Tiểu luận cao học, xây dựng nhà nước pháp quyền việt nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ở việt nam hiện nay – thực trạng và giải pháp chep tay 02 12 18 1

Công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân ở Việt Nam hiện nay – thực trạng và giải pháp...10 3.1.. Những thành tựu trong công cuộc xâ

Đề bài: Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của Nhân

dân, do Nhân dân, vì Nhân dân ở Việt Nam hiện nay – thực trạng và giải pháp

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1NỘI DUNG 2

1 Khái quát về Nhà nước pháp quyền 2

2 Khái quát về nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của Nhândân, do Nhân dân, vì Nhân dân 4

2.1 Tính tất yếu, khách quan phải xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 4 2.2 Những đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân 6

3 Công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân,

do Nhân dân, vì Nhân dân ở Việt Nam hiện nay – thực trạng và giải pháp 10

3.1 Những thành tựu trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân ở Việt Nam hiện nay 10 3.2 Hạn chế, bất cập trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong thời gian qua 12 3.3 Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập 14 3.3 Một số giải pháp tiếp tục xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân trong thời gian tới.17

KẾT LUẬN 22DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

MỞ ĐẦU

Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, do đòi hỏi của lịch sử và xuất phát từkhát vọng về tự do, dân chủ, bình đẳng và quyền con người của nhân dân, có haithời kỳ xuất hiện nhiều tư tưởng, quan điểm tích cực, tiến bộ về Nhà nước phápquyền (NNPQ) Lịch sử đã chứng minh, NNPQ là nhà nước cần phải xây dựngtrong thời đại hiện nay Ở Việt Nam, ngay từ Đại hội lần thứ IX, Đảng Cộng sảnViệt Nam đã xác định phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động củaNhà nước, phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế Việc xây dựng NNPQ xã hộichủ nghĩa (XHCN) của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân đã được Đảng Cộngsản Việt Nam đặt ra như một nhiệm vụ chiến lược quan trọng trong thời kỳ đổimới toàn diện đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh Về vấn đề này, tại Đại hội lần thứ X, Đảng Cộng sản Việt Nam

đã khẳng định chủ trương “đẩy nhanh công cuộc xây dựng NNPQ XHCN trên các mặt: hệ thống thể chế, chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy; cán bộ, công chức; phương thức hoạt động” Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh “Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện NNPQ XHCN do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị Xây dựng NNPQ XHCN phải tiến hành đồng bộ cả lập pháp, hành pháp, tư pháp và được tiến hành đồng bộ với đổi mới hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; gắn với đổi mới kinh tế, văn hóa, xã hội” Trong thời gian

qua, việc xây dựng NNPQ Việt Nam XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vìNhân dân đã đạt được một số thành tựu nhưng vẫn còn không ít những khó khănbất cập Do đó, để đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước của dân do dân và vì

dân, chuyên đề này sẽ tìm hiểu về “Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam

xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân ở Việt Nam hiện nay – thực trạng và giải pháp”.

NỘI DUNG

1 Khái quát về Nhà nước pháp quyền

Trong việc nghiên cứu về nhà nước và pháp luật, vấn đề NNPQ trở thànhmối quan tâm đặc biệt của nhiều tác giả là những người làm công tác thực tiễncũng như nghiên cứu khoa học pháp lý hiện nay ở trong nước cũng như ở ngoàinước Do cách tiếp cận vấn đề hoặc nhận định đánh giá vấn đề ở góc độ khácnhau, một số vấn đề rất cơ bản liên quan đến NNPQ vẫn chưa có nhận thứcthống nhất hoặc chưa được làm sáng tỏ Tuy nhiên, hầu hết các tác giả đềuthống nhất cho rằng: dưới góc độ chính trị - xã hội và phân tầng giai cấp xãhội, NNPQ không phải là một kiểu nhà nước mới, thoát ly các kiểu nhà nước

mà lịch sử nhân loại đã chứng kiến là: Nhà nước chủ nô, nhà nước phong kiến,nhà nước tư sản và nhà nước XHCN

NNPQ là một thành tựu to lớn của lịch sử phát triển lâu dài của nhânloại Thực vậy, trong lịch sử tư tưởng nhân loại, tư tưởng về NNPQ xuất hiện

từ thời cổ đại, gắn liền với tên tuổi các nhà tư tưởng Xô-crát, Đê-mô-crít, tôn, Ari-xtốt, Xi-xê-rôn, Tuy nhiên, những tư tưởng về NNPQ được pháttriển rực rỡ nhất trong thời kỳ cách mạng tư sản vào các thế kỷ XVII - XVIII

Pla-và gắn liền với tên tuổi của các nhà tư tưởng châu Âu, như J.Lốc-cơ,S.L.Mông-téc-xki-ơ, J.J.Rút-xô, I.Kan-tơ, G.W.Ph.He-ghen, và các nhà tưtưởng châu Mỹ, như T.Giep-phec-xơn, T Pên, Gi A đam, Gi Mê-đi-sơn,

Thuật ngữ “Nhà nước pháp quyền” (rule of law) hay “chế độ pháp trị”

để chỉ một mô hình nhà nước trong đó mọi biểu hiện về quyền lực đều có khảnăng đo đếm được theo các tiêu chuẩn pháp luật và có khả năng chống lại mọinguy cơ và ảnh hưởng xấu bằng những phương tiện tri thức để bảo đảm trật tự

Cơ sở của NNPQ là ý tưởng về công lý, công bằng dựa trên sự công nhận

và tiếp nhận hoàn toàn giá trị tối thượng của nhân cách con người, được bảođảm bởi các thể chế làm khuôn khổ của trật tự tự do, dân chủ và quyền conngười, an toàn cho các công dân NNPQ với định nghĩa cơ bản nhất là không ai

ở trên luật hay mọi người phải tuân theo luật (Wikipedia); là toàn thể một quốcgia có trách nhiệm thực hiện công lý, phục tùng pháp luật và quan tâm đặc biệt

đến việc tôn trọng các quyền con người và nguyên tắc tương ứng Nội dung cănbản của lý thuyết NNPQ là sự đề cao pháp luật trong mối tương quan với nhànước, pháp luật là công cụ để hạn chế quyền lực nhà nước

Dưới góc độ quản lý, NNPQ là nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật;trong đó, các cá nhân, tập thể, tổ chức và cơ quan công quyền đều phải tuân theopháp luật Những yếu tố trung tâm, cốt lõi lịch sử của ý tưởng về NNPQ là: sựthượng tôn pháp luật, bảo vệ nhân quyền và phân quyền (không có quyền lựcđộc đoán, phân lập các quyền lực nhà nước theo các chức năng hoạt động lậppháp, hành pháp và tư pháp) và bình đẳng trong việc tham gia quản lý nhà nước,quản lý xã hội Qua từng thời kỳ, tư tưởng đó có những bước tiến mới thể hiện

sự phát triển tư duy nhân loại về trình độ tổ chức quản lý xã hội, phản ánhnguyện vọng khát khao của con người sinh ra vốn có quyền tự do, bình đẳng; cóquyền làm chủ bản thân và làm chủ đời sống xã hội Tư tưởng về NNPQ đối lậpvới sự chuyên quyền, độc đoán, áp bức nhân dân, thể hiện mối quan hệ biệnchứng giữa một bên là NNPQ (dựa vào pháp luật để hành động) và một bên là

xã hội công dân (bình đẳng trong việc chấp hành pháp luật)1

Là một giá trị hình thành sớm trong lịch sử tư tưởng chính trị - pháp lý, tưtưởng NNPQ đã được nhân loại thử nghiệm, chọn lọc qua nhiều thế kỷ, ngàycàng được bổ sung nội hàm mới phát triển thành học thuyết; đến thời đại cáchmạng tư sản, mô hình NNPQ đã trở thành hiện thực ở nhiều nước phương Tây

và đang trở thành hình thức phổ biến trong thế giới đương đại

Như vậy, có thể khẳng định rằng, NNPQ không phải là một kiểu nhà nướcđộc lập với các kiểu nhà nước Nhà nước chủ nô, nhà nước phong kiến, nhànước tư sản và nhà nước XHCN và nó cũng không phải là nhà nước kiểu mớikhông mang tính giai cấp trong thời đại công nghiệp hiện nay như một số họcgiả tư sản đă từng tuyên bố2

NNPQ là một nhà nước dựa trên cơ sở của pháp luật, vai trò và nhiệm vụcủa Nhà nước chỉ được thực hiện thông qua pháp luật và cũng bị hạn chế bởi

1 Đỗ Đức Minh, “Xây dựng NNPQ xã hội chủ nghĩa Việt Nam - những yếu tố tác động từ truyền thống và hiện tại”, Tạp chí Cộng sản, ngày cập nhật 16/10/2014

2 Nguyễn Văn Hiện, “Một số vấn đề về NNPQ ở nước ta”, Tạp chí Cộng sản, ngày cập nhật: 18/1/2007.

chính pháp luật Vì vậy, NNPQ hoàn toàn khác với các hình thức nhà nướctrước đó (trong chế độ chiếm hữu nô lệ thì chỉ có một số người mới được xem làcông dân, trong chế độ phong kiến thì pháp luật chỉ áp dụng cho tầng lớp dướivua, còn “vua” thì không bị chi phối bởi pháp luật, đứng trên pháp luật).

NNPQ luôn luôn tuân thủ, bảo vệ quyền công dân và quyền con người;giữa công dân và nhà nước, các đơn vị kinh tế và các tổ chức xã hội luôn luôn

có mối quan hệ thông qua pháp luật, trách nhiệm pháp lý Có nghĩa là nhà nước

và công dân luôn luôn bình đẳng với nhau NNPQ là tổ chức chính trị của xã hộithông qua pháp luật để tạo các điều kiện là nhà nước dân chủ, nói cách khác, lànhà nước phải tạo ra thể chế, những yêu cầu để thực hiện dân chủ

2 Khái quát về nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân

2.1 Tính tất yếu, khách quan phải xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Tính tất yếu lịch sử của việc xây dựng NNPQ Việt Nam bắt nguồn từchính lịch sử xây dựng và phát triển của Nhà nước Việt Nam Ngay từ khi thànhlập và trong quá trình phát triển, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã vàluôn là một nhà nước hợp hiến, hợp pháp Nhà nước được tổ chức và hoạt độngtrên cơ sở các quy định của Hiến pháp, pháp luật và luôn vận hành trong khuônkhổ Hiến pháp và pháp luật Các đạo luật tổ chức Quốc hội, Chính phủ, Toà ánnhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và các đạo luật về chính quyền địa phươngđược xây dựng trên cơ sở Hiến pháp năm 1946, năm 1959 năm 1980, năm

1992, và năm 2013 Những lần Hiến pháp được sửa đổi và thông qua là nhữngbước củng cố cơ sở pháp luật cho tổ chức và hoạt động của bản thân các cơ quannhà nước Vì vậy, có thể nói, quá trình xây dựng NNPQ Việt Nam là một quátrình lịch sử được bắt đầu ngay từ Tuyên ngôn độc lập năm 1945 và Hiến phápnăm 1946, được định hướng trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước.Quá trình này đã trải qua hơn nửa thế kỷ và ngày nay, quá trình này đang đượctiếp tục đẩy mạnh trong thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước

Tính tất yếu khách quan của việc xây dựng NNPQ Việt Nam xuất phát từ

định hướng XHCN với mục tiêu "độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhằm xây dựng một chế độ xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"3 Nhân dân Việt Nam ý thức sâu sắc rằng, để xây dựng được mộtchế độ xã hội có tính mục tiêu như vậy thì công cụ, phương tiện cơ bản chỉ cóthể là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và một NNPQ XHCN dưới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh Tính tất yếu khách quan ấy còn xuất phát từ đặc điểmcủa thời đại với xu thế toàn cầu hoá Nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế sau khiViệt Nam trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đòi hỏiViệt Nam tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính Nhà nước, cải cách pháp luật,đảm bảo cho Nhà nước không ngừng vững mạnh, có hiệu lực để giải quyết cóhiệu quả các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, thực hành dân chủ, giữ vữngđộc lập, tự chủ và hội nhập vững chắc vào đời sống quốc tế

Trước đây, theo tư duy của mô hình nhà nước tập quyền XHCN, thìquyền lực nhà nước tuy thuộc về nhân dân, nhưng nhân dân chỉ thực hiện quyềnlực nhà nước của mình thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp Toàn

bộ quyền lực nhà nước tập trung vào Quốc hội; không có sự phân công thànhcác quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Mô hình tổ chức quyền lực nhà nướcnày phù hợp với điều kiện chiến tranh và nền kinh tế kế hoạch hóa, tập trung baocấp, với ưu điểm bảo đảm cho nhà nước ban hành quyết định nhanh chóng vàthống nhất Tuy nhiên, mô hình này trong điều kiện mới - điều kiện kinh tế thịtrường nhiều thành phần - bộc lộ nhiều hạn chế

Do vậy, trong điều kiện mới, mô hình nhà nước tập quyền XHCN khôngcòn phù hợp với việc phát huy đầy đủ vai trò của quyền lực nhà nước thuộc vềnhân dân; tiềm ẩn nguy cơ lạm quyền, lộng quyền, quan liêu, tham nhũng trongviệc tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước

Nhận rõ những hạn chế của mô hình tập quyền XHCN, tại Hội nghị Đạibiểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII của Đảng, lần đầu khẳng định trong văn

3 Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

2001, tr 22

kiện của mình chủ trương “Xây dựng NNPQ XHCN của dân, do dân và vì dân”.

Với nguyên tắc mới: Nhà nước Việt Nam thống nhất ba quyền lập pháp, hànhpháp, tư pháp với sự phân công rành mạch ba quyền Theo đó, xây dựng NNPQXHCN trở thành nhiệm vụ trọng tâm của Đảng và Nhà nước, có tầm chiến lược,bao gồm toàn bộ tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước; trở thành địnhhướng cho quá trình cải cách bộ máy nhà nước trong điều kiện xây dựng nềnkinh tế thị trường định hướng XHCN Nội dung chủ yếu của nhiệm vụ này là:

“Tiếp tục xây dựng và từng bước hoàn thiện NNPQ Việt Nam Đó là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, quản lý mọi mặt đời sống xã hội bằng pháp luật, đưa đất nước phát triển theo định hướng NNPQ Việt Nam được xây dựng trên cơ sở tăng cường, mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân, lấy liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng do Đảng ta lãnh đạo” Để thực hiện nhiệm vụ này, Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (khóa VII) chuyên đề bàn về vấn đề nhà nước đã ra Nghị quyết: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, trọng tâm là cải cách một bước nền hành chính".

Từ sau Đại hội VI của Đảng (1986) đến nay tư tưởng về NNPQ của ĐảngCộng sản Việt Nam được thể hiện trong các văn kiện của Đảng phản ánh quátrình nhận thức ngày càng đúng đắn, đầy đủ, cụ thể và toàn diện hơn về xâydựng NNPQ XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng

2.2 Những đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minhcũng là người khởi xướng những quan điểm về NNPQ của dân, do dân, vì dângắn với quá trình xây dựng và phát triển của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộnghòa Hiến pháp năm 1946 đã thể hiện tinh thần xây dựng Nhà nước của nhândân, do nhân dân, vì nhân dân Nhưng ngay sau khi giành được độc lập, ViệtNam lại rơi vào hoàn cảnh chiến tranh, đồng thời do nhận thức khác nhau cùngvới những định kiến sai lầm trong quan niệm về pháp quyền, đồng nhất mộtcách máy móc NNPQ với nhà nước tư sản nên đến trước khi tiến hành công

cuộc đổi mới, các tư tưởng, học thuyết và nguyên tắc pháp quyền vẫn chưa đượcquan tâm nghiên cứu kịp thời và đầy đủ

Từ những quan niệm được đưa ra trong văn kiện tại Hội nghị toàn quốcgiữa nhiệm kỳ khóa VII của Đảng Cộng sản Việt Nam (năm 1994), đến Hiếnpháp năm 2013, bản chất và đặc điểm của NNPQ XHCN (XHCN) ở Việt Nam

đã được bổ sung, phát triển và định hình khá rõ nét Về bản chất, đó là Nhà nướccủa nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân (Điều 2, Hiến pháp năm 2013) Từ bảnchất đó, NNPQ XHCN ở Việt Nam có các đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, NNPQ XHCN Việt Nam là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân.

Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh “Nước ta là một nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân vì dân là chủ”4; “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là chủ” 5 Với Hồ Chí Minh nhân dân là chủ thể tối cao và duy nhất của quyền lực

nhà nước Toàn bộ quyền lực nhà nước đều bắt nguồn từ nhân dân, do nhân dân

uỷ quyền cho bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phụng sự lợi ích của nhân dân

Bộ máy nhà nước được thiết lập là bộ máy thừa hành ý chí, nguyện vọng củanhân dân, đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước không thể là các ông quan cáchmạng mà là công bộc của nhân dân Là nhà nước của dân, do chính nhân dân lậpqua thông qua chế độ bầu cử dân chủ Bầu cử dân chủ là phương thức thành lập

bộ máy nhà nước đã được xác lập trong nền chính trị hiện đại, đảm bảo tínhchính đáng của chính quyền khi tiếp nhận sự uỷ quyền quyền lực từ nhân dân

Tư tưởng về một nhà nước của dân, do dân, vì dân đã được thể chế hoáthành một mục tiêu hiến định ngay trong bản Hiến pháp đầu tiên của chính thể

dân chủ cộng hoà ở Việt Nam - Hiến pháp 1946: “Xây dựng một chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân” (Lời nói đầu - Hiến pháp 1946) Đặc điểm

này của Nhà nước Việt Nam tiếp tục được khẳng định trong các bản Hiến pháp

1959, 1980, 1992 và 2013

Thứ hai, quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp,

kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp,

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,2000, tr.515

5 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,2000, tr.499.

hành pháp và tư pháp (Điều 2, Hiến pháp năm 2013)6 Đặc điểm này yêu cầu xácđịnh rõ cơ chế phân công, phối hợp thực thi quyền lực nhà nước, nhất là cơ chếkiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyềnlập pháp, hành pháp, tư pháp trên cơ sở quyền lực nhà nước là thống nhất; xácđịnh rõ hơn quyền hạn và trách nhiệm của mỗi quyền.

Thứ ba, thượng tôn Hiến pháp và pháp luật Hiến pháp quy định những

điều luật nền tảng cho toàn bộ nền luật pháp của chế độ xã hội; và những điềuluật này vừa được thực hiện một cách trực tiếp, vừa có thể được cụ thể hóathành bộ luật hoặc luật để thực hiện tùy theo sự đòi hỏi của thực tế xã hội Cầnnhấn mạnh rằng, nếu Hiến pháp không được thực hiện trực tiếp trong xã hội, vànếu Hiến pháp không được liên thông với các bộ luật và luật của đất nước thìnền tảng pháp luật của đất nước sẽ bị hạn chế căn bản

Hiến pháp quy định cấu trúc (khuôn mẫu) cho nền pháp luật của chế độ xãhội Với vị trí, vai trò như vậy của Hiến pháp, nên quyền lập hiến phải trực tiếp

thuộc về toàn thể nhân dân, để thể hiện một cách căn bản tư tưởng “tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân” Chỉ với tính chất như vậy, Hiến pháp mới giữ

vị trí tối cao trong hệ thống pháp luật

Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật Các cơquan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng nhân dân, tận tụyphục vụ nhân dân; liên hệ chặt chẽ với nhân dân; lắng nghe ý kiến và chịu sựgiám sát của nhân dân (Điều 8, Hiến pháp năm 2013) Và mọi chủ thể trong xãhội (Nhà nước, các tổ chức chính trị và xã hội, tập thể và cả nhân) đều phải tuânthủ Hiến pháp và pháp luật

Thứ tư, sự bình đẳng của mọi người (hay không phân biệt đối xử) trong

thụ hưởng và phát triển quyền, trước tiên và chủ yếu trong việc tham gia vàocông tác quản lý nhà nước và xã hội Trong NNPQ XHCN, nhà nước và các tậpthể, cá nhân đều bình đẳng trước pháp luật Tức là NNPQ phải xác lập được thểchế bảo đảm cho mọi chủ thể như nhà nước, tập thể và cá nhân không (và khôngthể) đòi hỏi cái ở ngoài hoặc ở trên những điều được quy định trong Hiến pháp

6 Huy Khiên, “Xây dựng và hoàn thiện NNPQ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong những năm đổi mới”, Tạp chí

cộng sản, ngày cập nhật: 15/8/2016.

và pháp luật Các thể chế, nhất là thể chế hành pháp, tồn tại, hoạt động không rờirạc, mà là một thể thống nhất, chế ước lẫn nhau Bởi vì, tính hiệu lực, hiệu quảcủa mỗi thể chế chỉ có được khi thừa nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm thực hiện

và thúc đẩy tính hiệu lực, hiệu quả của thể chế liền sát bên trên và bên dưới cũngnhư tất cả các thể chế khác Trong điều kiện, môi trường thể chế như vậy, chỉtòa án mới có quyền phán xử việc tuân thủ pháp luật Việc thực hiện pháp luậtđược bảo đảm bằng một hệ thống tòa án độc lập Hệ thống tòa án độc lập đảmbảo cho công dân có đủ khả năng và điều kiện chống lại sự tùy tiện của nhà nước;

và từ đó, hình thành, phát triển một cơ chế chặt chẽ để kiểm tra tính hợp hiến, hợppháp của pháp luật và các hoạt động, kể cả hành vi, của bộ máy lập pháp và hànhpháp, ở cả 3 khía cạnh: tổ chức; văn bản pháp luật (Hiến pháp, pháp luật, văn bảnquản lý hành chính các cấp); đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức

Thứ năm, sự cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam trong khuôn khổ

Hiến pháp và pháp luật Điều 4, Hiến pháp năm 2013 chế định Đảng Cộng sảnViệt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội Đảng gắn bó mật thiết vớinhân dân, phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệmtrước nhân dân về những quyết định của mình Các tổ chức Đảng và đảng viênhoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật

Thứ sáu, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân Quyền và

nghĩa vụ của tất cả mọi người, mọi công dân và của mỗi người, mỗi công dân,được pháp luật và các chủ thể trong xã hội, đặc biệt Nhà nước, thừa nhận, tôntrọng, bảo vệ, bảo đảm thực hiện và thúc đẩy

3 Công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân ở Việt Nam hiện nay – thực trạng và giải pháp

3.1 Những thành tựu trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân ở Việt Nam hiện nay

Căn cứ vào đường lối chính trị và cơ sở hiến định về xây dựng NNPQXHCN, thời gian qua, công cuộc NNPQ XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì

Nhân dân ở Việt Nam đã có tiến bộ trên cả ba lĩnh vực lập pháp, hành pháp và

tư pháp Sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc - một trong những nhân tốquyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam ở bất kỳ giai đoạn nào, đã đượcphát huy ở mọi cấp, mọi ngành Dân chủ ngày càng được mở rộng Dân chủXHCN vừa là mục tiêu vừa là động lực của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhândân7 Những thành tựu này được thể hiện ở các mặt sau:

Thứ nhất, về thực hiện quyền lập hiến, lập pháp: Quốc hội đã có nhiều

đổi mới quan trọng, tập trung vào thực hiện chức năng lập pháp, quyết địnhnhững vấn đề quan trọng của đất nước và quyền giám sát tối cao Điều này đượcthể hiện rất rõ ở cách thức Quốc hội lấy ý kiến rộng rãi của các tầng lớp nhândân trong xây dựng và ban hành pháp luật Thông qua hình thức dân chủ trựctiếp và gián tiếp, nhân dân được tham gia quyết định những vấn đề quan trọngcủa đất nước

Một ví dụ điển hình cho vấn đề này là chưa có thời kỳ nào số lượng các

dự án luật được Quốc hội ban hành nhiều như trong 30 năm qua, gấp tám lần sovới 41 năm trước (từ ngày 2-9-1945 đến 30-2-1986, Việt Nam ban hành 63 luật,pháp lệnh Từ ngày 1-1-1987 đến 30-12-2013, Việt Nam ban hành 483 luật,pháp lệnh) Chỉ tính riêng mười năm gần đây, Quốc hội đã thông qua được 238luật, pháp lệnh (gồm 208 luật và 30 pháp lệnh) 30 năm qua, Quốc hội đã tiếnhành ba lần sửa đổi Hiến pháp: Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi Hiến pháp năm1980) - Hiến pháp của thời kỳ đầu công cuộc đổi mới; Hiến pháp năm 1992 (sửađổi một số điều năm 2001) về tổ chức bộ máy nhà nước, tạo cơ sở hiến định đểxây dựng và hoàn thiện một bước về bộ máy NNPQ XHCN và Hiến pháp năm

2013 - Hiến pháp của thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới đất nước,chủ động hội nhập quốc tế Hệ thống pháp luật đứng đầu là Hiến pháp đã hìnhthành, điều chỉnh các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội từ tổ chức và hoạtđộng của bộ máy nhà nước theo định hướng xây dựng NNPQ XHCN, đến việcđổi mới, hoàn thiện cơ chế và công cụ quản lý nhà nước về kinh tế, văn hóa,

7 Nguyễn Thị Doan, “Xây dựng NNPQ xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân,

mang đậm nét dân tộc và nhân đạo”, Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày cập nhật: 07/10/2017.

giáo dục, khoa học - công nghệ, an ninh - quốc phòng và đối ngoại Các hoạtđộng giám sát tối cao và quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước cũng đượcQuốc hội không ngừng đổi mới và tăng cường; nhân dân ngày càng đồng tình vàủng hộ8.

Thứ hai, về thực hiện quyền hành pháp: không ngừng tiến hành đẩy mạnh

công cuộc cải cách hành chính cả trên bốn thành tố hợp thành: cải cách thể chế,cải cách tổ chức bộ máy, cải cách đội ngũ cán bộ công chức và cải cách hệ thốngquản lý tài chính công Trong hệ thống các chủ thể của nền hành chính quốc gia,Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành phápcũng được cải cách đổi mới không ngừng, để ngày càng đáp ứng mục tiêu chungcủa cải cách hành chính là, xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch,vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hóa, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theonguyên tắc của NNPQ XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng đội ngũ cán

bộ công chức có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xâydựng phát triển đất nước

Thứ ba, về thực hiện quyền tư pháp: Công cuộc cải cách tư pháp cũng

được đẩy mạnh trên cả ba mặt: thể chế, tổ chức và đội ngũ cán bộ Vì thế, tổchức và hoạt động của Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân và các cơ quanđiều tra từng bước được đổi mới; chất lượng điều tra, truy tố và xét xử được tăngcường Pháp luật trong lĩnh vực tư pháp, từ thủ tục tố tụng cho đến pháp luật vềnội dung đều được đổi mới theo tư duy đề cao quyền con người, quyền côngdân, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tư pháp trong việc bảo đảm côngbằng và công lý về thực hiện quyền tư pháp

Thứ tư, với Quy chế dân chủ ở cơ sở, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội ngày càng có hiệu quả thông qua cáccuộc vận động xã hội đầy ý nghĩa, thu hút được đông đảo các tầng lớp nhân dântham gia, đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

3.2 Hạn chế, bất cập trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong thời gian qua

8 Trần Ngọc Đường, “Xây dựng và hoàn thiện NNPQ xã hội chủ nghĩa”, Báo Nhân dân Điện tử, ngày cập nhật:

01/01/2016.