HÀNH VI VA HÀNH ĐỘNG
Lí thuyết hành vi .- S chinh 95 I Thuyết hành động - cà Ssesiserirrree 100 Chương V - VĂN HÓA ke 107
Lí thuyết hành vi ở buổi sơ khai - thuyết hộp đen
Những người theo thuyết hành vi cho rằng động cơ cá nhân rất đa dạng nhưng không ảnh hưởng nhiều đến hành vi con người Họ nhận định rằng động cơ mang tính chủ quan, trong khi hành vi lại diễn ra liên tục và thay đổi tùy thuộc vào tình huống, khiến cho động cơ trở nên không còn ý nghĩa Điều này chỉ ra rằng có một quy luật nhất định chi phối hành vi con người.
Con người chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ môi trường xung quanh, và khi môi trường thay đổi, hành vi của con người cũng sẽ thay đổi theo Mặc dù động cơ cá nhân cũng tồn tại, nhưng chúng thường không đáng kể so với sự tác động của môi trường Do đó, nhiều người có xu hướng bỏ qua yếu tố cá nhân và tập trung vào quy luật này.
Nhập môn xã hội học nghiên cứu động cơ ứng xử của con người, nhằm tìm ra quy luật về cách thức con người xử lý và thể hiện hành vi trong những tình huống tương tự Ý tưởng này liên quan đến khái niệm “hộp đen”, nơi mọi sự việc diễn ra Nghiên cứu tập trung vào việc xem xét ảnh hưởng của việc tăng hoặc giảm kích thích đến sự biến đổi trong hành vi Giả thuyết đặt ra là bất kể màu da, giới tính hay trình độ học vấn, con người với những động cơ khác nhau vẫn có thể phản ứng tương tự trong các tình huống nhất định.
NHAP MON XA HOI HOC
Các nhà hành vi tập trung vào những biểu hiện chung của con người mà không xem xét động cơ cá nhân, dẫn đến việc họ chỉ nhận diện các quy luật kích thích và phản ứng tương tự Thuyết này thiên về tự nhiên, loại bỏ yếu tố nhân văn khỏi con người Tuy nhiên, nó bị phê phán vì coi con người như loài vật trong phòng thí nghiệm.
Theo quan điểm này, việc nắm bắt thế giới nội tâm của con người là điều không thể, chỉ có thể quan sát những biểu hiện bên ngoài thông qua hình ảnh và video Điều này trái ngược với quan điểm của Weber, người nhấn mạnh rằng để hiểu hành động của con người, cần phải xem xét nội tâm của họ, vì con người hành động dưới sự chi phối của những yếu tố nội tâm, thể hiện nguyên tắc hiểu “Vestehen” (Joachim Mathers, 1994).
Lí thuyết về sự chọn lựa hợp lý
Một biến thể của thuyết hành vi đã làm thay đổi lý thuyết truyền thống là thuyết lựa chọn hợp lý, được đại diện bởi nhà tâm lý học người Mỹ - Coleman Lý thuyết này không bỏ qua khía cạnh "hộp đen" mà muốn khám phá sâu hơn về cơ chế bên trong Theo đó, mỗi cá nhân sẽ xem xét một loạt kích thích và lựa chọn những kích thích phù hợp, có lợi cho bản thân, trong khi những kích thích không phù hợp hoặc không có ích sẽ bị từ chối và loại bỏ.
NHAP MON XA HỘI HỌC
Như vậy, cơ chế diễn ra trong hộp đen đó ở mọi người đều giống nhau: cơ chế đó là sự lựa chọn hợp lý
Chủ nghĩa tư bản phương Tây xem mọi hành vi trong cuộc sống đều được định hướng bởi mục tiêu sinh lợi Sự lựa chọn hợp lý được hiểu là việc con người sử dụng mọi phương tiện để đạt được mục đích mong muốn, và điều này được coi là đủ.
Theo M Weber, tính hợp lý giữa phương tiện và mục đích trong chủ nghĩa tư bản thể hiện qua nguyên tắc mỗi cá nhân theo đuổi mục tiêu riêng của mình, cạnh tranh với người khác để đạt được hiệu quả tiết kiệm nhất, tức là giảm thiểu hao phí Đây chính là động lực cốt lõi của chủ nghĩa tư bản Tuy nhiên, lý thuyết này cũng chỉ ra rằng con người không chỉ hành động vì lợi ích cá nhân mà còn bị chi phối bởi yếu tố tình cảm.
Trong nghiên cứu xã hội học, thuyết hành vi cổ điển chủ yếu sử dụng phương pháp quan sát và thực nghiệm, hai phương pháp tiêu biểu của khoa học tự nhiên Ngược lại, thuyết lựa chọn hợp lý không chỉ dựa vào hai phương pháp này mà còn cần đến phương pháp phỏng vấn, giúp khai thác các yếu tố định tính và thang giá trị của con người.
NHAP MON XA HOI HOC người, tâm tư nguyện lượng, sở thích của họ) Các nhà
*Hành vi taớPC((Euyết lid chon hợp lý) muốn biết những gì 9b ngợi từb 3'(tớ đi: eh: By" phần: ứng thế nào đối với xan GU 4U T& c616P 62°
Be PPhương pháp lựa chon hợp lý thường được ứng dụng
Trong nghiên cứu thị trường và nghiên cứu dư luận, quan điểm này thường được áp dụng trong tiếp thị Các tập đoàn nghiên cứu hệ thống giá trị của các nhóm khác nhau để phát triển sản phẩm phù hợp, đồng thời có thể tác động đến việc thay đổi giá trị và nhu cầu của người tiêu dùng.
Trong tiếp thị xe ô tô, các hãng thường kết hợp quảng cáo với hình ảnh phụ nữ đẹp nhằm thu hút sự chú ý của nam giới, đối tượng chính mua xe Nghiên cứu cho thấy, đàn ông có xu hướng thích những mẫu quảng cáo có sự xuất hiện của phụ nữ, và các hãng xe đã khéo léo lựa chọn kiểu phụ nữ phù hợp với từng loại ô tô để tăng doanh số bán hàng Thay vì tạo mối liên hệ trực tiếp giữa đàn ông và ô tô, họ đã tìm kiếm mối liên hệ gián tiếp thông qua hình ảnh phụ nữ, từ đó đáp ứng nhu cầu và giá trị của nam giới, góp phần làm tăng lượng xe tiêu thụ.
NHẬP MÔN XÃ HỘI HỌC
Các tập đoàn lớn thường có viện nghiên cứu để phân tích hành vi thị trường Chẳng hạn, tại Đức, Đảng Xã hội Dân chủ đã điều chỉnh chiến lược tranh cử để phù hợp với nguyện vọng của quần chúng, đặc biệt là việc ủng hộ vai trò lãnh đạo của phụ nữ và bảo vệ môi trường Tương tự, tại Việt Nam, các khẩu hiệu tuyên truyền như “dừng lại ở hai con để nuôi dạy cho tốt” hay “tiết kiệm nước là tiết kiệm tiền” được thiết kế để nhấn mạnh lợi ích cá nhân, giúp tăng hiệu quả truyền thông Việc tập trung vào lợi ích cá nhân hơn là lợi ích chung sẽ tạo ra sự kết nối tốt hơn với người dân.
Max Weber và G.H Mead đều phát triển lý thuyết về hành động, nhưng với những mục tiêu khác nhau Trong khi Weber tập trung vào các nhóm cá nhân và sự tương tác giữa họ, thì Mead chú trọng đến cơ chế hình thành hành động xã hội thông qua các mối quan hệ liên cá nhân.
Vào thế kỷ XX, Max Weber đưa ra lý thuyết hành động Đối lập với thuyết hành vi, ông cho rằng nếu một lý 100
Thuyết tập trung vào cá nhân nhấn mạnh tầm quan trọng của các yếu tố chủ quan như tình cảm, suy nghĩ và tư tưởng trong hành vi con người Nếu chỉ xem hành vi là phản xạ trước kích thích, con người sẽ không khác gì động vật Thực tế, con người không chỉ phản ứng với môi trường mà còn suy nghĩ và lựa chọn cách ứng xử dựa trên trí tuệ và cảm xúc Công thức hành động xã hội cho thấy hoàn cảnh ảnh hưởng đến cá nhân, nhưng trước khi hành động, cá nhân sẽ xem xét nhu cầu và động cơ của mình, từ đó tính toán các phương pháp để đạt được mục tiêu.
Hoàn cảnh (điều kiện sống)
Nhu cầu®> Động cơ 3 Chủ thể ® Công cụ ® Mục đích
Theo Max Weber, để nghiên cứu con người, cần phải hiểu hoàn cảnh và thâm nhập vào thế giới nội tâm của họ, bởi vì hành động của con người không chỉ là phản xạ mà còn bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và tư duy Con người không chỉ hành động vì lợi ích mà còn vì những giá trị và ý nghĩa mà họ coi trọng.
Sự khác biệt văn hóa và những hệ quả ð0 0 d.áai 126 Chương VI - SỰ ĐIỀU TIẾT XÃ HỘI - QUI TẮC, GIÁ TRỊ, CHUẨN MUC VA CHẾ TÀI 133 I Một số khái niệm cơ bản <<e¿ 134 II Cơ chế của sự điều chỉnh xã hội - mối quan hệ giữa giá trị qui tắc và chế tài
Văn hóa là yếu tố quan trọng trong hành vi con người, không chỉ dựa vào yếu tố sinh học bẩm sinh Mặc dù nhu cầu sinh lý như ăn, ngủ và hoạt động tình dục là cần thiết, chúng không đủ để quyết định hành vi Sự tương tác giữa yếu tố sinh học và văn hóa định hình cách con người ứng xử trong xã hội.
NHẬP MÔN XÃ HỘI HỌC
Văn hóa là yếu tố quyết định đặc trưng hành vi và ứng xử của con người, cho thấy rằng các hành vi này bị ảnh hưởng bởi bối cảnh xã hội và văn hóa cụ thể Một hành vi có thể mang ý nghĩa khác nhau trong các xã hội khác nhau, vì vậy cần phải hiểu và giải thích các ứng xử của con người dựa trên ý nghĩa của chúng trong từng xã hội mà chúng diễn ra.
Trong nghiên cứu và cuộc sống, việc hiểu nguyên tắc tính tương đối của văn hóa giúp ta nhận thức rõ hơn về hành vi ứng xử trong bối cảnh xã hội Ví dụ, ở Colombia, gật đầu lại mang ý nghĩa không đồng ý, trong khi lắc đầu thể hiện sự đồng ý, điều này trái ngược với nhiều nền văn hóa khác Điều này cho thấy rằng không có gì là tuyệt đối đúng hay sai, mà mọi phán xét đều phụ thuộc vào tiêu chuẩn đạo lý của từng nền văn hóa cụ thể.
Những hệ quả của sự khác biệt văn hóa
Bi gidi han vé van hoa
Nếu mọi người hiểu rõ nguyên tắc về tính tương đối của văn hóa, sẽ giảm thiểu hiểu lầm trong các hiện tượng văn hóa khác nhau Tuy nhiên, nhiều người, bao gồm cả một số nhà nghiên cứu xã hội, thường bỏ qua những nguyên tắc này, dẫn đến tình trạng "bị giới hạn về văn hóa" và mắc sai lầm trong việc hiểu bối cảnh văn hóa.
Nhập môn xã hội học cho thấy rằng sự hiểu biết về văn hóa khác nhau là rất quan trọng Sai lầm thường gặp là đánh giá sự kiện qua lăng kính văn hóa cá nhân Ví dụ, người Hy Lạp cổ đại đã từng ném những đứa trẻ ốm yếu xuống vách núi vì quan niệm xã hội yêu cầu thành viên phải khỏe mạnh Nếu không hiểu tính tương đối của văn hóa, chúng ta có thể phê phán hành động này là vô đạo đức mà không xem xét bối cảnh văn hóa của họ Hơn nữa, có những người nhận thức về sự khác biệt văn hóa nhưng vẫn giữ quan điểm vị chủng, cho rằng lối sống của dân tộc mình là đúng nhất, dẫn đến sự coi thường những nền văn hóa khác.
Chủ nghĩa vị chủng thể hiện sự tự tôn quá mức về văn hóa của bản thân, coi đó là văn hóa duy nhất xứng đáng được tôn trọng Chủ nghĩa phân biệt chủng tộc là một hình thức rõ ràng của chủ nghĩa vị chủng Trong đời sống hàng ngày, nhiều người cũng mang quan điểm vị chủng, thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với các nền văn hóa khác.
Nhập môn xã hội học cho thấy rằng một số dân tộc có thể coi văn hóa của mình là toàn diện, trong khi xem văn hóa của các dân tộc khác là thấp kém hoặc không nhân đạo Thái độ tự tôn này dẫn đến việc họ bỏ qua những kiến thức phong phú từ các nền văn hóa khác, điều này thật đáng tiếc.
Trong cuốn "Những mẫu hình văn hóa", Ruth Benediet chỉ ra rằng người phương Tây có xu hướng vị chủng do sự phát triển mạnh mẽ của văn hóa phương Tây, khiến họ ít phải đối mặt với các phong cách văn hóa khác Bà hy vọng rằng cuốn sách của mình về các nền văn hóa khác sẽ giúp giảm thiểu sự vị chủng trong xã hội phương Tây Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự giao lưu quốc tế đang giúp người dân các quốc gia xích lại gần nhau, từ đó làm giảm đi sự vị chủng.
Trong xã hội, có hai hệ quả chính: đầu tiên, những người xuất thân từ nhóm có vị thế xã hội thấp sẽ gặp khó khăn trong môi trường mới Cụ thể, người dân nông thôn thường bị người thành phố xem thường, bị gán cho những danh xưng như "nhà quê ra tỉnh", "cua đồng", hay "hai lúa" do sự tự mãn về ưu thế văn hóa của thành phố Ngược lại, người nông thôn lại trân trọng tình làng nghĩa xóm và lối sống chân chất, họ phản ứng lại bằng cách chỉ trích người thành phố với những từ như "bọn ăn trắng mặc trơn".
“những kẻ hợm hĩnh" Trường hợp thứ hai, việc coi
Nhập môn xã hội học thường chỉ ra rằng những lối sống xa lạ, ngoại lai có thể dẫn đến nỗ lực cô lập nền văn hóa bản địa Nhiều bậc phụ huynh còn cấm con cái kết bạn với "bọn ngoài phố" để bảo vệ giá trị văn hóa của gia đình.
Nhiều gia đình lo lắng về việc con cái tiếp xúc với những nội dung tiêu cực trên Internet, như phim và hình ảnh khiêu dâm, nên đã quyết định cấm con sử dụng Internet Điều này xuất phát từ nỗi sợ hãi trước sự lêu lổng của các nhóm thanh thiếu niên mà họ đã quan sát trong khu vực.
Một số nhóm văn hóa phụ cố gắng tách biệt hội viên khỏi nền văn hóa rộng lớn hơn, lo ngại về sự đồng hóa văn hóa và tìm cách ngăn chặn ảnh hưởng văn hóa ngoại lai Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, không có nền văn hóa nào có thể tồn tại độc lập mà không chịu ảnh hưởng từ nền văn hóa khác Khi du lịch đến những vùng đất mới, du khách không chỉ học hỏi những cách ứng xử và tập quán mới mà còn mang theo nét văn hóa của mình để chia sẻ với người khác.
Như vậy, trong chương này, chúng ta cần lưu ý một số điểm sau:
Văn hóa là một khái niệm phong phú và đa dạng, bao gồm các chuẩn mực, sản phẩm, kiến thức và giá trị tình cảm Nó phản ánh những đặc trưng và bản sắc riêng của mỗi cộng đồng.
NHAP MON XA HOI HOC đều: được truyền đạt bằng ngôn ngữ qua các thế hệ trong một xã hội nhất: định::
Các hiện tượng phổ biến là đối tượng nghiên cứu của xã hội học, nhưng sự tồn tại của các hiện tượng mới mang tính phổ biến lại thay đổi theo văn hóa Điều này có nghĩa là mọi xã hội đều xã hội hóa các thành viên của mình, nhưng cách thức truyền đạt, nội dung giáo dục và phương tiện dạy dỗ lại khác nhau giữa các nhóm và cộng đồng Đồng thời, điều này cũng thể hiện tính đồng nhất trong nội bộ của các nhóm và tập đoàn.
Khái niệm văn hóa giúp chúng ta hiểu và giải thích hành động của con người thông qua các truyền thống mà hành động đó tuân theo Nó cũng giảm thiểu những sai lầm trong việc đánh giá sự khác biệt văn hóa khi giao lưu giữa các truyền thống văn hóa khác nhau, như hạn chế văn hóa và chủ nghĩa vị chủng.
