợp Chẳng hạn như, với những người dân tộc thiểu số hình thức truyền thông qua internet

HUPH

13

không thể mang hiệu quả cao bằng truyền thông trực tiếp Những nội dung về vai trò của nhân viên công tác xã hội đối với họ không hữu ích bằng cách giới thiệu cho họ những quyền hạn mà họ được đảm bảo Truyền thông cũng cần được tiến hành trong thời gian phù hợp, diễn ra trước hoặc trong quá trình đối tượng đang có nhu cầu tìm hiểu thông tin

3.5 Tính thực tiễn

Các nội dung truyền thông của công tác xã hội thường nhằm tới các vấn đề tâm lý-xã hội đã và dang diễn ra trong đời sống xã hội để hỗ trợ cho đối tượng nhận diện và phòng tránh Do đó tính hữu ích của truyền thông công tác xã hội với người dân là rất lớn Chẳng hạn như, với một phụ nữ bị bạo hành đang có nhu cầu tìm hiểu những thông tin để bảo vệ chính mình thì truyền thông trong công tác xã hội cần hướng đến những cách thức mà họ

có thể đảm bảo sự an toàn cho bản thân, đơn vị họ có thể trình báo,…

3.6 Tính mới lạ, hấp dẫn, sáng tạo

Truyền thông cần cập nhật thông tin

thường xuyên, và áp dụng các công nghệ

và thành tựu khoa học về nội dung đa dạng

phong phú hấp dẫn với người nhận thông

tin

Để truyền thông được sáng tạo cần

chú ý đến:

+ Hiểu đúng đối tượng

+ Hiểu rõ thói quen và hành vi sử dụng các phương tiện truyền thông của họ

+ Hiểu rõ nhu cầu của đối tượng sử dụng truyền thông

+ Nhìn sự việc bằng nhiều góc độ khác nhau

4 Các cấu phần của truyền thông trong công tác xã hội

4.1 Người gửi và người nhận

HUPH

Người gửi trong truyền thông công tác xã hội chính là nhân viên công tác xã hội hoặc các bên có liên quan Đề quá trình truyền thông diễn ra được hiệu quả thì người gửi cần tìm hiểu nhu cầu, hoàn cảnh, đặc điểm của người tiếp nhận thông tin Cụ thể, người gửi cần biết chính xác về nội dung sẽ tiếp hành truyền thông và phải là người có kiến thức về nội dung đó, tiếp theo người gửi cần biết rõ về đối tượng tiếp nhận để lựa chọn cách thức truyền thông phù hợp

Người nhận của truyền thông trong công tác xã hội chính là những cá nhân, nhóm và công đồng Đặc biệt trong công tác xã hội, người nhận chính là những đối tượng yếu thế trong xã hội hoặc đang có nhu cầu cần trợ giúp, cụ thể đó có thể là người bệnh, người nhà người bệnh, phụ nữ, trẻ em bị bạo hành, lạm dụng, những người khuyết tật,…

4.2 Hình thức/kênh truyền thông và thông điệp

Hiện nay, các hình thức truyền thông đã vô cùng phong phú, truyền thông trong công tác xã hội cũng vậy, tiếp cận đến người nhận bằng nhiều hình thức khác nhau Tuy nhiên, các hình thức truyền thông được chia thành 2 hình thức chính là truyền thông trực tiếp và truyền thông gián tiếp

4.2.1 Truyền thông trực tiếp

Truyền thông trực tiếp là phương pháp dùng lời nói trực tiếp của người tuyên truyền để đưa nội dung thông tin tới người nghe Người gửi có thể sử dụng lời nói, đóng kịch, tiểu phẩm hài, ca hát, múa, tập huấn, sinh hoạt nhóm để truyền tải thông điệp tới đối tượng Hình thức này có thể thực hiện giữa một cán bộ truyền thông với một đối tượng hoặc một nhóm đối tượng

+ Ưu điểm của truyền thông trực tiếp:

• Mang tính hai chiều

• Dễ nắm bắt đối tượng tiếp nhận

• Có thông tin phản hồi từ người nhận

• Có thể điều chỉnh nội dung thông tin cho phù hợp

• Có thể đánh giá hiệu quả ngay lập tức

HUPH

15

+ Hạn chế của truyền thông trực tiếp:

• Sử dụng truyền thông trực tiếp chỉ chuyển đến được số ít người

• Khó đưa ra thông điệp thỏa mãn tất cả mọi người

• Mất nhiều thời gian và nguồn nhân lực

4.2.2 Truyền thông gián tiếp

Truyền thông gián tiếp: là phương pháp sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng

để cung cấp thông tin cho người nghe như đài, tivi, sách, báo, phim ảnh, …

+ Ưu điểm của truyền thông gián tiếp

• Mức độ tiếp nhận thông tin sâu sắc, đối tượng tác động cùng một lúc lan tỏa thông tin rộng

• Dùng được nhiều tài liệu phù hợp với các đối tượng bằng các hình thức phong phú, đa dạng, hấp dẫn tác động đến đối tượng và lưu giữ lại được

• Tác động cả về lý trí và tình cảm, các con đường khác nhau để tác động do vậy hiệu quả cao, thuyết phục nhanh, dễ chấp nhận

• Tác động nhanh chóng, kịp thời nhờ vào sự phát triển của các phương tiện kỹ thuật, thông tin đến được đông đảo cộng đồng

+ Hạn chế của truyền thông gián tiếp: mang tính một chiều, nhận được sự phản hồi chậm, thậm chí phản hồi chưa nhiều

Phản hồi nhằm đánh giá về hiệu quả của quá trình truyền thông cụ thể như: nội dung truyền thông có tiếp cận đến với người nhận một cách hiệu quả, hình thức của truyền thông

đã phù hợp hay chưa? Sau khi nhận phản hồi quá trình truyền thông trong công tác xã hội

sẽ nhận biết được những điểm đã và chưa làm được từ đó có phương án điều chỉnh phù hợp để quá trình truyền thông mang lại hiệu quả cao hơn

CÂU HỎI ÔN TẬP

Câu 1: Trình bày khái niệm thông tin, truyền thông, truyền thông trong công tác xã hội Phân tích các mục đích của truyền thông trong công tác xã hội Đưa ra ví dụ thể hiện một mục đích của truyền thông anh/chị đề cập đến

Câu 2: Anh/chị hãy trình bày các vai trò cơ bản của truyền thông trong công tác xã hội Tại sao nói: “Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nghề công tác xã hội” Anh/chị phân tích vấn đề trên và lấy ví dụ minh họa

Câu 3: Anh/chị hãy trình bày những yêu cầu cơ bản của truyền thông trong công tác

xã hội Theo anh/chị thực trạng truyền thông trong công tác xã hội tại Việt Nam hiện nay đang diễn ra như thế nào?

Câu 4: Trình bày các cấu phần của truyền thông trong công tác xã hội? Anh/chị lựa chọn một sản phẩm truyền thông trong công tác xã hội mà anh/chị quan tâm trình bày

về các cấu phần của truyền thông trong sản phẩm đó

TÀI LIỆU THAM KHẢO TÀI LIỆU TIẾNG ANH

1 Afrin Jahan (2016) Media and Social Work International Journal of Science and Research (IJSR)

HUPH

17

2 Mariia V Rubtcova and Oleg V Pavenkov (2018) The role of mass media in PR and Social work The 2018 International Conference on Humanities Education and Social Sciences Kuala Lumpur, Malaysia 23rd - 25th November 2018

3 Philipe Breton, Serge Proulx (1996) “Bùng nổ truyền thông”, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội

TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

1 Lê Thị Dung (2008) Bài giảng hoạt động thông tin tuyên truyền tại cơ sở Nhà xuất bản Lao động - Xã hội

2 Nguyễn Văn Dững (2006) Truyền thông lý thuyết và kỹ năng cơ bản.Nhà xuất bản

lý luận chính trị

3 Nguyễn Kim Loan (2016) trong Nguyễn Trung Hải, (2015) Giáo trình Phát triển

cộng đồng Nhà xuất bản dân trí

HUPH

BÀI 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP TRUYỀN THÔNG VÀ CÁC NGUYÊN TẮC

TRUYỀN THÔNG TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI

Mục tiêu: Sau khi học xong bài 2, sinh viên có thể tóm tắt các phương pháp truyền thông trong công tác xã hội; và giải thích các nguyên tắc truyền thông trong công tác xã hội

1 Phương pháp truyền thông trực tiếp

1.1 Khái niệm truyền thông trực tiếp

Theo khái niệm được đề cập trong tài liệu Phương pháp và kỹ năng truyền thông Chương trình hợp tác Việt Nam, Thụy Điển, năm 2007, truyền thông trực tiếp là kênh truyền thông được thực hiện trực diện giữa người với người Đối tượng được truyền thông trực tiếp có thể là một hay một nhóm người (Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, 2017)

Như vậy, theo nhóm biên soạn thì truyền thông trực tiếp trong công tác xã hội được

hiểu là quá trình tương tác mặt đối mặt, bằng ngôn ngữ có lời và ngôn ngữ không lời giữa người làm truyền thông trong công tác xã hội với đối tượng được truyền thông nhằm tiến tới thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi của đối tượng được truyền thông về lĩnh vực công tác xã hội

Trong công tác xã hội, truyền thông trực tiếp đóng vai trò chính và chủ yếu nhằm tác động trực tiếp lên đối tượng được trợ giúp là cá nhân, nhóm, cộng đồng gặp các vấn đề khó khăn liên quan đến thiếu thông tin kiến thức về một vấn đề nào đó Họ cần được tiếp cận các thông tin, kiến thức, kỹ năng về vấn đề đó để tăng thêm sự hiểu biết của bản thân, cũng như tăng năng lực để giải quyết các vấn đề khó khăn

Ví dụ: Nhóm người bệnh đang điều trị bệnh đái tháo đường tại bệnh viện X Họ

không có nhiều thông tin kiến thức về chế độ dinh dưỡng và chế độ ăn kiêng dành cho người bệnh mắc bệnh đái tháo đường Dẫn đến họ luôn lo lắng, tìm hiểu rất nhiều thông tin từ các nguồn thông tin không chính thống như đọc các bài báo được chia sẻ trên trang

HUPH

19

web, các nguồn thông tin rất chung chung khiến họ không biết áp dụng như thế nào trong trường hợp của mình Nhân viên công tác xã hội phụ trách hoạt động truyền thông cần có các buổi tư vấn trực tiếp dành cho từng cá nhân, hoặc từng nhóm để cung cấp cho ho kiến thức chính xác về chế độ dinh dưỡng, kiêng khem dành cho người bệnh đái tháo đường

1.2 Các kênh truyền thông trực tiếp

Các kênh truyền thông trực tiếp hiện nay rất đa dạng và phong phú Các kênh truyền thông trực tiếp thường bao gồm như: Tư vấn trực tiếp, tổ chức các buổi sinh hoạt nhóm, thăm hộ gia đình, sinh hoạt câu lạc bộ, tổ chức các cuộc thi nhằm mục đích truyền thông…Với đặc trưng ngành công tác xã hội và trong khuôn khổ cuốn tài liệu này, nhóm biên soạn đề cập đến hai hình thức truyền thông trực tiếp chính được ứng dụng trong truyền thông công tác xã hội đó là: Tư vấn trực tiếp và tổ chức các buổi sinh hoạt nhóm

1.2.1 Tư vấn trực tiếp trong công tác xã hội

Tư vấn trực tiếp là tiến trình tương tác giữa nhân viên tư vấn với khách hàng nhằm giúp đỡ và cung cấp thông tin để khách hàng có thể: Phát triển tiềm năng của bản thân, tự tìm giải pháp để giải quyết vấn đề, tự tin hơn khi hành động theo quyết định mà họ đã lựa chọn

Tư vấn trực tiếp trong công tác xã hội là quá trình tương tác giữa nhân viên công tác xã hội làm truyền thông với đối tượng được tư vấn là cá nhân, nhóm, cộng đồng gặp vấn đề khó khăn liên quan đến thiếu thông tin, kiến thức về một vấn đề nào đó nhằm giúp

đỡ họ được tư vấn trực tiếp để tăng cường hiểu biế và tăng năng lực để có khả năng tự giải quyết các vấn đề khó khăn mà họ đang gặp phải

Ví dụ: Trong đợt dịch Covid_19 bùng phát, nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh và lây nhiễm

chéo trong bệnh viện rất cao Đây là loại dịch bệnh mới, diễn biến phức tạp khó lường người dân trong cộng đồng, đặc bệt là người bệnh chưa có nhiều thông tin và hiểu biết

về cách phòng tránh bị lây nhiễm bệnh Chính vì vậy, nhiều phòng Công tác xã hội trong bệnh viện đã tổ chức các buổi truyền thông dành cho người bệnh, hoặc nhóm người bệnh, các thông tin về bệnh, cách phòng tránh bằng cách tư vấn trực tiếp cách rửa tay, cách sử dụng khẩu trang…Điều này góp phần quan trọng góp phần quan trọng ngăn chặn lây nhiễm trong bệnh viện

HUPH

Hình ảnh: Hoạt động tư vấn trực tiếp

Các bước tư vấn trực tiếp trong công tác xã hội

Các bước trong tư vấn trực tiếp được áp dụng theo mô hình tư vấn Gather có 6 bước

để thực hiện tư vấn trực tiếp trong công tác xã hội Nhân viên công tác xã hội thực hiện

chào hỏi, làm quen và tạo lập mối quan hệ với đối tượng được tư vấn về lĩnh vực, vấn đề

mà đối tượng cần được tư vấn và hỗ trợ trực tiếp Sau khi đã tạo lập được mối quan hệ với

đối tượng, nhân viên công tác xã hội thực hiện thu thập thông tin nhằm tìm hiểu nhu cầu

và mối quan tâm của đối tượng về các vấn đề khó khăn mà đối tượng đang gặp phải Thu

thập thông tin về nguyên nhân dẫn đến các vấn đề khó khăn của đối tượng và giúp đối

tượng hiểu rõ vấn đề của mình Qua đó nhân viên công tác xã hội có thể hỗ trợ đối tượng

xác định được các mục tiêu, xây dựng kế hoạch và thực hiện kế hoạch để giải quyết các

vấn đề khó khăn của mình Sau các buổi tư vấn trực tiếp, nhân viên công tác xã hội có các

kế hoạch kết thúc, theo dõi hoặc chuyển đối tượng đến các dịch vụ khác phù hợp nếu cần

thiết

Tư vấn trực tiếp trong công tác xã hội

là một kênh truyền thông hiệu quả, nhằm

cung cấp các thông tin kiến thức, thực hành,

thái độ liên quan đến các vấn đề khó khăn mà

đối tượng gặp phải và thông tin các hoạt

động/dịch vụ công tác xã hội đến đối tượng

được tư vấn Đối tượng được tư vấn trực tiếp

có khả năng hiểu rõ những thông tin kiến

thức, thực hành, thái độ của họ về vấn đề họ

đang gặp phải và các hoạt động dịch vụ công

tác xã hội Qua đó, đối tượng có khả năng tiếp

cận, thụ hưởng các dịch vụ công tác xã hội

HUPH

21

Ví dụ: Nhân viên công tác xã hội làm việc trong bệnh viện, khi tiếp nhận người

bệnh gặp khó khăn về thông tin, kiến thức cơ bản về bệnh và mong muốn có thông tin về cách thức, có khả năng tự chăm sóc mình khi không có bác sĩ và điều dưỡng hoặc sau khi xuất viện về nhà Nhận biết được khó khăn và nhu cầu của người bệnh, nhân viên công tác

xã hội trong bệnh viện có thể trực tiếp làm tư vấn cho người bệnh các kiến thức, kỹ năng

về bệnh mà người bệnh đang gặp phải, cung cấp cho người bệnh tài liệu về bệnh và cách

tự chăm sóc bệnh của người bệnh

Lưu ý: Nhân viên công tác xã hội không phải là người có chuyên môn về bệnh và

giải đáp các thông tin liên quan điều trị bệnh Phạm vi nhân viên công tác xã hội tham gia vào giải quyết vấn đề khó khăn của người bệnh liên quan đến cung cấp kiến thức cơ bản

về bệnh và chăm sóc bệnh hoặc tài liệu liên quan đến bệnh và các cách tự chăm sóc bệnh sau khi được sự đồng ý và phê duyệt của bác sĩ và điều dưỡng trực tiếp chăm sóc người bệnh hoặc lên kế hoạch tổ chức các buổi truyền thông cung cấp thông tin và hướng dẫn người bệnh Nhân viên công tác xã hội cũng có thể thông qua buổi tư vấn trực tiếp, xác định vấn đề khó khăn người bệnh gặp phải có thể thực hiện chức năng là người kết nối người bệnh đến đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng chăm sóc để tư vấn trực tiếp cho người bệnh

HUPH

Sơ đồ 1: Sơ đồ các bước truyền thông trực tiếp

Ưu điểm:

- Thông qua hoạt động tư vấn trực tiếp giúp nhân viên công tác xã hội hiểu được những

vấn đề khó khăn, đặc biệt là những vấn đề tế nhị của đối tượng để giúp họ giải quyết vấn

để giới thiệu chi tiết về các hoạt động dịch vụ công tác xã hội đến đối tượng và tìm hiểu

Bước 1 Chào hỏi, tạo mối quan hệ

Bước 2 Tìm hiểu nhu cầu và mối quan tâm của đối tượng

Bước 3 Hỗ trợ đối tượng xác định mục đích và hiểu rõ các tình huống.

Bước 4 Giúp đối tượng đưa ra quyết định lựa chọn giải pháp

Bước 5 Giải thích, hỗ trợ đối tượng xây dựng kế hoạch hành động

Bước 6 Gặp lại để theo dõi hoặc chuyển đến dịch vụ khác nếu cần thiết.

HUPH

23

được chính xác nhu cầu và mong muốn của đối tượng Ngoài ra nhân viên công tác xã hội cũng có thể xây dựng mối quan hệ tin tưởng và sự hợp tác của đối tượng trong suốt quá trình trợ giúp

- Trong tư vấn trực tiếp đối tượng thường trả lới rất chính xác nhu cầu và mong muốn của

họ, qua đó nhân viên công tác xã hội có thể chuẩn bị cho các bước tiếp theo trong các hoạt động tổ chức cung cấp hoặc kết nối dịch vụ trợ giúp cho đối tượng

- Tư vấn trực tiếp giúp cho nhân viên công tác xã hội nhìn nhận được hạn chế và củng cố chất lượng chuyên môn nâng cao chất lượng dịch vụ truyền thông trong công tác xã hội

Hạn chế:

- Tư vấn trực tiếp đồi hỏi nhân viên công tác xã hội làm tư vấn phải có kiến thức, kỹ năng

chuyên sâu về công tác xã hội, đặc biệt là các hoạt động dịch vụ công tác xã hội để có thể

tư vấn và cung cấp thông tin cho đối tượng được tư vấn

- Tư vấn trực tiếp cần có nhiều thời gian và tiền bạc để lên lịch hẹn tư vấn và tư vấn cho đối tượng

- Tư vấn trực tiếp yêu cầu người tư vấn có chuyên môn cao về lĩnh vực công tác xã hội và các dịch vụ công tác xã hội, nên để đảm bảo đội ngũ nhân viên có khả năng tư vấn trực tiếp

là một hạn chế đối với nhiều trung tâm/phòng/tổ công tác xã hội ở các lĩnh vực

1.2.2 Tổ chức thảo luận nhóm

Tổ chức thảo luận nhóm truyền thông trong công tác xã hội là việc tổ chức các buổi thảo luận, trong đó nhiều người có các đặc điểm tương đồng, có cùng nhu cầu về thông tin nào đó Tổ chức các buổi thảo luận nhóm giúp các thành viên tham gia vào nhóm có cơ hội cùng trao đổi, chia sẻ, bàn bạc về một chủ đề đang được quan tâm Đây là phương pháp thông dụng và có hiệu quả của truyền thông công tác xã hội Tổ chức thảo luận nhóm giúp các thành viên trong nhóm thực hiện và duy trì các hoạt động có liên quan đến lĩnh vực hoạt động trợ giúp trong công tác xã hội Thông qua các hoạt động nhóm, giúp các thành viên trong nhóm có cơ hội trao đổi kinh nghiệm kỹ năng, tự học tập lẫn nhau, tự nâng cao

HUPH

năng lực và giải quyết các vấn đề thiếu các thông tin, kiến thức trong lĩnh vực công tác xã hội

Số lượng thành viên tham gia vào thành lập nhóm thảo luận trung bình từ 7-10 người Đây là số lượng phù hợp để tổ chức thảo luận, để các thành viên trong nhóm có cơ hội tương tác, chia sẻ về các chủ đề một cách hiệu quả

Các bước thảo luận nhóm trong công tác xã hội

Có 5 bước để thực hiện thảo luận nhóm trong truyền thông công tác xã hội Đầu tiên nhân viên công tác xã hội đóng vai trò là truyền thông viên, cần giới thiệu về chủ đề của buổi truyền thông và đối tượng tham gia vào buổi truyền thông dưới hình thức là thảo luận nhóm Sau khi giới thiệu về chủ đề, nhân viên công tác xã hội cần tìm hiểu những kinh nghiệm của các thành viên trong nhóm về chủ đề đã được nêu với các câu hỏi như: Họ đã biết gì về chủ đề này? Họ đã làm gì để có được thông tin, kiến thức về chủ đề này? Kết quả khi họ sử dụng các biện pháp để tiếp cận và tìm hiểu thông tin về chủ đề này như thế nào?

Họ có chia sẻ, cảm nhận gì về chủ đề này với các thành viên trong nhóm? Nhân viên công tác xã hội tổng hợp, ghi chép các câu trả lời và phản hồi thông tin tới các thành viên trong buổi thảo luận nhóm Bên cạnh đó, dựa vào những thông tin chia sẻ kinh nghiệm, tương tác giữa các thành viên trong nhóm về chủ đề thảo luận được đưa ra truyền thông, thảo luận nhân viên công tác xã hội bổ sung thêm thông tin cho chính ác và đầy đủ, cũng như cung cấp thêm những thông tin, kiến thức mới nếu cần thiết Sau đó, nhân viên công tác xã hội

sẽ tiếp tục tìm hiểu thêm trong buổi thảo luận nhóm các thành viên trong nhóm có gặp khó khăn gì khi tiếp cận các thông tin, kiến thức mới và chia sẻ với thành viên trong nhóm để được cùng thảo luận và giải quyết Cuối cùng nhân viên công tác xã hội tóm tắt các điểm chính và thống nhất các nội dung thông tin, kiến thức, kỹ năng đã chia sẻ trong buổi thảo luận nhóm và khuyến khích thành viên trong nhóm tiếp tục chia sẻ và thảo luận trong các buổi thảo luận nhóm tiếp theo hoặc đưa ra chủ đề thảo luận mới nhằm duy trì hoạt động nhóm với mục tiêu trao đổi, chia sẻ, bàn bạc về một chủ đề đang được các thành viên trong nhóm quan tâm

HUPH

25

Hình ảnh: Hoạt động thảo luận nhóm (hình ảnh minh họa)

Sơ đồ 1: Sơ đồ các bước thảo luận nhóm

Bước 1 Giới thiệu đối tượng tham dự, truyền thông viên và chủ đề

Bước 2 Trao đổi để tìm hiểu thông tin về đối tượng và chủ thảo luận

Bước 3 Bổ sung thông tin cho chủ đề thảo luận

Bước 4 Tìm hiểu và thảo luận

Bước 5

Tóm tắt các nội dung của buổi thảo luận nhóm

HUPH

Ưu điểm

- Truyền thông trong công tác xã hội sử dụng hình thức thảo luận nhóm giúp cho đối tượng chủ động tìm hiểu về chủ đề được đưa ra thảo luận Qua đó các thành viên trong nhóm sẽ phát huy được tính tự giác, tự lực trong tiếp cận, tìm hiểu các thông tin, kiến thức, kỹ năng

- Hiệu quả của buổi thảo luận nhóm phụ thuộc rất nhiêu và thái độ, trách nhiệm làm việc

và năng lực của trưởng nhóm, đặc biệt là nhân viên công tác xã hội với vai trò hỗ trợ, thúc đẩy các hoạt động nhóm truyền thông

- Thảo luận nhóm sẽ có nhiều vấn đề bất cập liên quan đến chủ đề, thời gian, phân chia cá điểm thảo luận giữa các thành viên nếu không được chuẩn bị cũng như có sự thống nhất sẽ rất dễ dẫn đến những bất động quan điểm và mâu thuẫn giữa các thành viên trong nhóm

2 Phương pháp truyền thông gián tiếp

2.1 Khái niệm

Theo khái niệm được đề cập trong tài liệu Phương pháp và kỹ năng truyền thông Chương trình hợp tác Việt Nam, Thụy Điển, năm 2007, truyền thông gián tiếp là kênh truyền thông được thực hiện qua các phương tiện thông tin đại chúng như vô tuyến, đài

HUPH

27

phát thanh, loa phát thanh, báo, tạp chí, bản tin …vv các loại truyền thông như áp phích,

tờ rơi, tờ gấp…(Chương trình hợp tác Việt Nam – Thụy Điển, 2007)

Truyền thông gián tiếp là truyền các thông điệp đi mà không cần có sự tiếp xúc hay giao tiếp trực tiếp Phương pháp truyền thông được sử dụng qua các phương tiện truyền đạt thông tin như: phát thanh, truyền hình, báo chí, băng rôn, áp phích và các văn bản để tuyên truyền và vận động Hiện nay, nhờ có sự phát triển của công nghệ kéo theo sự phát triển các phương tiện truyền thông gián tiếp qua các kênh truyền thông mạng xã hội như: diễn đàn mang, thư điện tử, blog, trang facebook, zalo, viber…Các phương tiện truyền thông này ngày càng phát triển đa dạng, chiếm ưu thế, thu hút được sự quan tâm của người dân

Như vậy, phương pháp truyền thông gián tiếp trong công tác xã hội được hiểu là truyền

đi các thông điệp, thông tin về lĩnh vực công tác xã hội với các dịch vụ và hoạt động công tác xã hội thông qua các phương tiện truyền đạt thông tin như: phát thanh, truyền hình, báo chí, băng rôn, áp phích hoặc qua các kênh truyền thông mạng xã hội như: diễn đàn mang, thư điện tử, blog, trang facebook, zalo, viber

Ví dụ: Nhằm nâng cao nhận thức của người dân về nghề công tác xã hội trong lĩnh vực

y tế Đặc biệt là vai trò của nhân viên công tác xã hội trong bệnh viện, các kênh truyền thông phát thanh, truyền hình, báo chí đã thực hiện truyền thông rất nhiều các văn bản, chính sách, pháp luật của nhà nước về phát triển nghề công tác xã hội trong lĩnh vực y tế Hàng năm, vào các ngày kỷ niệm ngày công tác xã hội Việt Nam 25 tháng 3, các bài viết, phóng sự về tấm gương người làm công tác xã hội trong bệnh viện, các hoat động công tác

xã hội trong bệnh viện mang lại lợi ích cho người bênh, gia đình người bệnh, cán bộ y tế được thông tin, truyền thông tới người dân Qua đó, sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về nghề công tác xã hội, sự phát triển của nghề công tác xã hội hướng tới công bằng

và hiệu quả trong y tế

Dưới đây là bài và ảnh truyền thông về tấm gương điển hình điển hình trong lĩnh vực công tác xã hội trong bệnh viện Thạc sĩ Dương Thị Minh Thu là trưởng phòng công tác

xã hội – Bệnh viện Nhi Trung ương Chị đã được tặng bằng khen của Thủ tướng chính phủ với nhưng đóng góp của cộng đồng Thông tin này cũng góp phần truyền thông đến người

HUPH

dân biết đến sự có mặt của phòng công tác xã hội trong bệnh viện với những chức năng, nhiệm vụ nhằm mang đến lợi ích cho người bệnh, người nhà người bệnh, cán bộ y tế nhằm hướng tới người bệnh được chăm sóc toàn diện về cả thể chất và tinh thần

Ảnh bài viết truyền thông được đăng trên Báo Dân trí – Ngày 27/11/2020

HUPH

29

Ưu điểm:

- Truyền thông gián tiếp thông qua các kênh truyền thông rộng rãi đến công chúng, có thể được lặp đi, lặp lại được nhiều lần giúp cho đối tượng được truyền thông tiếp cận và tìm hiểu được thông tin dễ dàng, thuận tiện

- Truyền thông gián tiếp với các chương trình, sản phẩm được thiết kế hấp dẫn sẽ thu hút được sự chú ý của đông đảo người xem, người nghe, thông tin được đảm bảo

- Truyền thông gián tiếp thường tạo được dư luận và tác động dây chuyền làm chuyển đổi nhận thức, thái độ độ của người dân về vấn đề được truyền thông, qua đó góp phần giúp thay đổi hành vi của người dân

- Phương tiện truyền thông hầu như là một chiều, rất khó thu nhận hồi đáp, do đó có nhiều khả năng gây hiểu lầm mà điều này có thể dẫn đến những phản ứng tiêu cực của đối tượng được truyền thông

- Thời lượng truyền thông đại chúng thường có độ dài giới hạn, trong trường hợp truyền hình, phát thanh khán thính giả có thể chỉ xem, nghe qua một lượt không có điều kiện quay trở lại các thông tin trước nên có thể gây nhầm lẫn

- Truyền thông trực tiếp khó áp dụng giáo dục chủ động, nên khó lôi cuốn được sự tham gia của đối tượng được truyền thông

HUPH

3 Các yếu tố tác động đến hiệu quả của truyền thông

Truyền thông trong công tác xã hội được coi là thành công khi các thông tin truyền thông được người nghe tiếp nhận đúng như những thông tin được người làm truyền thông truyền tải bằng phương pháp truyền thông trực tiếp hoặc truyền thông gián tiếp

Đối với nhân viên công tác xã hội

Truyền thông trong công tác xã hội yêu cầu nhân viên công tác xã hội cần có sự chuẩn bị và đảm bảo các nội dung thông tin về các chủ đề truyền thông một cách rõ ràng,

cụ thể, nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin thực tế của đối tượng được truyền thông

Nhân viên công tác xã hội làm truyền thông khi nói các thông tin truyền thông cần dùng từ ngữ và minh họa phù hợp với đối tượng được truyền thông

Nhân viên công tác xã hội làm truyền thông cần sử dụng thành thạo các kỹ năng truyền thông, luôn lắng nghe, có sự phản hồi và tiếp thu ý kiến góp ý của đối tượng được truyền thông nhằm mang lại hiệu quả cho hoạt động truyền thông

Nhân viên công tác xã hội biết cách điều chỉnh và tiết chế các thông tin đi vào trọng tâm và phù hợp với chủ đề truyền thông Tránh nói quá nhiều làm cho người nghe mệt mỏi, thậm chí gây khó chịu cho họ Điều này cần đặc biệt lưu ý trong hoạt các hoạt động truyền thông trong công tác xã hội với đối tượng đang gặp phải khó khăn tâm lý – xã hội

Nhân viên công tác xã hội cần có thái độ chân tình, sẵn sàng chia sẻ thông tin truyền thông một cách đầy đủ về chủ đề truyền thông tới đối tượng được truyền thông

Ngoài việc sử dụng thành thạo các kỹ năng truyền thông, nhân viên công tác xã hội cần biết cách động viên, khuyến khích, tạo không khí buổi truyền thông trực tiếp và gián tiếp thông qua ngôn ngữ có lời và ngôn ngữ không lời như ánh mắt, nét mặt, nụ cười, cử chỉ, hành động hay các dụng cụ phụ trợ như tranh ảnh, ca nhạc…

Nhân viên công tác xã hội không hứa hẹn với đối tượng được truyền thông về những thông tin hay những điều mà mình không thể làm được

Nhân viên công tác xã hội cần phải chú ý để nội dung và phương pháp truyền thông phù hợp với văn hóa, phong tục tập quán của từng cá nhân và cộng đồng dân cư được truyền thông

HUPH

31

Nhân viên công tác xã hội cần thu thập được thông tin đặc điểm riêng của cá nhân,

nhóm, cộng đồng dân cư cần được truyền thông Qua đó đánh giá được nhu cầu của đối tượng được truyền thông về một chủ để hay một vấn đề khó khăn tâm lý – xã hội nào đó

mà họ đang gặp phải và cần đến sự trợ giúp

Nhân viên công tác Càng hiểu rõ những đặc điểm của thính giả, của các tầng lớp, các đối tượng người nghe khác nhau bao nhiêu càng có khả năng truyền thông có hiệu quả bấy nhiêu

Đối với các phương tiện truyền thông (Kênh truyền thông)

Nhân viên công tác xã hội cần xác định rõ và chuẩn bị tốt các phương tiện truyền thông trước khi các buổi truyền thông được diễn ra

Nhân viên công tác xã hội cũng cần hiểu rõ những kênh truyền thông nào mà người nghe hay sử dụng, dể sử dụng, thuận tiện và sẵn có cũng như đã trở thành quen thuộc đối với họ

Các phương tiện nào càng tác động mạnh đến các giác quan thì càng có hiệu quả trong việc thay đổi nhận thức, thái độ, thực hành và kỹ năng Bởi vậy trong kế hoạch truyền thông cần được thể hiện rõ ràng các nội dung thông tin cũng như cách thức truyền tải thông tin sao cho phù hợp

2 Các nguyên tắc truyền thông trong công tác xã hội

Đảm bảo tính khách quan: Thông tin truyền thông phải được phán ánh đúng bản chất

của sự vật, hiện tượng Người làm công tác xã hội cần phải đứng trên quan điểm chung, đứng trên các qan điểm khoa học

Thông tin truyền thông phải hướng vào đối tượng được thực hành vào việc thực hiện tốt pháp luật, đường lối chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước

Thông tin truyền thông cần phải được kiểm chứng tính chân thực, không vì lợi ích của

các bên có liên quan

Đáp ứng nhu cầu của cộng đồng

Nhân viên công tác xã hội cần có sự quan tâm và xác định được nhu cầu của đối tượng được truyền thông nhằm hướng tới trợ giúp đối tượng được tiếp cận các thông tin hiệu quả, nhằm hướng tới mục tiêu thực hiện tốt các chức năng nghề công tác xã hội Trong

HUPH

đó, các chức năng phòng ngừa/can thiệp các vấn đề tâm lý – xã hội nhằm đáp ứng nhu cầu của cá nhân, nhóm và cộng đồng

Kịp thời, nhanh chóng

Các vấn đề tâm lý – xã hội luôn nảy sinh và biến động theo sự vận hành và phát triển của xã hội Do đó, truyền thông trong công tác xã hội cần đảm bảo tính kịp thời, nhanh chóng nhằm hỗ trợ đối tượng các thông tin kịp thời giúp họ có được các kiến thức để nhận diện các vấn đề đang gặp phải đối mặt trong cuộc sống

Cá thể hóa

Công tác truyền thông là công tác hướng tới số đông quần chúng theo nhóm, tập thể hoặc cộng đồng Vì vậy, để truyền thông thành công, NV CTXH cần xem xét đến các đăc điểm tâm lý của cá nhân, đặc điểm văn hóa của mỗi cộng đồng, dân cư, dân tộc, vùng miền…để tổ chức các hoạt động truyền thông cho phù hợp

Thuyết phục được đối tượng đích (cá nhân, nhóm và cộng đồng đích)

Để thuyết phục được đối tượng đích thông tin cần hướng vào nhu cầu, mong muốn, hứng thú và đặc biệt là các chủ đề mà đối tượng đang thiếu hiểu biết, thiếu thông tin Nhân viên công tác xã hội cần tạo ra được dư luận xã hội về sự đồng thuận, nhiệt tình của nhiều người sẽ có tác động thuyết phục người khác một cách hiệu quả Bên cạnh đó, thông tin truyền đi cần được xây dựng, thiết kế, và dàn dựng một cách sáng tạo, nhẹ nhàng với các tình huống vui vẻ, hài hước, thuận lợi cho người nhận thông tin Đặc biệt là để thuyết phục được đối tượng thì nhân viên công tác xã hội cần tạp lập được mối quan hệ và tạo được niềm tin của học với người làm truyền thông và các nội dung kiến thức, kỹ năng, thái độ truyền thông

CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Trình bày khái niệm truyền thông trực tiếp trong công tác xã hội? Cho ví dụ minh họa hoạt động truyền thông trực tiếp trong công tác xã hội?

2 Mô tả hình thức tư vấn trực tiếp? Phân tích ưu điểm và hạn chế của hình thức tư vấn trực tiếp? Cho ví dụ minh họa hoạt động tư vấn trực tiếp trong công tác xã hội?

HUPH

6 Phân tích các nguyên tắc truyền thông trong công tác xã hội?

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, Bộ môn y tế công cộng - Bộ môn nội Y học cổ truyền, 2017, Giáo trình truyền thông - giáo dục sức khỏe

2 Chương trình hợp tác Việt Nam, Thụy Điển, năm 2007, Phương pháp và kỹ năng truyền thông

3 Trương Quang Tiến, Truyền thông sức khỏe, Tài liệu dành cho cử nhân y tế công cộng định hướng truyền thông – giáo dục sức khỏe, 2012, Nhà xuất bản Lao động – Xã hội

HUPH

BÀI 3: TIẾN TRÌNH TRUYỀN THÔNG TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI

Mục tiêu:

Mục tiêu Bài 3 sẽ giúp cho sinh viên có thể mô tả tiến trình truyền thông trong công tác xã hội; và áp dụng tiến trình truyền thông trong công tác xã hội thông qua bài tập đóng vai và bài tập nhóm

1 Bước 1: Tiếp cận đối tượng

- Trên cơ sở khảo sát về đối tượng, nhân viên công tác xã hội sẽ thảo luận với đối tượng về chủ đề cần truyền thông Việc khảo sát này có thể được thực hiện qua khảo sát định lượng hoặc khảo sát định tính (phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm), kết hợp với việc quan sát của nhân viên công tác xã hội Chủ đề truyền thông cần xuất phát trên mong muốn, nhu cầu của đối tượng; giúp đối tượng giải quyết vấn đề khó khăn đang gặp phải cũng như được nâng cao năng lực qua việc được trang bị các kiến thức, kỹ năng cần thiết

Ví dụ: Nhân viên công tác xã hội tiếp cận với nhóm người cao tuổi tại Bệnh viện Lão Khoa TW Qua phỏng vấn sâu và quan sát, nhân viên công tác xã hội nhận thấy nhóm đối tượng này còn thiếu kiến thức và kỹ năng trong việc phòng chống đái tháo đường và tăng huyết áp Do đó, nhân viên công tác xã hội sẽ tập trung vào chủ đề truyền thông

“Phòng chống đái tháo đường và tăng huyết áp” cho nhóm đối tượng này tại bệnh viện

- Đánh giá về người nhận thông tin tại cơ sở bao gồm: Trình độ học vấn, phong tục tập quán, tôn giáo, tín ngưỡng, nhu cầu…Mỗi đối tượng có sự khác biệt về vấn đề, hoàn cảnh gia đình, nhu cầu, trình độ học vấn, giới tính, vùng miền… Do đó, nhân viên công tác

xã hội cần lưu ý sự khác biệt ở mỗi cá thể để lựa chọn nội dung, hình thức truyền thông một cách phù hợp nhất để việc truyền thông được hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của đối tượng

Ví dụ: Sau khi đánh giá về đối tượng nhận thông tin, nhân viên công tác xã hội nhận thấy trình độ học vấn của người nhận thông tin (sản phụ) là khá thấp Hầu hết trong số họ đến từ vùng dân tộc thiểu số, không biết tiếng Kinh Trong khi đó, họ thiếu kiến thức, kỹ năng về chăm sóc trẻ sơ sinh Do đó, nhân viên công tác xã hội sẽ kết hợp với bộ phần

HUPH

35

truyền thông, giáo dục sức khỏe tại bệnh viện để thiết kế video và chuẩn bị tờ rơi để nâng cao nhận thức cho sản phụ về chăm sóc trẻ sơ sinh Các đoạn video và tờ rơi được thiết kế kết hợp giữa tiếng Kinh và tiếng dân tộc thiểu số để sản phụ có thể dễ dàng trong việc hiểu thông tin và đi đến thực hành trong việc chăm sóc trẻ sơ sinh

2 Bước 2: Xây dựng kế hoạch

Một trong các yếu tố để các hoạt động truyền thông đạt hiệu quả thì bước lập kế hoạch là bước rất quan trọng Vì đây là bước chuyển hóa các ý tưởng thành các hoạt động

cụ thể để các bên liên quan cùng xem xét đóng góp ý kiến, sau đó cùng thực hiện Để có được bản kể hoạch mang tính khả thi, nhân viên công tác xã hội cần thảo luận với lãnh đạo đơn vị, đối tượng về các nội dung hoạt động truyền thông Để chuẩn bị cho công tác lập kế hoạch truyền thông đạt hiệu quả, nhân viên công tác xã hội cần chuẩn bị các nội dung sau:

2.1 Phân tích tình hình và xác định vấn đề cần truyền thông

- Trên cơ sở có được những thông tin từ bước tiếp cận đối tượng, nhân viên công tác xã hội cần có sự thảo luận với đồng nghiệp và các bên có liên quan về vấn đề, chủ đề cần truyền thông; sau đó báo cáo một cách ngắn gọn với lãnh đạo cấp trên về vấn đề cần truyền thông Phân tích tình hình cần được bàn luận một cách chi tiết trong nhóm, cụ thể: vấn đề gì cần truyền thông? mức độ của vấn đề đó ra sao? nguyên nhân và hậu quả của vấn đề? tầm quan trọng và ý nghĩa của truyền thông trong việc giải quyết vấn đề đó? Trong công tác xã hội, vấn đề cần truyền thông thường liên quan đến các vấn đề tâm lý-xã hội của đối tượng

Ví dụ, trong môi trường bệnh viện, các vấn đề cần truyền thông liên quan đến công tác xã hội là: Truyền thông về các hoạt động, dịch vụ công tác xã hội tại đơn vị; truyền thông về chính sách, quyền lợi của người bệnh trong khám, chữa bệnh; phối kết hợp với các bên có liên quan trong việc truyền thông giáo dục phổ biến về phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe trước, trong và sau điều trị; truyền thông khích lệ tinh thần, tạo động lực cho người bệnh (về tấm gương người bệnh giàu nghị lực, về các cơ hội học tập, học nghề, việc làm đến việc lập gia đình/kết hôn cho người bệnh )

- Lưu ý: vấn đề truyền thông cần xuất phát từ chính nhu cầu, mong muốn, nguyện vọng của đối tượng; tuyệt đối không theo ý kiến chủ quan của nhân viên công tác xã hội

HUPH

Vấn đề truyền thông cần hướng tới việc nâng cao năng lực cho đối tượng thông qua việc trang bị các kiến thức, kỹ năng có liên quan để đối tượng nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi

2.2 Xác định mục đích truyền thông

- Trên thực tế, có rất nhiều vấn đề cần truyền thông; do đó, nhân viên công tác xã hội cần lựa chọn chủ đề cần truyền thông một cách cụ thể đề từ đó xác định được mục đích của hoạt động truyền thông

- Mục đích truyền thông cần cụ thể, rõ ràng để người thực hiện truyền thông xác định được các mục tiêu và các hoạt động để đạt được cái đích cuối cùng trong truyền thông Mục đích truyền thông cần bao gồm vấn đề của truyền thông, đối tượng của truyền thông, địa điểm của truyền thông, thời gian cần truyền thông

Ví dụ: Mục đích của hoạt động truyền thông “Nâng cao khả năng giao tiếp giữa người bệnh/người nhà người bệnh với nhân viên y tế tại Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 2/2020 đến tháng 4/2020”

2.3 Xác định đối tượng nhận truyền thông

- Nhân viên công tác xã hội cần xác định rõ nhóm đối tượng đích nhận thông tin là

ai, trình độ dân trí như thế nào, phong tục tập quán, tôn giáo, tín ngưỡng nơi sẽ tổ chức truyền thông Nếu thông tin cần truyền tải đến một nhóm đối tượng thì người gửi thông tin cần nghiên cứu rõ đặc điểm tâm lý, nhu cầu của nhóm đối tượng, để trên cơ sở đó thực hiện các bước tiếp theo để đạt được yếu tố hiệu quả trong truyền thông

Ví dụ: với những bệnh viện có trình độ học vấn của người bệnh/người nhà người bệnh cao thì nên lựa chọn phương pháp truyền thông đại chúng để cung cấp thông tin mang tính định hướng Với những bệnh viện có trình độ học vấn của người bệnh/người nhà người bệnh thấp thì cần lựa chọn phương pháp truyền thông trực tiếp để họ cơ cơ hội được tiếp cận với thông tin cụ thể, được gặp trực tiếp để trao đổi về những băn khoăn chưa hiểu trong việc tiếp nhận thông tin

2.4 Xác định nguồn lực

Để tổ chức các hoạt động truyền thông cần có nguồn lực Nguồn lực ở đây gồm: nguồn lực con người, nguồn lực vật chất, nguồn lực về kinh phí, và nguồn lực về chính

HUPH

37

sách Chúng ta cần xác định các nguồn lực trên có từ đâu: từ nguồn lực bên trong hay bên ngoài; từ nguồn ngân sách hay từ việc đi huy động nguồn lực của cộng đồng, doanh nghiệp hoặc các tổ chức hội đoàn thể trong Để từ đó có các hoạt động huy động nguồn lực để có kinh phí tổ chức các hoạt động truyền thông

Ví dụ: Phòng công tác xã hội, Bệnh viện Lão Khoa TW tổ chức hoạt động truyền thông cho nhóm người cao tuổi về phòng chống đái tháo đường Nhân viên công tác xã hội

đã xác định được các nguồn lực sau có thể huy động được: nguồn lực con người (nhân viên công tác xã hội; nhân viên Khoa giáo dục, truyền thông sức khỏe, bác sỹ điều trị chuyên

về đái tháo đường); nguồn lực vật chất (phòng họp của bệnh viện, bàn ghế, máy tính, máy chiếu, tờ rơi về phòng chống đái tháo đường), nguồn lực về chính sách (bệnh viện có chủ trương định hướng phòng chống đái tháo đường cho nhóm người cao tuổi đang điều trị nội trú tại bệnh viện)

2.5 Xác định nội dung truyền thông và hình thức truyền thông

Trên cơ sở mục đích truyền thông, cần xác định các nội dung truyền thông để đạt được mục đích đã đề ra Căn cứ vào nội dung truyền thông để lựa chọn hình thức truyền thông cho phù hợp Tùy theo chủ đề và tình hình thực tiễn đề lựa chọn hình thức truyền thông là truyền thông bằng thông tin đại chúng, đối thoại hay là sân khấu hóa

Ví dụ: Mục đích của truyền thông nhân ngày thế giới phòng chống HIV-AIDS là không phân biệt kỳ thị với người nhiễm HIV Nội dung truyền thông là: Cung cấp kiến thức cơ bản về HIV cho người dân Hình thức truyền thông như sau:

+ Sân khấu hóa: Tổ chức cuộc thi tìm hiểu về căn bệnh HIV-AIDS

+ Quảng cáo: Treo băng Zôn, Pa nô áp phích chủ đề chống phân biệt kỳ thị với người nhiễm HIV

2.6 Thiết kế thông điệp truyền thông: Tiêu chí để thiết kế thông điệp

Tùy theo cách thức truyền thông để chúng ta thiết kế thông điệp truyền thông cho hiệu quả

- Nếu lựa chọn cách thức truyền thông bằng Panô, áp phích, tranh, ảnh thì thiết kế thông điệp cần chú ý:

HUPH

+ Khi thiết kế thông điệp cần xác định rõ đối tượng chính để nhận thông điệp là ai,

họ có những đặc điểm gì về độ tuổi, trình độ văn hóa, nhu cầu và các nét văn hóa

+ Thông điệp phải rõ ràng cụ thể, ngắn gọn xúc tích, cô động dễ nhớ, dễ hiểu + Thông điệp phải chính xác, có sự phù hợp giữa phần lời và phần hình ảnh

+ Thông điệp có kết cấu màu sắc hài hòa, cỡ chữ đảm bảo các quy tắc chung Ví dụ nếu thông điệp có tiếng Anh thì nội dung tiếng Anh cần trình bày nhỏ hơn nội dung bằng tiếng Việt

+ Thông diệp có khả năng gây sự chú ý của mọi người

+ Thông điệp phải gắn với mục tiêu của truyền thông

- Nếu chọn hình thức truyền thông là sân khấu hóa như là diễn kịch thì sau buổi diễn kịch người xem rút ra được điều gì cho bản thân đó chính là thông điệp gửi tới người nhận thông tin

3 Bước 3: Triển khai kế hoạch

Trên cơ sở kế hoạch truyền thông đã được lập chi tiết, nhân viên công tác xã hội sẽ cùng với các bên tham gia các tổ chức thực hiện truyền thông Trong triển khai thực hiện truyền thông, cần chú phân công công việc, theo dõi sự triển khai của các bên có liên quan trong công tác phối kết hợp thực hiện giữa các bộ phận đã được giao việc để có thể hỗ trợ kịp thời nếu có những phát sinh ngoài kế hoạch truyền thông đã dự kiến

Ví dụ: Phòng Công tác xã hội tại Bệnh viện Chợ Rẫy tổ chức thực hiện hoạt động truyền thông phòng chống COVID-19 cho người bệnh/người nhà người bệnh đang điều trị nội trú tại bệnh viện qua hình thức video màn hình ti vi, nhân viên công tác xã hội cần có

sự phối hợp với Khoa Giáo dục, truyền thông sức khỏe để chuẩn bị video cho phù hợp với nội dung và đối tượng nhận thông tin Ngoài ra, nhân viên công tác xã hội cần phối hợp với khoa điều trị một cách chặt chẽ để việc mở video màn hình ti vi thực sự hiệu quả, phù hợp với thời gian mà người bệnh/người nhà người bệnh có thể xem đoạn video phòng chống COVID-19

4 Bước 4: Theo dõi, giám sát và lượng giá

Khi triển khai truyền thông cần đánh giá tính hiệu quả của hoạt động truyền thông thông qua sự phản hồi của đối tượng tham gia và các bên có liên quan Sau khi nhận thông

HUPH

39

tin được truyền tải, người nhận thông tin sẽ thay đổi như thế nào Qua phần thu thập thông tin phản hồi, người truyền thông tin kiểm tra lại sự thay đổi của đối tượng bằng một cách nào đó và thể hiện bằng một tín hiệu phản hồi cho người gửi Tín hiệu có thể mang hình thức của một lời nhận xét nói, một văn bản tin nhắn, một nụ cười hay một hành động tích cực tham gia vào các hoạt động dưới mọi hình thức Đây là một trong các cách xác nhận phản hồi thông tin từ phía người nhận thông tin

Ví dụ: Phòng Công tác xã hội tại Bệnh viện Chợ Rẫy đã phối hợp các bên có liên quan trong bệnh viện tổ chức hoạt động truyền thông phòng chống COVID-19 cho người bệnh/người nhà người bệnh đang điều trị nội trú tại bệnh viện qua hình thức video màn hình ti vi Để đo lường hiệu quả của hoạt động truyền thông này, nhân viên công tác xã hội

có thể đánh giá việc thực hiện phòng chống COVID-19 của người bệnh/người nhà người bệnh như sau: có thường xuyên đi ra ngoài không; nếu buộc phải đi ra ngoài, có luôn đeo khẩu trang hay giữ khoảng cách tiếp xúc là 2 mét không; có thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn không; có thường xuyên lau rửa các bề mặt hay tiếp xúc không; có thực hiện khai báo y tế hoặc tải ứng dụng NCOVID để cập nhật tình hình sức khỏe hàng ngày không

5 Bước 5: Kết thúc tiến trình

Kết thúc tiến trình khi các hoạt động truyền thông công tác xã hội đã đạt được những chỉ báo theo mục tiêu đề ra ban đầu

CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Anh/chị trình bày tiến trình truyền thông trong công tác xã hội? Lấy ví dụ minh họa thực tiễn?

2 Anh/chị xây dựng kế hoạch truyền thông tại bệnh viện với chủ đề:

- Truyền thông, giáo dục sức khỏe

- Kiểm soát cảm xúc theo hướng tích cực

- Chế độ chính sách, quyền lợi của người bệnh

HUPH