Tiểu luận cuối kỳ tư tưởng hồ chí minh về văn hóa và sự vận dụng của đảng cộng sản việt nam

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là sự kết tinh cũng như cô đọng tất cả những gì tinh túy nhất về văn hóa của nhân dân Việt Nam, phản ánh cũng như định hướng các hoạt động văn hóa của nhâ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM

KHOA CHÍNH TRỊ VÀ LUẬT

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA VÀ SỰ VẬN

DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

Môn học: Tư tưởng Hồ Chí Minh Lớp: LLCT120314_22_1_19 Giảng viên hướng dẫn: ThS Đỗ Thị Ngọc Lệ SVTH:

1 Phan Thị Thanh Tuyền_21158061

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

Điểm: ………

KÝ TÊN

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Kết cấu tiểu luận 2

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 3

1.1 Cơ sở lý luận 3

1.1.1 Những giá trị truyền thống tốt đẹp trong tinh hoa văn hoá dân tộc 3

1.1.2 Tinh hoa văn hoá phương Đông và phương Tây 3

1.1.3 Lý luận Mác - Lênin về văn hoá 4

1.2 Cơ sở thực tiễn 5

1.2.1 Thực tiễn thế giới 5

1.2.2 Thực tiễn Việt Nam 5

CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA 7

2.1 Khái niệm về văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh 7

2.1.1 Khái niệm 7

2.1.2 Quan điểm về xây dựng một nền văn hóa mới 7

2.2 Những quan điểm chung của Hồ Chí Minh về văn hóa 8

2.2.1 Quan điểm về vị trí, vai trò của văn hóa 8

2.2.2 Quan điểm về chức năng của văn hóa 9

2.2.3 Quan điểm về tính chất của nền văn hóa 10

2.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực của văn hóa 11

2.3.1 Về văn hóa- giáo dục 12

2.3.2 Về văn hóa- văn nghệ 14 2.3.3 Về văn hóa- đời sống 17

CHƯƠNG 3: SỰ VẬN DỤNG NỀN VĂN HÓA CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 21 3.1 Thực trạng nền văn hóa của Đảng cộng sản Việt Nam theo tư tưởng

Hồ Chí Minh 21 3.2 Thành tựu và hạn chế trong vận dụng nền văn hóa của Đảng cộng sản Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh 23 3.3 Một số giải pháp trong vận dụng nền văn hoá của Đảng CSVN theo

tư tưởng HCM 27

KẾT LUẬN 29 TÀI LIỆU THAM KHẢO 31

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong kho tàng những di sản về tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng văn hóa

là một thứ có thể nói rằng vượt xa những gì mà chúng ta có thể cảm nhận được

Nó mang những giá trị bền vững và phong phú sâu sắc nhất Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là sự kết tinh cũng như cô đọng tất cả những gì tinh túy nhất về văn hóa của nhân dân Việt Nam, phản ánh cũng như định hướng các hoạt động văn hóa của nhân dân ta trong quá trình giành độc lập dân tộc trong bao nhiêu năm bị xâm lược cũng như chịu ách thống trị đô hộ của phong kiến phương Bắc Những tư tưởng quý giá của Người chính là hiện thân của ý chí cũng như khát vọng của toàn thể dân tộc Việt Nam, là sự khẳng định một màu bản sắc riêng biệt đồng thời nâng cao giá trị của dân tộc Việt Nam ta

Chúng ta đã phải gánh chịu biết bao nhiêu năm xâm lược, hành trình dựng nước và giữ nước hết sức gian khổ và đầy mất mát Nó không chỉ là giành độc lập cho đất nước mà chính là giành độc lập cho bản thân mỗi người đang mang trong mình dòng máu dân tộc Việt Nam Trong đó, quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng cộng sản Việt Nam luôn luôn quán triệt, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, xác định văn hóa là một mặt trận quan trọng, là nền tảng của tinh thần xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế

- xã hội

Trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, bùng nổ thông tin và giao lưu văn hóa diễn ra cực kỳ mạnh mẽ, chúng ta hiện đang sinh sống trong một thời kỳ có thể nói là thời của khoa học, kỹ thuật và công nghệ Nó đã mang đến những biến đổi trong cuộc sống của chúng ta một sự thay đổi rất lớn trong tất cả mọi mặt trong cuộc sống, trở thành động lực không thể thiếu với mỗi quốc gia Nhưng đi cùng với sự thuận lợi thì chắc chắn sẽ xuất hiện những điều tiêu cực về khủng khoảng xã hội Chính vì vậy, lúc này những tư tưởng về văn hóa trong tư tưởng

Hồ Chí Minh lại trở nên có ý nghĩa thời sự quan trọng một cách đáng kể

Vì vậy, nhóm em đã lựa chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và sự vận dụng của Đảng cộng sản Việt Nam ’’

2 Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ những vấn đề về đượng lối xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt

Nam của Đảng ta

Làm sáng tỏ nhận thức về một số nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giúp mọi người thấy được tầm quan trọng trong việc xây dựng nền văn

hóa hiện nay

3 Đối tượng nghiên cứu

Tư tương Hồ Chí Minh về văn hóa

Đường lối xây dựng nền văn hóa của Đảng

4 Phương pháp nghiên cứu

Tìm hiểu, khái quát đề tài

Thu thập những tài liệu về tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh

5 Kết cấu tiểu luận

Mở đầu :

Nội dung : 3 chương

Chương 1 : cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

Chương 2 : Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

Chương 3 : Sự vận dụng nền văn hóa của tư tưởng Hồ Chí Minh vào Đảng cộng sản Việt Nam

Kết luận

Tài liệu tham khảo

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Những giá trị truyền thống tốt đẹp trong tinh hoa văn hoá dân tộc

Trước khi ra đi tìm đường cứu nước, Nguyễn Tất Thành- Hồ Chí Minh đã tiếp thu vốn văn hoá gia đình, quê hương, dân tộc Mỗi vùng có sắc thái văn hoá khác nhau, nhưng điểm tương đồng là tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường; lạc quan, yêu đời và truyền thống nhân ái, nhân văn Việt Nam; tất cả đều sáng ngời truyền thống yêu nước, đoàn kết; xu hướng cố kết cộng đồng dân tộc Từ vùng quê làng Chùa, làng Sen, mở rộng ra là quê hương Xứ Nghệ, qua kinh đô Huế, đến Phan Thiết, Sài Gòn…Hồ Chí Minh có được những yếu tố văn hoá có tính chất cội nguồn đó cùng với quá trình tiếp nhận và nâng cao các giá trị văn hoá phương Đông Nói cách khác, Người đã dân tộc hoá những tinh hoa văn hoá được tiếp nhận từ bên ngoài và không bị hoà lẫn trong bất cứ một nền văn hoá nào khác

1.1.2 Tinh hoa văn hoá phương Đông và phương Tây

Ở Ấn Độ văn hóa tiêu biểu là Phật giáo, ngoài mặt tiêu cực còn mang những nội dung nhân đạo lớn như: Đại từ, đại bi, cứu khổ, cứu nạn Khổng giáo tức là đề cao văn hoá, với những tư tưởng coi trọng đạo đức, luân lý, người hiền tài và kẻ sĩ Trong môi trường văn hóa gia đình, quê hương Người sống,

Hồ Chí Minh không những nắm được những quan điểm cơ bản của Phật giáo, Nho giáo mà Người còn am hiểu Lão giáo với những yếu tố văn hoá sống giản

dị, thanh bạch, hòa trộn với thiên nhiên Không phải ngẫu nhiên mà Hồ Chí Minh thường nhắc tới các lời nói của Khổng Tử, của Đức phật Thích Ca Và ở

Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về một cuộc sống thanh bạch, trong sáng, giản dị, khiêm tốn, luôn chăm lo cho lợi ích của nhân dân, của cả cộng đồng dân tộc

Bên canh đó, ở văn hoá phương Đông, Hồ Chí Minh sớm có điều kiện tiếp xúc với nền văn hoá phương Tây khi người còn học ở Huế Người cũng nhấn mạnh đến “quyền con người” “quyền tự do và bình đẳng” trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ (1776) Người đã thấy sự thật đằng sau khẩu hiệu "Tự do - Bình đẳng - Bác ái” là sự áp bức, bóc lột, đàn áp nhân dân lao động, phản bội lại

lý tưởng cách mạng, tức là phản văn hoá Đến với phương Tây, Người được tiếp xúc trực tiếp các tác phẩm của những nhà tư tưởng khai sáng: Rútxô, Môngtétxkiơ tư tưởng dân chủ của họ đã có ảnh hưởng đến tư tưởng của Người

Dù là văn hoá phương Đông hay phương Tây, Hồ Chí Minh đều chọn lọc một cách kỹ lưỡng với một thái độ khách quan, khoa học, trân trọng với một tầm nhìn văn hoá rộng mở

1.1.3 Lý luận Mác - Lênin về văn hoá

Bước khởi đầu quan trọng và cần thiết để Hồ Chí Minh đến với Chủ nghĩa Mác - Lênin, đỉnh cao của nền văn hoá nhân loại đó là kế thừa những giá trị truyền thống tốt đẹp trong văn hoá dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá phương Đông và phương Tây

Hồ Chí Minh tiếp nhận văn hoá mới và ra sức phát huy sức mạnh của ánh sáng văn hoá ấy cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước Trong tác phẩm “ Bàn về chế độ hợp tác”, Lênin đã viết: "Sau khi người

ta đã hoàn thành cuộc cách mạng chính trị lớn nhất chưa từng thấy trên thế giới, thì những nhiệm vụ khác lại đặt ra cho chúng ta, những nhiệm vụ về văn hoá”

và “nâng cao trình độ văn hoá là một trong những nhiệm vụ bức thiết nhất” 1 Về văn hoá, cách mạng văn hoá Người đã nghiên cứu tư tưởng của Lênin trong nhiều tác phẩm quan trọng và cả qua thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng nền văn hoá mới ở nước Nga Đó là nền văn hoá xã hội chủ nghĩa thay thế nền văn hoá tư bản chủ nghĩa Cách mạng văn hoá theo Lênin gồm: Việc hình thành đội

1 Lênin, toàn tập, tập 44, Nxb Matxcowva 1978, tr211-212

ngũ tri thức mới xã hội chủ nghĩa, những chuyên gia trong lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, phát triển văn hoá nghệ thuật xây dựng; pháp triển nền giáo dục phổ thông

và hình thành con người mới, đạo đức mới và hệ tư tưởng mới

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực tiễn thế giới

Trong quá trình hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đã đặt chân lên khắp các châu lục, hoà mình vào phong trào công nhân các nước tư bản phát triển nhất thế giới, Hồ Chí Minh mới hiểu ra nhiều điều về bản chất của chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa đề quốc cũng như bản chất giai cấp công nhân, những người cùng khổ trên thế giới và hiểu rõ sự thật ẩn dấu đằng sau cái gọi là "Khai hoá văn minh" mà giai cấp tư sản phương Tây đã rêu rao để khai hoá các dân tộc mà chúng cho là dã man

Người viết sách, báo, tổ chức nhiều hội liện hiệp, tham gia nhiều hoạt động văn hoá đều nhằm giác ngộ cách mạng cho nhân dân các dân tộc trong đó có đồng bào của mình Không chỉ hoà mình vào thực tiễn đấu tranh của phong trào công nhân và các dân tộc bị áp bức mà Hồ Chí Minh còn hoà mình vào thế giới văn hoá vô cùng phong phú và đa dạng của các dân tộc, nhờ đó Người hiểu biết nhiều sự kiện văn hoá và các phương pháp đấu tranh bằng văn hoá Người muốn đem ánh sáng văn hoá đến cho mọi người cùng khổ để soi đường

1.2.2 Thực tiễn Việt Nam

Để dẫn tới sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá, trước khi thực dân Pháp xâm lược, Việt Nam vốn là một quốc gia phong kiến độc lập, kinh tế chậm phát triển, văn hoá lạc hậu Khi thực dân Pháp xâm lược làm cho đời sống vật chất của nhân dân ta vốn đã đói nghèo càng đói nghèo, đời sống tinh thần vốn lạc hậu ngày càng tăm tối, dốt nát với thủ đoạn "khai hoá văn minh” chúng

đã thực hiện những chính sách cực kỳ phi văn hoá như: Chính sách ngu dân, chia để trị, đầu độc nhân dân ta, nhất là thanh niên bằng rượu và thuốc phiện Năm 1920 tại Đại hội XVIII Đảng xã hội Pháp, Người đã nói: "Chúng tôi

không những bị áp bức và bóc lột một cách nhục nhã, mà còn bị hành hạ và đầu độc một cách thê thảm Nhà tù nhiều hơn trường học Chúng tôi phải sống trong cảnh ngu dốt và tăm tối, và chúng tôi không có quyền tự do học tập”2 Đó là cơ sở

để Hồ Chí Minh vạch ra một đường lối mới

Nhờ nắm vững phát triển văn hoá theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh đã có được cách xem xét đúng đắn và kế thừa những giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc, tinh hoá văn hoá nhân loại và hình thành nên tư tưởng văn hoá của mình

2 Hồ Chí Minh:Toàn tập, tập 1, Nxb CTQG, trang 22- 23

CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

2.1 Khái niệm về văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh

2.2 2.1.1 Khái niệm

Tháng 8-1943, Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm về văn hoá như sau: “Vì

lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá

là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”3 Quan niệm của Hồ Chí Minh đã chỉ ra được nguồn gốc động lực và cấu trúc của văn hoá

2.1.2 Quan điểm về xây dựng một nền văn hóa mới

Cùng với định nghĩa về văn hoá, Hồ Chí Minh còn đưa ra năm điểm lớn định hướng cho việc xây dựng nền văn hoá dân tộc:

1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong

Việt Nam trên tất cả mọi lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức đến tâm

lý con người, đã sớm đưa văn hóa vào chiến lược phát triển đất nước.5

2.2 Những quan điểm chung của Hồ Chí Minh về văn hóa

2.2.1 Quan điểm về vị trí, vai trò của văn hóa

Ngay sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, Hồ Chí Minh đưa ra quan điểm: “Văn hóa quan trọng ngang với kinh tế, chính trị, xã hội.”.Trong quan hệ với chính trị, xã hội: Hồ Chí Minh cho rằng, chính trị, xã hội có được giải phóng thì văn hóa mới được giải phóng Chính trị giải phóng mở đường cho văn hóa phát triển Xây dựng kinh tế để tạo điều kiện cho việc xây dựng và phát triển văn hóa Văn hóa không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị Văn hóa phải phục vụ nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy xây dựng phát triển kinh tế.6

Hồ Chí Minh từng nói đến “văn hoá soi đường cho quốc dân đi”, “phải đem văn hoá lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ”, phải

“xúc tiến công tác văn hoá để đào tạo con người mới và cán bộ mới cho công cuộc kháng chiến kiến quốc”

Văn hoá như một động lực thúc đẩy các dân tộc đoàn kết và hiểu biết lẫn nhau Với nhận thức như vậy, bằng sự nỗ lực hoạt động không mệt mỏi trên mặt trận văn hoá thông qua sách, báo, văn thơ Hồ Chí Minh làm cho các dân tộc hiểu rõ bản chất của chủ nghĩa thực dân ở các nước thuộc địa và con đường cách mạng chân chính cần phải thực hiện Trong Hội thảo quốc tế về Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Võ Chí Công nói: “Văn hoá là sợi dây có khả năng nối liền nhân dân các nước và các dân tộc… Sự hiểu biết lẫn nhau, sự học tập và tôn trọng nhau xưa nay đều thể hiện sâu sắc qua văn hoá, nơi tập trung những biểu hiện rực rỡ nhất của tâm huyết và sức sáng tạo của con người”

Hồ Chí Minh cho rằng, văn hoá có tác dụng “sửa đổi tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ, sửa xã hội cũ, xây xã hội mới” Văn hoá tạo sức mạnh để chiến thắng ngoại xâm theo tinh thần “văn minh thắng bạo tàn” Kinh tế nâng cao đời sống vật chất, còn văn hoá có tác dụng nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân

Nếu hiểu “văn hoá là tất cả những gì không phải thiên nhiên, nghĩa là tất

cả những gì do con người, ở trong con người và liên quan trực tiếp nhất đến con người” thì khi chúng ta bàn tới con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh là thể hiện rõ rệt nhất cả khái niệm văn hoá, cả bản chất của văn hoá theo ý nghĩa vừa

là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng Hồ Chí Minh dạy: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người” “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”

… Con người có đạo đức, trí tuệ, văn hoá, sức khoẻ vừa là động lực xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng

2.2.2 Quan điểm về chức năng của văn hóa

Chức năng của văn hóa mới rất phong phú, đa dạng Hồ Chí Minh cho rằng, văn hóa có ba chức năng chủ yếu sau đây:

Một là, bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp7 Tư tưởng và tình cảm là vấn đề chủ yếu nhất của đời sống tinh thần của xã hội và con người

Vì vậy, theo Hồ Chí Minh, văn hóa phải thấm sâu vào tâm lý quốc dân để thực hiện chức năng hàng đầu là bồi dưỡng nâng cao tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp cho con người, đồng thời loại bỏ những tư tưởng sai lầm

7 Bộ Giáo dục và đào tạo, Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị- Sự thật, Chương VII: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức và xây dựng con người mới, trang 241

Hai là, mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí8 Văn hóa nâng cao dân trí theo từng nấc thang, phục vụ mục tiêu cách mạng trước mắt và lâu dài Nâng cao dân trí bắt đầu từ việc làm cho người dân biết đọc, biết viết Tiếp đến là sự hiểu biết các lĩnh vực khác nhau về chính trị, kinh tế, xã hội Từng bước nâng cao trình

độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ, khoa học - kỹ thuật, thực tiễn Việt Nam và thế giới Đó là quá trình bổ sung kiến thức mới, làm cho mọi người không chỉ

là chuyển biến dân trí mà còn nâng cao dân trí

Ba là, bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, những phong cách, lối sống lành mạnh, luôn hướng con người vươn tới chân - thiện - mỹ, không ngừng hoàn thiện bản thân mình9 Văn hóa giúp cho con người phân biệt cái tốt với cái xấu, cái lạc hậu và cái tiến bộ

2.2.3 Quan điểm về tính chất của nền văn hóa

Trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ, nền văn hóa mới là nền văn hóa dân chủ mới, đồng thời là nền văn hóa kháng chiến Nền văn hóa đó có ba tính chất: Dân tộc - khoa học - đại chúng

Tính chất dân tộc là cái tinh túy bên trong rất đặc trưng của nền văn hóa dân tộc Nó phân biệt, không nhầm lẫn với văn hóa của các dân tộc khác Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Nhà nước, xã hội chăm lo xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại” Theo Hồ Chí Minh, nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa có gốc rễ, cội nguồn từ truyền thống văn hoá dân tộc, thể hiện tâm hồn, cốt cách, bản sắc của con người Việt Nam Nền văn hóa mà chúng ta đã và đang xây dựng

là một nền văn hóa “mở” Một mặt, nó kế thừa và phát huy những giá trị trong truyền thống dân tộc, mặt khác nó tự làm giàu mình bằng việc tiếp thu có chọn

8, 9 Bộ Giáo dục và đào tạo, Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị- Sự thật, Chương VII: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức và xây dựng con người mới, trang 242

lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, làm cho nền văn hóa mới ở Việt Nam vừa mang những đặc trưng phản ánh cốt cách, bản sắc và truyền thống văn hóa dân tộc, vừa bắt nhịp được với hơi thở của cuộc sống hiện đại

Tính chất khoa học của nền văn hóa phải thuận với trào lưu tiến hóa của

tư tưởng hiện đại: hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Nền văn hóa mới phải phục vụ trào lưu đó Muốn vậy, tính khoa học phải thể hiện trên nhiều mặt: cơ sở hạ tầng, nền tảng kinh tế phải khoa học, hiện đại; phải có chiến lược phát triển văn hóa, xây dựng lý luận văn hóa mang tầm thời đại, phù hợp với trình độ khoa học và trình độ văn minh mà nhân loại đã đạt được

Tính chất đại chúng của nền văn hóa là phục vụ nhân dân, phù hợp với nguyện vọng nhân dân, đậm đà tính nhân văn Đó là nền văn hóa do đại chúng nhân dân xây dựng Hồ Chí Minh cho rằng: “Cái văn hoá mới này cần phải có tính khoa học, tính đại chúng, thì mới thuận với trào lưu tiến hoá của tư tưởng hiện đại Nay nước ta đã được độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải có một nền văn hoá hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân”

Tư tưởng đó của Người thể hiện quan điểm vì con người, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế- xã hội của đất nước

2.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực của văn hóa

Văn hoá là một lĩnh vực rộng lớn, phong phú, nên ở đâu có con người, có hoạt động của con người thì ở đó có văn hoá Văn hoá thâm nhập vào mọi lĩnh vực của đời sống con người, từ sản xuất vật chất đến đời sống tinh thần Từ sự

am hiểu sâu sắc, toàn diện bản chất xã hội và đặc trưng của văn hoá, Hồ Chí Minh đã chỉ ra rõ ràng, sinh động đặc thù và sức mạnh của từng lĩnh vực của văn hoá ở đây tập trung làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về ba lĩnh vực chính như sau:

2.3.1 Về văn hóa- giáo dục

Khi tìm thấy con đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã bỏ ra nhiều công sức phân tích sâu sắc nền giáo dục phong kiến và nhất là nền giáo dục thực dân, đó

là một nền giáo dục "ngu dân", "nhồi sọ" Mục đích của nền giáo dục thực dân là đào tạo ra những người phục vụ cho chính quyền thực dân, thông ngôn, viên chức Người đặt vấn đề: "Nếu những người xã hội chủ nghĩa lơ là việc giáo dục, thì giai cấp tư sản thực dân và bản xứ - bọn quan lại - cứ phụ trách giáo dục bằng phương pháp của chúng"10, từ đó Người đã suy nghĩ về việc xây dựng một nền giáo dục mới của nước Việt Nam độc lập sau này

Do vậy, sau khi giành được chính quyền, việc xây dựng một nền giáo dục mới được đặt ra như là một trong những nhiệm vụ chiến lược cơ bản lâu dài, đồng thời là một nhiệm vụ cấp bách phải làm ngay, không thể để chậm trễ, Người chỉ rõ: "Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập"11

Để xây dựng nền văn hoá giáo dục của nước Việt Nam độc lập, Hồ Chí Minh nêu ra nhiều quan điểm rất quan trọng, được tập trung ở những quan điểm

cơ bản sau: Mục tiêu của văn hoá giáo dục là thực hiện cả ba chức năng của văn hoá, có nghĩa là bằng dạy và học Dạy và học là để mở mang dân trí, nâng cao kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp, những phẩm chất trong sáng và phong cách lành mạnh cho nhân dân Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng:

"Trường học của chúng ta là trường học của chế độ dân chủ nhân dân, nhằm mục đích đào tạo ra những công dân và cán bộ tốt, những người chủ trương lai tốt của nước nhà"12 Như vậy, việc học không phải để chạy theo bằng cấp, không phải học để làm quan của xã hội cũ, mà theo Người: "học để làm việc, làm

10 Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 5, trang 28

11 Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, trang 8

12 Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 8, trang 80

người, làm cán bộ Học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân" Người đặt việc học để làm cán bộ sau học để làm việc, làm người hàm chứa một ý nghĩa hết sức sâu sắc, bởi "chính khách có thể ra đi, công việc vẫn còn đó" Mục tiêu giáo dục còn được thể hiện trong quan điểm "trồng người" của Hồ Chí Minh Năm 1958 nói chuyện tại lớp học chính trị của giáo viên cấp II, cấp III toàn miền Bắc, Người đã nhắc lại câu nói nổi tiếng của Quản Trọng, như một cương lĩnh hành động cho toàn Đảng, toàn dân ta: "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người"13

Như vậy, Người đã đặt vấn đề "trồng người" cho chúng ta như một chân

lý tất yếu của cách mạng, khái niệm "trồng người" của Hồ Chí Minh với ý nghĩa như khái niệm văn hoá là "trồng trọt" "vun trồng" cây cối Hơn nữa, chương trình, nội dung giáo dục phải khoa học, hợp lý phù hợp với những bước phát triển của cách mạng Theo Hồ Chí Minh nội dung giáo dục phải toàn diện, bao gồm cả văn hoá, chính trị, khoa học - kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ Nói chuyện với thanh niên, Người nhắc nhở: Các cháu phải cố gắng học tập kỹ thuật, văn hoá, chính trị Về xây dựng chương trình giáo dục, Hồ Chí Minh lưu ý rằng, nhà trường không phải là nơi nhồi nhét quá thừa kiến thức vô bổ, nhưng lại không quá thiếu những kiến thức cần thiết cho xây dựng kinh tế, quản lý xã hội

và hình thành con người mới xã hội chủ nghĩa Phải luôn gắn chương trình, nội dung giáo dục với thực tiễn Phải từ yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn mà bổ sung, phát triển, hoàn thiện nội dung, chương trình giáo dục Học đi đôi với hành; giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, với cuộc đấu tranh xã hội; nhà trường gắn liền với xã hội; coi trọng tự học, tự đào tạo Đây thực sự là một cuộc cách mạng trong công nghệ " trồng người" của Hồ Chí Minh, một đặc trưng rất cơ bản để phân biệt nền giáo dục mới với nền giáo phong kiến, thực dân

Ngoài ra việc giáo dục theo Hồ Chí Minh phải đặt trong mối quan hệ biện chứng giữa học và hành, nói rộng ra là mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và

13 Hồ Chí Minh: Toàn tập tập 9, tr 222

thực tiễn Hồ Chí Minh đã có những chỉ dẫn hết sức sâu sắc về vấn đề này, Người viết: "Một người học xong đại học, có thể gọi là có trí thức”14 Người chỉ rõ: "Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình

và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn" Quá trình học tập đó bao gồm: học tập ở trường lớp trong những giai đoạn nhất định và tự học trong cả cuộc đời của mỗi người

Hồ Chí Minh cho rằng còn sống thì còn phải học tập Đây là biện pháp tốt nhất để nâng cao trình độ hiểu biết, đáp ứng với yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng: "Nếu không chịu khó học thì không tiến bộ được Không tiến bộ là thoái

bộ Xã hội càng đi tới, công việc càng nhiều, máy móc càng tinh xảo Mình mà không chịu học thì lạc hậu, mà lạc hậu là bị đào thải, tự mình đào thải mình" Để

tự học đạt kết quả, Người cho rằng mỗi người phải xác định được mục đích, động cơ học tập đúng đắn Phải học với thái độ nghiêm túc, khiêm tốn, thật thà, không dấu dốt, không được tự cho mình là đủ rồi, biết hết rồi Người nhắc nhở: Kiêu ngạo, tự phụ, tự mãn là kẻ thù số một của học tập Người còn cho rằng mỗi người trong tự học là phải biết cách học: học ở thư viện, ở sách báo, học bạn bè, đồng nghiệp Đồng thời thực hiện phương châm: Học ở mọi lúc, mọi nơi Người chỉ rõ: "Học ở đâu? Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân, không học nhân dân là một thiếu sót rất lớn" Những quan đểm của

Hồ Chí Minh về văn hoá giáo dục là một hệ thống quan điểm rất phong phú và hoàn chỉnh Những quan điểm ấy của Người đã được thực hiện và đem lại những thành tựu và niềm tự hào cho nền giáo dục mới Việt Nam

2.3.2 Về văn hóa- văn nghệ

Văn nghệ là biểu hiện tập trung nhất của nền văn hoá, là đỉnh cao của đời sống tinh thần, là hình ảnh của cốt cách, tâm hồn, đặc tính dân tộc Văn nghệ trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống tinh thần của nhân dân ta Tư

14 Sđd, tập 5, trang 235