Bài giảng điện tử môn hóa học: xà phòng docx

Khái niệm - Những hợp chất khơng phải là muối natri của axit cacboxylic nhưng cĩ tính năng giặt rửa như xà phịng được gọi là chất giặt rửa tổng hợp.. Tác dụng tẩy rửa của xà phòng và chấ

Bài 3 KHÁI NIỆM VỀ XÀ PHÒNG

VÀ CHẤT GIẶT RỬA TỔNG HỢP

I XÀ PHÒNG.

1 Khái niệm:

- Xà phòng thường dùng là hỗn hợp muối natri hoặc muối kali của axit béo (thường là:axit panmitic hoặc axit stearic), có thêm một số chất phụ gia

2 Phương pháp sản xuất:

(RCOO)3C3H5 + 3NaOH t0 3RCOONa + C3H5(OH)3

Ngoài ra xà phòng còn được sản xuất theo sơ đồ sau:

Ankan axit cacboxylic muoái natri cuûa axit cacboxylic

2CH3[CH2]14CH2CH2[CH2]14CH3 O2, t0, xt 4CH3[CH2]14COOH

2CH3[CH2]14COOH + Na2CO3 2CH3[CH2]14COONa + CO2 + H2O

II CHẤT GIẶT RỬA TỔNG HỢP.

1 Khái niệm

- Những hợp chất khơng phải là muối natri của axit cacboxylic nhưng

cĩ tính năng giặt rửa như xà phịng được gọi là chất giặt rửa tổng hợp

2 Phương pháp sản xuất

Dầu mỏ axit đođexylbenzensunfonic natri đođexylbenzensunfonat

C12H25-C6H4SO3H Na2CO3 C12H25-C6H4SO3Na

axit đođexylbenzensunfonic natri đođexylbenzensunfonat

3 Tác dụng tẩy rửa của xà phòng và chất giặt rửa tổng hợp

Tư liệu tham khảo: Bí mật của sự giặt tẩy

Sự tình cờ may mắn

Trước công nguyên khoảng 3.000 năm, những người tiền sử sống ở Thung lũng sông Nil nướng những tảng thịt thú săn được trên lửa để

tế thần Mỡ nhỏ giọt trên đóng tro tàn, khi nguội vón lại tạo thành những cục mềm màu xám xịt Trời mưa xuống Các cục đó tan trong nước, bọt ngầu lên Xoa lên người, những vết bẩn bị rửa trôi Từ đó,

họ chủ động làm ra những cục như vậy mang xuống sông tắm rửa Thủy tổ của xà phòng xuất hiện như vậy Và có lẽ đây là phát minh sớm nhất của loài người.

Khoảng 600 năm trước công nguyên, những thủy thủ người

Phênixieng đã mang những hiểu biết về xà phòng đến bờ biển Địa Trung Hải Thế kỷ đầu tiên sau công nguyên, những bánh xà phòng tốt nhất đã được sản xuất quy mô thủ công từ mỡ cừu và tro của gỗ

sồi ở Savona và sản phẩm lấy luôn tên này cho tiện

Người Pháp gọi nó là savon, và tiếng Việt được du nhập thêm một

từ mới: xà-phòng ở miền Bắc và xà-bông ở miền Nam Cách sản

xuất được giữ kín như một bí quyết cha truyền con nối Chẳng thế ở

châu Âu, có câu thành ngữ so sánh: “Bí mật được giữ kín như bí

Đến thế kỷ 18, xà phòng được sản xuất trên quy mô lớn Lúc này người ta đã phát minh ra xút ăn da và biết chế tạo ra chất kiềm từ muối ăn để thay thế cho tro từ gỗ Đồng thời cũng biết ép dầu từ các loại hạt và quả Nhiều nhà máy ép dầu ra đời, thay thế mỡ động vật Nguyên liệu phong phú và sẵn Bí mật công nghệ cũng bị khám phá Chẳng còn trở ngại nào ngăn được ngành sản xuất xà phòng đi lên

và hiện nay công nghệ hóa chất tẩy rửa cũng đóng góp một phần

Bí mật của sự tẩy rửa

Tại sao cái sản phẩm gọi là xà phòng, hóa chất, mỹ phẩm…lại có tính chất làm da dẻ, quần áo sạch trơn như vậy Mấy “thầy” hoá học bỏ công tìm hiểu

và biết rằng, về bản chất, xà phòng là muối của axit béo (từ mỡ động vật hoặc dầu thực vật) với kiềm (tức thành phần kim loại là natri hoặc kali)

Cứ xem phân tử xà phòng như một con rắn và con rắn này có đầu

ưa"nước”(hydrophilic), còn phần đuôi dài ngoẵng lại “ưa dầu, ưa mỡ” (oleophilic) Chất bẩn thường là vết dầu mỡ hoặc có bản chất như dầu

mỡ Trong môi trường nước (khi giặt), chất bẩn “túm” chặt lấy phần

đuôi Nhưng đầu khoẻ hơn, lúc này đuôi đã bị đầu khỏe lôi chất bẩn bám chặt ra khỏi quần áo Vậy là chất bẩn bị kéo vào môi trường nước, phân tán ra và quần áo trở nên sạch Sự vò mạnh càng hỗ trợ cho việc “lôi

kéo”, chứ trong chuyện này làm gì có sự “đánh bật các chất bẩn cứng

đầu” như cách nói thậm xưng của những lời quảng cáo nhằm gây ấn tượng.

Rồi người ta dần cũng nhận ra các nhược điểm của xà phòng: ít tạo bọt và khó giặt trong nước giếng nó chảy qua những lớp đá ngầm nên mang theo

canxi và magiê (thường gọi là nước cứng), nước cứng là nguyên nhân làm

cho đồ trắng mau bị xỉn màu vì thế các nhà hóa học đành tìm những chất thay thế.

Các chất tẩy rửa tổng hợp

Nắm được bí mật của cơ chế giặt rửa, các nhà khoa học đã có trong tay chiếc đũa thần để tạo ra hàng chục loại xà phòng tương tự, tức

các chất hóa học cứ một đâu “ưa nước”, một đầu “ưa dầu mỡ” Khi

công nghiệp hóa dầu phát triển, biết bao nhiêu hợp chất hữu cơ ra

đời Nguồn nguyên liệu dồi dào, tha hồ lựa chọn để chế biến thành

các chất mang “hai đầu” như trên

Chúng có khả năng vượt trội so với các chất truyền thống xưa nay chỉ biết dựa vào thiên nhiên Người ta gọi chúng là các chất hoạt tính

bề mặt tổng hợp (synthetic surfactant) Tuy chúng “đóng vai chính” nhưng riêng mình chúng chưa đủ, y như phải có “quân, thần, tá, sứ” trong một thang thuốc bắc và gọi là chất phụ gia Mỗi chất phụ gia mang lại cho sản phẩm một tính năng nào đó

Ví dụ chất khử “độ cứng” của nước, chất chống bám để chất bẩn

đã bị kéo ra nước thì đừng quay trở lại, chất tẩy trắng để làm

mất màu những vết bẩn như vết nước chè, cà phê, và những vết

bẩn chẳng biết nguồn gốc Chất quang hoạt (trước đây thường gọi là

lơ hồng) để quần áo, vải vóc hấp thụ một phần tia tử ngoại và trở nên

“trắng hơn cả trắng” thường gọi là trắng sáng mà các nhà sản xuất

thường quảng cáo, rồi enzym để phân huỷ các chất hữu cơ mà những

quảng cáo viên gán cho tính cứng đầu

Nhiều khi, người ta còn những chất độn để hạ giá thành, để các bà nội trợ khỏi kêu ca là quá đắt Và cuối cùng đâu thiếu được chất

thơm để gây thêm cảm tình của người tiêu dùng Với bấy nhiêu chất nhưng các đơn pha chế, nghĩa nghĩa là mỗi thành phần chiếm bao

nhiêu phần trăm, cũng được các nhà sản xuất giữ bí mật chẳng khác

gì các anh nấu xà phòng xưa kia Xem ra chất lượng na ná như nhau, nhưng ăn nhau về quảng cáo Đôi khi chỉ hương thơm của từng loại

đủ tạo ra thói quen sử dụng cho mỗi người

Nguồn: http://www.hbpros.com/?a=news&b=news_detail&id=100