Tài Liệu Phát Triển Năng Lực Giao Tiếp Và Hợp Tác Cho Học Sinh Thpt Thông Qua Dạy Học Nội Dung Hàm Số Và Đồ Thị.pdf

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH THPT THÔNG QUA DẠY HỌC NỘI DUNG “HÀM SỐ VÀ ĐỒ THỊ” MÔN TOÁN LỚP 10 LĨNH VỰC TOÁN HỌC Nghệ An, tháng 4 năm 2023 1 of 9[.]

Trang 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO

HỌC SINH THPT THÔNG QUA DẠY HỌC NỘI DUNG

“HÀM SỐ VÀ ĐỒ THỊ” - MÔN TOÁN LỚP 10

LĨNH VỰC: TOÁN HỌC

Nghệ An, tháng 4 năm 2023

Trang 2

SỞ GD&ĐT NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT QUỲNH LƯU 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Trang 3

3 Đối tượng nghiên cứu

4 Giả thuyết khoa học

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

6 Phương pháp nghiên cứu

7 Những luận điểm cần bảo vệ của đề tài

8 Đóng góp mới của đề tài

Phần II Nội dung nghiên cứu

Chương I Cơ sở lý luận và thực tiễn

I Cơ sở lý luận

1 Giao tiếp và hợp tác trong toán học

1.1 Giao tiếp toán học

1.2 Hợp tác trong dạy học

2 Năng lực giao tiếp và hợp tác trong hoạt động nhóm khi dạy học toán

3 Một số kinh nghiệm về tổ chức học tập giao tiếp và hợp tác

II Cơ sở thực tiễn

1 Năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh THPT

2 Giáo viên tổ chức hoạt động nhóm trong hoạt động giảng dạy

III Thực trạng việc tổ chức hoạt động nhóm để phát triển năng lực

giao tiếp và hợp tác cho học sinh khi dạy học môn Toán, nội dung

“Hàm số và đồ thị” ở trường phổ thông

1 Các kết quả của thực trạng

2 Nguyên nhân của thực trạng

Chương II Những biện pháp dạy học nhằm phát triển năng lực giao

tiếp và hợp tác thông qua dạy học nội dung “Hàm số và đồ thị” -

Trang 4

2.2 Các biện pháp chính phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học

sinh khi dạy học nội dung “Hàm số và thị” - SGK mới lớp 10

2.2.1 Giải pháp 1: Tăng cường ứng dụng phần mềm Geogebra trong

3.2 Nội dung và phương pháp khảo sát

3.3 Đối tượng khảo sát

3.4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã

4.5 Nội dung thực nghiệm sư phạm

4.6 Kết quả thực nghiệm sư phạm

I Ý nghĩa của Đề tài

II Các kiến nghị, đề xuất

Tài liệu tham khảo

Trang 5

NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI SKKN

GD

GD & ĐT

PT THCS THPT

DH PPDH

GV

HS

GT & HT NNTN NNTH NNCN GTTH

TN

ĐC TNSP SGK TXĐ GTTĐ GTLN GTNN HSĐB HSNB CNTT

Giáo dục Giáo dục và đào tạo Phổ thông

Trung học cơ sở Trung học phổ thông Dạy học

Phương pháp dạy học Giáo viên

Học sinh Giao tiếp và hợp tác Ngôn ngữ tự nhiên Ngôn ngữ toán học Ngôn ngữ chuyên nghành Giao tiếp toán học

Thực nghiệm Đối chứng Thực nghiệm sư phạm Sách giáo khoa

Tập xác định Giá trị tuyệt đối Giá trị lớn nhất Giá trị nhỏ nhất Hàm số đồng biến Hàm số nghịch biến Công nghệ thông tin

Trang 6

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài SKKN

Chương trình giáo dục phổ thông mới được ban hành kèm theo Thông tư

số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và

Đào tạo được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh,

tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp người học tích lũy được kiến thức phổ

thông vững chắc, biết vận dụng hiệu quả kiến thức vào đời sống

Theo đó, trong tổ chức dạy học cần hình thành và phát triển cho học sinh

10 năng lực cốt lõi, đó là năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác,

năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng

lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm

mỹ, năng lực thể chất Trong đó, năng lực giao tiếp và hợp tác (GT & HT) là một

trong 3 năng lực chung cần hướng tới ở tất cả các môn học

Xã hội càng phát triển, để giải quyết tất cả công việc một cách hiệu quả một người khó có thể tự mình giải quyết tốt mà cần có sự hợp tác của nhiều người; khi

việc làm có nhiều người tham gia đòi hỏi phải có kỹ năng tổ chức hoạt động nhóm

Giáo viên tổ chức cho học sinh hình thành các nhóm học tập, thông qua giao tiếp

và hợp tác tạo môi trường thuận lợi giúp học sinh có cơ hội trao đổi, học tập lẫn

nhau, cùng nhau tìm hiểu kiến thức mới Khi học sinh tham gia học tập hợp tác theo

nhóm sẽ thúc đẩy quá trình hợp tác, tạo hứng thú; tăng tính chủ động của tư duy, tư

duy hội thoại; sự sáng tạo và khả năng ghi nhớ; phát triển các năng lực xã hội cho

học sinh Đồng thời, giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ và

nâng cao ý thức trách nhiệm, sự tự tin cho người học, thúc đẩy cạnh tranh mang tính

tích cực, góp phần đẩy mạnh mối quan hệ giữa các học sinh Ngoài ra, giao tiếp và

hợp tác còn giúp học sinh phát huy kĩ năng sáng tạo, đánh giá, tổng hợp, so sánh

Sự hợp tác giữa con người với nhau tạo nên sự tồn tại của xã hội loài người

Mỗi bài học trong Sách giáo khoa môn Toán lớp 10 hiện hành có cấu trúc mạch lạc về phương pháp dạy học, theo đúng tiến trình dạy học hình thành và phát

triển phẩm chất, năng lực cho học sinh Đặc biệt, chương Hàm số và đồ thị có nhiều

nội dung thuận lợi để giáo viên phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh

Tuy nhiên, đây là năm học đầu tiên cả nước áp dụng chương trình SGK mới nên

nhiều giáo viên và học sinh còn bỡ ngỡ và gặp nhiều khó khăn trong dạy và học

Xuất phát từ những lý do trên cũng như mong muốn được tìm hiểu sâu hơn

về năng lực giao tiếp và hợp tác của HS về nội dung Hàm số và đồ thị, chúng tôi

mạnh dạn đề xuất lựa chọn đề tài nghiên cứu:“Phát triển năng lực giao tiếp và hợp

tác cho học sinh THPT thông qua dạy học nội dung “Hàm số và đồ thị”- môn

Toán lớp 10"

Trang 7

2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu cách thức tổ chức hoạt động nhóm để HS tăng cường giao tiếp với nhau,

cùng hợp tác để giải quyết vấn đề đặt ra khi dạy học nội dung “Hàm số và đồ thị”

môn Toán lớp 10 nhằm phát triển năng lực GT & HT cho HS

3 Đối tượng nghiên cứu

Năng lực GT & HT của HS và các biện pháp phát triển năng lực này trong

dạy học nội dung “Hàm số và đồ thị” môn Toán lớp 10

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi này trong các tiết dạy nội dung "Hàm số và đồ thị” thì có thể góp phần đáng

kể trong việc phát triển năng lực GT & HT của học sinh

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về năng lực GT & HT của HS

- Khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học nội dung "Hàm số và đồ thị” theo hướng

phát triển Năng lực GT & HT cho HS

- Đề xuất các giải pháp phát triển năng lực GT & HT trong dạy học nội dung "Hàm

số và đồ thị” môn Toán lớp 10 hiện hành

5.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu chương trình lớp 10 mới hiện hành bậc THPT

- Khảo sát thực trạng và thực nghiệm ở Trường THPT Quỳnh Lưu 3, THPT Quỳnh Lưu 2, THPT Quỳnh Lưu 1

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 6 năm 2022 đến tháng 4 năm 2023

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp thống kê toán học

7 Những luận điểm cần bảo vệ của đề tài

- Cơ sở lí luận về việc tổ chức dạy học hợp tác theo hướng tăng cường hoạt động

giao tiếp cho học sinh trong dạy học môn Toán ở trường THPT

- Thực trạng việc phát triển năng lực GT & HT cho học sinh khi dạy học môn

Toán, nội dung “Hàm số và đồ thị” ở trường phổ thông

- Các biện pháp chính nhằm phát triển năng lực GT & HT cho học sinh trong dạy

Trang 8

8 Đóng góp mới của đề tài

- Thiết kế và tổ chức hoạt động nhóm khi dạy học nội dung Hàm số và đồ thị- Toán

học 10 với các hoạt động cụ thể, sinh động nhằm phát huy năng lực GT & HT cho

học sinh

- Đề xuất một số kinh nghiệm tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả khi dạy học nội

dung Hàm số và đồ thị- Toán học 10 đặc biệt có ứng dụng phần mềm Toán học và

các kĩ thuật dạy học tích cực; tổ chức hoạt động dưới mô hình câu lạc bộ Toán học

Trang 9

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương I Cơ sở lý luận và thực tiễn

I Cơ sở lý luận

1 Giao tiếp và hợp tác trong toán học

1.1 Giao tiếp toán học

Giao tiếp trong toán học là giao tiếp diễn ra giữa GV-HS, giữa HS-HS trong quá trình DH toán, quá trình này sử dụng NNTH là phương tiện quan trọng và chủ

yếu để tiếp nhận và chuyển tải các ý tưởng toán học, kiến thức toán học, đưa ra lập

luận, chứng minh, giải quyết vấn đề nhằm đạt được mục tiêu học tập môn toán

Trong DH toán phổ thông, NNTH là ngôn ngữ của khoa học toán học, bao gồm các

biểu tượng toán học (như hình vẽ, sơ đồ, đồ thị ), thuật ngữ toán học (từ, cụm từ),

các kí hiệu toán học, và các quy tắc kết hợp chúng NNTH dùng để diễn đạt các đối

tượng và các mối quan hệ toán học trong khi nói, viết hoặc tư duy

1.2 Hợp tác trong dạy học

Học hợp tác là hình thức thành viên trong nhóm giúp đỡ cùng giải quyết các vấn đề của nhau thông qua giao tiếp bằng NNCN, NNTN với mục đích hoàn thành

công việc chung nhằm phát triển cả về tri thức và quan hệ xã hội

Hợp tác trong dạy học là sự kết hợp giữa tính tập thể và tính cá nhân thực hiện các biện pháp có cơ sở khoa học để tổ chức, điều khiển các mối quan hệ vận động

và phát triển theo một trật tự nhất định nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học Trong

đó, GV người chỉ đạo hoạt động tự học của HS, giúp HS tự tìm ra tri thức qua quá

trình cá nhân hóa và xã hội hóa HS chủ thể tích cực của hoạt động học tập Qua hợp

tác, HS trao đổi ý tưởng giúp nhau trong việc lĩnh hội tri thức, hình thành kĩ năng,

kĩ xảo và tự mình tìm kiếm tri thức bằng chính hành động của mình Môi trường là

chủ thể tích cực, nơi diễn ra quá trình hợp tác làm cho tri thức đã cá nhân hóa được

xã hội hoá Sự tác động giữa người dạy; người học và môi trường theo trật tự nhất

định tạo nên sự thống nhất của quá trình DH, làm cho quá trình này vận động tạo ra

tri thức, kĩ năng, thái độ và sự trưởng thành ở HS

2 Năng lực giao tiếp và hợp tác trong hoạt động nhóm khi dạy học toán

Năng lực GT & HT của HS trong hoạt động nhóm khi dạy học toán là khả năng sử dụng ngôn ngữ tự nhiên và ngôn ngữ toán học kết hợp với các loại phương

tiện phi ngôn ngữ để trình bày thông tin, chia sẻ ý tưởng toán học trong nhóm và

thảo luận, lập luận, đánh giá về các giải pháp với các thành viên khác của nhóm

nhằm giải quyết vấn đề đặt ra cũng như hoàn thành các hoạt động toán học Năng

lực này có những đặc điểm sau:

- Trong môn Toán, năng lực GT & HT thể hiện việc HS cùng trao đổi, chia

sẻ, phối hợp trong các hoạt động học tập thông qua việc thực hiện nhiệm vụ học tập

diễn ra trong mỗi giờ học Qua hoạt động nhóm, HS thể hiện suy nghĩ, cảm nhận của

Trang 10

cá nhân về vấn đề đặt ra, lắng nghe ý kiến trao đổi, thảo luận của các bạn trong nhóm

và tự mình điều chỉnh tri thức

- HS hình thành được cách giải quyết sáng tạo khi có cơ hội nhìn nhận đối tượng dưới nhiều góc độ trong mối tương quan với các hiện tượng khác nhau Khi

gặp những tình huống toán học chứa đựng mâu thuẫn, chướng ngại về nhận thức,

chướng ngại sư phạm cần khắc phục, các tình huống dễ dẫn đến sai lầm, phải chia

thành nhiều trường hợp, tình huống có nhiều cách giải quyết, có thể kích thích,

tạo thuận lợi cho phát triển giao tiếp của HS

- Khi làm việc cùng nhau trong nhóm, HS tham gia giải quyết hai loại vấn đề

Một mặt, HS nỗ lực giải quyết các vấn đề toán học của mình Mặt khác, họ phải giải

quyết vấn đề làm việc cùng nhau có hiệu quả Các tương tác xảy ra làm tăng cơ hội

học tập được tạo thành trực tiếp từ các tương tác này Những cơ hội này xuất hiện

từ sự cố gắng đích thực của HS để phát triển một cơ sở tương hỗ đối với cho giao

tiếp toán học và từ những giải thích của họ về hoạt động toán học của mỗi người khi

họ cố gắng giải quyết vấn đề mà họ gặp phải

3 Một số kinh nghiệm về tổ chức học tập giao tiếp và hợp tác

- Công tác chuẩn bị Trước khi DH, cần xác định rõ hai mục tiêu:

Một là, kiến thức, kĩ năng và thái độ: Xác định mức độ phù hợp với HS và yêu cầu chung của bài học

Hai là, mục tiêu về kĩ năng hợp tác: Thể hiện qua các kĩ năng hợp tác cụ thể của HS với nhau Căn cứ vào khả năng hợp tác nhóm để xác định các kĩ năng cần

rèn cho HS

- Thành lập nhóm hợp tác: Sau khi xác định rõ mục tiêu bài học, GV cần chọn

cách chia nhóm cho phù hợp

Muốn hợp tác hiệu quả, việc lựa chọn thành viên vào nhóm rất quan trọng

Phải đa dạng về năng lực để mỗi một vấn đề cần giải quyết sẽ chứa đựng sự cân

nhắc, toàn diện hơn

Nhóm trưởng: Vừa tổ chức, điều hành; vừa cùng trao đổi, đóng góp ý kiến về

nhiệm vụ được giao

Thư kí: Tổng hợp ý kiến, ghi chép Đồng thời cùng trao đổi, đóng góp ý kiến

về nhiệm vụ được giao

Đại diện báo cáo kết quả: Người thay mặt nhóm báo cáo kết quả làm việc của

nhóm, giải đáp ý kiến thắc mắc trước lớp.Đồng thời cũng trao đổi, đóng góp ý kiến

của mình về nhiệm vụ được giao

Các thành viên: Thảo luận, trao đổi, chia sẻ, đóng góp, thống nhất ý kiến

chung về nhiệm vụ được giao

- Giao nhiệm vụ: Sau khi phân nhóm GV giao nhiệm vụ dưới dạng phiếu học

Trang 11

chung một nhiệm vụ hoặc mỗi nhóm một nhiệm vụ riêng, giải thích và kiểm tra qua

các câu hỏi như: Các em còn thắc mắc gì không? Có chỗ nào chưa hiểu? Nhằm giúp

HS hiểu rõ nhiệm vụ của bản thân và của nhóm

- Thực hiện nhiệm vụ: HS đưa ra ý kiến thảo luận chung sau khi các thành

viên trong nhóm đã độc lập làm việc Mọi ý kiến thống nhất thư ký ghi chép lại cận

thận và chuẩn bị cho việc trình bày kết quả của nhóm

- Tổ chức hoạt động: HS trong nhóm nên ngồi gần nhau tạo thuận lợi cho trao

đổi và hợp tác, dễ dàng chia sẻ tài liệu học tập; tránh lộn xộn ảnh hưởng hoạt động

của nhóm bạn Trước khi các nhóm báo cáo kết quả, GV hoặc đại diện nhóm nên

nhắc lại vấn đề nhóm cần giải quyết để bổ sung ý kiến thích hợp sau khi nhóm bạn

trình bày Mục đích rèn cho HS kỹ năng lắng nghe, lĩnh hội kiến thức, quan tâm

những gì diễn ra xung quanh, biết đặt vấn đề, nêu câu hỏi, tạo tình huống phản

biện vv Nếu tổ chức tốt quá trình hoạt động, HS học được nhiều kinh nghiệm khi

điều hành thảo luận nhóm và kĩ năng GT & HT nhóm của HS sẽ ngày một cao hơn

- Đánh giá kết quả: Diễn ra khi hoạt động hợp tác kết thúc hoặc vào cuối mỗi

tiết học Nội dung tập trung vào việc thực hiện nhiệm vụ hợp tác diễn ra như thế nào?

Có thể thay đổi những gì để hoạt động hợp tác ngày càng tốt hơn? HS tự nhận xét nhóm

mình và nhóm bạn; GV chỉ tập hợp, bổ sung nhận xét thiếu của HS

Cần đánh giá đúng năng lực HS trong quá trình làm việc, tránh tình trạng qua loa Đưa ra nhận định cụ thể giúp HS ngày một tích lũy thêm kiến thức

II Cơ sở thực tiễn

1 Năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh THPT

Hiện nay, với sự phát triển khoa học và công nghệ, đặc biệt công nghệ thông

tin, năng lực GT & HT của học sinh có nhiều thay đổi

Học sinh được tiếp xúc với nhiều loại ngôn ngữ, mạng truyền thông, được rèn luyện kĩ năng giao tiếp qua nhiều kênh khác nhau nên mạnh dạn, chủ động và giao

tiếp tốt hơn Bên cạnh đó, một bộ phận không ít HS kĩ năng giao tiếp còn yếu, các

em thiếu tự tin khi đứng trước tập thể Nhiều học sinh không có tinh thần hợp tác

với bạn bè, giờ ra chơi chỉ làm bạn với điện thoại, không giao lưu với ai

2 Giáo viên tổ chức hoạt động nhóm trong hoạt động giảng dạy

Thực hiện đổi mới trong hoạt động giảng dạy, các trường đều đã chỉ đạo GV đổi mới tổ chức dạy học, trong đó có tổ chức hoạt động nhóm

Với nhiều cách thiết kế khác nhau phù hợp với nội dung từng bài học, hoạt động nhóm được tổ chức đã góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

Bên cạnh các GV tích cực tổ chức hoạt động nhóm cho HS thì vẫn có nhiều

GV ngại đổi mới phương pháp, dạy học theo phương pháp truyền thống nên chưa

phát triển được năng lực GT & HT của HS

Trang 12

III Thực trạng việc tổ chức hoạt động nhóm để phát triển năng lực giao tiếp và

hợp tác cho học sinh khi dạy học môn Toán, nội dung “Hàm số và đồ thị” ở

trường phổ thông

1 Các kết quả của thực trạng

Trước khi thực hiện đề tài, chúng tôi đã tiến hành lập google form, tạo mã QR

để khảo sát GV dạy môn Toán thuộc các trường THPT Quỳnh Lưu 1, Quỳnh Lưu

2, Quỳnh Lưu 3 về việc tổ chức hoạt động nhóm khi dạy học nội dung “Hàm số và

đồ thị” môn Toán lớp 10

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeO8ctdMxfE1B7fJbjRpMJINesMiJHfeGWKj06QCG0uaof5hA/viewform?usp=sf_link

Hoàn toàn không cần thiết

Biểu đồ 3.1 Mức độ cần thiết phải tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh của giáo

viên khi dạy nội dung “Hàm số và đồ thị’ môn

Rất ít dùng

Chưa dùng

Biểu đồ 3.2 Mức độ sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong dạy học Toán của giáo viên khi dạy học nội dung “ Hàm số và đồ thị” môn Toán lớp 10

Trang 13

trong dạy học nội dung “ Hàm số và đồ thị” môn Toán lớp 10

Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn GV nhận thấy được sự cần thiết của việc

tổ chức nhóm khi dạy học nội dung “Hàm số và đồ thị”

Đa số GV có tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học nội dung “Hàm số và đồ thị” song hiệu quả thiết thực chưa cao và chưa đồng bộ Đối với những tiết dạy thao

giảng, dự giờ GV có sự đầu tư, HS có sự chuẩn bị chu đáo nên hoạt động nhóm trong

tổ chức dạy học đạt hiệu quả Các tiết dạy còn lại, hầu như GV tổ chức hoạt động

nhóm đơn giản, chưa tạo được sự hoạt động chủ động, bài bản, chất lượng như mục

tiêu đề ra Hiệu quả học tập còn phụ thuộc vào hoạt động của cá nhân trong nhóm

Không khí lớp học còn ồn ào, ý kiến các nhóm phân tán hoặc còn mâu thuẫn Học

sinh thực hiện giao tiếp và hợp tác chưa hiệu quả

Qua thăm dò ý kiến và quan sát HS trong các giờ học, cho thấy HS thích thú khi được tham gia hoạt động nhóm và mong muốn được GV thiết kế tổ chức các

hoạt động nhóm sinh động và chất lượng Dạy học theo nhóm bước đầu góp phần

phát triển năng lực GT & HT cho HS

Biểu đồ 3.3 Những khó khăn của giáo viên thường gặp phải khi tổ chức hoạt động nhóm

Biểu đồ 3.4 Những thiếu sót thường thấy ở HS gặp phải khi hoạt động nhóm

Trang 14

2 Nguyên nhân của thực trạng

Bắt đầu từ năm học 2022-2023, học sinh lớp 10 được học theo chương trình mới với rất nhiều thay đổi so với chương trình trước Ngoài nội dung chính, trong

chương trình các em còn được học các chuyên đề, Hoạt động thực hành và trải

nghiệm Như vậy, nếu bản thân HS không có tinh thần tự học thì việc tiếp thu kiến

thức từ GV truyền tải không đảm bảo đúng thời gian Đây là một hạn chế khiến

nhiều GV do dự không tổ chức hoạt động nhóm cho HS vì sợ mất thời gian, sợ không

theo kịp tiến độ chương trình Chính vì thế khả năng giao tiếp và hợp tác của HS

cũng bị hạn chế

Mặt khác, để tổ chức hoạt động nhóm thực sự sinh động và hấp dẫn rất cần

đến khả năng sử dụng CNTT của GV Tuy nhiên, không ít GV khả năng không có

nên rất ngại tổ chức hoạt động nhóm hoặc tổ chức chưa có sự sáng tạo

Trang 15

Chương II Những biện pháp dạy học nhằm phát triển năng lực giao tiếp và

hợp tác thông qua dạy học nội dung “Hàm số và đồ thị” - SGK mới lớp 10

2.1 Một số vấn đề về nội dung Hàm số và đồ thị trong chương trình SGK mới hiện

hành

Hàm số là một khái niệm quan trọng trong Toán hoc Trong các hiện tượng tự nhiên

và xã hội, luôn xuất hiện các đại lượng thay đổi giá tri Một trong những điều quan trọng

khi chúng ta nghiên cứu về các hiện tượng tự nhiên hoặc xã hội là đưa ra lý thuyết về sự

phụ thuộc của đại lượng này vào một hoặc nhiều đại lượng khác Khi đó, hàm số là một

công cụ quan trọng biểu thị được mối liên hệ đó bằng mô hình Toán học

Chúng ta đã tìm hiểu những khái niệm cơ bản của hàm số và hàm số bậc nhất, hàm

Cụ thể hóa mục tiêu môn học, Toán lớp 10 nội dung “Hàm số và đồ thị” giúp HS đạt

được các kiến thức và kĩ năng sau:

- Nhận biết những mô hình thực tế (dạng bảng, biểu đồ, công thức) dẫn đến khái

niệm hàm số

- Mô tả các khái niệm cơ bản về hàm số: định nghĩa hàm số, tập xác định, tập giá trị,

hàm số đồng biến, hàm số nghịch biến, đồ thị của hàm số

- Mô tả đặc trưng hình học của đồ thị hàm số đồng biến, hàm số nghịch biến

- Vận dụng kiến thức của hàm số vào giải quyết bài toán thực tiễn( ví dụ: xây dựng

hàm số bậc nhất trên những khoảng khác nhau để tính số tiền y phải trả theo số phút

gọi x đối với một gói cước điện thoại,…)

- Thiết lập bảng giá trị của hàm số bậc hai

- Vẽ được parabol là đồ thị hàm số bậc hai

- Nhận biết được các tính chất cơ bản của parabol như đỉnh, trục đối xứng

- Nhận biết và giải thích được các tính chất của hàm số bậc hai thông qua đồ thị

- Vận dụng được kiến thức về hàm số bậc hai và đồ thị vào giải quyết bài toán thực

tiễn( ví dụ: Xác định độ cao của cầu, cổng có dạng parabol…)

- Giải thích được định lí về dấu tam thức bậc hai từ việc quan sát đồ thị của hàm bậc

hai

- Giải được bất phương trình bậc hai

Trang 16

- Vận dụng được bất phương trình bậc hai một ẩn vào giải quyết bài toán thực tiễn

(ví dụ: xác định chiều cao tối đa để xe có thể qua hầm có hình dạng parabol,…)

- Giải được phương trình chứa căn thức dạng

ax + + =bx c dx + +ex f ax + + =bx c dx e+

2.2 Các biện pháp chính phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh khi

dạy học nội dung “Hàm số và thị” - SGK mới lớp 10

2.2.1 Giải pháp 1: Tăng cường ứng dụng phần mềm Geogebra trong dạy học tổ chức

nhóm

a Tìm hiểu khái quát phần mềm GeoGebra

Phần mềm toán học GeoGebra có nhiều thế mạnh trong việc biểu diễn các hình

hình học Đặc biệt, chức năng tạo được các hình động của phần mềm trên giúp ta dễ

dàng dự đoán quỹ tích của một điểm Hơn nữa, nó còn phát triển tư duy, năng lực

quan sát và mô tả, năng lực khám phá và khái quát của học sinh

Hiện tại, phần mềm GeoGebra đã được phát triển trên nhiều nền tảng

Để sử dụng phần mềm Geogebra, chúng ta có thể sử dụng online tại địa chỉ

minh, sau đó cài đặt ngôn ngữ Tiếng Việt để sử dụng

- Giao tiếp và hợp tác trong môi trường số Sử dụng công cụ và công nghệ số

để hợp tác, cùng thiết kế và tạo lập tri thức

b Cách thức thực hiện:

* Chú ý: Trang bị và luyện tập kĩ năng sử dụng phần mềm Geogebra vẽ đồ thị hàm

số cho HS

GV có thể gửi hướng dẫn cho HS cách cài đặt phần mềm trên youtobe

Vẽ đồ thị đi qua các điểm cho trước: xem tại https://youtu.be/lKFPOp3DLxo

Đặc biệt, GV hướng dẫn cách vẽ đồ thị hàm số bậc nhất, bậc hai… cũng như

kĩ thuật làm động đồ thị hàm số bằng cách vào https://youtu.be/50DmFRT FY”

Bước 1 GV chia nhóm và giao nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng cho các nhóm

Khi phân nhóm cần chú ý tới kĩ năng toán học và kĩ năng sử dụng CNTT của

HS được phân đều cho các nhóm

Trang 17

Mỗi nhóm cần chuẩn bị một máy tính để thực hiện vẽ đồ thị bằng phần mềm Geogebra

Bước 2: Thảo luận nhóm Cá nhân trong nhóm nêu ý kiến, các thành viên khác lắng

nghe, cùng trao đổi và rút ra kết quả Thư ký ghi lại thống nhất chung của nhóm,

chuẩn bị trình bày

Bước 3: Các nhóm cử đại diện báo cáo, thuyết trình về sản phẩm của nhóm

Bước 4: Học sinh nhận xét, đánh giá chéo kết quả

GV đánh giá thái độ làm việc, phương án trả lời của học sinh, ghi nhận và tổng hợp

kết quả

Đánh giá các hoạt động trên tại lớp học, bằng cách xác nhận Có/Không các nội

dung:

1 Các thành viên trong nhóm có tinh thần hợp tác với nhau hay không?

2 Các thành viên có chia công việc hợp lí hay không?

3 Các nhóm có nộp bài đúng hạn hay không?

4 Câu trả lời của các nhóm có chính xác hay không?

5 Các thành viên trong nhóm có thống nhất câu trả lời chung không?

đó Đồ thị hàm số đó quay bề lõm lên trên hay xuống dưới?

Nhiệm vụ 2:

Bài 2: Cho hàm số 2

4 3

y= − +x x−

a) Tìm tọa độ 5 điểm thuộc đồ thị hàm số trên có hoành độ lần lượt là 0, 1, 2,

3, 4 rồi vẽ chúng trong mặt phẳng tọa độ Oxy

b) Vẽ đường cong đi qua 5 điểm trên Hãy dự đoán đồ thị hàm số?

2

4 3

y= − +x x−

Trang 18

d) Cho biết tọa độ của điểm cao nhất và phương trình trục đối xứng của parabol

đó Đồ thị hàm số đó quay bề lõm lên trên hay xuống dưới?

kết quả

Đánh giá các hoạt động trên tại lớp học bằng cách xác nhận Có/Không các nội dung:

1 Các thành viên trong nhóm có tinh thần hợp tác với nhau trong việc tính toán,

quan sát hay vẽ đồ thị hàm số bậc hai bằng phần mềm Geogebra hay không?

2 Các thành viên có chia công việc phù hợp với năng lực sử dụng phần mềm

Geogebra hay không?

Trang 19

Đồ thị hàm số đó quay bề lõm lên trên Đồ thị hàm số đó quay bề lõm xuống

dưới Nhận xét:

Việc sử dụng phần mềm Geogebra trong nội dung hoạt động nhóm đã tăng thêm hứng thú cho HS Để vẽ được đồ thị bằng phần mềm, HS trong mỗi nhóm cần

có sự hỗ trợ, giúp đỡ nhau qua các bước vẽ Không phải HS nào cũng có kĩ năng

ứng dụng CNTT một cách thành thạo và vì vậy với sự hợp tác cùng nhau đã giúp

những HS trong nhóm có cơ hội học hỏi về kĩ năng CNTT cũng như kĩ năng tính

GV và HS đã thực hiện giao tiếp và hợp tác trong môi trường số Thông qua

sử dụng phần mềm Geogebra để hợp tác, cùng thiết kế và tạo lập tri thức

Việc đánh giá các thành viên tham gia hoạt động nhóm giúp GV biết được khả năng giao tiếp và hợp tác của từng HS, từ đó có hướng tổ chức hoạt động nhóm

tiếp theo hiệu quả hơn

Ví dụ 2: Dạy học nội dung hình thành kiến thức chiều biến thiên hàm số bậc

hai (Sách Toán 10, bộ Cánh diều)

Bước 1: GV chuẩn bị hình động đồ thị hai hàm số 2

4 3

y=x − x+ và 2

4 3

y= − +x x−

chia lớp làm 2 nhóm với nhiệm vụ cụ thể như sau:

Nhóm 1: Quan sát chuyển đồ thị hàm số bậc hai 2

Trang 20

GV bấm nút chạy, nút dừng từng nhánh của mỗi đồ thị để các nhóm HS quan sát chiều chuyển động, từ đó điền vào bảng theo mẫu như sau:

Hàm số Hệ số

a

Tính chất đồ thị Tính chất hàm số

Bề lõm của đồ thị (quay lên/ quay xuống)

Tọa độ điểm cao nhất/thấp nhất

Trục đối xứng

Hàm số đồng biến trên khoảng

Hàm số nghịch biến trên khoảng

kết quả

1 Các thành viên trong nhóm có tinh thần hợp tác với nhau trong việc tính toán,

quan sát, lập luận để đưa ra kết quả về tính chất hàm số, tính chất đồ thị thông

qua hình động được vẽ bằng phần mềm Geogebra hay không?

2 Các thành viên có chia công việc phù hợp hay không?

đồ thị, kích thích hứng thú trong giao tiếp và hợp tác của HS Đây là cơ hội để HS

chia sẽ, học hỏi kĩ năng sử dụng phần mềm, kĩ năng diễn đạt trước vấn đề nhận biết

chiều biến thiên

Trang 21

Hoạt động đánh giá giúp GV cũng như HS biết được năng lực giao tiếp và hợp tác của HS các nhóm Từ đó, giúp GV và HS có hướng điều chỉnh phù hợp cho

việc tổ chức nhóm tiếp theo

Ví dụ 3: Dạy học hình thành định lí dấu tam thức bậc hai

f x = − +x x− và cho biết dấu  và của f x( ) tùy

theo các khoảng của x

Bước 2 Các nhóm tiến hành thảo luận, thực hiện vẽ hình bằng phần mềm

* Bước 4: Các nhóm cử đại diện báo cáo, thuyết trình về sản phẩm của nhóm

GV đánh giá thái độ làm việc, phương án trả lời của học sinh, ghi nhận và tổng

hợp kết quả

Trên cơ sở câu trả lời của các nhóm học sinh, giáo viên chuẩn hóa kiến thức, từ đó

giới thiệu về định lí dấu tam thức bậc hai

Đánh giá các hoạt động trên tại lớp học bằng cách xác nhận Có/Không các nội

dung:

Trang 22

1 Các thành viên trong nhóm có tinh thần hợp tác với nhau trong các bước vẽ đồ

thị hay không?

Kết quả các nhóm thực hiện vẽ đồ thị bằng phần mềm Geogebra và đưa ra nhận xét

Nhóm 1:

0 0 ( ) 0,

Trang 23

Nhóm 5 Nhóm 6

0 0 ( ) 0, ( ;1) (3; ) f( ) 0, (1;3)

Việc tổ chức các hoạt động trên đã phát triển được năng lực GT& HT của HS,

cụ thể: HS hứng thú hơn trong giao tiếp và hợp tác khi sử dụng và thấy được cái hay

của phần mềm Geogebra trong việc vẽ đồ thị và dựa vào đồ thị để nhận biết được

giá kết quả của nhóm bạn

Như vậy, GV và HS đã thực hiện giao tiếp và hợp tác trong môi trường số

Thông qua sử dụng phần mềm Geogebra để hợp tác, cùng thiết kế và tạo lập tri thức

Việc đánh giá các thành viên tham gia hoạt động nhóm, giúp GV biết được khả năng giao tiếp và hợp tác của từng HS, từ đó có hướng tổ chức hoạt động nhóm

tiếp theo hiệu quả hơn

2.2.2 Giải pháp 2: Tổ chức hội thi “thiết kế sơ đồ tư duy” trong hoạt động

nhóm

a Tìm hiểu về sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy (SĐTD) là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức… bằng cách kết hợp

việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với tư duy tích cực

Đặc biệt đây là một sơ đồ mở nên không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết giống như bản đồ địa

lý, do đó cùng một chủ đề mỗi người có cách thể hiện khác nhau, vậy nên việc lập

sơ đồ tư duy phát huy được tối đa sức sáng tạo của mỗi người

Trang 24

Hiện nay, có nhiểu phần mềm vẽ sơ đồ tư duy tiện lợi và dễ sử dụng như:

Edraw Mind Map, iMindMap, MindMaple Lite, CanVa…

Khi xây dựng một sơ đồ tư duy cần tuân theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị

+) Nghiên cứu nội dung bài, tổng kết thông tin để rút ra kiến thức trọng tâm

+) Hợp nhất thông tin từ các nguồn khác nhau, liên hệ với kiến thức cũ

+) Ghi nhớ chi tiết cấu trúc đối tượng hay sự kiện mà chúng chứa các mối liên

hệ phức tạp hay chằng chéo

Bước 2: Xây dựng sơ đồ tư duy

+) Trình bày thông tin để chỉ ra cấu trúc của toàn bộ đối tượng

+) Không nên ghi quá nhiều chữ dài dòng và các ý rời rạc, nên dùng ký hiệu toán học, công thức một cách ngắn gọn, nên chừa khoảng trống để có thể bổ sung

+) Đảm bảo rằng toàn bộ ý của sơ đồ tư duy có thể nhìn thấy và nhớ bởi trí nhớ hình ảnh

Bước 3: Hoàn thiện sơ đồ tư duy

+) Điều chỉnh, bổ sung nội dung và các mối liên hệ

+) Thuyết minh lại sơ đồ tư duy xem đã rõ ràng, đầy đủ nội dung chưa…

b Mục tiêu: -Tạo điều kiện cho các thành viên trong nhóm có cơ hội và sự hứng

thú trong giao tiếp, hợp tác thông qua việc cùng nhau thiết kế nên các nhánh của

SĐTD bằng các phần mềm

- Phát triển khả năng giao tiếp và hợp tác qua việc trình bày, giải thích bố cục,

ý nghĩa các nhánh SĐTD cũng như khả năng trình bày, đánh giá kết quả của nhóm

trước tập thể

c Cách thức thực hiện

Bước 1: Tổ chức cho các nhóm bốc thăm chọn ngẫu nhiên một nhiệm vụ của nhóm

trong các nhiệm vụ thiết kế SĐTD mà GV đã cho biết trước

Bước 2: Thảo luận nhóm: các cá nhân đưa ra ý kiến, cùng nhau thảo luận,

so sánh đối chiếu thống nhất ý kiến của nhóm và hoàn thành SĐTD

Trang 25

Bước 3: Các nhóm cử đại diện báo cáo, thuyết trình về SĐTD của nhóm

Bước 4: Học sinh nhận xét, đánh giá chéo SĐTD

GV nhận xét, kết luận và công bố nhóm đạt giải nhất, nhì, ba

kết quả

1 Các thành viên trong nhóm có tinh thần hợp tác với nhau trong các bước xây

dựng sơ đồ tư duy hay không?

d Áp dụng:

Ví dụ 4: Khi dạy tiết ôn tập cuối chương, Sách Toán 10 bộ Cánh Diều

Bước 1: GV cho các nội dung như sau:

Nhóm1: Thiết kế SĐTD về nội dung “Hàm số bậc 2 và đồ thị Hàm số bậc hai”

Nhóm 2: Thiết kế SĐTD về “bảng xét dấu tam thức bậc hai”

Nhóm 3: Thiết kế SĐTD “ Giải bất phương trình bậc hai một ẩn 2

0( 0)"

ax +bx c+  a

Nhóm 4: Thiết kế SĐTD về nội dung “Hai dạng phương trình quy về phương trình

bậc hai”

Bước 2: Thảo luận nhóm, các cá nhân đưa ra ý kiến, cùng nhau thảo luận,

so sánh đối chiếu thống nhất ý kiến của nhóm và hoàn thành SĐTD

Bước 3: Các nhóm cử đại diện báo cáo, thuyết trình về SĐTD của nhóm

Bước 4: Học sinh nhận xét, đánh giá chéo SĐTD GV nhận xét, kết luận và công

bố nhóm đạt giải nhất, nhì, ba

1 Các thành viên trong nhóm có tinh thần hợp tác với nhau trong các bước xây

dựng sơ đồ tư duy hay không?

Trang 26

Sơ đồ tư duy “ Hàm số bậc hai và đồ thị” được nhóm 1 thiết kế

bằng phần mềm MindMaple Lite

Sơ đồ tư duy “Bảng xét dấu tam thức bậc hai ” được nhóm 2 thiết kế bằng

phần mềm Edraw Mind Map

Chủ đề: Hàm số và đồ thị

Trang 27

Sơ đồ tư duy “ giải bất phương trình bậc hai 2

0( 0)

ax +bx c+  a ” được nhóm 3

thiết kế bằng phần mềm Edraw Mind Map

Sơ đồ tư duy“ Cách giải hai dạng phương trình quy về phương trình bậc hai” được nhóm 4

thiết kế bằng phần mềm

Nhận xét: Mỗi tác phẩm SĐTD là kết quả của sự kết hợp nhiều ý tưởng xây dựng

nên Mỗi thành viên có nhiệm vụ xây dựng nội dung và hình thức của SĐTD và

thống nhất thành một bản hoàn chỉnh của nhóm mình Thông qua sử dụng các phần

mềm vẽ SĐTD, HS đã thực hiện giao tiếp có hiệu quả trong môi trường số Thông

qua sử phần mềm để hợp tác, cùng thiết kế và tạo lập tri thức

Thông qua hoạt động thuyết trình về SĐTD rèn luyện và phát triển kĩ năng giao tiếp, trình bày trước tập thể Việc giải thích rõ ý tưởng và kết quả đạt được phát

triển thêm NNTN cũng như NNTH

Việc đánh giá của các thành viên tham gia hoạt động nhóm qua bảng kiểm đánh giá được khả năng giao tiếp và hợp tác của từng HS, từ đó có hướng tổ chức

hoạt động nhóm tiếp theo hiệu quả hơn

Trang 28

2.2.3 Giải pháp 3: Sử dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực trong hoạt động

nhóm

2.2.3.1 Sử dụng kĩ thuật "Các mảnh ghép”

a Mục tiêu: Là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết

giữa các nhóm nhằm:

- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp (có nhiều chủ đề)

- Kích thích sự tham gia tích cực của HS:

- Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (Không chỉ hoàn thành nhiệm

vụ ở Vòng 1 mà còn phải truyền đạt lại kết quả vòng 1 và hoàn thành nhiệm vụ ở

Vòng 2)

b Cách thức thực hiện :

- Chia lớp thành các nhóm, trong đó có đủ các đối tượng HS giỏi, khá, trung bình,

yếu đã được chọn trước) chọn số lượng cho mỗi nhóm (giả sử có n HS)

- Giáo viên chuẩn bị sẵn các phiếu học tập

- Tiến hành kĩ thuật mảnh ghép như sau:

Vòng 1: Nhóm chuyên gia

• Hoạt động theo nhóm 3 đến 8 người [số nhóm được chia = số chủ đề x n (n = 1,2,…)]

• Mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ [Ví dụ : nhóm 1 : nhiệm vụ A; nhóm 2:

nhiệm vụ B, nhóm 3: nhiệm vụ C, … (có thể có nhóm cùng nhiệm vụ)]

• Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, suy nghĩ về câu hỏi, chủ

đề và ghi lại những ý kiến của mình

• Khi thảo luận nhóm phải đảm bảo mỗi thành viên trong từng nhóm đều trả lời được tất cả các câu hỏi trong nhiệm vụ được giao và trở thành “chuyên gia”

của lĩnh vực đã tìm hiểu và có khả năng trình bày lại câu trả lời của nhóm ở vòng 2

Vòng 2: Nhóm các mảnh ghép

• Hình thành nhóm 3 đến 6 người mới (1 – 2 người từ nhóm 1, 1 – 2 người từ nhóm 2, 1 – 2 người từ nhóm 3…)

Kỹ thuật "Các mảnh ghép"

Trang 29

• Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên trong nhóm mới chia sẻ đầy đủ với nhau

• Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu được tất cả nội dung ở vòng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhóm để giải quyết

• Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ, trình bày và chia sẻ kết quả Một số lưu ý với kĩ thuật "Các mảnh ghép"

- Phiếu học tập mỗi chủ đề nên sử dụng trên giấy cùng màu có đánh số 1,2,…,n (nếu

không có giấy màu có thể đánh thêm kí tự A, B, C, Ví dụ A1, A2, An, B1, B2,

, Bn, C1, C2, , Cn)

- Sau khi các nhóm ở vòng 1 hoàn tất công việc giáo viên hình thành nhóm mới

(mảnh ghép) theo số đã đánh, có thể có nhiều số trong 1 nhóm mới Bước này phải

tiến hành một cách cẩn thận tránh làm cho học sinh ghép nhầm nhóm

c Áp dụng

Ví dụ 5: Dạy học hình thành định lí về dấu tam thức bậc 2, Sách Toán 10 bộ

Cánh Diều

Chia lớp thành các nhóm, trong đó có đủ các đối tượng HS giỏi, khá, trung bình, yếu

đã được chọn trước) chọn số lượng cho mỗi nhóm

Lớp có 45 học sinh, có 12 bàn học Giáo viên có thể chia thành 6 nhóm: mỗi nhóm

gồm học sinh 2 bàn ghép lại (mỗi nhóm có 7 hoặc 8 học sinh)

- Giáo viên chuẩn bị sẵn các phiếu học tập với nội dung như sau:

Phiếu học tập số 1: Quan sát hình 1a và cho biết dấu của tam thức bậc hai

Phiếu học tập số 2: Quan sát hình 2a và cho biết dấu của tam thức bậc hai

2

f x =x + x+

Trang 30

Quan sát hình 2b và cho biết dấu của tam thức bậc hai 2

f x =x + x+ tùy theo các khoảng của x

Quan sát hình 3b và cho biết dấu của tam thức bậc hai 2

f x = − −x x+ tùy theo các khoảng của x

Từ đó rút ra mối liên hệ về dấu của tam thức bậc hai 2

f x =ax +bx c a+  với dấu của hệ số a tùy theo các khoảng của x trong trường hợp   0.(màu vàng)

Hình 3a Hình 3b

*Tiến hành kĩ thuật mảnh ghép như sau:

- Vòng 1: Nhóm chuyên gia

Bước 1 Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm thông qua phiếu học tập, nêu cách thực hiện

và thời gian thực hiện

- Nhóm 1,2 nhận phiếu số 1, nhóm 3,4 nhận phiếu số 2, nhóm 5,6 nhận phiếu số 3

- Thời gian thực hiện cho mỗi nhóm là 10 phút

- Phát phiếu học tập cho học sinh Trên phiếu học tập theo màu có đánh số từ 1 đến

15

Giáo viên giúp đỡ theo yêu cầu của HS

- Vòng 2

Bước 1: Thành lập các nhóm mảnh ghép

Trang 31

Giáo viên thông báo chia thành 12 nhóm mới : mỗi nhóm 1 bàn (mỗi nhóm

có từ 3 đến 6 học sinh): nhóm 1 gồm các học sinh có phiếu học tập mang số 1,2;

nhóm 2 gồm các học sinh có phiếu học tập mang số 3,4; nhóm 3 gồm các học sinh

có phiếu học tập mang số 5; nhóm 4 gồm các học sinh có phiếu học tập mang số 6;

… nhóm 12 gồm các học sinh có phiếu học tập mang số 14,15

Đặt tên cho các nhóm mảnh ghép

Giáo viên thông báo thời gian làm việc nhóm mới

Các chuyên gia sẽ trình bày ý kiến của của nhóm mình ở vòng 1

Giao nhiệm vụ mới: Nêu kết luận về dấu của tam thức bậc hai

Như vậy, Nếu   0thì f x( )cùng dấu với hệ số a với mọi x 

*Quan sát Hình 2a: f x ( ) 0với \ { }.

2

b x

 , f(x) dương với mọi x nằm ngoài khoảng hai

nghiệm; f(x) âm với mọi x nằm trong khoảng hai nghiệm

 , f(x) âm với mọi x nằm ngoài khoảng hai

nghiệm; f(x) dương với mọi x nằm trong khoảng hai nghiệm

Như vậy, qua hai trường hợp hình 3a và 3b ta nhận thấy:

Trong trường hợp   0: f(x) cùng dấu với hệ số a, với mọi x nằm ngoài khoảng hai

nghiệm; f(x) trái dấu với hệ số a với mọi x nằm trong khoảng hai nghiệm

Trang 32

học “Các mảnh ghép” như sau:

Với kĩ thuật dạy học trên, tất cả các thành viên đều phải hoạt động tích cực để trở thành “chuyên gia” Mặt khác HS được giao tiếp, hợp tác trong các nhóm khác nhau

bởi thực hiện qua hai vòng Mỗi thành viên phải thực hiện chia sẻ kết quả của mình với

các thành viên khác Như vậy, HS cần thể hiện tinh thần hợp tác cao mới có thể hoàn

thành tốt nhiệm vụ ở cả hai vòng Với việc áp dụng kĩ thuật “các mảnh ghép” vào giảng

dạy nội dung hình thành kiến thức mới như trên đã khiến cho giờ dạy nhẹ nhàng hơn

đối với cả GV và HS, không khí giờ học sôi nổi, hợp tác, đoàn kết cao, từ đó mang lại

hiệu quả của giờ dạy và chất lượng dần được nâng lên, học sinh nâng dần khả năng hợp

tác nhóm và kĩ năng học tập độc lập

2.2.3.2 Sử dụng kĩ thuật"Khăn trải bàn” trong hoạt động nhóm

a Mục tiêu:

Kĩ thuật "Khăn trải bàn" là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp

giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS

b Cách tiến hành kĩ thuật "Khăn trải bàn"

Kĩ thuật "Khăn trải bàn"

- Hoạt động theo nhóm (4 người / nhóm) (có thể nhiều người hơn)

- Mỗi người ngồi vào vị trí như hình vẽ minh họa

- Tập trung vào câu hỏi (hoặc chủ đề, )

- Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về chủ đề ) Mỗi cá

nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút

- Kết thúc thời gian làm việc cá nhân, các thành viên chia sẻ, thảo luận và thống nhất

các câu trả lời

- Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn (giấy A0)

Trang 33

Một vài ý kiến cá nhân với kĩ thuật "Khăn trải bàn"

- Kĩ thuật này giúp cho hoạt động nhóm có hiệu quả hơn, mỗi học sinh đều phải đưa

ra ý kiến của mình về chủ đề đang thảo luận, không ỷ lại vào các bạn học khá, giỏi

- Kĩ thuật này áp dụng cho hoạt động nhóm với một chủ đề nhỏ trong tiết học, toàn

thể học sinh cùng nghiên cứu một chủ đề

- Sau khi các nhóm hoàn tất công việc giáo viên có thể gắn các mẫu giấy "khăn trải

bàn" lên bảng để cả lớp cùng nhận xét Có thể dùng giấy nhỏ hơn, dùng máy chiếu

phóng lớn

- Có thể thay số bằng tên của học sinh để sau đó giáo viên có thể đánh giá được khả

năng nhận thức của từng học sinh về chủ đề được nêu

Ví dụ 6: Áp dụng kĩ thuật khăn trải bàn vào dạy học bài tập

Hoàn thành các phiếu học tập có nội dung:

Giao điểm với Oy là:

Giao điểm với Ox là:

Hàm số đạt GTNN bằng khi x =

Hàm số đồng biến trên khoảng… Hàm số

nghịch biến trên khoảng…

Đồ thị đã cho là của hàm số nào?

-3

Trang 34

Hàm số đồng biến trên khoảng… Hàm số

nghịch biến trên khoảng…

Hàm số đạt GTNN bằng khi x =

Hàm số đồng biến trên khoảng… Hàm

số nghịch biến trên khoảng…

Hàm số đạt GTLN bằng khi x = …

Hàm số đồng biến trên khoảng… Hàm

số nghịch biến trên khoảng…

Bước 1: GV chia lớp thành các nhóm nhỏ và phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A0 Nếu

điều kiện không cho phép có thể dùng giấy A4 sau đó ghép lại Cho HS các nhóm bầu

nhóm trưởng trong đó

Trên giấy A0 đã chia cụ thể vị trí ngồi của các thành viên cụ thể theo sơ đồ

Bước 2: HS các nhóm hoàn thành độc lập sau đó thảo luận để đưa ra kết quả chung nhất

của nhóm Phần chung viết vào phần chính giữa của giấy A0 hoặc tờ giấy A4 khác đặt ở

giữa

Trang 35

Bước 3: Trên bảng, các nhóm dán kết quả chung cũng như kết quả của mỗi thành viên

Bước 4: Các nhóm đánh giá, nhận xét chéo kết quả của nhóm khác

Hàm số đạt GTNN bằng -4 khi x =-1 Hàm số đồng biến trên khoảng ( 1; − + ) HSNB trên khoản ( − − ; 1)

Hàm số đạt GTLN bằng 4 khi x =-1 HSĐB trên khoảng ( − − ; 1)

Đồ thị đã cho là của hàm số

Trang 36

2.2.4 Biện pháp 4: Sử dụng kĩ thuật tạo nhóm đa dạng

a Mục tiêu: Trong giải quyết các nhiệm vụ học tập toán học, GV nên thay đổi

nhóm hợp tác để một cá nhân được tham gia nhiều nhóm khác nhau Việc làm này

giúp mỗi HS thiết lập được mối quan hệ đa dạng, tạo cơ hội cho HS thực hiện giao

tiếp với nhiều cá nhân khác nhau, với các quy tắc hợp tác nhóm khác nhau

b Cách thức thực hiện:

Bước 1: Với nhiệm vụ ban đầu, GV thành lập nhóm

Tiến hành phát phiếu học tập và giao cụ thể để các nhóm hiểu rõ nhiệm vụ của mình

nghe, cùng trao đổi rút ra kết quả Thư ký ghi lại thống nhất chung của nhóm , chuẩn

bị trình bày kết quả

Bước 3: Các nhóm cử đại diện trình bày kết quả nhóm mình Các nhóm nhận xét,

đánh giá chéo

GV tổng hợp kết quả Khen thưởng nhóm đạt kết quả tốt ở nhiệm vụ đầu tiên, đặc

biệt phát huy được tinh thần giao tiếp và hợp tác giữa các thành viên

Bước 4: Trong nhiệm vụ mới, GV thực hiện thành lập nhóm phù hợp nhưng khác

với bước 1 và lặp lại các bước như bước 1 và tiến hành hoạt động theo quy trình như

trên

Đánh giá thái độ tham gia và tương tác của mỗi thành viên trong nhóm vào thời

điểm hoàn thành nội dung, tại lớp học

phiếu tìm hiểu, suy nghĩ,

nghe, cùng trao đổi rút ra kết quả Thư ký ghi lại thống nhất chung của nhóm , chuẩn

bị trình bày kết quả của nhóm

- Kết quả :

Trang 37

Nhóm giải theo phương pháp thứ nhất Nhóm giải theo phương pháp thứ hai:

y

+ +

- Dự kiến tình huống trong thảo luận nhóm: Đại diện nhóm của hai phương

pháp lần lượt trình bày Các nhóm của hai phương pháp theo dõi, thảo luận và đặt

câu hỏi cho nhau:

Hỏi: Khi chưa có điều kiện để biểu thức xác định, có được rút gọn biểu thức không ?

Quá trình thảo luận cho kết quả: Đồng ý phương pháp 2 Phải tìm điều kiện

để biểu thức xác định, từ đó suy ra TXĐ của hàm số

Hoặc mỗi nhóm thực hiện một nhiệm vụ Chẳng hạn:

Ví dụ 8: Tìm TXĐ của các hàm số sau:

3 2

x y

- Hoạt động tư duy trong thảo luận nhóm:

Bước 1: GV thành lập nhóm (nhóm gồm 5 HS):

+ Nhóm 1 và 5 thực hiện: 1. 32 1

3 2

x y

Tiêu đề	Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh thpt thông qua dạy học nội dung hàm số và đồ thị
Tác giả	Hồ Thị Lý, Hồ Trọng Chắt
Trường học	Trường THPT Quỳnh Lưu 3
Chuyên ngành	Toán học
Thể loại	Sáng kiến kinh nghiệm
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Nghệ An

Định dạng
Số trang	75
Dung lượng	15,59 MB