Tổng hợp bài giảng của thầy hiếu

Nhà văn là người khai sinh ra tác phẩm nhưng nó chỉ thực sự bắt đầu khi đến với công chúng => Đời sống đúng nghĩa của nghệ thuật là đời sống của ko gian công.. -> Cách viết ko chỉ thể hi

- Tác phẩm: kết quả của quá trình sáng tạo của nhà văn và là đối tượng cho hoạt động

tiếp nhận của độc giả

* Lưu ý:

+ Các tác phẩm nghệ thuật luôn tồn tại vì người khác chứ ko vì nó và cho nó, giống một bức tranh tồn tại cho người khác ngắm, một bản nhạc tồn tại cho người khác nghe,một tp văn học tồn tại cho người khác đọc nó

+ Chữ người tử tù: Tại sao HC khuyên QN bỏ nghề? Tác phẩm ra đời trong tăm tối là một sự bất công cho chính tác phẩm Vì nó mãi mãi là một bí mật Nhà văn là người khai sinh ra tác phẩm nhưng nó chỉ thực sự bắt đầu khi đến với công chúng => Đời sống đúng nghĩa của nghệ thuật là đời sống của ko gian công

- Độc giả: Người đọc tp cho nhà văn viết ra, anh ta chính là người thưởng thức, cảm

nhận, cắt nghĩa, sáng tạo ý nghĩa từ nó và về nó

* Động cơ sáng tạo: muốn bày tỏ, được mã hóa vào ngôn ngữ nghệ thuật, Tuy nhiên ý

đồ ko đồng nhất với ý nghĩa Ý nghĩa được tạo sinh trong sự tương tác với người đọc

Ví dụ: Bài ca dao thằng Bờm: Có nhiều cách hiểu theo từng giai đoạn:

+ Là bài ca dao trào phúng: phản ánh sự ngốc nghếch, khờ khạo của thằng Bờm

+ Bờm ko khờ khạo

=> Đọc là sự sáng tạo: ý nghĩa tác phẩm ko chỉ phụ thuộc vào cấu trúc nội tại của văn bản mà dựa vào sự tương tác của người đọc Ko một tp văn học nào có đời sống đúng nghĩa nếu ko có sự đọc.

* Roland Barthes: Cái chết của tác giả; Cái chết của tác giả đánh dấu sự lên ngôn của

người đọc Đánh dấu có thể hiểu là nhường chỗ.

=> Đọc văn để tìm ý nghĩa: văn học ko phải là con đường duy nhất nhưng là một trongnhững cách để người ta kiến tạo ý nghĩa của thế giới mà mình đang sống và ý nghĩa của chính mình ý nghĩa mà ta đúc rút được từ trong trang sách sẽ làm thay đổi thế giới, khiến thế giới trở nên ý vị Đau khổ lớn nhất là khi người ta ko hiểu đời sống ta

đâng sống có ý nghĩa gì (* Bến quê: cái làm cho Nhĩ đau đớn nhất: sắp chết mà chưa

được thực sự sống, mọi thứ nằm ngoài tầm tay)

- Cách viết: bút pháp, phong cách Toàn bộ hoạt động sáng tạo văn chương có thể quy giản thành vấn đề cách viết Viết như thế nào luôn quan trọng hơn viết cái gì Viết như thế nào là hình thức của thông điệp, viết cái gì là nội dung của thông điệp, liên

quan đến cách ứng xử với ngôn từ trong văn học

-> Cách viết ko chỉ thể hiện mối quan hệ giữa nhà văn với hiện thực đời sống mà còn

là lao động của nhà văn trên phương diện ngôn từ, cấu tứ, sự vận dụng, biến hóa mô hình thể loại nhằm kiến tạo nên thế giới nghệ thuật

- Cách viết khác: cách viết mới lạ, dị biệt, có thể phá vỡ khuôn mẫu đã được định

hình, vênh lệch với hình dung đã được cố định trong nhận thức của người đọc, khiến người đọc bỡ ngỡ, ngạc nhiên Bằng việc sáng tạo cách viết, nhà văn có quyền đòi hỏi độc giả có cách đọc khác

- Cách đọc: Sự cảm nhận, tri nhận thế giới nghệ thuật trong tác phẩm Đó là cách

chúng ta cắt nghĩa, lí giải, tạo nghĩa cho tác phẩm, bao hàm cả sự đánh giá, thẩm định, tri nhận tác phẩm nghệ thuật, tái tạo thế giới nghệ thuật

- Cách đọc khác: mới, thoát ra khỏi những khung đánh giá đã trở thành cứng nhắc,

giáo điều, mở ra những khả năng sáng tạo độc đáo, là cách đọc ra khỏi lối mòn, cách đọc chứa đựng những khả thể tạo nghĩa mới

=> Ý nghĩa câu nói: Bàn về mối quan hệ, tác động qua lại giữa tác phẩm và người đọc Ko có tác phẩm văn học nào ko nằm trong mối quan hệ với người đọc Mặt khác,

sự sáng tạo của nhà văn đòi hỏi người đọc phải thay đổi Văn học chỉ thực sự phát triển khi cả cách viết và cách đọc đều đổi mới Sự sáng tạo nếu ko tìm được cách đọc tương ứng thì ko có giá trị, ko thúc đẩy được sự phát triển của văn học

2 Bàn luận (đánh giá từ phương diện lí luận và thực tiễn)

a> Lí luận:

- Nhà văn khi cầm bút sáng tác đều có những băn khoăn nhất định về đối tượng mà mình hướng đến Một số nhà văn trực tiếp hoặc gián tiếp coi sáng tác như là hành vi

"ta gửi cho mình" Tuy nhiên, mình ko đồng nhất với ta -> khách thể hóa cái tôi bản

ngã của mình thành 1 kiểu độc giả khác, một kiểu tồn tại khác Nó mang dáng dấp của một độc giả lí tưởng Khi nhà văn hiểu độc giả là ai thì sẽ biết viết gì, viết như thế nào.-> Quan niệm về người đọc trở thành một ý thức quan trọng trong sáng tạo của nhà văn Hình ảnh độc giả chi phối rất sâu đến việc sáng tác của nhà văn

- Mỗi kiểu tác phẩm có độc giả tương ứng với nó Có tác phẩm dành cho đông đảo độcgiả, có tác phẩm chỉ dành cho độc giả tinh hoa Có những nhà văn ý thức rõ độc giả của mình là ai, họ được quyền lựa chọn độc giả của mình Những tác phẩm thỏa mãn tầm đón nhận của công chúng thường được công chúng đón nhận

* Ví dụ: Nguyễn Nhật Ánh: Viết khá liên tục, gắn với thiếu nhi Ông hiểu, thỏa mãn độc giả thiếu nhi ko dễ chút nào, nó vừa có mẫu số chung vừa thay đổi Ông luôn có những điều chỉnh cần thiết Tuy nhiên, NNA ko phải là nhà văn của những độc giả yêucầu có sự thách thức về mặt thẩm mĩ, trau dồi sự nghĩ của người đọc

- Hiểu độc giả của mình là ai và biết được độc giả cần gì, từ đó ý thức mình viết như thế nào là nỗi băn khoăn thường trực Thực tế luôn tồn tại 2 hướng:

+ Viết để thỏa mãn công chúng: ko dễ

+ Viết để thách thức tầm đón nhận của công chúng: cũng ko dễ (Thực tế có nhà văn viết như một cách thách thức 1 lượng độc giả chứ ko phải để thỏa mãn họ) Trong một

số trường hợp, việc bướng bỉnh của nhà văn khi từ chối độc giả được hiểu như một sự can đảm

* Linda Le trong Sóng gầm: 1 tác phẩm viết về nỗi cay đắng của người viết: Tôi hiểu độc giả muốn gì nhưng tôi ko đáp ứng, vì nếu cứ chiều chuộng độc giả thì sẽ ko có cú hích tạo ra sự thay đổi

* Vangoc: Sinh thời ko được thấu hiểu, ko thỏa mãn mĩ cảm của công chúng đương thời Ông sống trong sự thống khổ liên miên Khi ông qua đời, tranh của ông được đưađến Pháp, thế giới mới phát hiện ra những gì ông vẽ là 1 bút pháp hội họa mới Hiện tại trở thành di sản nghệ thuật của văn hóa nhân loại, khác đương thời tranh Vangoc đi ngược lại thẩm mĩ của công chúng

* Paul Cezanne: Sinh thời, người ta cho rằng toàn vẽ những thứ tầm thường Bằng sự lặng thầm của mình, ông đã tạo ra bút pháp, kĩ thuật mới Thế giới nhìn táo, lê theo mắt của Cezanne => một sự tôn vinh muộn màng

=> Có những tác phẩm nghệ thuật ko thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ của công chúng đương thời Nhưng đó ko phải là 1 tác phẩm dở Nếu người đọc ko thay đổi cách nghe,cách đọc sẽ trở nên bảo thủ, giáo điều -> lực cản của nghệ thuật

là chê thơ anh dở Vì Tây đồng nghĩa với lai căng ->một sự phán xét về mặt đạo đức

+ Hoài Thanh đại diện cho cách đọc mới, xem thơ XD là nguồn sống dat dào chưa từng có ở chốn nước non lặng lẽ này Thơ XD dành cho một lớp người có kinh nghiệmthẩm mĩ mới, XD thuộc về tuổi trẻ "đã có những người trẻ yêu mến tôi".

=> Thơ mới đã kịp có một lớp công chúng mới để bảo vệ những cách tân của mình Cónhững nhà văn đi trước thời đại nhưng ko tìm được công chúng Ví dụ: Nguyễn Đình

Thi với những bài thơ ko vần (Bài Không nói, Sáng mắt trong ) Những bài thơ này

là một dấu hiệu thoát ra quỹ đạo của Thơ mới, thuộc về chủ nghĩa ấn tượng, mỗi bài thơ như những tốc kí, có nhiều quãng đứt gãy, tiết chế cảm xúc, đem thơ trở lại với sự hàm súc và những quãng lặng Thơ NĐT bị phê phán nặng (Thế Lữ, Thanh Tịnh, Xuân Diệu), 2 nguwoif ủng hộ là Nguyên Hồng, Văn Cao -> Cái mới trong thơ NĐT

đã ko kịp có một công chúng rộng rãi làm bệ đỡ Theo Đỗ Lai Thúy: đó là những cánh

én nhưng chưa kịp làm nên mùa xuân mới cho thơ ca

- Nguyễn Minh Châu:

+ Với Bức tranh, NMC đã bắt đầu đánh dấu sự khác biệt Nhưng đến thập niên 80, với tập Bến quê và Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Chiếc thuyền ngoài xa: nhân vật khó nhận diện, thông điệp ko rõ ràng, các nhà phê bình còn cho rằng NMC đã ko còn là mình ở thời kì dấu chân người lính

+ Tuy nhiên, chính chỗ họ phê bình lại thể hiện sự đổi mới tư duy nghệ thuật của ông, buộc độc giả phải đọc khác NMC đòi độc giả cùng suy nghĩ với những vấn đề ông đặt

ra, có sự dân chủ giữa nhà văn, tác phẩm và người đọc Ko thể thụ động tiếp nhận thông điệp

* Chiếc thuyền ngoài xa: nghệ thuật nên viết về cái đẹp hay cái thật? Tại sao cái đẹp

và cái thật ko thể hòa giải với nhau?

* Bức tranh: 1 tác phẩm nghệ thuật vinh danh nghệ thuật nhưng quên đi thân phận cá nhân con người thì có còn là tác phẩm chân chính

+ Những tác phẩm xây dựng nhân vật như hình tượng lưỡng hóa, ko hoàn kết: nếu chờđợi 1 sự rõ ràng từ tp sẽ khiến người đọc thụ động, rất dễ lừa người đọc, khiến người đọc tin chứ ko phải băn khoăn về những gì đặt ra

- Trần Dần với tp Ga cuối (1988):

+ Thơ lãng mạn: Thiên về tâm tình, thổ lộ, cảm xúc được nhận ra dưới ánh sáng của lí tính, nó sáng rõ kết cấu của bài thơ lãng mạn khá tuần tự, logic Thơ lãng mạn giàu tính văn xuôi, là dấu hiệu đột phá so với thơ trung đại

+ CN tượng trưng: khắc phục xu hướng thơ giãi bày, làm cho thơ mất đi sự u uẩn Đã đến lúc thơ phải trở về với cái u uẩn, kín đáo, hàm súc Cn tượng trưng nén lại, nói bằng biểu tượng nhiều hơn, tạo ra một kinh nghiệm đọc thơ khác Ví dụ thơ trần dần: Nhịp điệu, cách gieo vần gợi ta nghĩ đến sự vận động của con tàu ở ga cuối Trạng tháidùng dằng trong nội tâm con người Thay vì miêu tả trực tiếp, nhà thơ dùng yếu tố âm,vần để ám thị sự bối rối, khắc khoải của con người Tại sao khi đến đích lại bồn chồn chứ ko phải hân hoan? Thơ lúc này ko còn là biểu đạt một triết li nào rõ ràng (Thơ ko dùng để biểu đạt những gì có thể diễn xuôi được)

- Dương Tường với Romance 3:

+ Mĩ học tượng trưng: Thơ phải thu hồi tài sản của nó từ âm nhạc tiêu đề bài thơ là 1

ca khúc -> Liên tưởng như 1 ca khúc đpẹ, các khuôn nhạc được láy đi láy lại, bài thơ như một bản nhạc

+ NHững kết hợp từ mới: Đường dương cầm (sang trọng, lịch lãm, dục cảm)

-> Thay vì đòi hỏi bài thơ thể hiện thông điệp gì, thử xem ngôn ngữ bài thơ dẫn dụ ta vào thế giới gì? Ngôn từ chỉ làm việc khơi dậy cảm giác, khiến người đọc được dẫn dụvào thế giới vừa thực vừa hư, vừa lịch lãm, snag trọng, vừa thanh sạch vừa dục cảm.-> Những con chữ trong bài thơ như một thực thể có diện mạo, có âm vang Tiếng Việt

có mĩ cảm, có sức gợi, có độ vang vọng Ngôn ngữ chưa bị công cụ hóa hoàn toàn

* Thời covid: tiếng Việt bị tàn phá, 1 sự kết hợp kinh khủng, do biến động dân cư)-> Bài thơ giải phóng ngôn từ ra khỏi thân phận công cụ

3 Nâng cao

- Sáng tạo cách viết là điều ko đơn giản Vậy 1 cách đọc khác có dễ hình thành ko? Vì

khiến cho cách đọc của độc giả ko tiếp cận được với cái mới Ko phải độc giả có tầm văn hóa thấp mới bảo thủ Ngay cả Thế Lữ, Xuân Diệu cũng phê bình NĐT.

-> Muốn đổi mới văn học phải đổi mới cả chính người đọc Đổi mới người đọc nan giải nhiều hơn so với người sáng tạo

- Người đọc là 1 tiêu chí để đánh giá văn học, nhưng sự đón nhận của số đông công chúng ko đồng nghĩa với tp ấy có giá trị bền vững Có những tác phẩm bị ghẻ lạnh, tấncông, nhưng theo thời gian, nó lại cắm mốc cho sự phát triển của văn học

* Những câu văn lòng vòng: giống như người rê bóng nhưng mãi ko ghi được bàn

* Những cách diễn đạt tu từ bay bổng: kiểu nghệ sĩ nửa mùa, câu văn ko có trọng lượng, kém hiệu quả trong việc truyền đạt thông tin, ko có triển vọng, năng lực nghiêncứu Tư chất nghiên cứu phải là viết những câu văn ko đánh lừa người đọc theo kiểu làm dáng

- Nhà văn (không giải thích sâu): là người lao động với ngôn từ để tạo nên tác phẩm

văn học

- Kẻ hào phóng: (Liên tưởng tới những tính từ cùng trường nghĩa: hào hiệp, rộng rãi,

sẵn sàng cho người khác những gì mình có): một người rộng rãi, thoải mái, sẵn sàng cho người khác những gì mình có Những thứ ấy phải là những thứ quý giá, có ý nghĩađối với bản thân người cho Đối với nhà văn, thứ quý giá và ý nghĩa nhất của anh ta chính là trang viết Vì trang viết kết tinh giá trị, tình cảm, chứa đựng công phu của nhàvăn trên ngôn ngữ, là những thứ tích đọng những điều sâu thẳm, bí mật, khó nói lên được bằng thứ ngôn ngữ nào khác)

- Nhà văn trao trang viết của mình cho người đọc Anh ta ko chỉ cho người khác cái

quý giá mà còn tạo điều kiện cho người nhận được làm những gì mà họ cảm thấy thỏamãn nhất đối với bản thân họ Cụ thể ở đây, độc giả: là người biến trang văn của nhà văn thành một thế giới riêng của họ Độc giả trở thành chủ thể sáng tạo biến trang văn thành một thứ thuộc về đời sống tinh thần của họ

=> Câu nhận định bàn về vấn đề nhà văn là ai Có nhiều tiêu chí để định nghĩa nhà văn, trong có một cách rất quan trọng là chúng ta hình dung nhà văn trong mối quan hệvới độc giả Ở mức độ nào đó, nhìn vào người đọc ta có thể hiểu được nhà văn là ai

=> Bàn về phẩm chất của nhà văn: sự hào phóng Câu hỏi nhà văn là ai được trả lời trong mối quan hệ với độc giả của mình

2 Bàn luận (chỉ ra cái lí của nhận định)

- Từ góc độ lí thuyết:

- Nhà văn tạo ra tác phẩm tác phẩm văn học chỉ thực sự có đời sống đúng nghĩa khi

nó rời khỏi nhà văn để đến với công chúng Các nhà lsi lauanj nghệ thuật cho rằng tp văn học ko phải là vật tồn tại tự nó và cho nó mà nó là một tồn tại cho kẻ khác Khi nhà văn đưa tp của mình đến với công chúng, đưa những gì đã đúc kết cảm xúc, tư tưởng, thậm chí chất chứa cả những bí mậtt của mình cho công chúng, có nghĩa là từ đây anh ta trao cho trang viết của mình một đời sống tự do Độc giả khi tiếp nhận trangvăn, thực chất là tiếp nhận một văn bản chứa đựng những khoảng trống, khoảng trắng,

những thứ mà nhà văn đã "bỏ lại" cho họ Tp văn học nào cũng đầy những yếu tố mơ

hồ, nghịch lí, những thứ ko nói hết, vì thế nó hiện diện trước mắt chúng ta là một thực thể gây chú ý, gợi băn khoăn Nó ko hiện diện trước mắt chúng ta như một thứ đã hoàntất mà như một "đề án" còn bỏ ngỏ Thực tế đó khiến người đọc ko thể thụ động khi đối diện với văn bản nghệ thuật mà nhà văn trao cho mình Người đọc phải kích hoạt

sự tưởng tượng mà nhà văn trao cho mình, kích hoạt cảm xúc trong thế giới tinh thần của mình để tái tạo lại trong tâm trí cái thế giới hình tượng do nhà văn tạo nên Bằng vốn đọc, vốn sống, vốn ngôn ngữ, người đọc thực hiện các thao tác liên kết các yếu tố trong văn bản nghệ thuật lại để tạo thành một chỉnh thể, chỉnh thể ấy gợi ra một ý nghĩa, đó chính là mối liên hệ giữa tp với người đọc Tp ấy có thể làm cho người đọc nhìn thấy những gì, nhận ra những gì, thấy được cái gì mà trước khi đọc văn bản, mìnhchưa từng thấy Và tất cả những gì mình vừa thấy, nó có ý nghĩa như thế nào trong hành trình nhận thức của chúng ta về đời sống, về thế giới, về chính bản thân mình, có điều gì nó làm chúng at ko thể nghĩ như trước được nữa

Ví dụ: Người đàn bà ngồi đan (Ý Nhi) một cột mốc quan trong của thơ ca hậu chiến

- Nhan đề: tất cả những từ này đều có trong từ điển Nhưng ý nghĩa của 1 tp văn học

ko phải là thứ có sẵn Bài thơ sáng tác năm1984 Ta phải hình dung công việc ngồi đan: đó ko phải là công việc to lớn mà rất đỗi bình thường trong cuộc sống hàng ngày Điều này có ý nghĩa gì? cần quan tâm đến thời điểm mà bài thơ này sáng tác: 1-1984,

đó là thời điểm hậu chiến Trước đó ko phải người phụ nữ ko được tạo hình trong văn học nghệ thuật, nhưng suốt những năm chiến tranh, ta sẽ chỉ bắt gặp một người con gái Sông La, em như trời biển quê ta, hiên ngang đứng giữa trời, những mẹ cầm súng,

cô gái tiền phương Bản thân nhan đề bài thơ đặt trong tính quy chiếu liên văn bản đó lập tức phát lộ một ý nghĩa đối với người đọc: viết về một người phụ nữ vô danh làm một công việc bình thường trong đời sống hàng ngày, tự bản thân điều đó đã chứa đựng 1 thứ mĩ cảm mới, chưa đựng một sự tương phản với những cách tạo hình về phụ

nữ vốn có Thơ trước 1975 đặt người phụ nữ trong ko gian sử thi, nhìn họ bằng cái nhìn của nam giới (nam giới ở đây là một trường giá trị, chịu chi phối cái nhìn của thờiđại) Ý Nhi khắc họa người phụ nữ trong một ko gian phi sử thi Trước đó, thơ văn cách mạng miêu tả người phụ nữ từ điểm nhìn nam giới bài thơ này người phụ nữ

-> Toàn bộ bài thơ ko có từ nào tân kì mà rất đỗi giản dị Người phụ nữ được tạo hình thông qua một loạt các cặp từ trái nghĩa: nhẫn nại- vội vã, thông qua hàng loạt cấu trúc(vừa- vừa; hay- hay), ko có một điều gì rõ ràng Bài thơ miêu tả một con người bình thường, làm một công việc rất đỗi bình thường, nhưng cả bài thơ vẫn gợi nên một

sự bí ẩn Phát hiện ra sự bí ẩn của cái đời thường là một cuộc cách mạng mĩ học của thơ sau 1975

Bài thơ ko có mọt thông điệp đạo đức nào Nó đề xuất với chúng ta về con nguwoif đời thường Câu chữ trên bề mặt ko gợi tả cảm xúc trực tiếp, cảm xúc được nén lại ở độ sâu Nói như Chế Lan Viên là phải giấu tình cảm của mình đi như ém quân trong rừng vắng, tình cảm phải nén lại cao độ, tạo 1 không gian tưởng tượng rộng rãi cho độc giả Bài thơ mời độc giả cùng lặng ngắm một người phụ nữ trong đời thường, cảm nhận sự bí ẩn của cái hàng ngày, nhận ra sự thống nhất của hàng loạt các mặt đối lập, tạo nên cấu trúc hài hào mà cấu trúc hài hòa được coi là cấu trúc điển hình của cái đẹp

Bài thơ giải phóng người phụ nữ ra khỏi tất cả những hình ảnh thường được gắn liền với người phụ nữ như tảo tần chịu thương chịu khó, anh hùng bất khuất Đó làmột người phụ nữ rất đỗi cá nhân, riêng tư, vừa bình thản vừa có sự xáo động trong nội tâm, một người phụ nữ vừa hiện diện trong đời thường vừa bí ẩn, vừa gần gũi vừa

xa xôi nhìn người phụ nữ như một đối tượng thẩm mĩ chứ ko phải là một hiện thân của đạo đức

-> Văn bản do nhà văn viết ra đã đi vào thế giới tinh thần con người, trở thành sự kiện trong hoạt động nhận thức của con người

Đề 3

Trong buổi lễ khai giảng năm học 2021-2022 của khoa văn học trườngĐHKHXHNVTPHCM, nhà giáo Huỳnh Như Phương đặt câu hỏi:

Trong hoàn cảnh khắc nghiệt vừa qua, không tránh khỏi có lúc chúng ta tự hỏi văn học để làm gì, văn học cần cho ai Văn học có cần cho người bệnh đang giành giật từng hơi thở trong bệnh viện dã chiến? Văn học có cần cho người mẹ già đẩy chiếc xe với chút tài sản bé mọn trên đường về miền Tây? Văn học có cần cho đôi vợ chồng trẻ chở con thơ dưới mưa gió trên đỉnh đèo Hải Vân theo đoàn người tránh dịch?

Bằng trải nghiệm văn học, anh/ chị hãu trả lời câu hỏi trên của nhà giáo HNP

* Dàn ý:

1 Lịch sử của văn học đi liền với lịch sử của những thái độ, định kiến dành cho

nó nhẹ thì người ta hồ nghi, nặng thì người ta đổ lỗi kết án

Tình thế mà văn chương thường trực bị tra xét: văn chương có ý nghĩa gì, vănchương liệu có thể có tác dụng gì trong những bối cảnh khốc liệt mà lịch sử nhân loại.Không chỉ các triết gia, các nhà chính trị, xã hội học ngờ vực về tính hữu ích của vănchương trong bối cảnh khủng hoảng mà hơn ai hết, nhà thơ, nhà văn là những người dễnhạy cảm về địa vị của văn chương trong những cơn biến động của thời cuộc Tácphẩm của những nhà văn lớn nhất thhường là những hiện tượng bị ngờ vực, bị chấtvấn, thậm chí bị đổ lỗi nhiều nhất, rằng họ vô dụng, vô ích trong những biến cố khủnghoảng của nhân loại:

-

> Văn chương thực ra ko làm được điều gì cho những con người được nhắc đến trongbài phát biểu của HNP Văn chương ko thể biến nó thành Ôsin để giúp cho bệnh nhândành lại sự sống của mình Văn chương có nhiều bài tùy bút viết về ẩm thực nhưng tất

cả những tuyệt bút ấy đều ko biến thành thức ăn để có thể xoa dịu những con ngườiđnag bị dồn vào bước đường cùng Đó là những con người yếu thế nhất trong đờisống

-> Rất nhiều nhà văn đau đời, thương đời, nhưng cũng như Đỗ Phủ, họ muốn xây dựngngôi nhà nghìn gian để chứa tất cả dân chúng lầm than, nhưng họ chẳng có phương

tiện để tạo dựng ngôi nhà vật chất ấy để che chắn cho cặp vợ chồng đèo con qua đèoHải Vân được

-> Tại sao văn chương ko làm đc như thế? Vì những con người được nhắc đến trongbài phát biểu này đang phải vật lộn trong hoàn cảnh sinh tồn vô cùng khắc nghiệt đểsống sót, để đảm bảo trạng thái sinh tồn của mình Trong hoàn cảnh như thế, thứ người

ta cần nhất chính là những thứ có tính thiết yếu Nó giúp cho họ có thể duy trì sự sốngcủa mình Văn chương ko tạo ra sức mạnh vất chất có thể giúp con người ta sống sót.-> Đây chính là điều khiến các nhà văn hay day dứt, hổ thẹn Họ ko giúp được gì mang

tính bức thiết Chế Lan Viên trong 1 bài thơ có tính tự thú: Ai- tôi: kể về cuộc gặp gỡ

giữa nhà thơ với người lính còn sót lại, 1 trong 30 người kia Người lính cần 1 câu thơ giải đáp về đời/ Tôi ú ớ/ Người ấy nhắc câu thơ tôi làm người ấy xung phong mà tôi xấu hổ/ -> Đôi khi chính hoàn cảnh khắc nghiệt trong đời sống, các nhà thơ

thường nhạy cảm hơn chúng ta, dễ cảm thấy mình vô dụng

* Covid: là bối cảnh mang tính thời sự, nhưng mặt khác đây ko phải là lần đầu tiênnhân loại nói chung và VN nói riêng phải đối mặt với 1 hoàn cảnh khắc nghiệt nhưthế

2 Văn chương vẫn còn tồn tại cùng với đời sống con người, cho dù địa vị của nó, nói như Diêm Liên Khoa là rất đỗi khiêm nhường, chỉ là 1 diễn viên phụ Nhưng

nó vẫn có đó trong đời sống Nói như Heghen: Cái gì tồn tại nghĩa là nó có lí

Tại sao nhân loại trải qua bao nhiêu cơn khủng hoảng, bao nhiêu cơn khủnghoảng là bấy nhiêu lần văn học bị người ta hồ nghi? nhưng văn học ko biến mất Vậyhẳn là văn học vẫn cần cho ai đó, nó thỏa mãn mục đích, nhu cầu của con người

a> Văn học cần cho các nhà văn:

- Chính các bối cảnh khủng hoảng lại đòi hỏi nhà văn phải lựa chọn chỗ đứng, lựachọn vai trò phát ngôn của mình, cất tiếng cho những con người yếu thế nhất trong đời

sống xã hội Dương Tường: Tôi đứng về phe nước mắt Phe nước mắt: rất đông, nhưng

họ thường bị vô hình hóa trong cấu trúc xã hội, thường trở thành những thực thể bị mờ

hóa, bị khuất mặt trong đời sống xã hội, tiếng nói của họ thường bị làm cho câm lặng

đi trong cấu trúc xã hội

- Báo chí, truyền thông có thể đưa tin bà mẹ đẩy hàng rong, cặp vợ chồng đèo convượt qua đèo Hải Vân trong cơn mưa gió Những hình ảnh đó có thể ngày hôm naylàm chúng ta xúc động, nhưng trong 1 xã hội thông tin thác lũ ào ạt, ngày mai đã cóthứ khác làm chúng ta bức xúc, đau đớn Truyền thông có thể ghi lại hình ảnh, sự kiện,nhưng còn nỗi niềm của họ, những cảm giác ấm ức của họ, nỗi lo âu về 1 đời sống vôcùng bấp bênh của họ, tất cả những thứ đó cần đến người kể chuyện để ghi lại Đóchính là lúc cần đến nhà văn

* Levi: tp Có được là người? Ông là nhà văn gốc do Thái Trong chiến tranh thế giới

2, cũng như nhiều người Do Thái khác, ông đã từng bị lùa vào trại tập trung người DoThái, những trải nghiệm vô cùng cay đắng, tủi nhục, kinh hoàng trong những ngàytháng bị giam đã khiến ông viết nên cuốn tự truyện Đây là tp quan trọng nhất củadòng văn chương gắn liền với những nạn nhân người Do Thái trong chế độ phát xít

Tp cho chúng ta thấy lịch sử nhân loại có những trang u ám và khốc liệt như thế nào Nhà văn tâm sự: khi ông bị bắt, nếm trải những tủi nhục kinh hoàng, ông và nhữngngười Do Thái khác có nhiều lí do để chết hơn nhiều lí do để sống Nhưng chính tronghoàn cảnh ấy người ta nhận ra chết ko khó, sống mới khó, sống 1 đời sống đáng sốngcàng khó hơn Và ko chỉ sống cho cá nhân mình Ông phân tích rõ ràng vì sao mìnhphải vượt qua tất cả những sự hành hạ ấy, vì mình cần phải sống, để những nỗi đau củacon người trong bối cảnh này được kể lại Nếu ko được kể, những nỗi đau ấy rất dễ bị

hư vô hóa, và đó chính là điều bất công

=> Văn chương đòi công bằng cho con người theo cách: đòi cho những gì bị câm lặngđược lên tiếng, được hiện hữu -> Phải có văn chương con người ta mới nhận ra cónhững nỗi đau như thế nào Những gì bên trong của con người đều cần đến vănchương

*Lưu Quang Vũ: Thơ hay đời loạn -> Thơ hay: trong bối cảnh thời loạn nó cònthường bị kết án là vị kỉ Vì ít khi nó hi sinh nó để trở thành vũ khí có tính tuyêntruyền Thơ hay càng là thứ xa xỉ, nhưng cũng có thể phản biện lại LQV: đời loạn

thường là bối cảnh của thơ hay, xuất hiện thứ văn chương vô cùng can đảm khi nó

đứng về phe nước mắt Chưa có 1 biến cố khủng hoảng nào trong lịch sử nhân loại mà

lại ko có những nhà văn tình nguyện làm chứng cho những khoảnh khắc cùng cực nhấtcủa kiếp người Chúng ta biết gì về thời đại ND nếu chúng ta ko có ND và truyệnKiều? Đọc lịch sử ta chỉ biết các phe phái đánh nhau Còn con người nếm trải những

gì trong bối cảnh đó, con người ta đau khổ ra sao, hoang mang thế nào, đọc lịch sử ta

ko thể thấy Mọi thứ chỉ còn là các diễn ngôn của lịch sử Cái cay đăng cùng cực và cả

sự phi thường của con người, lịch sử ko ghi lại, Nó là cái riêng tư, cá nhân mà ngônngữ sử học ko chạm tới được

=> Chính lúc này, văn chương bộc lộ quyền năng của nó: Nó mạnh nhất khi chạm đếncái yếu, mạnh nhất khi làm hiện hữu những trải nghiệm thống khổ, những đau xót và

vẻ đẹp của con người mà trong những hoàn cảnh khốc liệt, nó mới hiện ra một cáchthấm thía nhất Văn học cần cho nhà văn vì trong những bối cảnh khốc liệt, nó đòi hỏinhà văn buộc phải lựa chọn chỗ đứng, lựa chọn làm chứng nhân cho những nếm trảicủa con người trong bối cảnh khốc liệt => Văn học mạnh nhất khi nó đứng về phái kẻyếu

b> Văn học còn cần cho chúng ta:

- Chúng ta: Những người ít nhiều trong hoàn cảnh khắc nhiệt này, ta thấy mình có đặcquyền hơn những con người khốn khổ, những con người rất đông về số lượng nhưngluôn chịu đựng thiệt thòi, luôn bơ vơ

- Văn học giúp chúng ta hiểu được sự phức tạp của thế giới, hiểu được những nông nỗicủa con người trong cuộc đời này, giúp ta hiểu đc ko phải ai cũng có đặc quyền như ta

*Tiểu luận "Tại sao văn học": văn học có tinh thần phê phán Chính phẩm chất này

của văn học khiến nó giữ được tính cần thiết đối với xã hội Ko phải chỉ văn học hiệnthực mới phê phán Tinh thần phê phán khiến văn học giúp ta nhìn thấy được sự phứctạp của đời sống Trong biến cố đại dịch, nhiều người ngạc nhiên vì hình như trảinghiệm bất thường này của nhân loại đã được tiên báo trong văn chương

*Dịch hach (Camus): viết cách đây hơn nửa thế kỉ, nhưng nhiều thứ trong cuốn tiểu

thuyết ấy ko còn là hư cấu, nó hóa thân thành hiện thực mà ta đang trải nghiệm Tạisao tp viết từ lâu lại có thể cho chúng ta thấy rõ vì Xưa nay văn chương vốn nhạy

cảm trước những diễn biến phức tạp của đời sống Nó nhạy cảm trước những thứ bấtthường tồn tại trong hình thức bình thường Tp kết thúc khi đại dịch đột ngột qua đi,mọi người lại hân hoan Con người trong tp đó sống một đời sống rỗng, cạn kiệt tất cảnhững khả năng biết suy tư- một trong những thứ đánh dấu con người biết sống Dịchhạch tràn đến, con người nghĩ đơn giản là do Chúa, và nên cầu nguyện Chúa Nhưngnhân vật trung tâm cuốn tiểu thuyết cho rằng nếu đây là hình phạt của Chúa thì Chúa

có lí hay ko khi lấy đi sinh mạng của cả những đứa trẻ? Chúa là phi lí Cầu nguyện 1

vị Chúa phi lí như vậy chẳng giải quyết đc gì Thế giới này Chúa đã rời bỏ đi để chúng

ta hành động Trạng thái bình thường như cũ khi dịch hạch qua đi nó khiến cho nhânvật cảm thấy ái ngại, bởi vì chính trạng thái ấy là nguồn cơn của dịch hạch chứ ko phải

do thượng đế nào tạo ra

*Covid 19: tưởng chỉ liên quan đến sức khỏe, thể chất, nhưng căn nguyên của nó

thuộc về tinh thần Lỗ Tấn: nếu làm nghề y, ông chỉ cứu được sinh mạng của nhữngcon người cá nhân, nhưng để chữa được bệnh của cộng đòng thì cần đến ngòi bút,Sekhop ko cực đoan đến thế, vừa hành nghề bác sĩ vừa viết văn=> Có những thứ thuốcmen ko chữa được, chỉ văn chương mới chữa đc vì nó có tính phê phán Văn chươngbắt được những căn bệnh bất bình thường đã bị bình thường hóa

* Nguyễn Ngọc Tư: Dịch bệnh làm lộ rõ cái vô định, cái phức tạp đến ko cùng của

cuộc đời này Văn chương vốn dĩ xưa nay là thứ nhạy cảm nhất về những thứ bất định,phức tạp ấy, nó luôn là thứ chống lại cách nhìn dễ dãi và hời hợt, chống lại cái sự lườisuy tư

* Chiếc thuyền ngoài xa: sự bất bình đẳng của xã hội đôi khi bị mờ hóa đi bởi những

thứ dễ dàng: kết truyện, bức ảnh Phùng chụp thành công hơn cả mong đợi Người ta

ko chỉ coi bức ảnh của Phùng là bức ảnh lịch hết tháng thì lật sang trang mới, mà coinhư 1 tp nghệ thuật độc lập, người ta mua nó treo trong nhà để lúc nào cũng nhìn cáiđẹp ấy Trong trường hợp này, cái đẹp có 1 chức năng quan trọng: nó khiến người tacảm thấy dễ chịu Nhưng để cho chúng ta cảm thấy dễ chịu, con người bị biến thànhvết mực tàu lòe nhòe, khung cảnh cần có 1 lớp sương hồng làm cho mọi thứ trở nên

mờ ảo, hư thực Và khi ta đắm say trong cái đẹp đó, ta đâu biết có những con người bịđẩy mãi ngoài xa Chúng ta say sưa với cái đẹp mà quên mất đi cuộc sống sở dĩ nó đẹp

là vì nó che đi cái khổ Người nghệ sĩ mà lại truy cầu cái đẹp đó thì đó có phải là cáiđẹp đúng nghĩa ko? Khi theo đuổi một cái đẹp như vậy có phải phải nghệ sĩ đã duy trì

sự bất bình đẳng ko? Và sự bất bình đẳng này còn khó giải quyết hơn sự bất bình đẳng

cơ học

-> Đọc văn là phải biết phản tư, người đọc văn đúng nghĩa là người phải biết day dứt ,phải hiểu cái mình đang có đôi khi nó là hệ quả của người khác ko có Văn chươnggiúp chúng ta ko chỉ biết phê phán cái bên ngoài mình, giúp ta nhận ra mọi thứ trongcuộc đời ko phải như chúng ta đang có và đang nghĩ Và khi ta biết rằng ko phải aicũng như ta thì đó là nền tảng quan trọng nhất của sự cảm thông Môt trong những thứvăn học dạy cho ta cảm thông nhất là ko phải ai cũng như ta Ta ở trong ánh sáng thì tabiết rằng ko phải ai cũng đc lôi ra ánh sáng Văn chương thường làm cho ta thấynhững cái bị khuất lấp trong cuộc đời, sự suy tư đó cũng rất quan trọng, nó làm cho tabớt ích kỉ Văn chương giúp ta hiểu cuộc đời là phức tạp, hiểu được con người có vô

số những trải nghiệm trong đời sống này, họ có những uẩn khúc, ko thể lấy mình ralàm hệ quy chiếu Nó làm cho người đọc day dứt, bất an, đây cũng chính là biểu hiệncủa sự sống (! triết gia cổ đại Hi lạp: một cuộc đời nếu ko biết tự xét lại thì là mộtcuộc đời chưa đáng sống )

-> Văn chương xưa nay với tinh thần dám bắt bệnh của nó, nó cực kì nhạy cảm trướcnhững tình thế, nguy cơ của xã hội con người, những cái bất bình thường bị biến thànhbình thường, thành thói quen, thành những thứ được nhiều người chấp nhận, nó đã bịchốt chặt lại thành 1 bản chất nào đó Văn chương làm cho con người ta giật mình vìnhiều khi nó ko còn là hư cấu, nó là thực tại (như thế giới của Kafka) Văn chươnggiúp chúng ta hiểu về thực tại và hiểu về chính mình, làm cho chúng ta là những chủthể biết phản tư, biết suy nghĩ Vì nếu ko suy nghĩ thì coi như chỉ sống sót mà ko sống

c> Văn chương còn cần cho con người nói chung

- Những con người được nhắc đến trong đề bài: rất đông văn chương có cần cho họko?

- Trong hoàn cảnh khắc nghiệt, điều đầu tiên mà người ta cần là sống sót Nhưng conngười ko chỉ cần sống sót mà còn cần sống Để sống, người ta ko chỉ được đảm bảo

các nhu cầu vật chất, nó chỉ duy trì trạng thái sinh tồn chứ chưa chắc giúp cpn ngườibiết sống.

* Covid: cái đáng sợ nhất ko phải là bản thân con virut, mà trên thực tế, để chiến đấuvới nó, ta đã biết cách dùng vacxin bản thân con virut ko phải là 1 bài toán khó giải,nhưng có một thứ nghiêm trọng mà người ta chưa nhận ra được, đó là hậu quả tinhthần mà con virut để lại: Tỉ lệ các người mắc bệnh tinh thần trong thời kì covid giatăng đột biến, nhiều người bị trầm cảm nặng, đời sống bị phong tỏa làm cho rất nhiềunăng lượng tinh thần của con người bị cạn kiệt Những thứ thuộc về tinh thần thì kochữa được bằng vacxin Văn chương là hình thái tinh thần, chỉ văn chương mới thỏamãn được (-> Liên hệ: Trong thời kì covid hoành hành ở Châu Âu, tại sao trên youtut

cho phép phát miễn phí những vở diễn kinh điển của nghệ thuật châu Âu như vở Hồ thiên nga? -> Vì văn học nghệ thuật giúp con người được bồi đắp về tinh thần để

kháng cự lại sự khốc liệt của hoàn cảnh Con người cần tinh thần vững vàng

- Văn học thỏa mãn nhu cầu tinh thần của con người bằng cách nào? Trong bối cảnhkhủng hoảng, con người có rất nhiều nhu cầu liên quan đến tinh thần mà văn học hoàntoàn có thể đáp ứng:

+ Nhu cầu được hi vọng: Những tp nào cực kì thấm thía về khổ đau là những tp nói hay nhất về hi vọng Ví dụ bài Tình yêu và hạnh phúc của Aragon: khổ đau khiến

con người ta thấy hạnh phúc và tình yêu ko phải là thứ ảo tưởng mà là thứ có thật

* Mười ngày(Bocaxio): 7 người chạy trốn dịch hạch đen, họ tá túc trong một lâu đài

bị bỏ hoang, để quên đi nỗi sợ thần chết đang rình rập Họ kể cho nhau nghe nhữngcâu chuyện, những câu chuyện ấy xưng tụng những giá trị nhân bản nhất của cuộc đờinày, nó khiến con người ta biết cười vào cái chết Chính khả năng biết cười vào cáichết nó làm cho con người trở nên cứng cỏi Và phải như vậy thì nhân loại mới giã từđại dịch để bước vào thời kì phục hưng đc -> Văn chương cho ta niềm lạc quan và khảnăng hi vọng nhưng hi vọng ko đồng nhất với ảo tưởng, hão huyền Khi con người bịđẩy vào tình cảnh khốn cùng thì lạc quan là thứ có thật, đã từng làm nên sức mạnh củacon người để chống chọi lại nghịch cảnh

+ Nhu cầu được giải khuây, thư giãn: đây là nhu cầu nhân bản của con người Nếu

như con người ko có sự giải khuây thì sẽ bị vắt kiệt rất nhanh Trong đời sống trung cổChâu Âu, nơi mọi thứ cực kì hà khắc thì xã hội ấy vẫn phải có hội hè, vì nó chính lànơi người ta có thể vứt bỏ tất cả những luật lệ của đời sống thường ngày, nơi conngười ta có cảm giác quên mất đi mỗi ngày mình sống là mỗi ngày tiến tới cái chết,nơi con người ta được vui chơi, được xả những năng lượng bị kìm nén Lễ hội canavan

là thứ tự do nhất của thời kì trung cổ Văn chương luôn được hình dung là lễ hộicacnavan như thế, vì nó luôn cãi lại những trật tự, những luật lệ thông thường Khihòa vào cuộc chơi, rất nhiều những tôn ti bị bãi bỏ, những giáo điều bị bãi bỏ, bị tháchthức

-> Giải trí của văn chương khác với các hình thức giải trí thông thường ở chỗ nó cótính thẩm mĩ Nó ko văt kiệt tinh thần của chúng ta như những hình thức khác Vănchương ko bao giờ làm cho chúng ta giải khuây theo kiểu cười xong rồi quên, khócnức nở xong rồi quên, mà ở mức độ nào đó, ta luôn được trải nghiệm thanh lọc cảmxúc Đây mới là thứ khiến chúng ta cân bằng lại chính mình tốt nhất

-> Nhu cầu giải thoát thực tại: văn chương là thế giới hư cấu cho nên dễ tạo ra cho

chúng ta khả năng vượt thoát thực tại (ví dụ: haribote: tp hư cấu, phiêu lưu hoang

đường Thế hệ đầu tiên đọc tp, họ chờ đợi tác giả ra sách ko khác gì ông vua chờ đợinàng Xeheharat kể chuyện -> Vì người ta được đắm chìm vào trong thế giới của cáckhả thể Đấy là thế giới của sự tưởng tượng bay bổng, nơi người ta tin các giá trị lớn

có thể bảo vệ được chính thế giới mà chúng ta đang sống Tp này ko phải là câuchuyện dành cho trẻ con đơn thuần

+ Nhu cầu về các giá trị thẩm mĩ:

-> Đây là nhu cầu tinh thần quan trọng nhất, vì con người ko chỉ cần sống sót mà cầnsống, muốn sống thì con người ta phải hướng tới ý nghĩa, mà các giá trị thẩm mĩ chính

là những phạm trù kết tinh những ý nghĩa nhất của đời sống, đồng thời các giá trị thẩm

mĩ bao giờ cũng bền hơn hết thảy Chúng ta có thể sống sót qua những biến cố nhưngkhi chúng ta ko bảo về đc những giá trị tinh thần lớn nhất của đời sống này thì chúng

ta sẽ đi qua cơn khủng hoảng ấy trong trạng thái trống rỗng Trạng thái trống rỗng ấy

là thứ tổn thương dai dẳng nhất nó tạo ra cho một đời người

* Nỗi buồn chiến tranh: Kiên có thể sống sót qua cuộc chiến, nhưng cuộc chiến ko

rời bỏ Kiên, vì có những thứ Kiên đã bị mất mát trong cuộc chiến đó, nó khiến Kiên điqua cuộc chiến nhưng trở về đời thường ko thể nào sống nổi, vì các giá trị lớn đã bịmất mát Cuộc chiến có thể khép lại với số đông nhưng với cá nhân thì cuộc chiến vẫncòn hành hạ, ko còn gì khủng hoảng hơn là nó làm cho người ta rơi vào trạng thái kotrọng lượng về mặt tinh thần Nếu thế giới tinh thần của chúng ta ko được bồi đắp bởinhững giá trị lớn, làm cho đời sống con người đáng sống thì đó là 1 bi kịch

* Hồn Trương Ba: Khi Đế Thích đưa ra đề nghị TB nhập vào hồn cái Tị, TB có chút

đắn đo, vì dù sao, sự sống vẫn là thứ đáng ham muốn, nhưng rồi ngay sau đó TB từchối lời đề nghị của Đế Thích Sống mà làm đau lòng người khác thì sống như thế làrỗng, còn kinh khủng hơn cái chết -> Từ lúc quyết định như vậy, lòng TB thấy trongsáng và nhẹ nhõm hơn xưa

Các biến cố khủng hoảng là những biến cố làm cho các giá trị lớn của đời sống

bị tổn thương, và những sự tổn thương này thường ít được để ý, ít được kêu lên, Nó

ko chỉ lấy đi sinh mạng, ko chỉ đảo lộn xã hội, nó còn làm tổn thương những giá trị đờisống

*Tictok: mọi thứ chỉ cần nhẹ và nông như vậy cũng đủ làm cho chúng ta nguôi khuây

trong giây lát Tick nuôi cho chúng ta cảm giác về tính tạm thời của mọi giá trị Tấtnhiên tính tạm thời đó cũng có thể tạo ra cơ hội Sự lên ngôi của tictok cũng khiến conngười quên đi những giá trị đích thực

* Hồ Thiên Nga: vở bale bi kịch, tại sao lại chiếu trên youtut Giải khuây thôi chưa

đủ, chúng ta cần những giá trị lớn trong đời sống như cái đẹp, cái bi Nhân loại cầnnhững khoảnh khắc cảm nhận thế giới trong trạng thái bi kịch Vì bi kịch là thể loạidạy chúng ta biết đau cho những giá trị lớn, mà khi con người ko còn biết đau chonhững giá trị lớn thì nó sẽ bị thui chột Các giá trị thẩm mĩ thường bị thương tổn trongbối cảnh khủng hoảng vì người ta có cảm giác những thứ đó nó ko có ích dụng gì mấy,những thứ đó xa vời, người ta chỉ cần những cái tức thời, cấp tốc, cho con ngườinguôi khuây trong chốc lát nhưng thiếu những điểm tựa bền vững Những bối cảnhkhủng hoảng khiến nghệ thuật sẵn sàng biến thành công cụ trực tiếp can dự vào cuộcđời, ví dụ nó biến thành tuyên truyền, cổ động, cái đó ko có gì sai, chỉ có điều những

thứ đó chỉ có giá trị nhất thời Chúng ta có thể sống sót nhờ những giá trị nhất thờinhưng chúng ta ko thể sống nếu ko có các giá trị có tính bền vững, và một trongnhững giá trị có tính bền vững nhất là giá trị thẩm mĩ Nghệ thuật vẫn luôn là nỗ lựcđến tuyệt vọng để giữ lại các khoảnh khắc thầm mĩ của nhân loaị, để khiến con ngườibiết chiêm ngưỡng cái đẹp, cái bi, khiến con người biết cười nhưng là cái cười thẩm

mĩ chứ ko phải cái cười nguôi khuây, để khiến con người cảm được cái cao cả

* Bài Tự do (Eluya): Viên ngọc của thơ ca hiện đại hiếm hoi được giới thiệu vào

trong chương trình Bài thơ ra đời trong 1 hoàn cảnh khắc nghiệt (1942), thời điểm biđát bậc nhất trong lịch sử hiện đại của nước Pháp Cái tâm của văn minh phương Tây,đất nước của thi ca, nghệ thuật, của những tư tưởng mang tính khai phóng giờ đâyđang bị phát xít xâm chiếm Cả bài ko có chữ nào nhắc đến biến cố thời sự, chỉ điệp lạihình ảnh, biến tự do trở thành biểu tượng cực kì duy mĩ, được coi là thánh ca củakháng chiến Pháp Người ta còn thả những bài thơ đó từ trên máy bay xuống để chonhững người đang sống trong hầm trú ẩn của phát xít đọc nó Bài thơ ko thể hiệnnhững đổ máu, tang thương, nó chỉ xưng tụng tự do Tự do ko phải là một khái niệmtriết học trừu tượng , nó là 1 cái gì đó vừa cao cả vừa giản dị, vừa thiêng liêng vừa trầnthế Tại sao người Pháp gọi nó là thánh ca? Vì khi con người ta còn xúc động vì tự do,còn thấy được vẻ đẹp của tự do thì con người ta sẽ dám sống và dám chết cho nó Tự

do ở đây ko tồn tại như một mệnh đề triết học mà hóa thân thành hình tượng thơ ca.Khi nó hóa thân thành hình tượng thơ ca, tự do có thể trở thành thứ để con ngườingưỡng vọng, khao khát Tự do là tên gọi khác của cái đẹp và cái đẹp trong hoàn cảnhnày nâng con người ta lên trên thực tại Tự do là thứ đang bị thương tổn nhất thì bàithơ lại xưng tụng tự do, nó làm cho con người ta cảm thấy sống chết cho tự do là thứđáng làm -> Nghệ thuật luôn nỗ lực giữ lại những giá trị lớn cho đời sống con người,làm cho đời sống con người đáng sống Đời sống đáng sống không chỉ vì có cơm ăn

áo mặc mà còn vì biết vươn tới tự do, vươn tới những giá trị lớn trong cuộc đời này ,những thứ rộng hơn chính đời sống của mình, những thứ đó mới làm cho chúng ta canđảm

* Chữ người tử tù: Khi nhìn thấy nét chữ của HC, Quản ngục hiểu rằng chữ ko chỉ

là chữ, cái đẹp của thư pháp là cái đẹp của 1 tinh thần lớn, và cái tinh thần đó sắp phải

lên đoạn đầu đài, đó là khoảnh khắc bi kichj, nhưng nó rất khác với bi lụy Bi kịch làkhoảnh khắc làm cho người ta biết can đảm Con người có thể thua cuộc định mệnhnhưng vẫn cứ bướng bỉnh giao đấu với định mệnh Sự bướng bỉnh đó làm nên cái đẹpcủa con người.

* Tấm ảnh chụp ngày 11-9: 11- 9 trở thành 1 sự kiện, con người chết trong ngày

hôm đó bị hòa vào các sự kiện Bức ảnh nói với chúng ta về sự tàn bạo Nhưng nghệthuật muốn chúng ta nhớ đến những con người Làm thơ là cách đối chọi lại với việcchụp ảnh, ảnh chỉ là minh họa, làm thơ là để giữ lại những con người

=> Nhờ văn học, chúng ta biết khóc, biết cười, biết nhớ như thế nào, để con người ko

bị lịch sử trưng dụng và trở thành thứ minh họa đơn thuần Cần giữ lại các giá trị lớn

để chúng ta biết mình cần sống như thế nào và chết cho cái gì Chúng ta cần quên cái

gì , cần nhớ cái gì Có những nỗi đau chúng ta ko được phép quên Chúng ta có thể điqua đại dịch, nhưng chỉ sống sót chứ ko phải sống nếu chúng ta thiếu những giá trị lớncủa đời sống để định hướng cho mình sống như thế nào Chúng ta có thể chết nhưngcái chết ấy, nỗi đau ấy có được nhớ lại, lưu lại hay cũng chỉ là 1 trong bao nhiêu ngườichết vì covid? Sự hư vô hóa là thứ mà văn chương kháng cự nhất Văn học chân chính

là văn học nuôi các giá trị lớn, có các giá trị lớn chúng ta mới sống chứ ko phải sốngsót, chúng ta mới đi qua cơn đại dịch đó mà ko bị nó làm rỗng mình đi

=> Mỗi biến cố khủng hoảng bao giờ cũng đặt ra cho chúng ta bài học: chúng ta ko chỉcần sống tiếp mà còn cần sống khác Mọi khủng hoảng bắt đầu từ chỗ chúng ta đãsống và đã nghĩ như thế nào? Giới hạn của những cách đã nghĩ và đã sống là nguồncơn sâu xa nhất của những khủng khoảng Nó đòi hỏi ta phải nghĩ khác, sống khác.Văn học ko phải là lĩnh vực độc quyền thúc đẩy con người ta nghĩ khác, nhưng người

ta thường nhìn thấy ở văn học những gợi mở cho việc chúng ta nên sống khác, nghĩkhác như thế nào, vì toàn bộ hoạt động tư duy của con người là tư duy trong ngôn từ

và bằng ngôn từ Văn học luôn là lĩnh vực của sự sáng tạo ngôn từ, văn học là nơi màngôn từ có thể chiến thắng các thói quen và quy phạm để trở nên tự do và khoáng đạt

Đó là lí do mà tại sao người ta có thể tìm thấy gợi ý cho cách sống và cách nghĩ khác

*Covid: đánh dấu khủng hoảng nghiêm trọng của kỉ nhân sinh

3 Đánh giá, nâng cao

Đề 4

Tác phẩm văn chương thường mang tính hư cấu Liệu những tác phẩm hư cấu có mang lại những thông tin giá trị về thế giới thực và giúp ích cho sự phát triển của cá nhân cũng như việc nhận biết thế giới xung quanh không?

Bằng trải nghiệm văn học, hãy trả lời câu hỏi được đặt ra trên đây.

- Khả năng tác động, ích lợi của văn học

- => Bàn về chức năng, giá trị của văn học trong mối liên hệ với 1 phương diện đặc trưng, bản chất của nó, đó là phương diện hư cấu Hư cấu một mặt tạo nên sự mê hoặc của văn chương, nhưng mặt khác, đó cũng chính là phương diện thường bị lôi ra để phê bình, kết án

- Sự hồ nghi này ko mới nhưng nó thường xuyên quay trở lại, có nghĩa cũng là vấn đề đáng bàn

+Platon: thơ ca chỉ là bản sao của bản sao của các ý niệm, nó chỉ đem đến cho con người những ảo ảnh chứ ko có giá trị chân thực

+ Đônkihote: phê phán tiểu thuyết hiệp sĩ, một loại tiểu thuyết bình dân rất phổ biến trong thời kì Phục Hưng Người ta cho rằng tiểu thuyết hiệp sĩ chỉ vẽ ra những ảo tưởng, nó ko phải là tiểu thuyết giúp người ta nhận thức những vấn đề thực tế, nó ru con người ta vào những giấc mộng xa vời

-> Tấn công bản chất hư cấu của văn chương

1 Giải thích:

- Tính hư cấu:

+ Tpvh- sản phẩm của trí tưởng tượng sáng tạo của nhà văn, nó là một thế giới nghệ thuật mang bản chất kí hiệu, phản ánh đời sống, có bóng dáng của đời sống nhưng ko đồng nhất với bản thân đời sống Thế giới ấy mang nhiều thứ cảm tính như đời sống nhưng vận hành theo một quy luật riêng Nó là 1 thế giới luôn chứa đựng những điều

ko xảy ra trong thế giới thực mang tính vật lí và mang tính xã hội, những thứ chưa có tiền lệ Đó là thế giới đầy ắp những điều bịa đặt, luôn có thể chứa đựng những thứ chưa từng có, chưa có tiền lệ, chưa xuất hiện trong thế giới thực, (vật lí+ xã hội), đầy

ắp những điều bịa đặt (Nguyễn Công Hoan) Nó là một lời nói dối lớn lao (Julian )

* Ví dụ cảnh cho chữ trong tù

* Văn chương như 1 lời nói dối lớn lao

++ Tính hư cấu vừa là phẩm chất của văn chương ngay từ hình thức sơ khởi của nó (thần thoại), tạo nên sức hấp dẫn lớn lao của nó 9giups con người giải thoát khỏi thực tại) nhưng đồng thời cũng chỗ khiến nguwoif ta nhìn vào mà hồ nghi, kết án (Plato: văn chương chỉ là ảo ảnh của ảo ảnh) -> văn chương có giá trị nhận thức, giáo dục chăng?

* Nghìn lẻ 1 đêm: Thứ mà nàng xehezazat duy nhất có là khả năng kể chuyện, những

câu chuyện hấp dẫn, phóng túng, bay bổng, khoáng đtạ, khiêu khích Từ bao giờ ông vua ấy đã bị mê hoặc bởi thế giới hư cấu mà nàng kể Chính thế giới hư cấu đó ko chỉ cứu đời nàng mà còn cứu bao nhiêu phụ nữ thành Batda khác

1 Tính hư cấu của văn chương là gì?

* Cái lí của sự ngờ vực xuất phát từ đâu?

- Có một thế giới thực đối lập với thế giới hư cấu mà văn chương sáng tạo nên Đó là thế giới mà người ta cảm thấy đáng tin cậy vì người ta có thể tri nhận nó bằng giác quan, sự tiếp xúc của mình với nó

- Vì văn chương chỉ có tính hư cấu, cùng lắm nó có giá trị giải trí, tiêu khiển, giúp con người giải thoát thực tại Đây là nhu cầu cơ bản của con người

- Thứ duy nhất có thể giúp con người phát triển là nó thuộc về thế giới thực này

=> cần phải tấn công vào những giả định này, thách thức những giả định này, cần đi phân tích những giả định này

- Văn chương là kết quả sáng tạo của người nghệ sĩ Văn chương mang tính hư cấu tức

là cái thế giới ko thật Văn chương có bóng dáng của đời sống nhưng nó ko bao giờ đồng nhất với bản thân đời sống, vì thế giới nghệ thuật mang bản chất kí hiệu, nó luôn

là một thể được cấu tạo ko giống với những quy luật của thế giới vật lí, nơi con người đang tồn tại và tri nhận được trực tiếp

- Nói tới tính hư cấu, người ta nghĩ tới một loạt những sự lạ, hoang đường, nó ko tồn tại trong ko gian, thời gian vật lí, Nó vận hành ko giống với quy luật của ko, thời gian vật lí Nó có những thứ xảy ra mà ta ko kiểm nghiệm được trong thế giới thực tại, ví dụ: một buổi sáng ngủ dậy người ta thấy mình biến thành bọ, con người sinh ra với cái đuôi lợn

- Ngay cả những tp bắt nguồn từ nguyên mẫu có thật thì nguyên mẫu đó chỉ là chất liệu Từ chất liệu mà nhà văn xây dựng hình tượng nghệ thuật thì hình tượng đó ko còn

là những nguyên mẫu Nó trở thành 1 tồn tại khác Trong thế giới nghệ thuật, nhân vật

ấy được sắp đặt vào những mối quan hệ mà có thể ko trùng khít với những mối quan

hệ trong đời sống Nó được tổ chức theo nguyên tắc của nghệ thuật (như nguyên tắc thể loại)

* Thế giới nghệ thuật của tp văn học luôn chứa đựng những thứ chưa từng có Ví dụ: cảnh cho chữ trong tù- một cảnh tượng xưa nay chưa từng có

- Tính chất bịa đặt này là một trong những phẩm chất của văn chương, tồn tại ngay trong những hình thái sơ khởi của văn chương và cả những hình thái hiện đại nhất Ví

dụ : thần thoại thêu dệt nên bằng hàng loạt những tưởng tượng hoang đường Đến truyền thuyết và cổ tích đều là thế giới của hư cấu, bất chấp tất cả các giới hạn

- Tính hư cấu khiến cho văn chương thường bị chất vấn, bị ngờ vực về giá trị nhận thức lẫn giáo dục Platon: Văn chương là ảo ảnh của ảo ảnh của ảo ảnh Nếu văn chương chỉ là những thứ hư cấu như vậy thì liệu nó có giá trị về mặt nhận thức, giáo dục ko? Ko ít các nhà văn trên thế giới còn định nghĩa văn chương như một trò nói

dối Những lời nói dối thường bị xem là những thứ ko có giá trị về mặt nhận thức, nó cũng bị nghi ngờ về khả năng tạo ra những tác động hữu ích về giáo dục.

2 Bàn luận và chứng minh

* Phân tích tiền giả định của câu hỏi trong đề bài:

- Tồn tại một thế giới thực đối lập với thế giới hư cấu của văn chương, chúng ta chỉ tồntại trong thế giới thực đối lập với thế giới hư cấu ấy mà thôi Những thứ có giá trị nhậnthức và tác động vào nhận thức của con người chủ yếu xuất phát từ thế giới thực

=> Nảy sinh sự ngờ vực với văn chương hư cấu Chính văn học luôn có những tp phê bình văn chương hư cấu Ví dụ:

+ Tiểu thuyết Đônkihote: phê phán chính những ảo tưởng của tiểu thuyết hiệp sĩ nó

gây ra đối với công chúng

+ Flobe với Bà Bovari: Một thời bị kết án là cuốn tiểu thuyết vô luân vì tác giả đang

kể 1 câu chuyện mà thoái thác việc cung cấp 1 thông điệp đạo đức Vì vậy cuốn tiểu thuyết đó xứng đáng bị kết án Tuy nhiên một trong những điều quan trọng tiểu thuyết này làm được là nó giễu nhại tiểu thuyết tình cảm chủ nghĩa, loại tiểu thuyết đem đến cho con người thế kỉ 19 những ảo tưởng Những ảo tưởng đó khiến con người ko sống trong thực tại Nó là nguồn cơn của nỗi bất hạnh của các nhân vật

- Nhận thức về thế giới thực này là hữu ích, đối lập với nhận thức về thế giới hư cấu chỉ có giá trị tiêu khiển, giải trí

* Trần Dần: tp là bản gốc, đời là bản sao (-> thế giới nghệ thuật thực tế ko phải là

cái có sau thế giới thực mà ngược lại Vì con người ko chỉ tồn tại trong môi trường vật

lí mà còn tồn tại trong môi trường tinh thần Việc kiến tạo môi trường tinh thần làm nên đặc thù của hoạt động sống ở con người

* Phản biện lại các giả định (phê bình những giới hạn trong quan niệm về thế giới thực được nêu lên ở đề bài)

- Căn cứ vào đâu ta nói rằng thế giới thực là thực? Đó là thế giới ta tri nhận được nó 1cách trực tiếp, có thể kiểm chứng nó bằng lí tính, nhưng nó cũng chỉ là 1phần rất nhỏ,

vì vậy liên tục có những khủng hoảng trong nhận thức Bản thân cái gọi là thực cũng

đã là cái gì đó vừa nhỏ, vừa hẹp, lại đầy tính bấp bênh, ko nhất thành bất biến, ko phải

là hệ tiêu chuẩn lớn nhất để định giá giá trị nhân thức

-> Thế giới thực ko chỉ là những gì người ta đang tri nhận trực tiếp Milan Kundera cho rằng hiện thực ko phải là tất cả những gì đang diễn ra mà còn bao gồm những khả năng của nó Nếu thế giới thực còn là thế giới của các khả năng thì để nắm bắt những khả năng của thế giới, chúng ta còn cần đến tưởng tượng, vì tưởng tượng là công cụ quan trọng nhất để tư duy về các khả thể của con người Nghệ thuật giúp chúng ta thăng hoa và đào sâu vào hiện thực Càng đào sâu vào hiện thực ta càng tiến gần tới

hư cấu vì người ta sẽ nhìn thấy hiện thực là thứ luôn vận động, biến chuyển, lạ kì hơn kinh nghiệm lí tính của chúng ta vì vậy đối lập thế giới thực với thế giới hư cấu cũng trở thành 1 thứ gì đó chưa ổn nếu xét từ góc độ nhận thức luận

*Anhxtanh cho rằng khoa học và nghệ thuật gần nhau, ko đối lập với nhau Những khám phá của vật lí rất gần gũi với nghệ thuật Chúng thúc đẩy nhau 1 cách ko ngờ, nhiều khi nghệ thuật dẫn đường cho khoa học

- Con người thực ra ko chỉ tồn tại trong thế giới thực Chúng ta còn tồn tại trong thế giới tinh thần, mang tính tưởng tượng Cõi sống này ko chỉ được kiến tạo bằng vật chất

mà còn được kiến tạo bởi những yếu tố tưởng tượng Nghệ thuật mở rộng cõi sống củacon người vì nghệ thuật luôn luôn có thể tạo những nghĩa mới cho những thứ chúng ta tưởng chừng đã biết quá rõ rồi nhưng khi nó được cấp cho nghĩa mới thì thế giới ấy lại

mở rộng hơn Có nhiều thứ tồn tại trong thế giới thực nhưng ý nghĩa của chúng lại được tạo nên từ thế giới của tưởng tượng, ví dụ mặt trăng: trong thế giới thực nó chỉ là hành tinh ko sự sống, nhưng mặt trong trong cõi sống, trong thế giới tinh thần của con người được đắp bồi vô số những ý nghĩa độc đáo, sâu xa bởi những tưởng tượng của nghệ thuật : mặt trăng là 1 thế giới đẹp, gắn với khát vọng của con người, chúng ta mơước được bay lên trăng Trên thực tế chúng ta sống với vầng trăng mang ý nghĩa ấy

chứ đâu phải là vầng trăng gắn liền với cái núi trơ trọi kia (Từ khi Lí Bạch viết Tĩnh

dạ tư, người Đông Á đã nhìn trăng theo con mắt LB)

-> Thế giới tinh thần quan trọng ko kém thế giới thực Tp "Có được là người": còn gì

khủng khiếp hơn nếu như con người ta ko nuôi cho mình một thế giới tinh thần, ko

nhìn thấy mình trong 1 trải nghiệm tinh thần nào đó mình đã từng đọc, từng biết, người ta sẽ có cảm giác trước khi bị kẻ thù giết chết thì thực tại đã giết chết họ rồi -> Thế giới tinh thần được vun đắp bởi rất nhiều thứ mang tính tưởng tượng Thế giới nghệ thuật giúp chúng ta phát triển bản thân, vì một trong những chiều kích phát triển bản thân là phát triển chiều kích tinh thần, chiều kích ấy tạo nên đời sống tự do của chúng ta, giúp ta nhìn thấy thế giới xung quanh.

-> Con người còn nhận thức thế giới theo ý nghĩa tinh thần, điều này làm nên sự khác biệt giữa con người với con vật

* Từ Thức: sống ở cõi tiên mà lại thấy chán vì đó là thế giới mà mọi ý nghĩa của nó đã

bị đóng đinh -> trở về trần gian, dù là bi kịch, nhưng là bi kịch đẹp của con người , có thể đau đớn, lạc loài, bất hạnh, những nếm trải đó làm cho đời sống con người có ý nghĩa

- Chính thế giới hư cấu đôi khi lại tạo nên ý nghĩa của thế giới thực, thúc đẩy thế giới thực

* Bàn về văn học (Gorki): nếu người xưa chưa từng bao giờ tưởng tượng ra tấm thảm

bay và đôi giày vạn dặm thì nền văn minh nhân loại cũng sẽ ko có máy bay hay tàu hỏa Tấm thảm bay và đôi hài vạn dặm là những thứ ko thể có, khi con người ta dám hình dung về những thứ ko thể có đó , con người lại có động lực tạo nên những điều cóthể trong đời thực

* Truyện cổ tích: những nguồn cảm hứng lớn trong trong học cho đến giờ vẫn được

khai thác từ thần thoại, cổ tích -> sức mạnh của thế giới hư cấu

* Truyện khoa học viễn tưởng: Jules Verne: ngay từ thế kỉ 19 đã viết về chuyện lên

cung trăng Đó là ước mơ phi thường của con người thế kỉ 19 Chưa đầy nửa thế kỉ sau, con người đã lên cung trăng thật Những thứ mà người ta cho rằng chỉ có nghệ thuật tiểu thuyết mới dung dưỡng thì giờ đây đã trở thành sự thật

- Nhiều khi thông qua nghệ thuật hư cấu, những thứ thật nhất của cuộc đời mới được phát lộ, phơi bày 1 cách sắc nét vì vậy ko thể nói thế giới hư cấu ko nói gì đc về đời thực

* Ví dụ: Số đỏ: Truyện bịa: làm gì có người nào gặp may mắn đến mức ko có bất cứ 1

thứ lực cản nào như XTD VTP lấy chất liệu từ đời sống và phóng đại nó lên, trở thành

1 chuyện bịa Tuy nhiên,sự phóng địa của VTP ko chỉ tạo ra hiệu ứng của nghệ thuật trào lộng Thông qua sự hư cấu ấy, VTP đang nói về 1 sự thật tàn nhẫn: một xã hội phải đồng dạng với bản chất của XTĐ thì nó mới khiến cho một kẻ như XTĐ đi hết thành công này đến thành công khác Một xã hội mà bên ngoài thì hào nhoáng trưởng giả, bên trong cùng bản chất vơi XTD, vì vậy, nhân vật ban đầu còn ít nhiều mặc cảm,

bỡ ngỡ trước sự phù hoa của thế giơi ấy , dần dần nó thấy nó ko phải là con rối để người ta giật dây thế nào cũng đc, nó có thể xuất hiện đường hoàng trong thế giới ấy -

> Ko ai có thể phủ nhận đc giá trị phê phán xã hội trong tp này Nó là tiểu thuyết hư cấu nhưng vẫn có giá trị nhận thức nhất định

* Kafka: Văn chương của ông thể hiện quyền năng của nghệ thuật hư cấu, đầy ắp cái

phi lí Nó ko thể xảy ra trong đời sống Trong Vụ án: Joseph K ko biết vì sao mình bị

tòa gọi, nhưng ngay lập tức anh đi tìm những người có thể giúp mình giải cứu tình huống này Ngay lập tức anh sống trong logi của tòa án K đi tìm người làm việc trongtòa án Tòa án ở đâu? ở ngay chỗ mình đang đứng, là bà thợ giặt Ai cũng có thể là người của tòa án Tòa án ko còn là ko gian vật chất cố định mà bị phiếm chỉ hóa, nó tồn tại ở bất cứ đâu => Tp của Kafka nhìn trên bề mặt ko có chi tiết nào miêu tả bối cảnh thời đại của mình, nhưng hơn rất nhiều các tp cùng thời, Kafka là người thấu thị bản chất phi nhân của thời đại ông

Trong Hóa thân: Một tác phẩm hư cấu ngay từ dòng đầu tiên nhưng lại khiến

nguuwoif đọc giật mình về những sự thật đời sống đc thể hiện trong tp đó Tp của ông nhìn trên bề mặt ko có bất kì chi tiết nào mô tả sự kiện , bối cảnh thời đại của mình Ông ko lưu ý với chúng ta về nguy cơ của chủ nghĩa phát xít Tuy nhiên, thông qua chitiết : SS thành bọ rồi vẫn còn sợ mình đi làm muộn, đây là chi tiết vừa đáng thương vừa đáng mỉa mai Tình huống hóa thân là tình huống kì ảo nhưng chính nó lột trần cho ta thấy sự tàn nhẫn của xã hội hiện đại Khi SS biết mình tồn tại trong hình dạng 1 con bọ, dần dần SS tìm cách thích nghi với trạng thái mình là bọ và hóa ra điều đó ko quá khó khăn -> Xã hội biến họ thành phi nhân và ngay lập tức họ đồng lõa với nó Những người thân trong gia đình ban đầu còn đau khổ với hình hài biến dạng của SS,

đó là con bọ thì sẽ ko nghĩ những hành động bạo lực của mình là hành động phi nhân Ông bố dùng quả táo ném bốp vào mình con bọ, bà quét dọn dẫm bẹp lên nó, vứt nó vào thùng rác => Việc phi nhân hóa người khác và bằng hành động đó, hợp thức hóa những hành động bạo lực của mình đối với người khác, đây chính là cơ chế của chủ nghĩa phát xít Chúng ta cần nhớ lại người Do Thái bị đóng dấu như thế nào, bị mặc định như là những tồn tại dơ bẩn như thế nào Ai dám nói thế giới đầy hư cấu của Kafka ko có giá trị nhận thức? Tp của Kaffka ko chỉ đúng với thế kỉ 20 Chừng nào hình ảnh của Kafka ko còn đúng với thế giới hiện đại thì mới là điều vui Nhưng Kaffka vẫn luôn luôn đúng.

=> Nếu văn chương là hư cấu thì trong trường hợp này chúng ta sợ nhất là hư cấu biết thành đời thật Thế kỉ 20 là thế kỉ của Kafka, vì nó đánh dấu nhiều hình thái phi nhân hóa con người trong đời sống mà chủ nghĩa phát xít chỉ là một, còn nhiều cơ chế khác Hiện thực trong tp của Kafka thực tế đã kéo dài hơn thế kỉ 20 Chúng ta vẫn chưa thoátkhỏi tình huống loay hoay của K hay Sam Sa

* Camus: những gì ông miêu tả trong Dịch hạch thuần túy là hư cấu, nhưng giờ đã

biến thành đời thực => văn chương là lời nói dối, nhưng qua hình thức nói dối ấy người ta mới có thể biểu đạt được sự thật, đặc biệt là những sự thật liên quan đến thế giới tinh thần con người

- Tại sao hư cấu nhưng vẫn nói được sự thật?

+ Cái mà hiện thực được tri nhận trực tiếp là rất hẹp Hiện thực cần được hiểu như là

sự tổng hòa của các khả năng trong đời sống Nó ko chỉ là những gì ta thấy đc một cách trực tiếp, nó còn hàm chứa những tiềm năng và nguy cơ Nghệ thuật hư cấu có thể tư duy về những thứ có thể có trong đời sống hiện thực Nó dùng trí tưởng tượng

để nắm bắt những thứ có thể có chứ ko chỉ là những thứ đnag có trong đời ôsng

+ Thông qua hư cấu, tưởng tượng người ta mới nhìn ra đc những mối liên hệ nào trongđời sống bị đứt gãy, bị làm mờ đi, những khía cạnh nào của đời sống bị dồn nén

xuống Nó có thể lật tẩy những sự thật bị dồn nén Vì thế nghệ thuật hư cấu thường làthứ vũ khí của những người bị áp bức Tại sao những người bị áp bức, để kháng cự

lại , họ chỉ có thể dùng hình thức truyện kể? (Nghìn lẻ 1 đêm: dùng tưởng tượng của

mình để thêu dệt nên những câu chuyện và dùng sức mạnh của những câu chuyện ấy

để thuần hóa 1 vị vua tàn nhẫn, 1 vị vua muốn dùng quyền uy của mình để bức hại nhwunxg phụ nữ thành Batda Xehehazat ko hề là 1 nữ thần, nàng ko đc phú cho bất

cứ 1 năng lực siêu nhiên nào Tất cả những gì nàng làm là dùng ngôn từ và trí tưởng tượng để tạo nên 1 thế giới hư cấu

* Dân gian thường sáng tạo nên những Trạng Quỳnh, Trạng Lợn Vì sao? Đó là ngôn ngữ của những người bị áp bức Áp bức kinh khủng nahats là bị mất lời (hình phạt kinh khủng nhất là bị cắt lưỡi, phụ nữ ko dc đi học thì làm gì có lời để viết nên những câu chuyện của mình) Cách duy nhất để họ kháng cự lại sự áp bức này là họ tưởng tượng Khi nào anh còn nuôi được sự tưởng tượng thì khi đó anh còn kháng cự đc tất

cả các hình thức áp bức đôi với mình

* Lược sử loài người : Xét về mặt khảo cổ học, ban đầu giống Hommo xAPJINEG KO

CÓ GÌ ĐẶC BIỆT, đã từng bị cho đánh tan tác Nhưng từ chỗ là động vật ko mấy nổi trội, vì sao Hommo có thể teiens hóa như bây giờ? -> Vì con người có khả năng tuwonrg tượng, bằng tưởng tượng họ tạo nên các câu chuyện Họ tin vào các câu chuyện hơn là tin vào các dữ kiện

+ Về bản chất, sáng tạo nghệ thuật là tạo ra các khả năng cho những điều ko đc nói và

ko thể nói, ko đc cất lời Cái gọi là hiện thực nhiều khi đc hình thành duwcaj trên rất nhiều sự trấn áp của các khả năng khác trong đời sống Nghệ thuật làm cho các khả năng bị tấn áp đó có cơ hội được hiện hữu

* Thơ Mới: Theo Hoài Thanh: Thơ mới là sự cởi trói cho những khát vọng đc thành thực Khát vọng thành thực là thứ thường bị nén lại, rất nhiều thứ thành thực trong cuộc đời này bị trói, bị nén Nếu cứ bị nén mãi thì sẽ làm cho cấu trúc xã hội bị lung lay

* Frớt: Sống ở thế kỉ 29, nước Áo quê hương ông nhiều người bị chứng tâm thần, hoang tưởng Ông nhận ra do xã hội trấn áp con người ta nhiều quá, nó khiến nhiều ham muốn của con người bị nén vào tầng vô thức Tất cả những điều đó tạo nên tạng thái mất cân bằng về mặt tâm lí Một xã hội thiếu nhân văn sẽ tạo ra hàng loạt những tình trạng biến dạng của con người, từ đó tạo ra nguy cơ lớn đối với xã hội

+ Nghệ thuật hư cấu làm gia tăng tính tích cực chủ động của con người trong đời sốngnày: hiều chân lí trong đời này trở nên độc đoán vì nó chỉ thấy nó là chân lí Tưởng tượng ở mức độ nào đó cho chúng ta thấy thế giới gồm nhiều sự thật, thế giới đa nguyên, cho phép ta nhìn đời sống này ko có cái gì là tất yếu, là đúng Một thế giới như thế ai cũng bảo là khó sống nhưng cũng đào luyện chúng ta thành những chủ thể trưởng thành trong nhận thức.

* Banzac và cô thợ may Trung Hoa: cách mạng văn hóa long trời lở đất ko làm lay

tỉnh người phụ nữ về quyền tự do lựa chọn của mình nhưng 1 cuốn tiểu thuyết hư cấu thì làm đc Nhưng khi 1 cô bé nông thôn đc nghe về văn chương, cô bé ấy có 1 can đảm để nahanj ra tại sao mình ko thể sống 1 đời sống như văn chương nói với mình

Cô bé ấy từ bỏ làng quê để lên tp -> lựa chọn đời sống như mình muốn, đó là sự lựa chọn làm chúng ta cảm động Sự yên ổn ko làm chúng ta cảm động Văn chương ít những câu chuyện hay viết về sự yên ổn, văn chương thường xúc động bởi những con người dám bất chấp sự yên ổn để sống đời của họ, dẫu có đắng cay

- Chừng nào chúng ta còn đối lập giữa hư cấu và thực tại thì chừng đó chúng ta còn làm nghèo nàn thực tại Quan niệm tất cả những gì là thực mới là cái đáng kể là quan niệm đề cao cái thực chứng Mà có những thứ thuộc về đời sống tinh thần ko thể thực chứng Ví dụ cái gì là đẹp, rất khó thực chứng

* Chảy đi sông ơi: Tôi mơ ước đi tìm con trâu đen huyền thoại ở dưới sông Huyền

thoại nuôi dưỡng những mơ tưởng của cậu bé đó cậu bé ấy từng xin đi thueyenf cùng với người dân chài xem con trâu nước ở đâu và đặt câu hỏi cho những người dân chài

là con trâu đen có thật ko.Trong những lần đi thuyền, nhân vật tôi đc nghe những người dân chài kể cái thứ mà khiến họ vui nhất cũng là thứ phàm tục nhất Với họ, thế giới chỉ toàn là những thứ kinh dị (đánh cá vớt lên được cái đầu lâu, giết người là có thật, trộm cắp là có thật, ngoại tình là có thật, còn trâu đen là bịa) Con trâu đen ko ai chứng minh thực chứng là có thật, Nếu đời sống của con người, chỉ những chuyện ấy

là có thật thì cái gì khiến chúng ta phải sống đời sống này, khi những gì thật nhất của đời sống này chỉ là trộm cắp, giết người, hãm hiếp Sau này, nhân vật tôi trưởng thành, lên thành phố sống đời công chức, mọi thứ đều rất bình an, đó lè đời sống đnags

mơ ước Khi tôi trở về bến cũ, nhớ lại người chị năm nào đã cứu mình chết đuối, chị

ấy chết khi đã cứu bao nhiêu người, lúc mình lâm nạn thì ko ai cứu, tôi bỗng òa khóc, thấy đời mình vô nghĩa Những điều đẹp đẽ mà chị Thắm đã cố gắng ấp ủ để nuôi dưỡng cho mình thuở nhỏ cũng ko còn nữa Tại sao cuộc sống có tất cả vẫn thấy vô nghĩa? Tại sao cuộc sống đói khổ của những người dân chài cũng vô nghĩa nốt? => Cónhững thứ ko có thật (hiểu theo nghĩa ko thể thực chứng đc) Nhưng nếu đời sống con người mất đi những thứ ko có thật còn đáng tiếc hơn là những thứ có thật.

* Con gái thủy thần: Trương lớn lên ở làng quê, 1 vùng đất nghèo khổ đến mức ngay

cả giấc mơ thì chuyện mưu sinh cực nhọc cũng cứ len lỏi vào Điều gì khiến cho 1 anhchàng quê mùa cục mịch lại có thể rời bỏ làng quê để đi tìm mẹ cả Văn chương thật nhất ở chỗ càng đi càng ko thấy, càng thấy mẹ cả bị thế tục hóa, tầm thường hóa Đến truyện thứ 3, khi nhân vật nói rằng: anh tin tôi đi, con người ta sống chỉ cần sướng thôi, mà để sướng chỉ cần đc ăn ngon, chỉ để thỏa mãn nhu cầu thân xác và nghe lời ngon ngọt Nhưng tại sao Trương vẫn bỏ đi tìm những điều ko thật? Hành trình đi tìm những điều ko thật ấy khiến nhân vật của NHT khờ khạo như chính con người chúng

ta, nhưng cái khờ khạo ấy mới làm nên ý nghĩa đời người

* Các nhân vật văn học thường theo đuổi những gì lớn hơn thực tế: Đam san đi

bắt nữ thần mặt trời, Vũ Như Tô khao khát dựng công trình nghệ thuật ganh đua với hóa công, Trương Ba muốn vươn đến trạng thái mình là mình -> đây ko phải là 1 hiện thực, đây vẫn cứ là 1 khả thể , đòi hỏi con người phải hiện thực hóa khả thể đó Ngay

cả Ngọc Hoàng cũng ko làm đc Những người xung quanh ta ko là mình Sự lựa chọn của số đông thường làm chúng ta hoang mang về mình nhất

3 Mở rộng, liên hệ:

- Tự do trong nghệ thuật hư cấu có cần được điều kiện hóa ko hay mặc sức hư cấu thế nào cũng đc? Hư cấu có chịu áp lực gì ko?

+ Nhà văn đc quyền hư cấu, thế giới thực ko phải là thế giới đc ban cho cái quyền như

là hệ quy chiếu duy nhất để ta đánh giá tác phẩm hư cấu của nhà văn Ko nên dựa vào những yếu tố trong đời thực để đánh giá tinh chân thật của 1 tp văn học

* Nguyễn Huy Thiệp viết về Quang Trung cũng có những khía cạnh đời thường, Hoàng Hoa Thám cũng bạc nhược Những nguyên mẫu trong lịch sử ko pahir là thứ để

ta vin vào đó để nói nhà văn NHT ko đc phép tạo nên những nhân vật có chiều kích đời thường Các nhân vật, biến cố xảy ra trong quá khứ ko đơn thuần là đối tượng độc quyền của các sử gia Văn chương cũng có quyền, và nó ko có nhiệm vụ dùng ngôn từ của mình để miêu tả cho những kết luận của sử gia Lịch sử xét đến cùng luôn là những khả thể.

* Nguyễn Huy Tưởng: Đại việt sử kí toàn thơ chốt hạ Vũ Như Tô là người thợ xây cửu trùng đài, Nhờ ghi chép của sử gia , nhà văn biết được có một nhân vật, một biến cố như thế xảy ra trong quá khứ, nhưng cách hiểu của sử gia ko chi phối cách ôngNHT tưởng tượng lại về VHT và cửu trungf đài và cấp cho nó những ý nghĩa haonf taonf ko giống sử gia ghi chép

+ Một mặt nhà văn hoàn toàn đc quyền tự do hư cấu, song, ko cóa nghĩa là nhà văn ko

có áp lực gì khi hư cấu Hư cấu ko đồng nghĩa với tùy tiệt Sự hư cấu của nhà văn, cuối cùng phải thuyết phục được người đọc, nhà văn cần có tính kỉ luật trong tưn duy Muốn thuyết phục dc thì những hư cấu ấy đặt trong chỉnh thể nghệ thuật phải hữu lí.(

Đám tang lão Gorio: chi tiết giọt nước mắt của nhân vật bay vút lên tận trời nếu tách

chi tiết này ra khỏi chỉnh thể tp sẽ thấy vô lí, nhưng nếu đặt trong chỉnh thể sẽ thấy cách miêu tả của nhà văn là có lí Ban zăc đã lãng mạn hóa, ảo hóa giọt nước mắt của nhân vật Nước mắt ở đây là biểu hiện của tính người, là hiện thân cho lòng tắc ẩn mà nhân vật còn cố gắng giữ lại trong mình

- Về phía tiếp nhận: những tp văn chương chân chính vừa tạo ra 1 thế giới hư cấu để cuốn hút người đọc, vừa khiến người đọc đủ tỉnh táo để đứng ở vị trí gián cách với nó, nghĩa là nó ko gây nghiện Thế giới hư cấu đó nói với chúng ta rất nhiều điều về thực tại, nó nâng chúng ta cao hơn thực tại nhưng cũng bắt chúng ta trở về với thực tại Những lúc ta trở về, ta đã trở thành 1 tồn tại khác, ta ko còn là chính ta, ta điềm tĩnh hơn, can đảm hơn, ta nhận thấy nhiều khả thể hơn của thế giới này, vì ta nhận ra thực tại mà ta đang sống ko phải là thứ tất yếu ko thể thay đổi Thế giới hư cấu của văn chương chân chính bao giờ cũng đối lập với thế giới huyễn tưởng của các hình thức giải trí bình dân ở thế kỉ 21

* Bên lề bài giảng

- Chính tính hư cấu tạo nên sức hấp dẫn Vì đó là thế giới con người ta có thể vượt thoát thực tại Xã hội càng ngột ngạt người ta càng thích thế giới hư cấu

* Nghìn lẻ một đêm: một ông vua vì hận bà vợ ngoại tình, từ chỗ là con người đáng

thương cảm, ông trở thành người độc đoán và tàn ác, ra lệnh mỗi đêm phải có 1 nàng trinh nữ vào ngủ và sáng ra sẽ bị chém đầu Nàng seheharat có khả năng kể chuyện, ban đầu những câu chuyện ấy khá gần với những trải nghiệm của nhà vua, nhưng dần dần những câu chuyện ấy lại vô cùng phóng túng, bay bỏng, từ bao giờ ông vua ấy đã

bị mê hoặc bởi thế giới hư cấu trong câu chuyện của nàng Chính những chuyện hư cấu đã cứu đời nàng và cứu những phụ nữ tp đó -> Càng trong những hoàn cảnh o ép người ta càng tìm đến những tp có tính chất hư cấu

* Ngôn tình: những câu chuyện trao cho người ta một khoảnh khắc nào đó để người ta được thoát ra khỏi cuộc sống đều đều, nhàm tẻ, trống rỗng

* Nhiều khi chữ nghĩa thao túng nhận thức của xã hội cần cẩn trọng vwois con chữ,

ko dùng chữ để làm đau người khác

* Tuổi trẻ hay nhất là chưa xơ cứng, có thể chấp nhận đc nhiều thứ, có nheieuf thời gian để nhìn ngắm sự đa dạng của thế giới này (Nhà thơ Dương Tường: trẻ trung trong tâm hồn, tinh thần ko bị xơ cứng, đó là điều đáng quý) Ko gì kinh khủng hơn là khi còn trẻ mà dễ giáo điều

* Những khuôn mẫu về giới trong xã hội TQ kinh khủng hơn ở VN rất nhiều Cái gì

càng bị gò ép, nếu ko có nẻo thoát sẽ tạo ra một sự bức bối lớn về tinh thần Tiểu thuyết đam mỹ có giá trị xã hội: tạo ra được hình mẫu nam tính đối chọi lại với những

hình mẫu sặc mùi gia trưởng của xã hội TH đối với nam giới

* Một trong những thứ kinh khủng nhất là chúng ta bị bó hẹp trong những định kiến vềthế giới Một trong những thứ khiến người ta được tự chủ , tư do hơn

Đề 5:

Có một giai thoại về thi sĩ, theienf sư Nhật bản Basho 91644-1694), đồng thời cũng là một nhà thwo haiku lỗi lạc như sau Một nhà thơ trẻ mang bài thơ mới sáng tác tới gặp Basho đã nhờ ông góp ý.

-> Luôn đòi hỏi người nghệ sĩ phải chiếm lĩnh và biểu đạt thế giới bằng tư duy quan

hệ, dung lượng ngắn ngủi của nó ko cho phép …

- Nhìn bề mặt, bài số 1 có đáp ứng được yêu cầu của thơ Haiku ko?

+ Biết nhìn thế giới bằng tư duy quan hệ: nhìn chuồn chuồn liên hệ tới quả ớt

+ Là 1 bài thơ đúng luật, đúng kĩ thuật

- Tại sao Basho xác định đó ko phải là thơ?

-> Sáng tạo ko bao giờ chỉ là câu chuyện đúng luật, giỏi kĩ thuật Anh ta có quan sátnhưng thiếu sự tưởng tượng Mà tưởng tượng là yêu cầu cần thiết trong sáng tạo thi ca.-> Nó ko gây bất ngờ, ngạc nhiên, phải ngạc nhiên mới tạo nên khoái thú thẩm mĩ chothể thơ haiku

-> Con chuồn chuồn là 1 thực thể sống động -> quả ớt: thông qua 1 hành động có tínhbạo lực -> đi ngược lại tính thẩm mĩ của thơ Haiku là tôn trong trạng thái của đời sống,

là sự lên tiếng của lòng hiếu sinh, tôn trọng sự sống-> ko khơi dậy cảm xúc thẩm mĩ vànhân văn

* Ranh giới thể loại chỉ tồn tại khi trí tưởng tượng của chúng ta quá nhỏ bé Lịch sửvăn học là lịch sử hình thành những quy phạm, điển phạm, thiết chế Nhưng những thứ

đó có ích cho người phê bình hơn người sáng tạo Người sáng tạo thấy luật lệ có đónhưng ko phải là thứ phải làm theo

- Tại sao bài thơ của Basho đáng được gọi là thơ hơn:

 Văn học thời kì công xã Pari: vô cùng đạo đức, bám sát các diễn biến của thờiđại cách mạng Tuy nhiên, Ăng ghen từng nói: thơ ca thời kì này có lợi íchtrước mắt, nhưng về lâu dài nó ko có giá trị, nó ko thắng được thời gian

 Basho giữ lại những chất liệu đời sống trong bài thơ của thi sĩ trẻ: quả ớt, con chuồnchuồn

 Ông chỉ đảo lại trật tự câu thơ, tạo ra những thay đổi nhỏ, những thay đổi này, bài thơcủa Basho có thể khắc phục được hạn chế của thi sĩ trẻ.: liên hệ quả ớt như con chuồnchuồn là đã thắng được thói quen trong hình dung của chúng ta

 Nhà thơ đã thay thế một hành động bạo lực bằng hành động của mơ mộng, của tưởngtượng (chắp thêm đôi cánh)

=>Khiến bài thơ ko chỉ đúng luật, đúng quy phạm mà còn đầy chất thơ: hình tượng trởnên sống động, kích thích mạnh mẽ và cảm giác tưởng tượng của con người Trong khi

đó bài thơ của thi sĩ trẻ chỉ tạo ra ấn tượng hợp lí về logic, ko gợi ra cảm xúc, ko kíchthích tưởng tượng của chúng ta

*Chất thơ ở đây chính là một phạm trù thẩm mĩ, thể hiện sự cảm thụ, đánh giá của conngười với đời sống Trong đó, các sự vật hiện tượng khơi dậy cảm xúc và tưởng tượngcủa con người Thay vì những phán đoán đúng, sai (liên quan đến nhận thức), thiện, ác(lien quan đến đạo đức), chất thơ nó liên quan đến đẹp, xấu, thơ mộng, trần trụi

Bài thơ của Báhsho giàu chất thơ, duy cảm hơn, bài thơ của thi sĩ trẻ thì hợp lí TheoHoài Thanh: câu thơ mất đi một chút rõ ràng nhưng thêm vào đó rất nhiều mơ mộng.Cái mơ mộng mới là thứ làm nên vẻ đẹp của thơ ca

 Sáng tạo nghệ thuật của Basho là ở chỗ nó không nhất thiết tìm chat thơ ở cái caosiêu, phi thường, mọi thứ trong đời sống đều tiềm tàng chất thơ Điều đó phụ thuộcvào con mắt phát hiện của người nghệ sĩ Con mắt ko đơn thuần là một kinh nghiệmthị giác mà là khả năng liên tưởng, tưởng tượng

+ Nghệ thuật thời nào cũng có những quy phạm Tuy nhiên, người ta đã sang tác vănhọc trước khi Ariistot khái quát thành các nguyên tắc về thể loại Văn học Trung Quốccũng đã ra đời từ trước khi Lưu Hiệp tổng kết trong Văn tâm điêu long Người đi saukhi cầm bút hay nghĩ đến luật lệ, khuôn mẫu Song,luật lệ ko nên là thứ án ngữ sự độcđáo của người nghệ sĩ Luật lệ tồn tại ở đó để ta ý thức về chúng nhưng ko nên hoàntoàn tuân thủ chúng mà còn để thách thức lại chúng Sáng tạo nghệ thuật ko bao giờ làchuyện đơn thuần làm đúng quy phạm Việc đáp ứng đúng quy phạm tạo ra sự hợp línhưng ko tạo ra sự hấp dẫn.

+ Nghệ thuật đòi hỏi sự độc đáo, muốn nhìn đời sống độc đáo thì người nghệ sĩ phải là

người luôn biết ngạc nhiên trước cuộc đời Nếu anh nhìn đời theo thói quen, theo

kinh nghiệm thì khó phát hiện ra cái gì mới mẻ -> Nghệ thuật xuất phát từ niềm ngạcnhiên của con người trước đời sống, bằng tp của mình, nghệ sĩ truyền ngạc nhiên tớingười đọc Nhờ sự ngạc nhiên này, ta sẽ thấy đời sống còn có gì đó bí ẩn, tiềm tàng để

ta khám phá, phát hiện, ta thấy con người và đời sống gắn kết với nhau Đó là thứ mà

nó làm ta muốn sống nhất

 Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian: chính cảm giác về cái đẹp đã nuôi dưỡng

chúng ta sống, chúng ta có quyền kiêu hãnh, có một thoáng rực rỡ ở nhân gian.+ Nhờ nghệ thuật, con người còn cảm nhận được những giá trị tinh thần phong phúcủa thế giới, con người và thế giới mới gắn kết với nhau Nghệ thuật đến từ niềm ngạcnhiên của con người chứ ko phải là một phán đoán logic

+ Nghệ thuật giúp chúng ta nhìn thấy tính thẩm mĩ ở những gì bình thường nhất:

khi nhìn thấy quả ớt, ta thấy hình ảnh con chuồn chuồn Hình ảnh đó cũng phóng chiếumột khát vọng tự do trong chúng ta Nhìn thế giới trong tính thẩm mĩ tức là nhìn nótrong hình thức cảm tính, sống động, toàn vẹn của sự sống Cái nhìn thẩm mĩ là cáinhìn giải phóng tinh thần của chúng ta nhiều nhất Nó làm ta vô cầu, vô tư, trong sáng,

nó khiến con người bứt thoát khỏi tồn tại, nới rộng các chân trời tồn tại

* Đời sống của chúng ta luôn có những hàng rào Nghệ thuật giúp chúng ta đẩy lùihàng rào khỏi tầm mắt

2 Bàn luận và chứng minh:

a> Về lí thuyết:

- Giai thoại của Basho nhấn mạnh đến lao động sáng tạo nghệ thuật với tư cách là 1hình thái đặc thù: ko thể chỉ làm đúng luật (vì nó chỉ tạo ra thứ văn vần chứ ko phải làthơ)

- Nhấn mạnh ý nghĩa đặc thù của nghệ thuật trong mối quan hệ với đời sống: nghệthuật ko cạnh tranh với khoa học trong việc mổ xẻ, phân tích đời sống, nghệ thuậtcũng ko phải đảm nhiệm việc giúp cho con người rút ra những phán đoán về đạo đức,

mà nghệ thuật giúp ta nhìn đời sống một cách ngạc nhiên trong tính thẩm mĩ

b> Chứng minh

(Lấy những ví dụ mà tp làm cho ta ngạc nhiên, sự ngạc nhiên tạo nên tính thẩm mĩ)

- Mimoza (Lê Đạt) : Thi pháp thơ ú ớ Thơ Lê Đạt phá vỡ những mối lien kết logi

trên bề mặt ngữ nghĩa, khiến nó trở nên mông lung, mơ hồ Lê Đạt trình xuất 1 quanniệm mới về thơ, đề nghị thay đổi cách đọc thơ: trước hết phải quan tâm đến hình thứccảm tính của bài thơ là chữ Chữ có diện mạo, âm lượng, kí ức, ý được nảy sinh từ sựcộng hưởng giữa chữ với chữ, chữ với người đọc trong quá trình thưởng thức bài thơ + Nhà thơ tạo ra thủ pháp nhòe nghĩa, biến 1 bông hoa mimoza thành 1 biểu tượnggợi cảm: nắng tạnh heo mày: bài thơ tả hoa thành một bức tranh lập thể, nhìn hoa cóthể thấy 1 dung nhan thiếu nữ

-> Lê Đạt khiến ta nhìn bông hoa khác hơn, nó gợi ra khoái thú của sự liên tưởng Ko

có Lê đạt, hoa này vẫn tồn tại, nhưng nhờ có thi sĩ, người ta lại có thể nhìn thấy bônghoa ấy ánh lên vẻ đẹp khác, mang vẻ đẹp gợi cảm, nữ tính Mimoza là biến âm của mimôi xa

- Vội vàng (XD): phá thể, ko nương theo một luật lệ nào, cảm xúc đi trước, chi phối

hình thức của thơ ca XD lạ hóa toàn bộ hình ảnh của đời sống, ko có một thi ảnh nàohoàn toàn mới, nhưng nó ko còn là ước lệ của thơ cổ điển vì chúng được tạo hìnhtrong sự bão hòa cảm giác của chủ thể, chúng được miêu tả như những thực thể sốngđộng đang kết đôi kết lứa với nhau, sống động, viên mãn Chúng ta ko trực tiếp nhìnthấy vườn trần trong thơ XD nhưng ta hoàn toàn có những liên tưởng thị giác về sựsống động, viên mãn của cảnh sắc trần thế trong thơ ông Có những câu ông cực kì

dụng công trong việc lạ hóa: Tháng giêng ngon như một cặp môi gần; Và này đây ánhsáng chớp hàng mi -> Sự lạ hóa ko đơn thuần là phép chơi chữ, nó khiến ta nhìn đờisống ở góc khác, bất ngờ hơn, khiến ta phát hiện ra giữa ta và đời sống còn cái gì đóđáng gắn bó HT chê thơ XD tây quá, thực chất là sự lạ hóa.

- Cảnh ngày hè: phá quy phạm:

+ Lục ngôn xen thất ngôn (liên quan đến đặc điểm lịch sử ngữ âm tiếng Việt)

+ Kết cấu : ko tuân theo đề thực luận kết, một số chỗ khá táo bạo so với thẩm mĩ thờitrung đại: thiên nhiên thời trung đại đc m tả tĩnh, ngôn ngữ mang tính ý niệm, nhiềuhình ảnh ko được đưa vào thơ Vì trong tư duy nghệ thuật thời trung đại, người tathường nhấn mạnh sự tương phản giữa ko gian xã hội và ko gian của đạo Lao xao chợ

cá là hình ảnh đời thường Bức tranh đời sống được cảm nhận ở những giác quan khácnhau

2.3 Mở rộng/ liên hệ/ đánh giá vấn đề

* Thơ hai-ku có mối liên hệ mật thiết với tâm thức thiền

- Làm nên sự độc đáo trong nghệ thuật ko dễ dàng chút nào, với thơ hai- ku lại càngkhó khăn (Thơ haiku là thơ của nghệ thuật tinh giản, ko phải ngẫu nhiên nó có mốiliên hệ mật thiết với tâm thức thiền Nó phải sâu sắc như thế nào thì người ta mới cóthể biểu đạt nó nhẹ nhõm như ko mà vẫn gây bất ngờ) Ứng xử với cái quy phạm trongvăn chương cần có bản lĩnh, anh ta cần phải biết luật, đồng thời phải bất tuân luật Kophải lúc nào việc bất tuân luật cũng dễ dàng được chấp nhận Khi người ta chê thơmwois là tây, tức là người ta cho đó là thứ thơ xa rời nguồn gốc

- Chấp nhận một thứ ko giống mình nghĩ, nhiều khi nó là cơ hội hơn là lâm nguy.Nghệ thuật khuyến khích ta nhìn đời sống qua lăng kính thẩm mĩ, đừng đánh giá, đòihỏi nghệ thuật một cách vụ lợi, thực dụng Có quá nhiều thứ kích thích phần vụ lợitrong chúng ta, nghệ thuật là 1 lĩnh vực hiếm hoi của đời sống làm cho phần vụ lợi củachúng ta lùi lại Thưởng thức nghệ thuật là cơ hội để ta nhìn đời sống này trong trẻo,

vô tư Sự vô tư ấy mới là thứ gần nhất với đạo đức (Vì sao các truyền thống tôn giáođều gắn với mĩ thuật? khI thống nhất với cái đepj, abnr thân thứ đạo đức ấy mới khiến

con người ta khao khát làm theo) Sức hấp dẫn của nghệ thuật là ở tính vô tư, sự ngạcnhiên

Đề 6:

Câu 1:

Nhà thơ Ấn Độ Ta gor trong bài thuyết giảng Ngôi trường của tôi đã phát biểu:

"Chúng ta có thể trở nên hùng mạnh nhờ kiến thức, nhưng chúng ta chỉ đạt đến sự trọn vẹn nhờ lòng cảm thông"

Anh/ chị hãy bình luận ý kiến trên.

Câu 2:

Người ta đau gì đây? Đau cái kiếp người

Không phải kiếp đá- kiếp mây- kiếp chó

Người đau- dù nỗi đau vì mình hay đau trong sử

Cũng chỉ vì mình là người

Thơ nói cho ra điều đó

(Thuốc- Chế Lan Viên, Trích Di cảo thơ II, NXB Thuận Hóa, 1993)

Từ cảm nhận của anh/ chị về bài thơ trên đây của CLV, hãy viết một bài nghịluận bàn về câu hỏi sau: Văn chương có thể là phương thuốc cho nỗi đau của conngười?

* Gợi ý:

Câu 1:

- Một trong những điều quan trọng nhất của giáo dục là nó làm giàu cõi nội tâm củacon người Nó khiến người ta biết két nối mình với nhiều bình diện của thế giới