Trình bày quan điểm của chủ nghĩa mác – lênin về dân chủ và bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

“Trình bày quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ và bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa? Từ đó liên hệ với bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại địa phương?

Contents

MỞ ĐẦU 1

A.NỘI DUNG 2

I.Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ và bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa 2

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ 2

2.Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa 4

B LIÊN HỆ 8

1.Liên hệ với bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 8

2.Việc thực hiện quy chế dân chủ ở địa phương 13

3.Trách nhiện của bản thân về việc thực hiện chính sách dân chủ của Việt Nam : 15

KẾT LUẬN 16

Tài liệu tham khảo 17

MỞ ĐẦU

Trong lịch sử loài người, dân chủ vừa là chế độ xã hội, một vấn đề chính trị

mang bản chất giai cấp; đồng thời là một trong những giá trị xã hội mang tính

phổ biến, tính nhân loại to lớn Chính nội hàm đa chiều này đã làm dân chủ trở

thành vấn đề thời sự thu hút mối quan tâm to lớn cả về phương diện lý luận và

thực tiễn Quá trình phát triển của lịch sử chính trị nhân loại theo xu hướng tiến

bộ cũng chính là quá trình phát triển của các nền dân chủ Xã hội càng phát triển

thì các nhu cầu về dân chủ và quyền con người càng trở thành đòi hỏi cấp bách

Trong thời đại ngày nay, thực hiện dân chủ là biện pháp quan trọng để các

nước đang và chậm phát triển hội nhập và phát triển, nhằm rút ngắn khoảng

cách tụt hậu so với các nước phát triển Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đãnói:

“Thực hành dân chủ là cái chìa khoá vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn”

Dân chủ là động lực cho sự nghiệp đổi mới vì dân chủ hóa đời sống xã hội sẽ

phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác của mỗi con người, làm cho tiềm năng

sáng tạo được tự do phát triển; mọi người dân được tham gia vào quá trình chính

trị, xã hội trên tất cả các khâu, từ hoạch định đường lối đến triển khai, tổ chức

thực hiện, giám sát, kiểm tra và tổng kết,…nhờ đó những vấn đề nảy sinh được

phát hiện kịp thời, các khó khăn sớm được tháo gỡ, tạo ra sự phát triển mạnh mẽ

của quốc gia, dân tộc

Vậy nên tôi chọn đề tài “Trình bày quan điểm của chủ nghĩa Mác –

Lênin về dân chủ và bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa?

Từ đó liên hệ với bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt

Nam và việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại địa phương?”

A.NỘI DUNG

I.Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ và bản chất

của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

1

Q uan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ

1.1.Quá trình hình thành quan điển về dân chủ:

Ngay từ thời Hy Lạp cổ đại, khi có ngôn ngữ, chữ viết, con người đã biết

diễn đạt nội dung dân chủ Trong xã hội cộng sản nguyên thủy, con người đã

biết “cử ra và phế bỏ người đứng đầu” là do quyền và sức lực của người dân

Nghĩa là dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân

Nhưng trong các thời kỳ khác nhau của XH có phân chia giai cấp, dân chủ

không còn giữ nguyên nghĩa ban đầu của nó là quyền lực thuộc về nhân dân, mà

bị chi phối bởi quan điểm lập trường, thái độ chính trị của giai cấp cầm quyền

trong XH Giai cấp thống trị cũ đã nhân danh cộng đồng, nhân danh lợi ích

chung định ra pháp luật, thao túng mọi quyền hành, tước quyền làm chủ của

nhân dân Bằng chứng là: Trong XH chiếm hữu nô lệ, giai cấp chủ nô lập ra nhà

nước , lấy tên là nhà nước dân chủ - tức nhà nước dân chủ chủ nô thống trị đại

đa số người lao động là giai cấp nô lệ khi đó nhà nước chủ nô mới chính thức

sử dụng danh từ “dân chủ”, tiếng Hy Lạp còn gọi là “demos”, là “dân” của

“Kratos”, là “quyền lực” hoặc “sức mạnh”

Đến chế độ phong kiến, mặc dù khát vọng về dân chủ của người dân vẫn

cháy bỏng nhưng chế độ phong kiến không được thừa nhận là một chế độ dân

chủ ( dẫu chỉ là hình thức ) mà đó là một chế độ quân chủ

Trong chế độ TBCN, dù chế độ này có nhiều thành tựu to lớn, có mang

tên chế độ dân chủ, nhà nước dân chủ thì về thực chất vẫn không phải là nhà

nước thực hiện quyền lực thực sự của nhân dân mà chỉ là nhà nước của giai cấp

TS

Chỉ đến khi CNXH ra đời, nhân dân lao động giành lại chính quyền và TLSX thì

quyền lực thực sự của dân mới trở lại với nhân dân Tức là nhà nước XHCN đã

thiết lập nền dân chủ XHCN để thực hiện quyền lực của nhân dân Vì vậy dân

chủ XHCN là nền dân chủ cao nhất, đầy đủ nhất, dân chủ gấp triệu lần dân chủ

TS

1.2.Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về dân chủ:

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin dân chủ có một số nội dung cơ

bản sau đây:

Thứ nhất, về phương diện quyền lực, dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân,

nhân dân là chủ nhân của nhà nước Dân chủ là quyền lợi của nhân dân - quyền

dân chủ được hiểu theo nghĩa rộng Quyền lợi căn bản nhất của nhân dân chính

là quyền lực nhà nước thuộc sở hữu của nhân dân, của xã hội; bộ máy nhà nước

phải vì nhân dân, vì xã hội mà phục vụ Và do vậy, chỉ khi mọi quyền lực nhà

nước thuộc về nhân dân thì khi đó, mới có thể đảm bảo về căn bản việc nhân

dân được hưởng quyền làm chủ với tư cách một quyền lợi

Thứ hai, trên phương diện chế độ xã hội và trong lĩnh vực chính trị, dân chủ là

một hình thức hay hình thái nhà nước, là chính thể dân chủ hay chế độ dân chủ

Thứ ba, trên phương diện tổ chức và quản lý xã hội, dân chủ là một nguyên tắc

- nguyên tắc dân chủ Nguyên tắc này kết hợp với nguyên tắc tập trung để hình

thành nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và quản lý xã hội

CN Mác – Lenin kế thừa những nhân tố hợp lý, những hoạt động thực tiễn và

nhận thức của nhân loại về dân chủ Đặc biệt tán thành quan điểm: Dân chủ là

một nhu cầu khác quan của nhân dân lao động, dân chủ là quyền lực thuộc về

nhân dân

Khi XH có giai cấp và nhà nước – tức là một chế độ dân chủ thể hiện chủ yếu

qua nhà nước thì khi đó không có dân chủ chung chung, phi giai cấp, siêu giai

cấp, “ dân chủ thuần túy” Trái lại, mỗi chế độ dân chủ gắn liền với nhà nước

đều mang bản chất giai cấp thống trị XH Nên dân chủ trong XH có giai cấp nó

mang tính giai cấp, gắn liền với các giai cấp đã thiết lập nên nền dân chủ đó,

như: Dân chủ nô lệ, dân chủ TS, dân chủ VS ( dân chủ XHCN ) Do đó, từ khi

có chế độ dân chủ thì dân chủ luôn luôn tồn tại với tư cách một phạm trù lịch sử,

phạm trù chính trị

Từ khi có nhà nước dân chủ, thì dân chủ còn với ý nghĩa là một hình thức nhà

nước, trong đó chế độ bầu cử, bãi miễn các thành viên của nhà nước, có quản lý

XH theo pháp luật nhà nước và thừa nhận ở nước đó “quyền lực thuộc về nhân

dân” (còn dân là ai thì do giai cấp thống trị quy định) gắn liền với một hệ thống

chuyên chính của giai cấp thống trị xã hội

Với một chế độ dân chủ và nhà nước tương ứng đều do một giai cấp thống trị

cầm quyền chi phối tất cả các lĩnh vực của toàn XH, do vậy, tính giai cấp thống

trị cũng gắn liền và chi phối tính dân tộc, tính chính trị, kinh tế, văn hóa, XH…ở

mỗi quốc gia, dân tộc cụ thể

2.Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn quá trình hình thành và phát triển các nền dân

chủ trong lịch sử và trực tiếp nhất là nền dân chủ tư sản, các nhà sáng lập chủ

nghĩa Mác - Lênin cho rằng, đấu tranh cho dân chủ là một quá trình lâu dài,

phức tạp và giá trị của nền dân chủ tư sản chưa phải là hoàn thiện nhất, do đó,

tất yếu xuất hiện một nền dân chủ mới, cao hơn nền dân chủ tư sản và đó chính

là nền dân chủ vô sản hay còn gọi là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

(i) Giáo trình “Chủ nghĩa xã hội khoa học” chương 4

(ii) Hồ Chí Minh, toàn tập,Nxb.CTQG,1996,tập 6,7,8.

(iii) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới Nxb CTQG, H.2005, tr.327.

(iv) https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/tin-tieu-diem/-/asset_publisher/s5L7xhQiJeKe/

content/quan-diem-cua-cac-nha-kinh-dien-chu-nghia-mac-le-nin-ve-dan-chu-va-y-nghia-doi-voi-cong-cuoc-doi-moi-o-viet-nam

Dân chủ xã hội chủ nghĩa đã được phôi thai từ thực tiễn đấu tranh giai cấp ở

Pháp và Công xã Pari năm 1871, tuy nhiên, chỉ đến khi Cách mạng Tháng Mười

Nga thành công với sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế

giới (1917), nền dân chủ xã hội chủ nghĩa mới chính thức được xác lập.Theo

chủ nghĩa Mác – Lênin: Giai cấp vô sản không thể hoàn thành cuộc cách mạng

xã hội chủ nghĩa, nếu họ không được chuẩn bị để tiến tới cuộc cách mạng đó

thông qua cuộc đấu tranh cho dân chủ Rằng, chủ nghĩa xã hội không thể duy trì

và thắng lợi, nếu không thực hiện đầy đủ dân chủ

Quá trình phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là từ thấp tới cao, từ

chưa hoàn thiện đến hoàn thiện; có sự kế thừa một cách chọn lọc giá trị của các

nền dân chủ trước đó, trước hết là nền dân chủ tư sản Nguyên tắc cơ bản của

nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là không ngừng mở rộng dân chủ, nâng cao mức

độ giải phóng cho những người lao động, thu hút họ tham gia tự giác vào công

việc quản lý nhà nước, quản lý xã hội Quá trình đó làm cho dân chủ trở thành

một thói quen, một tập quán trong sinh hoạt xã hội để đến lúc nó không còn

tồn tại như một thể chế nhà nước, một chế độ, tức là mất đi tính chính trị của nó

Từ những phân tích trên đây, có thể hiểu dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân

chủ cao hơn về chất so với nền dân chủ tư sản, là nền dân chủ mà ở đó, mọi

quyền lực thuộc về nhân dân, dân là chủ và dân làm chủ; dân chủ và pháp luật

nằm trong sự thống nhất biện chứng; được thực hiện bằng nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

2.2 Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Bản chất chính trị: được thể hiện dưới sự lãnh đạo duy nhất của Đảng của giai

cấp công nhân trên mọi lĩnh vực kinh tế, đời sống, xã hội Thể hiện quyền lực

của nhân dân như quyền dân chủ, quyền làm chủ, quyền con người và thỏa mãn

nhu cầu cũng như lợi ích của người dân trong đời sống xã hội Chế độ dân chủ

xã hội chủ nghĩa, nhà nước xã hội chủ nghĩa thực chất là của nhân dân, do nhân

dân và vì nhân dân Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhân dân tham gia

ngày càng nhiều vào công việc của nhà nước Vừa có bản chất giai cấp công

nhân vừa có tinh thần nhân dân rộng rãi và tinh thần dân tộc sâu sắc Nhân dân

có quyền giới thiệu các đại biểu tham gia bộ máy chính quyền từ trung ương đến

địa phương, tham gia quản lý nhà nước, đóng góp ý kiến xây dụng chính sách,

pháp luật, xây dựng bộ máy và cán bộ , nhân viên nhà nước Ví dụ công dân

được hưởng quyền bầu cử và ứng cử một cách bình đẳng, công dân Việt Nam đủ

18 tuổi trở lên đều có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên đều có quyền ứng cử

vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp

Bản chất kinh tế: : Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ công

hữu về những tư liệu sản xuất Thực hiện quyền làm chủ của nhân dân về tư liệu

sản xuất, làm chủ trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư và quản lý Lợi

ích kinh tế của người dân được xem là động lực thúc đẩy kinh tế xã hội phát

triển Nhà nước thực hiện chính sách kinh tế nhiều thành phần, các thành phần

kinh tế đều bình đẳng, tự do kinh doanh theo pháp luật và có quyền sở hữu về

thu nhập hợp pháp Kinh tế xã hội chủ nghĩa cũng là sự kế thừa và phát triển

mọi thành tựu nhân loại đã tạo ra trong lịch sử , đồng thời lọc bỏ những nhân tố

lạc hậu, tiêu cực , kìm hãm của các chế độ kinh tế trước đó , nhất là bản chất tự

hữu , áp bức , bóc lột bất công đối với đa số nhân dân

Bản chất tư tưởng - văn hóa – xã hội: “Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lấy

hệ tư tưởng Mác-Lênin – hệ tư tưởng của giai cấp công nhân làm nền tảng, chủ

đạo đối với mọi hình thái ý thức xã hội khác trong xã hội mới”(Giáo trình Chủ

nghĩa xã hội khoa học,Tr 74) (như văn học nghệ thuật, giáo dục, đạo đức, lối

sống, văn hoá, xã hội, tôn giáo,…) Song, dân chủ xã hội chủ nghĩa không chỉ kế

thừa, phát huy những tinh hoa văn hoá truyền thống các dân tộc, còn tiếp thu

thêm những giá trị tư tưởng – văn hóa, tiến bộ để làm giàu cho văn hóa nhân

loại Mọi người được phát huy khả năng tư duy, sáng tạo, phát triển một cách

toàn diện Bởi vậy, đời sống tư tưởng – văn hoá của nền dân chủ xã hội chủ

nghĩa rất phong phú, đa dạng và trở thành một nhân tố, mục tiêu quan trọng, và

động lực cho quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Với những bản chất nêu trên, dân chủ xã hội chủ nghĩa trước hết và chủ

yếu được thực hiện bằng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là kết quả hoạt

động tự giác của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân,

dân chủ xã hội chủ nghĩa chỉ có được với điều kiện tiên quyết là bảo đảm vai trò

lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản Bởi lẽ, nhờ nắm vững hệ tư tưởng cách

mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin và đưa nó vào quần chúng, Đảng

mang lại cho phong trào quần chúng tính tự giác cao trong quá trình xây dựng

nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; thông qua công tác tuyên truyền, giáo dục của

mình, Đảng nâng cao trình độ giác ngộ chính trị, trình độ văn hóa dân chủ của

nhân dân để họ có khả năng thực hiện hữu hiệu những yêu cầu dân chủ phản ánh

đúng quy luật phát triển xã hội Chỉ dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, nhân

dân mới đấu tranh có hiệu quả chống lại mọi mưu đồ lợi dụng dân chủ vì những

động cơ đi ngược lại lợi ích của nhân dân

Với những ý nghĩa như vậy, dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhất nguyên về

chính trị, bảo đảm vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản không loại trừ

nhau mà ngược lại, chính sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện cho dân chủ xã hội

chủ nghĩa ra đời, tồn tại và phát triển

Với tất cả những đặc trưng đó, dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ

cao hơn về chất so với nền dân chủ tư sản, là nền dân chủ mà ở đó, mọi quyền

lực thuộc về nhân dân, dân là chủ và dân làm chủ; dân chủ và pháp luật nằm

trong sự thống nhất biện chứng; được thực hiện bằng nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

(i) https://ajc.hcma.vn/Pages/nghien-cuu-khoa-hoc.aspx?CateID=679&ItemID=11588

(ii)

http://www.lyluanchinhtri.vn/home/index.php/bai-noi-bat/item/2873-mot-so-luan-diem-cua- chu-nghia-mac-lenin-ve-chu-nghia-xa-hoi-gia-tri-va-nhung-van-de-can-bo-sung-phat-trien.html

B LIÊN HỆ

1.

L iên hệ với bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

1.1 bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ngay nay

Xây dựng nền dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ thực sự thuộc về nhân dân là

một trong những nhiệm vụ trọng yếu, lâu dài của cách mạng Việt Nam” Đây là

một trong những luận điểm khái quát cốt lõi về bản chất của nền dân chủ xã hội

chủ nghĩa và xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Thứ nhất: “Dân chủ là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, vừa là mục tiêu,

vừa là động lực của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội”

Thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Nước ta là một nước dân

chủ Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Công việc

đổi mới là trách nhiệm của dân Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở

nơi dân”, trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta đã khẳng định, dân chủ là bản chất của

chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, chế độ xã hội xã hội “do nhân dân làm

chủ”, ở đó, quyền làm chủ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội thuộc về nhân

dân, nhân dân là chủ và làm chủ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội theo

nguyên tắc Đảng Cộng sản – đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân dân

lao động lãnh đạo, thực hiện nhất nguyên về chính trị Nhân dân thực hiện quyền

làm chủ của mình bằng các hình thức trực tiếp và gián tiếp, thông qua các tổ

chức trong hệ thống chính trị, trong đó nòng cốt là Nhà nước pháp quyền xã hội

chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, trên cơ sở nền kinh tế xã hội chủ nghĩa với

kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo

Với bản chất và đặc điểm nêu trên, dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta là chế

độ dân chủ thực sự, không phải là dân chủ hình thức, cực đoan, vô chính phủ

Nó đối lập với chuyên quyền độc đoán, đặc quyền, đặc lợi, tham nhũng, quan

liêu.Trong những năm thực hiện đổi mới, Đảng đã nhận thức sâu sắc rằng để đi

lên chủ nghĩa xã hội, cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng

nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc , nhất thiết phải xây

dựng thành công nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Bởi vì “dân chủ vừa là mục tiêu,

vừa là động lực của sự phát triển”, không có dân chủ thì không có chủ nghĩa xã

hội

Thứ hai: “Xây dựng nền dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ thực sự thuộc về nhân

dân là một trong những nhiệm vụ trọng yếu, lâu dài của cách mạng Việt Nam”

Thực tiễn cách mạng Việt Nam, đặc biệt qua 35 năm đổi mới, thể hiện rất rõ

và hết sức sinh động những tiến bộ đạt được trong phát huy dân chủ, cũng như

xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta

Quan niệm về dân chủ ngày càng được mở rộng Dân chủ được xem xét trên

nhiều khía cạnh: là chế độ chính trị; là giá trị; là phương thức và nguyên tắc tổ

chức xã hội; dân chủ chung đối với xã hội và dân chủ riêng đối với mỗi cá nhân;

dân chủ được thực hiện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Dân chủ

phải được thể hiện trong tất cả các cấp độ: Từ cơ quan lãnh đạo cao nhất đến

từng cơ sở; đặc biệt quan trọng là dân chủ ở cơ sở

Bên cạnh đó, Đảng ta chỉ rõ: “Quyền làm chủ của nhân dân có lúc, có nơi

còn bị vi phạm; vẫn còn biểu hiện dân chủ hình thức, tách rời dân chủ với kỷ

cương, pháp luật”, nguyên nhân của hạn chế này là do hoạt động của hệ thống

chính trị chưa thực sự đồng bộ, hiệu quả, các điều kiện để người dân làm chủ

chưa đầy đủ, sự thiếu gương mẫu của một bộ phận cán bộ, đảng viên, sự thiếu ý

thức dân chủ, lợi dụng dân chủ của một bộ phận nhân dân

Nhân dân là người chủ xã hội, cho nên nhân dân không chỉ có quyền, mà còn

có trách nhiệm tham gia hoạch định, thi hành các chủ trương, chính sách của

Đảng và pháp luật của Nhà nước Do vậy, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ

nghĩa, theo ý kiến của đồng chí Tổng Bí Thư, cần phải nhận thức là quá trình lâu

dài của cách mạng Việt Nam Chỉ có như thế mới khắc phục các biểu hiện chủ

quan duy ý chí nóng vội, cũng như tâm lý chán nản, dễ chấp nhận khiến cho quá

trình dân chủ hóa trì trệ, bất cập với yêu cầu đổi mới Đặc biệt, không được

phiến diện trong nhận thức về mối quan hệ giữa “đa đảng”, “đa nguyên” với