Tiểu Luận - Văn Hóa Dân Gian - Chủ Đề - Hệ Thống Các Chùa Khu Vực Hà Nội Và Phụ Cận Quán Chùa Linh Tiên – Đình Đại Phùng - Chùa Dương Liễu

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI KHOA DU LỊCH *** HỌC PHẦN VĂN HÓA DÂN GIAN CHỦ ĐỀ HỆ THỐNG CÁC CHÙA KHU VỰC HÀ NỘI VÀ PHỤ CẬN QUÁN CHÙA LINH TIÊN – ĐÌNH ĐẠI PHÙNG CHÙA DƯƠNG LIỄU CHÙA LINH TIÊN QUÁN 1 Lộ trình[.]

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

KHOA DU LỊCH

- - -***- - -

HỌC PHẦN VĂN HÓA DÂN GIAN

CHỦ ĐỀ:

HỆ THỐNG CÁC CHÙA KHU VỰC HÀ NỘI VÀ PHỤ CẬN QUÁN CHÙA LINH TIÊN – ĐÌNH ĐẠI PHÙNG - CHÙA

DƯƠNG LIỄU

CHÙA LINH TIÊN QUÁN

1 Lộ trình

Di tích “Linh Tiên Quán” nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội 20km về phía Tây, theo đường quốc lộ 32 Hà Nội - Sơn Tây qua Diễn, Nhổn, Lai Xá tới thị trấn Trôi (thủ phủ Hoài Đức) quá trôi khoảng 500m rẽ theo đường bê tông dẫn đến làng Cao Xá, dọc theo đường làng về phía Tây là tới di tích Có thể đi xe máy(mất khoảng 45 phút), ô tô hoặc

có thể đi xe bus số 20

2 Các giá trị văn hóa đặc trưng

2.1 Lịch sử - văn hóa

Theo nội dung văn bia Linh Tiên Quán bi ký dựng ngày 12/06/1617 niên hiệu Hoàng Định 18 đời Lê Kính Tông thì Linh Tiên được khởi dựng từ thế kỷ thứ II trước CN Có truyền thuyết kể rằng, từ thời ấy Lý Nam Đế (tức Lữ Gia, Tể tướng nhà Triệu đi kinh

lý qua nơi này thấy có bàn cờ lớn, các vị tiên đang đánh cờ Ông đến để cáo yết thì các

vị tiên bay về trời mất Sau đó, Lữ Gia cho xây quán để kỷ niệm và các đạo sỹ tu luyện Hơn ngàn năm sau, đến thời Trần, con gái vua Trần Minh Tông là Công Chúa Thái Trưởng tới Linh Tiên Quán cầu tự, sau đó sinh được Hoàng Nam Bởi vậy, vua Trần cho trùng tu mở rộng quán để thờ phụng tiên Về sau, dân các làng Cao Xá đã dựng tượng vua Trần, thờ cúng tại Linh Tiên Quán để nhớ công ơn Ngài Đến thế kỷ

Chùa Linh Tiên Quán( thôn Cao

thượng-xã Đức Thượng-Hoài Đức)

XVI, nhiều người trong Vương tộc nhà Mạc hay đến Quán để thụ giáo, tu luyện Và họ

đã đóng góp tiền của tu tạo thượng điện, tiền đường, tam quan của quán Linh Tiên Tại quán Linh Tiên hội đủ cả ba tôn giáo là Đạo giáo, Nho giáo và Phật giáo Bởi thế

mà Linh Tiên Quán còn được coi là chùa Linh Tiên Và ở đây còn thờ cả Đức Thánh Mẫu, một tín ngưỡng cổ xưa nhất của người Việt ta Có thể nói, quán Linh Tiên là một địa chỉ văn hóa đặc biệt, lưu giữ những dấu ấn của một thời gọi là “Tam Giáo đồng nguyên”, thời kỳ tư tưởng rất cởi mở của người Việt Nam trong nhìn nhận tôn giáo và tín ngưỡng, đến mức cùng lúc tôn sùng cả ba tôn giáo Ở quán còn lưu giữ được quả chuông đồng khá lớn đúc từ đời Cảnh Thịnh (1793 – 1801) và một quả trống da, mặt trống đường kính rộng 2m, để chật cả một gian quán, mỗi khi đánh lên, tiếng vang như sấm rền Trống này nổi tiếng thiên hạ, nên trong dân gian mới có câu: Chuông chùa Hống, trống Linh Tiên Một bảo vật nữa là bức cuốn thư sơn son thếp vàng treo ở gian chính giữa quán với bốn câu thơ chữ Hán (phiên âm):

Đan Sơn tứ quán nhất Linh Tiên

Tế nhận bi văn Triệu Việt tiền Hóa tái gia nhiên thạch bồ địa Khai kim thượng tại sa huyệt nhiên

Dịch ý: huyện đan Phượng (nay chùa thuộc địa phận huyện Hoài Đức) có bốn quán thì Linh Tiên lớn nhất/ Thừa nhận văn bia nhà Triệu nước Việt xưa/Tin vào sự giáo hóa nơi đất Phật/Từ thuở có Quán trời đã tạo nênluyện đan như thế Ý nghĩa cao sâu trong bốn câu thơ nơi bức cuốn thư cho thấy Linh Tiên quán từ lâu đời đã cuốn hút con người đến với Quán và tìm thấy ở đấy một chỗ dựa tinh thần

2.2 Kiến trúc

Theo tư liệu khảo tả di tích thì di tích “Quán Linh Tiên” tọa lạc trên một khu đất cao rộng rãi trong khu vực cư trú của làng Trước đây di tích nằm theo hướng Đông – Nam Sau đó, Vương tộc nhà Mạc còn cho đổi hướng quán nhìn về hướng Đông – Bắc, xây tam quan và tạo khuôn viên rộng lớn có cảnh trí như ngày nay Do vậy mà Linh Tiên Quán mới có cấu trúc sắp đặt không giống những chùa, quán khác: “Tiền khánh, hậu chuông”

Từ ngoài vào kiến trúc hiện tại của “Quán Linh Tiên” bao gồm: Tam Quan, khu kiến trúc chính là quán trên, quán dưới (còn gọi là chùa trên, chùa dưới), gác chuông, nhà

tổ, nhà mẫu Các nếp nhà này được bố trí trên một trục thẳng để tạo bề sâu cho công trình Phía bên trong là hệ thống những di vật đồ sộ còn tồn tại tới ngày nay, di tích

“Quán Linh Tiên” còn bảo lưu số lượng lớn những di vật văn hóa có giá trị Ngoài giá trị thẩm mỹ do nội dung và ngoại hình quy định, chúng gắn bó chặt chẽ với quá trình thịnh suy của di tích, trên nhiều phương diện chúng còn là những tư liệu quý phản ánh

về lịch sử nước nhà Điêu khắc trang trí trong Quán Linh Tiên được thể hiện trên các kiến trúc gỗ, các

di vật và nhất là hệ thống tượng tròn Tượng tròn gồm 100 pho có niên đại từ thời Lê Trung Hưng đến Nguyễn

 Bia đá: 2 trong đó 1 bia có niên hiệu Mạc thế kỷ 16, 1 bia thời Lê Trung Hưng thế kỷ 17

 3 cuốn thư, 4 y môn, 2 cửa võng 8 hoành phi, 12 câu đối

 1 khánh đồng, 1 chuông đồng lớn thời Tây Sơn

 1 hương án thế kỷ 17, 1 bộ kiệu thời Lê Trung Hưng

 1 đôi hạc gỗ thế kỷ 18, 1 đôi lộc bình thời Thanh

 4 đôi sấu đá thời Lê

 1 trống da

Tất cả các di vật này đều được tạo tác tỉ mỉ, sinh động qua các hình ảnh hoa lá mây nước và đặc biệt là kiểu trạm Rồng trên bộ Kiệu được làm từ thế kỷ thứ 17, 18 Đây là những di vật đẹp hiếm thấy trong kiến trúc truyền thống hiện nay

Về kiến trúc nghệ thuật Quán Linh Tiên mang nhiều giá trị lớn và là một kiến trúc đẹp, đẹp trong kiến trúc tổng thể và đẹp trong từng nếp nhà Di tích có quy mô kiến trúc bề thế được bố cục chặt chẽ bảo lưu nhiều yếu tố kiến trúc sớm của thời Lê Mạc Đó là các nếp nhà rộng lòng dựng trên nền cao, mái nhà trải dài trên bộ khung cột lớn, tạo vẻ

bề thế vững trãi cho công trình nhưng vẫn đảm bảo sự cân đối nhẹ nhàng đẹp mắt Mỗi nếp nhà đều có 8 đầu đao thon nhỏ, uốn cong hình bán nguyệt tạo cảm giác bay bổng cho kiến trúc Thêm vào đó các kiến trúc của Quán Linh Tiên được đặt trong một không gian rộng lớn với nhiều cây cổ thụ bao quanh Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiến trúc với cảnh quan đã tạo vẻ đẹp độc đáo của kiên trúc độc đáo Việt Nam Đối với hiện tại Quán Linh Tiên là một di tích quý trong việc tìm hiểu lịch sử, tư tưởng tôn giáo truyền thống ở nước ta Di tích cũng là phòng trưng bày lớn về nghệ thuật điêu

khắc nhất là nghệ thuật tạo tượng tròn của 2 tôn giáo lớn là đạo phật và đạo lão hồi thế

kỷ 18, 19

Được sự quan tâm của chính quyền và nhất là nhân dân xã Đức Thượng - Hoài Đức di tích Quán Linh Tiên hiện nay vẫn giữ được nguyên vẹn với vẻ đẹp khang trang đồ sộ của nó

Từ những tư liệu quí trên theo quyết định số 34 VH/QĐ ngày 9 tháng 1 năm 1990 bộ trưởng bộ Văn Hóa đã ký quyết định công nhận Quán Linh Tiên Xã Đức Thượng -Huyện Hoài Đức - Thành Phố Hà Nội là di tích lịch sử cấp Quốc Gia cần được bảo tồn

C

25

24

35

32

35 35

35

22

28

20 31

29 26

19 30

21

27

17

16 13

12

11

10

4 9

7

7

7

18

13

2 2 1 1 2 2 2

Tiền Đường

1 Ông Bà Quan Hậu

2 Tứ ân Tổng Báo

3 Tam vị bồ tát

4 Đức Lão Gia

5 Huyền Thiện Hộ Pháp

6 Khuyến Thiện Hộ PhápTam phủ công đồng

7 Tam phủ công đồng

8 Đức Thánh Lý

9 Đức vua Trần Minh Tông

Nhà ống muống

10 Trường Trụ Tam Bảo

11 Tòa Cửu Long thờ Phật Thích Ca Mâu Ni

12 Quán âm nhiều mắt nhiều tay

13 Thập địa diêm vương

14 Nam Tào Bắc Đẩu

15 Kim Đồng, Ngọc Nữ

16 Thái Thượng Lão Quân

17 Ngọc Hoàng Đại Đế

Tòa thượng điện

18 Sơn thần tướng Quân 33 Thượng Thanh ( Thiên Thanh)

19 Cửu Thiên Thánh Mẫu 34 Ngọc Thanh

20 Thái Hậu Nguyên Quán 35 Hội nghị thần tiên

21 Đức Văn Xương

22 Đức Linh Ông

23 Quan Âm Thị Kính

24 Thái Trường Công Chúa

25 Đà quốc công Mạc Ngọc Liễn

26 Đức Trấn Vũ

27 Đức Thánh Hiền

28 Bồ tát

29 Khổng Tử

30 Đế Thích

31 Đế Thiên

32 Thái Thanh

Giải thích sơ đồ tượng trong chùa

SƠ ĐỒ TƯỢNG TRONG NHÀ THỜ MẪU- QUÁN CHÙA LINH TIÊN

Giải thích sơ đồ tượng

Tam Tòa Thánh Mẫu 14 Thánh Cô

1 Mẫu Thoải 15 Cậu bé Thiên

2 Mẫu Thiên 16 Cậu bé Ngàn

3 Mẫu Thượng Ngàn 17 Chúa Bà Thập nhị cô Sơn Trang

4 Ngũ Vị Vương Quan 18 Đức TRần Triều Đại Vương

5 Quan Đệ Nhị (thuộc Nhạc phủ)

6 Quan Đệ Tứ (thuộc Thiên Phủ)

7 Quan Đệ Nhất (thuộc về Thiên Phủ

8 Quan Đệ Tam (thuộc Thoải Phủ) Ông Lốt

9 Quan Đệ Ngũ (quan khâm sai tứ Phủ)

10 Chầu Đệ Tứ Khâm Sai

11 Chầu Đệ Tam Thoải Cung

12 Chầu bà Đệ Nhị Thượng Ngàn

13 Chầu Đệ Nhất Thượng Thiên

14 Thánh Cô

12

18 17

16

Chi vị Tổ Thượng

Đàm Hạ

SƠ ĐỒ TƯỢNG TRONG NHÀ TỔ-QUÁN CHÙA

LINH TIÊN

Đức Tổ Sư

Kim Đồng

Ngọc Nữ Quán Âm

Thần Tài

ĐÌNH ĐẠI PHÙNG

1 Lộ trình

Lộ trình chuyến đi: 22km, từ thành phố hà nội, đi theo quốc lộ 32, qua huyện Hoài Đức

Xe buýt: xe số 20, xuống ở bến xe Đan phượng, đi bộ khoảng 20 phút, qua chợ Phùng, qua chùa Phượng rồi đến đình Đại Phùng ( nằm gần 1 chợ nhỏ)

Thuộc làng Đại Phùng, xã Đan Phượng, huyện Đan Phượng, Hà Nội

2 Lịch sử

2.1 Giá trị lịch sử-văn hóa

 Đình có từ thời vua Trần Nghệ Tông (1370-1372) Đình thờ Vũ Hùng, một vị tướng đã có công dẹp loạn, nhân dân xây dựng đình để tưởng nhớ công ơn của ông

 Ngoài ra, đình còn thờ Tích Lịch Hòa Quang là thiên thần (một trong vị thần của tứ pháp: Mây-Mưa-Chớp) Vị thần được cả tổng Phùng xưa (8 làng) tôn thờ làm thành hoàng (Đại Phùng, Phượng Trì, Đông Khê, Đồi Khê, Tháp Thượng, Thụy Ứng,

Thu Quế và Thuận Thương

Lễ hội đình Đại Phùng được tổ chức mỗi năm ba lần:

 Ngày 18 tháng giêng là ngày đản sinh của thánh Vũ Hùng, đây là lễ hội lớn nhất trong năm

 Thứ hai là ngày 12 tháng 2 tưởng nhớ thần Tích Lịch Hào Quang, vị thần hoàng chung của cả tổng Phùng

 Lễ thứ ba là ngày 18 tháng 11 kỷ niệm ngày hóa của Vũ Hùng

2.2 Kiến trúc

Đình Đại Phùng có từ thời Trần nhưng hiện nay chỉ còn lại kiến trúc thời hậu Lê ( thế kỉ XVII), chủ yếu làm từ gỗ xoan

 Đình Đại Phùng gồm 2 phần, phía trước là hiền tế, phía sau là đại đình, có kết cấu 3 gian 2 chái, rộng rãi và cao to hơn tòa hiền tế Dấu ấn kiến trúc cổ cho thấy ban đầu đình được xây dựng theo hình chữ Nhất ( -) , nơi thờ thánh đặt tại gian giữa và gác lửng Đến thế kỉ XIX, dân làng cho xây dựng thêm phần hậu cung nên kiến trúc đình chuyển sang hình chữ Đinh (I)

 Hậu cung thì được làm bằng gỗ Lim- đây là nơi nghỉ ngơi của Vua , chúa ngày xưa bây giờ trở thành nơi cất giữ đồ đạc

Chạm khắc- nét đặc sắc trong kiến trúc của đình

 Phản ánh sinh hoạt của xã hội đương thời

 Tiêu biểu là mô típ hoạt cảnh “Vinh quy bái tổ” Đám rước về làng có cảnh ca công của lối hát ca trù truyền thống, các bức diễn tả hội làng đông vui với nhiều trò diễn xướng, trò chơi như: đấu vật, đá cầu Đặc sắc là các cảnh: Trai gái tình tự, tiên tắm đầm sen, uống rượu, đánh cờ… từ các loài vật linh thiêng như: Rồng, Phượng, Ngựa, Voi đến các con vật gần gũi với người như: Mèo cắp cá , Thạch Sùng, Chim, Cá đều được chạm khắc sinh động trong nội thất ngôi đình

 Những tác phẩm điêu khắc đồ sộ, hoàng tráng trở thành không gian sinh hoạt vui vẻ, gần gũi, đầm ấm của quê hương Bởi vậy, đình Đại phùng được Bộ Văn hóa-Thể-thao và Du lịch công nhận từ năm 1991 và xếp vào hạng di tích đặc biệt quan trọng cấp Quốc gia Năm 2010, ngôi đình được trùng tu lớn, kinh phí trên 20 tỷ đồng, được gắn biển “Công trình kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội”

6/ Sơ đồ đình Đại Phùng ( từ cổng vào)

Đại Bái

Nhà

Ông

Từ

Hậu cung

Hạc

CHÙA DƯƠNG LIỄU

1 Lộ trình :

Xã Dương Liễu ,huyện Hoài Đức , tỉnh Hà Tây

Hạc Quân

cờ

Quân cờ

Bộ

vũ khí+

lọng

Tiền Tế

Sân đình

Bia Rùa

Con Nghê

Đ è n

Lư Hương Đ

è n

R ồ n g

R ồ n g

Sập đá

Cách xa trung tâm Hà Nội khoảng 20_25 km đi theo hướng quốc lộ 32 ,ngôi chùa tọa lạc trên địa phận xã Dương Liễu Các bạn có thể di chuyển bằng xe máy hoặc xe bus tuyến 29 79 đi qua thị trấn phùng rồi đi tiếp bằng xe khác Tuy nhiên do nằm trên con đê nên tốt nhất các bạn nên đi xe máy cho đảm bảo mất khoảng 30 phút đi bằng

xe máy thôi

2 Các giá trị văn hóa đặc trưng.

2.1 Lịch sử văn hóa.

Chùa Hương Trai (Cổ Trai tự) hay chùa Dương Liễu nằm trên thế đất hoa sen, nhiều cây xanh soi bóng xuống hồ nước làm nên phong cảnh hữu tình, thanh tịnh chốn thiền môn, theo thuyết phong thủy: "Tụ thủy tụ phúc, lưu thủy lưu phúc" Chùa quay mặt ra sông Đáy, cơ hồ như ngóng vọng về xứ sở Tây Trúc xa xôi Cổ Trai tự còn bảo lưu nhiều dấu tích kiến trúc và di vật chùa làng thời Trần, tiếp nối qua thời Lê-Mạc tới các triều đại sau Theo hương ước của làng viết vào thời Chính Hòa, hiện còn lưu giữ tại UBND xã: năm Mậu Ngọ (1258) khởi công dựng chùa Hương Trai Năm Đinh Tỵ đời vua Lê Anh Tông, ngày 14 tháng 6 (tức năm 1557) xây thêm tiền đường Năm Chính Hòa thứ 10 (1690) tiếp tục sửa chữa Năm Bính Thân, Cảnh Hưng thứ 7 (1777) làm lại cửa, thay rui mè, lợp lại ngói, đúc thêm tượng

2.2 Kiến trúc chùa :

Chùa dương liễu được theo hình theo kiến trúc chữ đinh giống như 1 số ngôi chùa cũng như kiến trúc chung trong chùa chiền Việt Nam Tam quan cũng đồng thời là gác chuông, ba gian hai chái, chồng diêm hai tầng bốn mái, tiền đường năm gian hai chái Tòa thiêu hương là một nếp nhà ba gian chạy dọc, nối vuông góc tiền đường với chính điện Các cột ở Tam bảo đều làm bằng gỗ mít Mỗi cột cái cao 3m, chu vi 1,64m; cột nhỏ cao 1,82m, chu vi 1,5m

Chùa có cả thảy 47 pho tượng cổ, gồm 38 pho ở chùa chính, 8 pho ở nhà Mẫu và 1 pho ở nhà Tổ Trong chùa hiện lưu giữ quả chuông ghi niên hiệu Gia Long và chiếc khánh niên hiệu Bảo Đại Trước sân, thẳng giữa tiền đường có cây hương đá cao 1,9m, dáng đứng "thượng thu hạ thách", bốn mặt khắc chữ Hán

Di vật vang bóng nhất ở chùa Hương Trai là bệ thờ bằng đá thời nhà Trần Bệ hình hộp chữ nhật, làm từ đá nguyên tảng, chiều dài 3,97m; rộng 1,6m; cao 1,32m Mặt bệ

là tòa sen khổng lồ tựa như đã mãn khai, với hai lớp cánh ngửa, một lớp cánh úp Lớp ngửa, cánh sen dài, mập nhọn đầu Lớp úp, cánh nhỏ đầu tròn Thân bệ thu nhỏ hơn mặt bệ Bốn góc chạm khắc bốn con chim thần Garuda, mình thú đầu chim, trong tư thế ngồi xổm đưa hai tay lên đỡ tòa sen Chữ Vương trên trán chim thần thể hiện rằng đây là chúa của muôn loài Mặt trước và hai mặt bên của bệ chia thành nhiều ô, mỗi ô chạm rồng, mây, hoa dây Rồng ở đây đường nét sơ khai: rồng đơn, không sừng, không uốn vặn thân Các đường gờ vòng quanh chia thân bệ thành nhiều lớp Đế bệ

nở to hơn phần thân, tạo thế chân quỳ dạ cá, làm nên dáng vững chãi cho bệ đá có 1

số tài liệu đã tới đây nghiên cứu từ và chỉ ra rằng "Đường nét chạm khắc trên bệ đá Hương Trai mang phong cách Ấn Độ"

21 8

12 11

3

13

5 4

10

2

SƠ ĐỒ TƯỢNG TRONG CHÙA DƯƠNG LIỄU

Giải thích sơ đồ tượng -

1: Khu thờ Quan Âm Thiên Thủ

21: Khu thờ Quan Âm Thị Kính

14

5 16

38

20

4

7,8,9: Tam thế

10: tượng A Di Đà

11: Bồ Tát Phổ hiền

12: Bồ Tát Văn Thù

13: Tượng Ngọc Hoàng

14, 15, 16, 17: 4 tiên nữ 18: Nam Tào

19: Bắc Đẩu

20: Đức Thích Ca

26: Khu thờ Cung phi Ỷ Lan 35: Khu thờ đức chúa Ông

29, 34: Thánh Hiền

30, 33: Đức ông

31, 32: Hộ Pháp

38: Di Lạc

Đình Đại Phùng

Một góc đình Đại Phùng Họa tiết nàng tiên với đôi cánh dang rộng trong đình

Bức chạm nhạc công đàn Đáy ở đình Đại Phùng

Chùa Dương Liễu

BẢNG PHÂN CHIA CÔNG VIỆC

Quán Chùa Linh Tiên

2.

ĐÀM THỊ XIM (SĐT: 01675950149)

Đình Đại Phùng

Chùa Dương Liễu