Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về HTX song các loại hình HTX trên thế giới đều có những đặc điểm chung như: là tổ chức kinh tế do các chủ thể kinh tế tự nguyện góp vốn, góp sức hìn
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
KHOA LUẬT
TIỀU LUẬN MÔN: LUẬT KINH TẾ
Lớp Tín chỉ:D15QK04 HỌC Kỳ 2 NĂM HỌC 2020-2021
TÊN CHỦ ĐỀ: “Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về cơ cấu
tổ chức và hoạt động của hợp tác xã”
TÊN ĐỀ TÀI: “Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về cơ cấu
tổ chức và hoạt động của hợp tác xã”
Họ và Tên sinh viên: PHẠM TUẤN LINH
Ngày/tháng/năm sinh:11/11/2001
Mã sinh viên:1115050291
Lớp niên chế: D15QK5
Tên giáo viên giảng dậy: KHUẤT THỊ THU HIỀN
Hà Nội, tháng 08 năm 2021
Trang 2MỤC LỤC
A NÊU VẤN ĐỀ 1
B NỘI DUNG 3
I Khái quát chung về HTX và cơ cấu tổ chức, hoạt động của HTX 3
1 Khái niệm HTX 3
2 Cơ cấu tổ chức và hoạt động của HTX theo quy định của luật 3
2.1 Cơ cấu tổ chức của HTX theo quy định của Luật HTX 2012 4
2.2 Hoạt động hợp tác xã theo quy định của Luật HTX 2012 4
2.2.1 Nguyên tắc hoạt động của HTX 4
2.2.2 Vốn hoạt động của hợp tác xã 5
2.2.3 Tư cách hoạt động của HTX 5
2.2.4 Chế độ trách nhiệm tài sản HTX 5
II, Thực trạng, thực tiễn thực hiện pháp luật về cơ cấu tổ chức và hoạt động của hợp tác xã 6
1, Thực trạng pháp luật về cơ cấu tổ chức và hoạt động của hợp tác xã 6
2, Thực tiễn thực hiện pháp luật về cơ cấu tổ chức, hoạt động của HTX 8
3, Kiến nghị, giải pháp hoàn thiện cơ cấu tổ chức, hoạt động của HTX 10
C KẾT LUẬN 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
PHỤ LỤC 1
Trang 3A NÊU VẤN ĐỀ
Hợp tác xã (HTX) là một loại hình tổ chức kinh tế đã tồn tại và phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới, nó có một vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển của đất nước Ở Việt Nam, HTX được xem như là một tổ chức kinh tế nhưng lại không hoạt động với vai trò chủ yếu là phát triển kinh tế mà mục đích chính của HTX là tạo công ăn việc làm cho người lao động góp phần ổn định chính trị - xã hội Bởi vậy mô hình HTX luôn được nhà nước ưu tiên khuyển khích người dân có nhu cầu phát triển HTX
ở Việt Nam vì những lợi ích tích cực mà nó mang lại Trải qua quá trình áp dụng các
cơ chế quản lý HTX theo Luật HTX năm 2003, tình hình kinh tế - xã hội nước ta đã có
những bước tiến đáng kể, song vẫn còn gặp nhiều hạn chế, chưa phản ảnh được bản chất của HTX Trong bối cảnh hội nhập nước ta hiện nay, sự ra đời của Luật HTX năm 2012
đã đánh dấu những bước tiến quan trong để hoàn thiện hơn những quy định về HTX, phù hợp với đúng bản chất của nó Và đó cũng chính là lý do để em lựa chọn việc
nghiên cứu, đánh giá “Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về cơ cấu tổ chức và hoạt động của hợp tác xã.” làm đề tài nghiên cứu cho bài tiểu luận cuối
kì của mình
Trang 4B NỘI DUNG
I Khái quát chung về HTX và cơ cấu tổ chức, hoạt động của
HTX 1 Khái niệm HTX
Hợp tác, với tư cách là đặc tính xã hội của lao động, được thực hiện từ khi loài người xuất hiện và ngày càng phát triển như là hình thức tất yếu trong lao động sản xuất và hành động kinh tế của con người Nhận định về quá trình sản xuất của con người
Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về HTX song các loại hình HTX trên thế giới đều có những đặc điểm chung như: là tổ chức kinh tế do các chủ thể kinh tế tự nguyện góp vốn, góp sức hình thành; hoạt động chủ yếu nhằm mục đích phục vụ hoạt động kinh tế của các thành viên tham gia với phương châm giúp đỡ lẫn nhau; nguyên tắc cơ bản của HTX là tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi và quản lý dân chủ …
Ở nước ta, HTX được quy định trong Luật HTX 2012 là Luật HTX mới nhất có hiệu lực đã nêu khái niệm HTX như sau:
“HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ
sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX.”1
Có thể thấy, Luật HTX 2012 đã thể hiện tư duy mới về mô hình HTX kiểu mới với hạt nhân là “hợp tác”, góp phần hoàn thiện quan hệ sản xuất, phù hợp với cơ chế thị trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh ngày càng gay gắt như hiện nay
2 Cơ cấu tổ chức và hoạt động của HTX theo quy định của luật
2.1 Cơ cấu tổ chức của HTX theo quy định của Luật HTX 2012
Căn cứ Điều 29 Luật HTX 2012, Quy định về Cơ cấu tổ chức HTX Như sau: “Cơ
cấu tổ chức hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã gồm đại hội thành viên, hội đồng quản trị, giám đốc (tổng giám đốc) và ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên.”
Trang 5Từ đó có thể hiểu HTX có cơ cấu tổ chức bao gồm:
+Đại hội thành viên2
+ Hội đồng quản trị3
+ Giám đốc hoặc tổng giám đốc4
+ Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên5
2.2 Hoạt động hợp tác xã theo quy định của Luật HTX 2012
2.2.1 Nguyên tắc hoạt động của HTX
Hiện nay các nguyên tắc hoạt động của HTX được quy định tại Điều 7 Luật HTX
2012 Một số nguyên tắc cơ bản đó là:
Tính tự nguyện: Các thành viên mong muốn gia nhập HTX luôn thể hiện ý chí tự
nguyện của mình bằng đơn xin gia nhập HTX
Theo Luật HTX 2012, mọi cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có đủ điều kiện theo quy định của luật HTX, tán thành điều lệ HTX đều có quyền gia nhập HTX Thành viên có quyền ra khỏi HTX theo quy định của điều lệ HTX Nguyện vọng của họ được tôn trọng, không bị cưỡng bức, gò ép Đây là nguyên tắc quan trọng, đảm bảo động viên được sự nhiệt tình của các đối tượng tham gia
Tính dân chủ, bình đẳng: Theo Luật HTX 2012, thành viên HTX có quyền tham
gia quản lý, kiểm tra, giám sát HTX Những vấn đề lớn trong sản xuất, kinh doanh của HTX đều phải được đại hội thành viên thảo luận dân chủ và thông qua Các thành viên đều có quyền ngang nhau trong biểu quyết theo hình thức mỗi người một phiếu bầu, giá trị mỗi phiếu như nhau, không phụ thuộc vào mức độ vốn góp
Hợp tác và phát triển cộng đồng: Là nguyên tắc và tiêu chí mang tính đặc trưng
của HTX kiểu mới theo Luật HTX 2012, gắn kết lợi ích kinh tế của các thành viên HTX với lợi ích xã hội và phát triển cộng đồng HTX là tổ chức kinh tế tập thể, mọi hoạt động kinh tế của các thành viên tham gia với phương châm hợp tác, giúp đỡ lẫn
2 Xem tại Điều 30 Luật HTX 2012
3 Xem tại Điều 35 Luật HTX 2012
4 Xem tại Điều 38 Luật HTX 2012
Trang 6nhau để vượt qua khó khăn, tăng thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của các thành viên tham gia Trên cơ sở đó không ngừng nâng cao vai trò, tính chất
xã hội của HTX để giải quyết các vấn đề xã hội, góp phần tích cực thực hiện chủ trương giải quyết công ăn việc làm, xoá đói giảm nghèo, xây dựng kết cấu hạ tầng xã hội, tăng cường tình làng nghĩa xóm, đoàn kết cộng đồng
2.2.2 Vốn hoạt động của hợp tác xã
Vốn của HTX bao gồm: vốn góp của thành viên, vốn huy động, vốn tích lũy, các quỹ của HTX, các khoản trợ cấp, hỗ trợ của nhà nước, của các tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước, các khoản được tặng, cho và các nguồn thu hợp pháp khác Nguồn tài sản của HTX rất đa dạng Bên cạnh nguồn vốn chính của công ty là vốn điều lệ do các thành viên HTX đóng góp hoặc cam kết góp trong thời hạn nhất định
và được ghi vào điều lệ (đáp ứng nhu cầu về vốn pháp định đối với ngành, nghề lựa chọn) thì HTX có thể có phần tài sản không chia là tài sản do nhà nước hỗ trợ để HTX sử dụng vào hoạt động kinh doanh
2.2.3 Tư cách hoạt động của HTX
HTX có tư cách pháp nhân,6 được thành lập hợp pháp theo quy định của pháp luật,
có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó, nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập
2.2.4 Chế độ trách nhiệm tài sản HTX
Trách nhiệm tài sản của HTX: HTX chịu trách nhiệm bằng tài sản của HTX, trừ những tài sản do Nhà nước hỗ trợ không hoàn lại
Trách nhiệm tài sản của thành viên: thành viên HTX chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp
II, Thực trạng, thực tiễn thực hiện pháp luật về cơ cấu tổ chức và hoạt động của hợp tác xã
1, Thực trạng pháp luật về cơ cấu tổ chức và hoạt động của hợp tác xã
Trang 7*Ưu điểm: + Bên cạnh việc kế thừa, Luật hợp tác xã mới đã bổ sung những
nguyên tắc tổ chức và hoạt của HTX mang tính tiến bộ so với Luật HTX 2003 như tại
khoản 6 Điều 7 Luật HTX 2012 quy định: “Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã quan
tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cho thành viên, hợp tác xã thành viên, cán bộ quản
lý, người lao động trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và thông tin về bản chất, lợi ích của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.”
Điều này đã khuyến khích HTX quan tâm, chú trọng đến việc giáo dục, đào tạo, bỗi dưỡng nâng cao chất lượng, trình độ thành viên HTX của mình phù hợp với sự phát triển của xã hội ngày nay, nơi mà yêu cầu trình độ ngày càng cao
+ Luật HTX 2012 đã quy định chi tiết về Ban kiểm soát, kiểm soát viên HTX, cụ
thể Tại khoản 2 Điều 39 quy định như sau: “Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên do đại
hội thành viên bầu trực tiếp trong số thành viên, đại diện hợp tác xã thành viên theo thể thức bỏ phiếu kín Số lượng thành viên ban kiểm soát do đại hội thành viên quyết định nhưng không quá 07 người.
Hợp tác xã có từ 30 thành viên trở lên, liên hiệp hợp tác xã có từ 10 hợp tác xã thành viên trở lên phải bầu ban kiểm soát Đối với hợp tác xã có dưới 30 thành viên, liên hiệp hợp tác xã có dưới 10 hợp tác xã thành viên, việc thành lập ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên do điều lệ quy định.”
So với Luật cũ không quy định số lượng tối đa của ban kiểm soát, hay việc bắt buộc phải bầu ban kiểm soát đối với HTX có từ 30 thành viên trở lên Chính điều này
đã giới hạn số lượng thành viên của Ban kiểm soát, không để tình trạng có quá nhiều thành viên trong Ban kiểm soát, cũng như những HTX có quy mô lớn buộc phải có Ban kiểm soát để giám sát các hoạt động của HTX một cách hiệu quả, đúng pháp luật
và Điều lệ của HTX đó, nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX có quy mô lớn
+ Trong luật HTX mới, nhà nước đã quy định cụ thể về các nguồn vốn hoạt động
của HTX: “Vốn hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã gồm vốn góp của thành
viên, hợp tác xã thành viên, vốn huy động, vốn tích luỹ, các quỹ của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; các khoản trợ cấp, hỗ trợ của Nhà nước, của các tổ chức, cá
Trang 8nhân trong nước và nước ngoài; được tặng, cho và các nguồn thu hợp pháp khác.”
thay vì chỉ quy định là “Các nguồn vốn hợp pháp khác” như Luật cũ Việc quy định như trên đã giúp cho HTX dễ dàng xác định các nguồn vốn sử dụng trong hoạt động của HTX, dễ dàng trong việc quản lý, sử dụng vốn tránh việc mập mờ, khó khăn trong xác định đâu là các nguồn vốn hợp pháp khác để sử dụng
+ Luật HTX 2003 chỉ quy định về sự xuất hiện của Giám đốc của HTX mà chưa
có quy định cụ thể Cho đến Luật HTX 2012 đã dành ra riêng 1 Điều luật (Điều 38) để quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Giám đốc HTX như sau:
“1 Giám đốc (tổng giám đốc) là người điều hành hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.
2 Giám đốc (tổng giám đốc) có quyền hạn và nhiệm vụ sau đây:
a) Tổ chức thực hiện phương án sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã;
b) Thực hiện nghị quyết của đại hội thành viên, quyết định của hội đồng quản trị; c) Ký kết hợp đồng nhân danh hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo ủy quyền của chủ tịch hội đồng quản trị;
d) Trình hội đồng quản trị báo cáo tài chính hằng năm;
đ) Xây dựng phương án tổ chức bộ phận giúp việc, đơn vị trực thuộc của hợp tác
xã, liên hiệp hợp tác xã trình hội đồng quản trị quyết định;
e) Tuyển dụng lao động theo quyết định của hội đồng quản trị;
g) Thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ khác được quy định tại điều lệ, quy chế của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.”
Việc quy định đó giúp cho HTX nắm được chức năng, vai trò cụ thể của Giám đốc HTX trong việc điều hành, quản lý hoạt động HTX, cũng như giúp cho Giám đốc HTX nắm được những quyền hạn của mình trong HTX Điều đó giúp cho việc hoạt động của HTX diễn ra một cách hiệu quả, mọi người làm đúng nhiệm vụ của mình
Trang 9Có thể thấy Luật HTX 2012 đã quy định rõ hơn về cơ cấu tổ chức, quản lý của HTX, các quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX Bên cạnh những điểm tiến bộ, Luật còn 1 vài hạn chế nhất định
*Hạn chế:
+Luật HTX 2012 không thừa nhận HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, nhưng trên thực tế lại phải đóng thuế thu nhập doanh nghiệp, lại phải trả lương cho ban lãnh đạo HTX (Giám đốc, Phó giám đốc) theo mức lương tối thiểu trong vùng như Doanh nghiệp,
+ Luật HTX 2012 chưa thể hiện rõ bản chất tổ chức của HTX, sự khác biệt về bản chất giữa tổ chức HTX với tổ chức Doanh nghiệp và với các tổ chức xã hội khác
2, Thực tiễn thực hiện pháp luật về cơ cấu tổ chức, hoạt động của HTX
- Theo số liệu thu thập được, tại Tỉnh Thừa thiên Huế cho đến cuối năm 2017 có
239 HTX (trong đó lĩnh vực:Nông lâm nghiệp có 163 HTX, thủy sản có 5 HTX; Công nghiệp tiểu thủ công nghiệp có 19 HTX; Dịch vụ thương mại, chợ và dịch vụ khác có 30 HTX; Giao thông vận tải có 22 HTX; Vệ sinh môi trường có 04 HTX; Quỹ TDND có 7 đơn vị và có 6 HTX hoạt động trong lĩnh vực khác) Trong số đó có đến 231 HTX hoạt động phù hợp với Luật HTX năm 2012 (chiếm 96.65%), có 3 HTX ngưng hoạt động, 3 HTX chưa đăng ký lại và 02 HTX ngưng hoạt động nhưng đang làm thủ tục đăng ký lại Số HTX mới thành lập theo Luật HTX 2012 là 40 HTX
Và riêng trong năm 2017, toàn Tỉnh đã thành lập 12 HTX mới.8
- Về hoạt động HTX, tính đến cuối năm 2017, trên toàn Tỉnh Thừa thiên Huế có tổng 116409 là thành viên HTX, thu nhập bình quân của lao động, làm việc thường xuyên trong hợp tác xã là 23tr đồng/năm
Bình quân cán bộ quản lý HTX (Ban quản trị/Hội đồng quản trị) là 3 người/HTX, một số HTX có quy mô lớn có 5 thành viên HĐQT/HTX Ngoài ra HTX hầu như có Ban điều hành (Giám đốc và Phó giám đốc) và bộ phận cán bộ giúp việc Bình quân 1 HTX có từ 7 đến 10 người quản lý và điều hành HTX
8 Số liệu lấy từ luận văn thạc sĩ luật học Phạm Lượng 2019, “Pháp luật về tổ chức và hoạt động của các HTX
Trang 10Kể từ khi Luật HTX 2012 có hiệu lực, Thực tiễn áp dụng pháp luật đối với HTX trên địa bàn tỉnh Thừa thiên Huế đã có những kết quả như sau: Tổng số cán bộ HTX trên toàn Tỉnh là 1850 người, trong đó trình độ sơ cấp, trung cấp có:1600 người (Chiếm 86,5%); trình độ cao đẳng, đại học có 220 người (Chiếm 11,9%), chưa qua đào tạo Chiếm 1,6 %
Từ những kết quả trên có thể đánh giá tác động tích cực của Luật HTX 2012 đối với HTX trên địa bàn toàn Tỉnh Thừa thiên Huế trong việc khuyến khích các HTX trên địa bàn đẩy mạnh hoạt động tổ chức HTX, quan tâm giáo dục, đào tạo bồi dưỡng cho các thành viên HTX về chuyên môn, trình độ Cũng như số liệu phản ánh được
sự ý thức tuân thủ, thực hiện cơ cấu tổ chức, hoạt động của HTX theo Luật quy định của các HTX trên địa bàn Tỉnh
- Ngoài việc tìm hiểu các số liệu, đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật HTX trên địa bàn Tỉnh Thừa thiên Huế, em còn tìm hiểu thêm 1 địa bàn khác ở nước ta là tỉnh Quảng Trị Kể từ khi Luật HTX 2012 có hiệu lực, Thực tiễn áp dụng pháp luật đối với HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã có những kết quả như sau:
“+ Về chính sách đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực: Qua 5 năm thực hiện, liên minh HTX tỉnh cùng Chi cục phát triển nông thôn phối hợp các ngành, các tổ chức đoàn thể và các huyện, thành phố, thị xã, đã tổ chức tập huấn, bồi dưỡng ngắn hạn trên 164 lớp, có 8787 lượt cán bộ HTX, Tổ hợp tác, với kinh phí thực hiện là 3456 triệu đồng
+ Về chính sách hỗ trợ thành lập HTX mới: Tổ chức tuyên truyền, vận động thành lập được 46 HTX mới, bình quận 1 năm thành lập mới 8 HTX đạt 90% so với kế hoạch, với nguồn kinh phí hỗ trợ trên 450 triệu đồng (Trong đó: Nguồn ngân sách Trung ương:
105 triệu đồng, ngân sách tỉnh: 31 triệu đồng, nguồn do chi cục PTNT thực hiện 320 triệu đồng).”9
Qua nghiên cứu hai địa bàn trên, có thể thấy thực tiễn thực hiện pháp luật về cơ cấu tổ chức, hoạt động của HTX theo Luật hiện hành của các HTX là tương đối tốt Cả về việc thành lập, tổ chức cơ cấu, hoạt động của HTX cho đến việc đào tạo bồi dưỡng
9 Số liệu được lấy từ Luận văn thạc sĩ luật học tác giả Nguyễn Chơn Hòa (2019), “Pháp luật về HTX trong lĩnh